Oçraşu

Yaña yıl mäclese bik küñelle başlandı. Kunaklar da bik çibär ikän. Soñgı säğatläre kalgan yıl istälekläre häm yaña yıl plannarı turında bik küñelle söyläşep utıra torgaç, minem beraz küñel dä açasım kilep kitte.
Min üzem bik muzıkal keşe. Yäşerep torıp bulmıy, şuña kürä min Garifnı ber poçmakka çakırıp aldım da:
— Karale, Garif, berär garmon-fälän yukmı soñ? Yaña yıl hörmätenä beraz küñel açu da urınlı bulır ide, minemçä,— didem.
— Sineñ süzläreñ, Safiulla dus, bik döres,— dide Garif,— tik monda ber hikmätle eş bar.
— Nindi hikmätle eş tagı?
— Hikmätle dip inde, ällä ni hikmätle dä tügel ul üze. Süz garmon turında bara. Döresen genä äytkändä, bezdä garmon da bar, uynauçısı da bar. Anısı — minem ulım.
— Soñ şulay bulgaç? Äydä, ulıñ ber uynap cibärsen. Bez kuşılıp cırlap ta alırbız. Bik därtlänep kitsäk, biyep alu da zıyan itmäs.
Garif beraz gına uylandı da, söykemle genä yılmaep, boldy dide:
— Beläseñme, Safiulla dus, min yaña yılga büläk itep, ulıma garmon satıp algan idem. Garmon bik yahşı bulsa kiräk, satuçı üzen «üterep» maktadı. Tik eş şunda: bez ul garmonnı ulıma yaña yıl tulganda, tönge unikedä genä büläk itärgä buldık.
— Minemçä, garmonnı yaña yılnı karşı alganda büläk itärgä kiräk.
Bu süzlärdän soñ Garif tagı beraz uylanıp tordı da, tagı da söykemleräk itep ber yılmaygaç:
— Döres,— dip kuydı,— şulay itärgä kiräk, bulmasa.
— Bilgele, şulay. Patefon belän genä dä eş barıp çıkmıy bit äle. Korı takmak äytep, ya podnos kagıp utırudan da fayda çıkmıy.
Kıskası, garmon mäsäläse caylandı. Garif hatını belän poçmakta nider pışıldaştı da, sandıknı açıp, annan zur häm matur garmon österäp çıgardı.
Bilgele, garmonnı kulına alu belän, alarnıñ unöç yäşlek ulları bik şatlandı inde, ä minem küñel bötenläy ük açılıp kitte.
— Ya inde, Sälim,— didek bez Garifnıñ ulına,— häzer äybätläp kenä ber uynap cibär!
Sälim çiksez şat, ber dä ğalämät! Şuña bulsa kiräk, ul uynaudan elek garmonnı karap, şatlıgın urtaklaşıp utırdı äle. Ä bez, zur tüzemsezlek belän, anıñ uynavın köttek.
— Ya inde, ber sızıp cibär,— didek bez, sabırsızlanıp,— Galiyäbanumı şunda, Avıl köyeme, Nala-samı, anısın üzeñ beläseñ.
Malaynıñ garmone üze hätle ide. Ahır çiktä ul garmone astına täki kerep utırdı häm uynarga da totındı. Läkin bu nindi hikmät tagı?
Malay adäm añlamas köylär uynıy.
— Sin, Sälim, bez belgänräk köyne uyna,— didek bez,— kuşılıp cırlarlıgın, gadirägen, bez bit ul qadär opera ariyälären başkara almıybız.
— Avıl köyen, Avıl köyen!— dide Garif. Tik malay haman üzeneñ moğcizasın dävam itterä birde. Ul ber ük köyne berniçä tapkır başlap ta karadı, tirläp, peşep bette, kızarınıp-bürtenep, muyının suza-suza garmon tellären kürergä tırıştı, läkin bezgä tanış ber genä köy dä uynıy almadı. Ul başkargan köy Galiyäbanu belän başlansa, Täftiläügä tartımrak bulıp betä ide.
— Karale, enem Sälim,— didem min, şaktıy borçılıp,— bälki, äle sin yäşlegeñ arkasında uynau tehnikasın citärlek üzläştermägänseñder, ä?
— Mäsälä uynau tehnikasına kagıla ikän,— dide Garif bu yulı bik citdi räveştä,— ul turıda süz ike törle bula almıy inde. Sälim ul mäktäbendä dä berençe garmonçı.
Ul arada bez Sälimneñ garmon astınnan kilep çıguın kürdek. Sälimneñ küzlärendä yäş, yözendä äytep betergesez borçılu bilgese ide.
— Ya, ni buldı tagı?— didek bez beravazdan. Garmonçıbız, beraz tınıçlangaç, tirän tınlık
eçendä garmonnıñ bozık ikänlegen äytte.
Sez nindi häldä kalır idegez ikän bu vakıt — anısın belmim, tik bezneñ mäcles bu häbärdän soñ şau-şulı cıyılışka äylänep kitte, härber kunak üz çiratında brak yasauçılarnı sügä başladı. Ber hanım bolay dide:
— Mömkinme soñ! Ör-yaña garmon, äle soverşenno kulda da bulmagan, ä üze uynarlık ta tügel. Mondıy brak yasauçını eşennän kusañ da, calko tügel.
— Eşennän kuu gına az,— didem min, bik kızıp kitkäç,— ipi şürlegenä menep töşkändä dä yarıy!
— O, sez bigräk arttırdıgız!— dide ber kunak, mine tänkıyt itep.— Anısı bezneñ zakonnarga sıymıy inde.
— Hatamnı añladım. Urınlı tänkıytegez öçen rähmät,— didem min,— bik açuım kilgäç kenä, yöräk sıkravına tüzä almıyça äyttem inde.
— Kara äle, Safiulla,— dide Garif,-— bezneñ yegetneñ käyefe bötenläy kırıldı bit. Bulmasa, sin anıñ garmonen karap birer ideñ. Ğayep närsädä soñ?
Garmon fabrikasında master bulıp eşlävemne kunaklar añlau belän, miña üteneç belderdelär. Min tür başınnan kuzgalmıyça gına:
— Yäle, enekäş, karap karıyk alay bulgaç,— didem. Garmonnı kulıma aldım da tellärenä ähämiyätsez
genä baskalıy başladım.
— Tukta! Bu nindi hikmät tagı? Garmon niçekter tanış kebek. Kaya soñ monıñ markası? Duslarım! Bu bit bezneñ fabrika eşe.
Miña essele-suıklı bulıp kitte. Küzläremä ışanmastay, garmonnı äyländerä-tulgandıra başladım.
Bu ni häl tagı? Ah, hurlık, hurlık! Bu garmon-nıñ tellären min üzem yasagan idem bit! Min utırgan urınımnan sikerep tordım da: «Çıgarıgız äle mine, çıgarıgız!»— didem. Minem kullarım kaltırıy, arkamda kırgayaklar yörgändäy. Kayçan buldı soñ bu häl? Niçek min anı üz vakıtında sizmi kalganmın? Min barın da häterlärgä tırıştım, läkin faydasız ide.
— Kunaklar,— didem min kaltırangan tavış belän,— min sezneñ karşıda ğayeple...

1940

Click or select a word or words to search the definition