Moabit däftärläre

1942—1944

YaULIK

Ayırılganda miña yöräk dustım
Büläk itte yıfäk yaulıgın;
Min yarama yaptım ul yaulıknı
Basar öçen agışın kanımnıñ.

Kan tabınnan kuyı kızıl töstä
Yaulık minem yöräk turında,
Söyli miña anıñ cılı nazı
häm yalkınlı söyüe turında.

Min çikmädem, duskay, ber karış ta,
Batırlarça alga atladım.
Yaulık şahit: sine häm ilemne
Yöräk kanım belän sakladım.

KİÇER, İLEM!

Kiçer mine, ilem, sineñ böyek
İsemeñ belän kilep sugışka,
Danlı ülem belän kümälmädem
Bu tänemne soñgı sulışta.

Yuk, min sine tuzan börtegedäy
Sansız gomrem öçen satmadım.
Volhov şahit: izge sugış antın
Soñ çikkäçä kersez sakladım.

Min kurıkmadım östän yañgır tösle
Yauganda da tuplar, yadrälär,
Kauşamadım kan häm ülek belän
Tulganda da tirä-äylänäm.

Alda, artta, uñda häm sulımda
Kiselsä dä yulım; kükrägem
Yaralanıp kanga törensä dä,
Köçsezlänep, min yäş tükmädem.

Min aldımda kürdem şır söyäktän
Kotılgısız ülem şäüläsen.
Kil sin miña, ülem, barı gomrem
Kollık belän tögällänmäsen!

Min tügelme duska hat yazuçı,
«Borçılma, dip, tormış yuldaşım,
Soñgı tamçı kanım tamsa tamsın,
Tik antıma taplar kunmasın!»

Min tügelme şiğır utım belän
Ant itüçe kanlı sugışta?
«Ülemgä, dip, açı näfrät belän
Elmayırmın soñgı sulışta».

«Soñ çiktä, dip, sineñ mähäbbäteñ
Ciñeläyter ülem gazabın,
İlemne häm sine söyüemne
Kanım belän cirgä yazarmın».

«Tınıç bulır yokı, tormışımnı
Birsäm, diyep, tugan il öçen».
Işan, ilem, şuşı ant sugardı
Yörägemneñ soñgı tibeşen!

Yazmış kölde, ülem, kagılmıyça,
Ütte yannan, minem tiräläp.
Nişlim, nişlim, soñgı minutımda
Pistoletım itte hıyanät!

Çayan çaga üzen soñgı çiktä,
Börket yardan tübän taşlana.
Min soñ börket tügel idemmeni,
Baş iyärgä şunnan başkaga!

Işan, ilem, şundıy börket idem.
Min dä soñgı minut kilgändä,
Äzer idem, mäğrur kanat cäyep,
Taşlanırga yardan tübängä.

Nişlim, sugış dustım-pistoletım
Soñgı süzdän kinät baş tarttı.
Bogau saldı doşman kullarıma
Näm hurlıklı yuldan atlattı.

Totkınlıkta häzer min... här könne
Kön çıgışın komsız küzätäm.
Şiğır bulıp çıga üç yalkını
Yaralangan laçın yöräktän.

Kön çıgışı duslar kulındagı
Bayrak bulıp kön dä kızara.
Belmisez lä, duslar, totkın küñel,
Kükräktäge cärähättän tügel,
Kanlı üçtän şulay kıza la!

Tik ber ömit: kara avgust töne
İlter mine şunda citäkläp.
Östen kiler tübän äsirlekkä
Üç häm ilgä kersez mähäbbät.

Tik ber ömit, duslar: sezneñ safta
Tabar soñgı köräş telägen.
Yaralangan, läkin tar kollıkka
Baş imägän kersez yörägem.

İREK

Kaya gına başım kuysam da,
Kaygı talıy yöräk itemne.
Kiç yatsam da, irtä torsam da,
Ällä närsäm citmi şikelle.

Ayak-kulım böten bötenen,
Buy-sınnıñ da sizmim kimlegen,
Bar närsäm dä citä citüen,
Citmi barı irkem-hörlegem.

Üzem teläp yörter bulmagaç,
Yuk ayagım minem, yuk kulım.
Närsä soñ ul, irkem bulmagaç,
Bar buluım belän yuklıgım.

Atam-anam yuk ta, ilemdä,
Äytegez, min yätim idemme?
Min yugalttım «d»[oşman] cirendä
Anamnan da yakın ilemne.

Min kol monda, yortsız-ireksez,
İreksez häm ilsez — min üksez.
Atam-anam bulgan bulsa da,
Bulır ide urnım busaga.

Bulır idem haman min yätim,
Tik talangan etlär miña tiñ.
Altın irkem, azat tormışım,
Kaya oçtıñ kiyek koş bulıp?
Nik oçmadı soñgı sulışım,
Şunda bergä, siña kuşılıp?

Beldem mikän irek qaderen
Hör çagında, duslar, elek min?
Tatıp avır kollık cäberen
İnde beldem tämen irekneñ!

Şatlandırsa yazmış küñelne,
Kavıştırıp irek-serdäşkä,
Bagışlarmın kalgan gomerne
İrek öçen izge köräşkä.

TİK BULSA İDE İREK

(Cır)

1

Karlıgaç bulsa idem,
Kanat kagınsa idem,

Cidegän yoldız batkanda,
Çulpan yoldız kalıkkanda,
Tugan ilem, yaktı öyem,
Oçıp siña kaytır idem,

Sızılıp tañnar atkanda.

Ya bulsam altın balık,
Ak dulkınnarın kagıp,
Yarsıp därya akkanda,
Taşıp yardan aşkanda,
Tañ sömbelem, neçkä bilem,
Yözep siña kaytır idem,
Külne toman yapkanda.

Bulsam citez argamak,

Kömeş yalımnı tarap,

Tañ cilläre iskändä,
Ülängä çık töşkändä,

Çulpan kızım, tañ yoldızım,

Çabıp siña kaytır idem,

Göllär huş is sipkändä.

Yuk, barsınnan da elek,

Tik bulsa ide irek,

Kılçım bulsa kınımda,
Karabinım kulımda,

Sine saklap, tugan cirem,

Min irlärçä ülär idem

Danlı sugış kırında.

URMAN

Koyaş battı küptän, ä min haman,
Avır uylar tulı küñeldä,
Küz almıyça kürşe urmannardan
Basıp toram işegem töbendä.

Bu urmanda, bälki, partizannar
Kiçke aşka uçak yakkandır.
«Babakay »nıñ batır yegetläre
Razvedkadan yörep kaytkandır.

Partizan «T», bälki, tönge yaña
Kıyu eşkä plan koradır.
Anıñ utırıp kılıç kayraganın
İşetkändäy bula kolagım.

Urman, urman, mine sinnän ayıra
Çäneçkele timer koymalar.
Ayırsa da tänne, kollık söymäs
Mäğrur küñlem öçen yuk alar.

Küñelem oça, urman, buylarıñda,
Sukmagıñnı barlıy, tikşerä.
Kiç yatsam da, irtä uyansam da,
Sineñ däşkän tavışıñ iştelä.

Urman, urman, mine sin çakrasıñ,
Naratlarıñ cildän tibrätep.
Sin şaulıysıñ, miña kanlı üç häm
Soñgı köräş cırın öyrätep.

Urman, urman, miña çiksez avır
Bu hurlıklı tübän äsirlek!
Äyt sin miña, ildäş duslarımnı
Kaysı poçmagıña yäşerdeñ?

Urman, urman, mine ilt sin şunda
.äm koral bir minem kulıma!
Ülär idem aklap yörägemneñ
Kersez antın sugış kırında.

KIZIL ROMAŞKA

İrtänge tañ nurınnan
Uyandı romaşkalar.
Elmayıp, häl soraşıp,
Küzgä-küz karaştılar.

Nazladı cil alarnı
Tibrätep ak çukların,
Tañ sipte öslärenä
Huş isle saf çıkların.

Çäçkälär, käyeflänep,
Cay gına selkendelär.
Häm kinät şunda gacäp
Ber yaña häl kürdelär.

Erak tügel moñayıp
Utıra romaşka kızı,
Tik çukları ak tügel,
Kan şikelle kıp-kızıl.

Romaşkalar bar da ak,
Ayırılmıy ber-berennän;
Niçek bolay berüze
Ul kızıldan kiyengän?

Äyttelär: «Sin, señelkäy,
Nik üzgärdeñ? Nişlädeñ?
Nigä kızıl çuklarıñ?
Nidän alsu tösläreñ?»

Äytte kızıl romaşka:
«Tönlä minem yanıma
Yatıp batır sugışçı
Attı doşmannarına.

Ul berüze sugıştı
Unbiş ukçıga karşı;
Çigenmäde, tik tañda
Yaralandı kulbaşı.

Anıñ batır al kanı
Tamdı minem çuklarga.
Minem kızıl külmägem
Bik ohşadı Çulpanga.

Eget kitte, min kaldım
Kanın saklap çugımda,
Kön dä anı sagınıp
Balkıym min tañ nurında».

SANDUGAÇ HÄM ÇİŞMÄ

(Ballada)

Tañ atıp, nurları
Üpkändä kırlarnı,

Çişmälär, küllärne
Häm kalın urmannı,

Sandugaç uyanıp
Kanatın kagına
Häm karıy aşkınıp
Tın urman yagına.

Ul yakın serdäşe
Çişmäne sagına;
Tañ koşın yuksınıp
Çişmä dä zarıga.

Siherle tormışı
Bu ike ğaşıyqnıñ
Kabındı mähäbbät
Utında yäşlekneñ. Bäyläde alarnı
Yalkınlı saf söyü;
Saf söyü aldında
Neçkärep baş iyü.

När irtä Sandugaç
Çişmädä koyına.
Bu aña çiksez zur
Dan bulıp toyıla.

İrkäli tañ koşın
Zöbärcät tamçılar.
Äytçe, bu kürneşkä
Soklanmıy kem çıdar?!

Tañnarnıñ berendä
İrkä koş — Sandugaç,
Uyanıp karangaç
häm kanat kagıngaç,

Kilde tiz serdäşe
Çişmägä

Tik anıñ

Kaygılı moñ baskan
Çäçäkle buyların.

Çişmä tın; ul kölmi,
Tibränmi, selkenmi;
Akbüz taş östendä
Tamçılar sikermi.

Bolganıp karalgan
Kömeştäy saf suı;
Uyları taralgan,
Yöräge yarsulı.

Sandugaç aptırap
Soraştı dusınnan.
Käm äytte serdäşe
Dip: «Kiçä şuşınnan

Ütte il doşmanı,
Yaşerenep, yar buylap,
Minem saf, şifalı
Suımnı agulap.

Kaneçkeç, yulbasar,
Ul kaça artınnan
Anı nık küzätep
Kilgän yäş batırdan.

Ul belä batırnıñ
İneşne kiçäsen
häm, susap, minem saf
Suımnı eçäsen.

Ul eçkäç, agudan
Şul minut üläçäk.
Ä doşman kotılıp,
Talap kön küräçäk.

Äyt, nişlik, serdäşem?
Äyt, nişlik, akıllım?
Niçek soñ kotkarıyk
İlebez batırın?»

Sandugaç az gına
Uylanıp tordı da
Canlanıp endäşte
Çişmägä tın gına:

«Kaygırma, küz nurım!
Ul kilsä eçärgä,
Kotkaram min üzem,
Min beläm nişlärgä!»

Kilde il batırı
Mıltıktan, kılıçtan,
Yöräge häm antı
Katırak korıçtan.

İlgä saf mähäbbät
Yarsıta yörägen,
Doşmannı yuk itü
Anıñ bar teläge...

Ul argan, alcıgan
Tatıp yäş açısın,
Ah, ägär bulsaçı
Ber genä tamçı su!

Ul kürde Çişmäne,
Töşte tiz atınnan,
Älseräp üzägen
Köydergän yalkınnan.

Ul teläp eçärgä
Çişmägä omtıldı.
Şulvakıt Sandugaç
Sayrarga totındı.

Ul sayrıy, Yegetneñ
Aldına uk kunıp,
Ul sayrıy, närsäder
Söylägändäy bulıp.

Ul sayrıy yalkınlı
Saf söyü turında
äm söygän yöräkneñ
Yarsuı turında.

Ul maktıy köräştä
Kabıngan tormışnı,
Dan belän sulangan
İñ soñgı sulışnı.

Ul maktıy dustına
Birelgän küñelne,
Ul söyli söyüneñ
Ciñgänen ülemne.

Ul söyli çın duslık,
Turılık turında,
Nindi köç bu koşnıñ
Yalkınlı cırında!

Tik Yeget añlamıy
Telen tañ koşınıñ,
Toysa da yöräge
Hislären dusınıñ;

Serle cır iñ neçkä
Kılların küñelneñ
Çirtsä dä, ul sizmi
Kilgänen ülemneñ.

Eçärgä dip, Yeget
Çokırga iyelä
Käm kipkän irenen
Çişmägä tigerä.

Şulvakıt koş anıñ
İrenenä sugıla;
Ber tamçı eçä dä
Çişmägä yıgıla.

Söygäne kuyınında
Soñgı kat talpıngaç,
Şat, mäğrur häm batır
Can birä Sandugaç.

Ä Çişmä, çaykalıp,
Yarlarga taşlana.
Urnında tik köygän
Kap-kara taş kala.

Yäş Yeget az gına
Tordı da ineştä,
Tañ kalıp bu serle
Näm gali kürneşkä,

Çişmäne kaldırıp,
Atına atlandı.
Yulbarıs şikelle
Doşmanga taşlandı.

Ul sizde küñlendä
İñ gali hislärneñ
Ör-yaña köç belän
Kabarıp üskänen.

Ul ulı hör ilneñ
.äm böyek atanıñ,
Yalkınlı yöräktän
Ul söyä Vatanın.

Yaşäde ul söyep
häm ülär berkönne

Näq mäğrur Sandugaç
Näm Çişmä şikelle.

KOŞÇIK

Çäneçkele timerçıbık belän
Uratılgan bezneñ yortıbız.
Köne buyı şunda kazınabız,
Äyterseñ lä tires kortı bez.

Koyaş çıga koyma aryagında,
Kürşe kırlar nurga koyına.
Tik nigäder anıñ nurı bezgä
Timi ütkän tösle toyıla.

Erak tügel urman, kır...

Kemneñder

İşetelä çalgı kayravı.
Kiçä şunnan ber koş, oçıp kilep,
Şul koymaga kunıp sayradı.

Çakırsam da, koşçık,

Sin bu yortka

Üzeñ teläp oçıp kermässeñ.

Kerä kürmä, bezneñ, kan-yäş yotıp,

İntekkänne üzeñ kürgänseñ.

Sayra bezgä şuşı nälät töşkän
Koyma aşa gına bulsa da,
Şunsı da bit bezgä zur yuanıç,
Cırlarıñnan küñel tulsa da.

Sin oçarsıñ, bälki, minem ilgä,

Sin irekle, citez kanatlı.

Tik äyt, koşçık,

Sineñ minem yanga

Bu kilüeñ soñgı kabatmı?

Soñgı kabat bulsa, tıñla,
koşçık,

Soñ telägen mäğrur canımnıñ:
Oç sin ilgä näfrät häm mähäbbät
Cırı bulıp totkın şağıyrneñ.

Uk şikelle ütken kanatıñnan,

Tañ şikelle yaktı cırıñnan

Tanır sine halkım,

«Bu, dip, anıñ

Soñgı cırı köräş kırınnan.

Çäneçkele çıbık bäyläsä dä,
Dip, şağıyrneñ ayak-kulların,
Ber köç tä yuk cirdä bogaularlık
Anıñ kaynar yöräk moñnarın».

Oç sin, koşçık,

köçle cırım bulıp,
Şuşı siña soñgı teläge?
Tänem kalsın monda,

(Närsä ul tän?)
Barsın ilgä minem yörägem.

AVIRU SIZMALAR

Ciñär, ahrı, mine yülär ülem,
Min suıktan, bettän, açlıktan
Ülärmender şulay, miç başında
Tuñıp ülgän tösle karçıklar.

Hıyallandım yadrä davılında
Batırlarça sugışıp ülärgä,
Yuk, bulmadı, sukır lampa tösle,
Kaldım inde pıskıp sünärgä.

Yukka çıktı bik küp teläklärgä,
Küp eşlärgä bulgan ömitlär,
Yukka yazdım: «Kölep ülärmen!»— dip,
Yuk, üläse kilmi, yegetlär!

Küpmeni soñ äle eş kıyrattım,
Küpmeni soñ äle yäşädem?!
Häzergedän bik küp faydalırak
Bulır tösle alda yäşävem.

Tatımadım elek min hiçkayçan
Mondıy köçle, mondıy ärneşle
Yöräktäge därtne häm näfrätne,
Mähäbbätne, üçne, sagışnı!

Äle sizdem keşe yörägeneñ
Şundıy köçle yana alganın.
Ah, ükeneç, läkin bu yalkınnı
Min ilemä birä almadım.

Ülemmeni bezgä ükeneçle,
Halkıñ öçen bulsa ülemeñ?
Kütärälmim, duslar, min hurlıgın
Açtan şulay yıgılıp ülüneñ.

Min yäşärgä telim birer öçen
İlgä soñgı yöräk tibeşen.
Ülgändä dä äytä alsam ide,
Üldem, diyep, tugan il öçen!

ŞAĞIYR

Tön utırıp şağıyr şiğır yazdı,
Ak käğazgä tamdı yäşläre.
Tışta davıl ide; bertuktausız
Kük kükräde, yäşen yäşnäde.

Cil işektän kerep östäldäge
Käğazlärne çäçte, tuzdırdı.
Annan çıgıp tışka, yöräk yargıç
Açı tavış belän sızgırdı.

Tau-tau bulıp därya dulkınlandı,
Yaşen suktı kalın imänne.
Eçpoşırgıç şomlı tınlık bastı
Tirädäge karsak öylärne.

Tik tön buyı şağıyr bülmäsendä
Ut balkıdı könnän yaktırak.
Davıllanıp, anıñ yörägennän
Ak käğazgä hislär aktılar.

Şağıyr tordı tınıp tañ aldınnan,
Yazgannarın cıynap yandırdı.
Üze kitte çıgıp...

Cil basıldı,
Davıl tındı, al tañ kabındı.'

Tön utırıp şağıyr närsä yazdı?
Nindi hislär anı yarsıttı?
Yazgannarın birep cil irkenä,
Tañda üze kaya aşıktı?

Sez soragız anı isär cildän,
Yaşennärdän, dulkın tavınnan;
.äm soragız, yämsez tönne kuıp,
Tañ tudırgan köçle davıldan.

AYIRILU

Çiten dä soñ artık hiçber vakıt
Küreşmäsne sizep ayırılu;
Mähäbbät häm duslık cir yözendä
Bulgan çakta böten baylıgıñ.

Mähäbbät häm duslık cebe belän
Baglanganda kersez küñellär,
Ber-bersennän başka bar mäğnäsen
Yugaltkanda cirdä gomerlär,

Kinät kenä açı yazmış cile
Ayıra sine yakın dusıñnan.
Soñgı tapkır übü häm küz yäşe
Çıkmıy annan mäñge iseñnän.

Küpme buldı minem yakın duslar,
Küpme ide söygän iptäşem,
Kaldım yalgız, saklap yañagımda
härkaysınıñ kaynar küz yäşen.

Belmim, tagı nindi upkınnarda
Min çaykalıp şulay yözärmen.
Tik härkayçan sulgan yañagımda
Soñgı yäşen dusnıñ sizärmen.

Küp tatıdım cirdä min açısın
Üzäk özgeç avır sagışnıñ.
Elatıp häm kaynar übeşterep,
Dustım belän, yazmış, kavıştır!

Aylar tügel, yıllar... avır häsrät
Tavı bulıp tordı yöräktä.
Ber minutlık küreşü bähete belän
İnde, yazmış, mine büläklä!

DARU

Kız avırdı, täne ut şikelle,
Sulgıp-sulgıp tibä yöräge.
Gaciz kaldı doktor, avıru kızga
Ber daru da fayda birmäde.

Yatkan çakta avıru tüşägendä,
Avır töşlär belän sataşıp,
Açıldı da işek, yul kiyemennän
Kaytıp kerde kıznıñ atası.

Mañgayında batır yara eze
Käm bilendä pohod kayışı.
Ellar buyı kıznı zarıktırdı
Şul atanıñ yöräk sagışı.

Tanış yözne kürep, kız yılmaydı:
«Äti!» —diyep, aña ürelde.
Şul tönne ük yözdän tire çıktı,
Kızu kayttı, täne sürelde.

Gacäplänmä, doktor, kürep kıznıñ
Daru eçmi kinät savıguın.
Belmädeñme cirdä «söyü» digän
İñ kuätle däva barlıgın!

KOL

Ul, kurkıp doşmanı aldında
Kaltırap, kütärde kulların.
Sugışnıñ iñ kızgan çagında
Taşladı kulınnan koralın.

Doşmanı sügenä-cikrenä
Kulların kayırıp bäyläde.
Östenä tau hätle yök töyäp,
Kamçılap, tılına äydäde.

Ul bara, kan yua cilkäsen
Kamçı häm doşmanı yögennän.
Şäm kebek töz buyı, nişläsen?
Köyäntä şikelle bögelgän.

Keşelek sıyfatı bu çakta,
Äytegez, barmı bu meskendä?
Ayagı, kulları häm hätta
Canı da hucası irkendä.

Yuk siña keşeçä kön itü,
Biklädeñ sin gomer yulıñnı,
Doşmanıñ aldında, yegetem,
Ber kurkıp kütärgäç kulıñnı.

Ya sugış sin yaklap haklıknı,
Ya sayla kızganıç kollıknı.
Berençe yul nindi danlıklı,
İkençese nindi hurlıklı.

HÄDİÇÄ

Kürşe kızı Hädiçä,
Şulay ğadättägeçä,
Ozak yörep bakçada,
Kiçegep kayttı kiçä.

Karavılçı kart anıñ
İşetmägän kaytkanın.
Şuñar kürä açmagan
Hädiçägä kapkanı.

Kapkada timer yozak,
Hädiçä kötkän ozak.
Tışta kunıp bulmıy bit,
Bulsa da gärçä yöz ak.

Ahrı kızga uy kerä,
Tönlä belän kem kürä?
Küp tikşermi Hädiçä,
Koyma aşa sikerä.

Kaytıp kerä yortına,
Kaytkaç bar da ontıla.
Tik, kadakka elägep,
Yubka gına yırtıla.

Ul kön «soñ» dip yamamıy,
Anı-monı karamıy.
İrtän kitä hezmätkä,
Kiçegergä yaramıy.

Äle dä kiçä soñ kaytıp,
Yoklagan kırın yatıp;
Kürşe karçık eşenä
Çak cibärgän uyatıp.

Menä bara ul, kara!
Yubka gına çaykala.
İse kitep hatın-kız
Yubkaga karap kala.

İkençe kön ni küräm? —
Ber yılıym da, ber köläm.
Uram tulı hatın-kız,
Bar da yırık yubkadan.

Kürçe, kürşem tekkänçe,
«Moda» dip, kön ütkänçe,
Bar da yırgan yubkasın
Bot töbenä citkänçe!

Äy, Hädiçä, Hädiçä!
Kiçegep kaytıp kiçä,
Nindi eşkä çualdıñ —
Yaña moda çıgardıñ.

Kızlar, tönlä yörmägez!
Koymadan sikermägez!
Tagın ällä ni yırtıp:
«Moda»,— diyä kürmägez.

BÜRELÄR

Keşelär sugışa, kan koya,
Kiselä meñnärçä gomerlär.
Tön buyı ulaşıp yakında
İsnänep yörilär bürelär.

Küpme kan, küpme yäş at ite!
Yaltırıy büreneñ küzläre.
Bit monı tön buyı atışıp,
Turagan keşelär üzläre.

Bürelär başlıgı kart büre,
İserep keşelär kanına
Yörgändä, siskänep tuktadı
Ber avır yaralı yanına.

Yaralı ıñraşa, sataşa,
Kayınga terägän başkayın.
Kızganıp yegetne, cil belän
Tibränep sıkrana ak kayın.

Kızganıp yegetne, yılıylar
Miläüşä häm lalä çäçäge.
Tägäri ülängä, çık tügel,
Göllärneñ gönahsız yäşläre.

Kart büre yegetne isnäde,
Aptırap küzenä karadı,
häm, kinät nidänder siskänep,
Ber çitkä taypıldı yaralı. Yaralınıñ zägıyf sulışı
Bärelde büreneñ bornına.
Yuk, büre timäde,

sak kına
Borılıp yünälde yulına.

Tañ belän kildelär keşelär,
Kürdelär yaralı yegetne.
Yartılaş ul taygan isennän,
Şulay da yäşäve ömitle.

Keşelär yegetneñ tänenä
Kızdırıp şompollar bastılar.
Tuygançı cäfalap,

soñınnan
Yalgız ak kayınga astılar.

Keşelär sugışa, kan koya,
Kiselä meñnärçä gomerlär.
Tän buyı ulaşıp yakında
İsnänep yörilär bürelär.
Bürelär,

ah... läkin bürelär
Bu qadär ük yırtkıç tügellär.

BER KIZGA

Kızık kına buldı bu oçraşu,
Sin yıraktan, min dä yıraktan.
Ä küptänge yakın tanışlar kük,
Kul kısıştık ikäü yöräktän.

İsmemne dä yünläp belmiseñder,
Üzeñ şundıy söyep karıysıñ.
Yörägemneñ yazgı göllär tösle
Saf buluın sizdeñ, ahrısı.

Bezneñ gomer tulı här vaklıkka,
Eçpoşırgıç yämsez buşlıkka;
Närsä citä menä şundıy matur,
Şundıy kersez, kaynar duslıkka!

Närsä citä sineñ küzläreñneñ
Yalkınınnan şulay kabınıp
Yaşäü, cirdä gomer ahrınaça
Nazlı karaşıñnı sagınıp.

Min üzem dä belmim, närsä bezne
Bäyläde soñ ayıra almaslık?!
Bez söyläşep tügel, serebezne
Küz karaşı belän añlaştık.

Şundıy nazlı, gadi küz karaşın
Şağıyr yörägeme añlamas?
Söyäksez tel kayçak aldasa da,
Küz karaşı, canım, aldamas.

Ellar ütep, tagın ber oçraşsak,
Yaşerä almıy şatlık yäşemne,
Min kulıñnı kısıp, çın küñeldän:
— Serdäşem! — dip, siña däşermen.

Ayırsa da bezne yazmış cile,
Alıp kitep sine yırakka,
Kiñäşem şul: cirdä iñ qaderle
Bu duslıknı, bäğrem, yugaltma!

Tik ber teläk: söyü utı belän
Kanatlansa ide küñellär,
Söyü dımın eçep ber tamırdan,
Çäçäk atsa ide gomerlär.

Aşkınulı söyü yalkınında
Ütsä ide yäşlek vakıtlar.
Äytçe, bäğrem, miña, cir yözendä
Şunnan artık nindi bähet bar?!

ĞAŞIYQ ÄM SIER

Min çäçäklär cıydım, söyeklemä
Bäyläm itep bäyläp kiterdem.
Kürsen irkäm anıñ kuldalıgın
Yörägemneñ, bähtem, irkemneñ.

Ah, ni ğarlek, kızım çäçäklärne
Täräzädän tışka ırgıtkan.
Ä alarnı sıyır aşap kitkän...
Niçek tüzim ülmi hurlıktan!

Ğaşıyq süzen sıyır işette dä,
Gacäplänep, başın selkede.

— İsem kitä,— dide,— bu ğaşıyqka,
Karap torsañ, keşe şikelle!

Añlamıyça, ahmak, eşneñ töben,
Nigä şulay kıza, tuzına?
Min aşasam anıñ çäçäklären,
Söt biräm bit söygän kızına.

Minem söttän anıñ yöze alsu,
Minem söttän — taza, söykemle,
Täne yomşak, anıñ teşläre ak,
Yaña saugan sötem şikelle...

Uyga kaldı ğaşıyq...

— Çın da,— dide,—

Nik tirgim min bu sötbikäne?
Ul bit kön dä, kırdan ülän cıyıp,
Kaymak belän sıylıy irkämne!

Azık bulsın gölem sıyırına,
Min telämim artık hiçkemne!
Miña şul da bähet, äydä, irkäm
Kaymak itep eçsen gıyşkımnı...

Häm yuandı ğaşıyq...

Häzer kön dä

Çäçäk cıyıp çişmä buyında,
Kızga tügel, kiterep çäçäklärne
Ul aşata ikän sıyırga.

Cir yöze şundıy kiñ,
Küñelle häm yaktı!
Tik törmäm karañgı,
İşege yozaklı!

Küktä ber koş oça
Yugarı, yugarı!
Min aunıym idändä,
Kullarım bogaulı.

Tışta ber göl üsä,
Yañgırga koyınıp;
Min kibäm, min sulam,
Törmädä boyıgıp.

Min beläm: bik tatlı
Da yäşäü toygısı!
Tik inde min üläm,
Bu cırım — soñgısı!

TÖRMÄDÄ TÖŞ

Töştä miña näni kızım kilde,
Çäçläremne sıypap taradı.
— Ay-hay, äti, ozak yördeñ,— diyep,
Küzläremä söyep karadı.

Min kızımnı kıstım kükrägemä,
Şatlıgımnan şaşıp, iserep.
Şunda sizdem nindi köçlelegen
Mähäbbät häm sagış hiseneñ.

Çıgıp kittek şunnan bez bolınga,
Gizep yördek çäçäk diñgezen.
Nindi tatlı — yäşäü, köçle — söyü!
Nindi yaktı, irken — cir yöze!..

Min uyandım. Urnım şul uk törmä,
Kullarımda şul uk bogaular,
Baş oçımda şul uk kaygılarım,
Uyanır dip, kötep torgannar.

Ah, nik ürti mine hıyal belän
Tik tilertep kaytmas yazlarım,
Nik töş kenä minem şatlık larım,
Nik betmäs ön — kaygı, gazabım?!

SİN ONTIRSIÑ

Minem gomerem sulgan çäçkä bulıp
Özelep töşär sineñ aldıña.
Sin ütärseñ, anı taptap, yänçep,
Közge salkın, cille yañgırda.

Sin ontırsıñ äle küptän tügel
Bu yagımlı, näfis çäçkäneñ
Gölbakçañnı sineñ bizägänen,
Sine nazlap huş is çäçkänen.

Sin ontırsıñ yazgı alsu tañda,
Yan täräzäñ aşa suzılıp,
Anıñ sine kotlap sälamläven,
Tañ cilennän sibelep, tuzılıp.

Sin ontırsıñ göllär arasında
Görläp ütkän isem bäyrämen,
Bäyrämeñne kotlap östäleñdä
Dulkınlangan çäçäk bäylämen.

Közge bakça buylap aşıga-aşıga
Tanışıña ütkän vaktıñda,
İseñä dä kilmäs sulgan gölneñ
Sıkranuı ayak astıñda.

Sin kererseñ öygä, közdän kaçıp,
Täräzäñne yabıp biklärseñ.
Yuk, sin inde häzer sulgan gölne
Busagañnan atlap kertmässeñ.

Sıngan küñel, nazdan mährüm bulıp,
Sünär yalgız, cirdän yotılır.

Söyü, vägüdä, antlar... Ah, barsı da
hiç bulmagan kebek ontılır.

HÖKEM ALDINNAN

ÇERÇETLÄR HANI

(«Kılıç han» tragediyäsenä)
Hökem citte, bezne çıgardılar
äm tezdelär ber buş urınga
Koyaş battı, ahrı, telämäde
Bu hurlıkka şahit bulırga

Ülän yüeş ide ällä çıktan,

Ällä cirneñ zarlı yäşennän,
Urman, taular, küllär... Bar da

kurkıp
Toman arasına yäşrengän.

Tışta salkın, barı ayak belän

Toydım cirneñ tanış cılısın. Cir yöräkne minem cılıtmakçı, Anam tösle örep sulışın.

Kaygırma, cir, yöräk kaltıramas,
Sineñ östä çakta ayaklar.
Anıts isme belän açılgan tel,
Ülgändä dä Anı kabatlar.

Menä alar, çerçet hakimnäre,
Kızıl küzle, yüeş tanaulı.
Tik belsennär: alar tügel, ä bez
Gayıpläüçe bügen alarnı.

Ciz baltasın cällad kayraganda,
Et läzzäten toyıp kanında,
Çerçetlärgä karşı soñgı süzne
Bez äyterbez hökem zalında.

Kiler ul kön, halık hökem itär,
Karar bulır kisken häm kıska.
Kanım belän yazgan soñgı cırım,
Bul ğayepläü aktı faşistka.

SÖYEKLEMÄ

Ellar buyı, bälki, hatım bulmas,
Häbär bulmas minem turımda,
Tufrak kümär baskan ezläremne,
Ülän üsär kitkän yulımda.

Töşläreñä, bälki, kara kiyep,
Kaygı baskan kileş kerermen.
Ellar yuar äzen yörägeñnän
Sine soñgı üpkän könemneñ.

Beläm, siña çiksez avır bulır,
Yalıktırır sine bu kötü.
Kiräk tösle bulır küñeleñä
«Ul yuk» digän uynı berketü.

Minem öçen, bälki, bar närsädän
Kıybat bulgan söyü hiseñnän
Mährüm bulıp, ber kön kötmägändä,
Min çıgarmın sineñ iseñnän.

Añla, bäğrem, menä şul vakıtta,
Şul vakıtta küñlem kimsener.
Şunda gına ülem ciñsä ciñär,
Kaytır yulım, bälki, kiseler.

Min moñarçı sineñ kötü belän
Köçle buldım sugış kırında,
Sineñ söyü, serle tılsım bulıp,
Saklap kilde yörgän yulımda.

Egılsam da, «ciñäm» digän antım
Häteremdä minem härkayçan.
Sin üzeñ ük rähmät äytmässeñ bit,
İlgä ciñü alıp kaytmasam.

Köräş ozak, yulı urau bulır,
Sin köt, bäğrem, özmä ömeteñne!
Uttan, sudan isän alıp kaytır
Mähäbbäteñ söygän yegeteñne.

GÖL KABERE

Özelep töşte ber göl sabagınnan
Tönyagınnan iskän cil belän.
Ozaklamıy cilneñ kanatına
Töyäleşep karlar kildelär.

Mamık karlar gölgä käfen buldı,
Kaber buldı bakça tütäle,
Şunda üskän yalgız ber ak kayın
Kaber taşı rolen ütäde.

Kar buranı yaña korban ezläp
Böterelä koyma buyında.
Göl uyanmas tatlı yokı belän
İzelep yoklıy cirneñ kuyınında.

Tik yaz kilgäç, gölneñ kaberenä
Yañgır yavar, uynar yäşennär,
häm, tütälne tutırıp, tañ aldınnan
Çäçäk atar yaña yäş göllär.

Sulgan göl kük, min dä kışnı kötäm,
Yoklar öçen yabınıp yurganın.
Küñelegezdä kölep çäçäk atar
Minem soñgı yöräk cırlarım.

ANA BÄYRÄME

— Öç balamnı, oçar koş itep,
Min oçırdım irken dalaga.
Äytsägezçe, zinhar, üz itep,
Sagış belän kipkän anaga:
Kayda yöri minem ullarım?
Ana küñele teli belergä:
Kaya iltä yazmış yulların,
Ciñügäme ällä ülemgä?

Könyagınnan oçıp kügärçen
Kaytıp kerde ana yortına.

— Sin, kügärçen, beläm, kürgänseñ,
Salma mine sagış utına.

Söylä döresen, kaya zur ulım?
Dönyadamı bäğrem, küz nurım?

— Kaygı siña, ana, Kırımda
Ulıñ ülde sugış kırında.

Katıp kaldı ana, däşmäde,
Yarsıp çıktı kaynar yäşläre.
Kaygısınnan ölkän ulınıñ
Kömeş tösle buldı çäçläre.

— Öç ulımnı, oçar koş itep,
Min oçırdım yırak dalaga.
Äytsägezçe, yakın dus itep,
Kaygı belän sulgan anaga.

Kaytalmadı öygä zur ulım,
Sugşıp ülde bäğrem, küz nurım.
Urtançısı, bälki, isänder,
Cil añardan miña isäder?

Cil, uynaklap, täräz töbendä
Nider äytkän tösle kılındı.

— Äytçe, cilkäy, yörgän cireñdä
Kürmädeñme minem ulımnı?

— Kaygı siña, ana, urtançı
Ulıñ ülde sugış kırında.
Soñgı yöräk tibeşe tıngançı
Almaz kılıçı buldı kulında.

Audı ana, tayıp huşınnan,
Parçalangan yöräk tüzmäde.
Elıy-elıy ulı sagışınnan
Sukıraydı anıñ küzläre.

— Öç badamdın oçar koş itep,
Min oçırdım şomlı dalaga,
Äytegezçe, zinhar, üz itep,
Häsrätennän köygän anaga.

İke ulım ülde sugışta,
Ber ömitem kaldı tormışta:
Kürmäsäm dä bergä öçesen,
Min kürermen, bälki, keçesen?

Nikter oçmıy küktä kügärçen,
Cil dä tıngan, yoklıy, küräseñ.
Tik yañratıp urman buyların,
İşetelä bırgı uynavı.

Tañ aldınnan ana uyandı —
Cir teträtkän toyak tavışına.
Täräzägä kilep tayandı,
Çik-çama yuk anıñ sagışına.

Şıñgırdatıp tavışın daganıñ
Ber at kilä, yarsıy yöräge.
At östendä ulı ananıñ,
İñ keçese, özelep söygäne.

Kükrägendä medal altınlı,
Kullarında ciñü bayragı.
Karşı ala kotlap batırnı
Tañ nurları, koşlar sayravı.

Kürmäsä dä, ana ulkayın
Küñele belän sizep tanıdı.

— Balam! — diyep, yılap, ul anıñ
Kükrägenä kilep sarıldı.—

Kayttıñmı, ulım, altınım!
Kuanıçım minem, aktıgım!
Kart ananıñ kömeş çäçenä
Altın yäşe tama batırnıñ.

— Ya, tınıçlan, anam, borçılma,
Siña ulıñ — sineñ aktıgıñ
Alıp kayttı almaz kılıçında
İl saulıgın, ciñü şatlıgın.

Abıylarım kanlı sugışta
Ciñü yulın sızıp üldelär.
Gomerlären soñgı sulışta
Mäñge ülmäs danga tördelär.

Kaldırsam da kümep yırakta
Abıylarnıñ batır gäüdäsen,
Alıp kayttım danlı bayrakta
Kannarınıñ alsu şäüläsen...

Ana aldı alsu bayraknı,
Küzen sörtte — küze açıldı:
Karşısında tora gayrätle,
Kiñ kükräkle batır laçını.

— Öç balamnı, oçar koş itep,
Min oçırdım irken dalaga.
Sez kilegez, yakın dus itep,
Küp kaygılar kiçkän anaga.

Kükräk sötem imezep, tirbätep,
Min öç laçın ilgä üsterdem.
Batır köräp: cırın öyrätep,
Koşlarımnı kırga oçırdım.

İke ulım kire kaytmadı,
Keşnäp yöri kırda atları,
Min alarga birdem kanımnı,
Alar anı yırak kaldırdı.

İzge Vatan öçen agızıp,
Ciñü tañın cirgä kabızıp,
Alıp kayttı ilgä ul tañnı,
Keçe ulım, batır laçınım.

Al medale anıñ putallı,
Kuandırdı anay karçıgın,
hiç ülmägän tösle ullarım,
Öyem tulı kızlar, yegetlär,
Tuya almıym tıñlap cırların,
Minem balalarım kebeklär.

Ber kaygırsam, ike şatlanam.
.är tamçısı häläl sötemneñ;
İldä mäñge ülmäs at belän
Ülä belgän ullar üsterdem.

Sez kilegez bu şat anaga,
Anıñ bügen tugan bäyräme.
Agıla aña kartlar, balalar,
Öye tulı çäçäk bäyläme.

İl şatlıgı belän tözälde
Yörägeneñ avır yarası.
İl türendä, göllär eçendä
Öç batırnıñ tugan anası.

YuLLAR

Yullar, yullar! Mine, tugan yorttan
Ayırıp, yırak alıp kittegez.
Citär inde, ozak kunak buldım,
Häzer kire öygä iltegez.

Bik sagındım tanış kırlarımnı,
Urmanımnı, küper başımnı,
Bik sagındım mine özelep söygän
Neçkä bilem, kara kaşımnı.

Kön yañgırlı ide min kitkändä,
Karap kaldı boyıgıp serdäşem,
Yueşlätte anıñ kerfeklären
Yañgır tügel, nazlı küz yäşe.

Çiten dä soñ çitkä kitkän çakta,
Yartı canıñ kalsa özelep!
Yarıy äle, söyü belän bergä
Bar yöräktä korıç tüzemlek.

Yullar, yullar! Sez bit barıgız da
Menä şundıy katı, ayausız!
Ya, äytegez, kemnär ütte sezdän,
Salındıgız başlap kayan sez?

Minem kebek kaysı şaşkın yöräk
Berençe kat şunnan atladı?
Kemne şulay ömit, därtländerep,
Eraklarga iltep taşladı?

Beläm, därtlär taşıy, bezne şulay
Yäşlek kuşa kıdırıp yörergä!
Sezne, yullar, ayak äze tügel,
Yöräk hise salgan bu cirgä.

Kaya gına läkin kitsäk tä bez,
Sukbaylıkka yäşli salışıp,
Şul yullardan kire alıp kayta
Tugan yortka yöräk sagışı.

Yullar, yullar! Mine, ilkäyemnän
Ayırıp, yırak alıp kittegez.
Yana därtlär, yaña hislär belän
Söygänemä kire iltegez.

KÜLMÄK

Cırlıy-cırlıy Dilbär külmäk tegä,
Kullarında kömeş inäse.
Cırlar tügel, cillär citä almas
Erak cirdä külmäk iyäse.

Kulı yögrä yıfäk satin buylap,
Tirän sagış uyçan yözendä.
Efäk çigeş bulıp yatıp kala
Yöräk sere inä ezendä.

Atlas belän kayıy ul yakasın,
Uka belän tota ciñ oçın.
Şul külmäkkä cıynap birgän tösle
Yörägeneñ böten cılısın.

När çigeştä küpme yäş tamçısı,
Küpme sagış härber cöyendä.
Şul külmäkme bulmas yäş yegetneñ
Yöräk dustı yörgän cirendä!

Cırlıy-cırlıy Dilbär külmäk tegä,
Külmäkkäyem dusın tapsın dip.
Şul külmäkne kiyep, söygän yigtem
Sugışlardan ciñep kaytsın dip.

Tagın bizäk... Annan külmäk äzer.
Tik tagası kala çukların.
Kölemseräp Dilbär karap tora
Üz eşenä üze soklanıp.

Täräzädän suzılıp koyaş karıy,
Kük külmäktä alsu şäüläse.
Koyaş bulıp, külmäk ütäsennän
Kürenä tösle yeget gäüdäse.

Aşıgıp şunda beräü kilep kerde,
Hat tottırdı Dilbär kulına.
Hatta yazgan: «Egteñ batırlarça •
Ülde, diyep, sugış kırında».

Ozak tordı Dilbär, süzsez katıp,
Kanı kaçtı yuka irnennän.
Tik kükräge yış-eş kütärelde,
Kül tirbängän kebek cil belän.

— Yuk, ışanmıym... —dide,

tavşı çıktı

Kaltıranıp, avır körsenep.
İke genä tamçı yäş çılattı
Göl çukları tösle kerfegen.

Ä annan soñ tiz-tiz pöhtä itep
Törde dä ul zäñgär külmäkne,
Kitte aşgıp poçta bülegenä,

— Alıgız,— dide,— minem büläkne!

— Ul bit ülgän.

Niçek iltik aña?

— Sez iltegez, ülgän bulsa da!
Kigeregez aña bu külmäkne,
Tänen tufrak kümgän bulsa da.

Ul tereler, kigäç bu külmäkne,
Yöräk utı tagın kabınır.
Min bit anı söydem çın küñeldän,
Min bit anı köttem sagınıp...

Tıñladılar anı. Söygän kıznıñ
Süze çındır kebek kürende.
Häm külmäkne iltep yäş yegetkä
Kigerdelär...
Eget terelde.

Koyaş kalka, Dilbär täräzädä,
Ul aşkınıp kötä söygänen.
Eget kayta, yöze koyaş tösle,
Ä östendä zäñgär külmäge.

— Äkiyätme bu?

— Äye.

Tik äyt miña,
Yörägemneñ nazlı irkäse,
Sin tügelme söyü nurıñ belän
Kabızuçı gomrem irtäsen?!

Azmı kürdem okop allarımda
Min ülemneñ kırgıy biyüen,
Yöz ülemnän mine tartıp aldı
Sineñ kersez, kaynar söyüeñ.

Yöz ülemnän kaldım, yöz ülemnän
Terelep bastım ayaklarıma.
Yaşeñ belän çikkän külmägeñne
Kiyep kayttım menä yanıña.

SOÑGI ÜPKÄ

Eçem tulı kargış, üpkä belän
Kitäm inde cirneñ östennän.
Mesken äni mine yukka gına
Küz nurların tügep üstergän.

Yukka gına kükräk söten imzep,
Bişek cırı cırlap tirbätkän.
Dönyasına näfrät, kargış bulıp
Çıktı ul cır minem yöräktän.

Äytçe, dönya, sineñ gazabıña
Tüzmädemme hälem citkänçe?
Tüzmädemme... iksez-çiksez sabrım
Yaşem belän agıp betkänçe?

H.är häşärät cirdä telägänçä
Suda yözde, suda cebende.
Ä min menä soñgı sulışımda da
Çılatalmıym kipkän irnemne!

Min kürmädem duslık... dus urnına
Bogau kıstı minem kulımnan.
Koyaş... ul da ülär minutımda
Mährüm itte mine nurınnan.

Üläm, didem, yarıy, tik kaygırdım,
Kürep ülsämçe, dip, kızımnı!
Anam kabre — tugan tufragıma
Kuyıp ülsämçe, dip, yözemne!

Nigä miña törmä kaber buldı,
Nik kan yudı yoklar urnımnı?
Cirne ällä artık söygän öçen,
Cılısınnan mährüm buldımmı?

Dönya, sine Läylä tösle kürep,
Mäcnün gıyşkı belän yarattım.
Ä sin minem kersez yörägemne
Vähşi etläreñnän talattıñ.

Ayırıp mine anam-Vatanımnan,
Kay cirlärgä kitrep taşladıñ.
Elasam da üksep, üz ilemneñ
Tufragına tammıy yäşlärem.

Tugan ilem, üksez ulıñ bulıp,
Üläm inde çittä tilmerep.
Yaşem barsın siña yılga bulıp,
Kanım şıtsın kızıl göl bulıp.

YaZ ÖMÄSE

Bez koyaşka kildek ömägä,
Kardan-bozdan cirne arçırga.
Vakıt inde kışka ülärgä,
Yaz batırga yulnı açırga.

Kış kergännän birle kapkadan,
Cir citärlek kürde «yavızlık».
Bagor belän vaklap, vatkalap,
Cibäriyek kışnı agızıp.

Elgalarnı yaptı, bikläde,
Dulkınnarnı itte ireksez,
Çişmälärneñ yulın çikläde,
Bolınnarnı itte küreksez.

Ul kipterde näfis göllärne,
Bakçalardan kudı koşlarnı,
Sızganıyık, duslar, ciñnärne,
Lomga alıyk ärsez «doşman »nı.

Boz astınnan çıksın yılgalar,
Dulkınlanıp taşıp aksınnar,
Torkıldaşıp küktän tornalar
Kömeş külgä kire kaytsınnar.

Cir tın alsın, kardan arınıp,
Baş kalkıtsın çiräm kırlarda,
Eşlik, duslar, yarsıp, kabınıp,
Köç häm koral bezneñ kullarda.

Koyaş kadıy altın söñgesen,
Cir dä tuygan inde burannan.
Görläveklär görläp yögersen,
Seber äydä kışnı uramnan!

Kış ciñelde. Lomnı, köräkne
İñgä salıp, yazgı ülännän
Atlıy-atlıy därtle, yöräkle,
Bez kaytabız cırlap ömädän.

Cilberdätep citen çäçlären,
Umırzaya bezgä yılmaya;
Kar astınnan suza çäçägen
Büläk itep bezgä cir-ana.

YÄŞ ANA

Avıl yana... şäfäq nurı bulıp,
Uynıy küktä yangın şäüläse.
Kümerlängän öyneñ tupsasında
Aunap yata ana gäüdäse.

Altı aylık bala yılıy-elıy ,
Kapşıy anıñ sulgan kükrägen!
Yatıp suıra, tuktap karap tora,
Üksep ua annan küzlären.

Palaç üze kaça kön[batışka],
Österälä vatık köymäse.
Kua anı arttan, yadrä bulıp,
Ana kanı, bala küz yäşe.

Kürşe kızı Särvär bazda ide,
İştep çıktı bala tavışın.
Kinät, kurkıp, süzsez katıp kaldı,
Ülgän kileş kürep tanışın.

Ul balanı aldı koçagına,
Yaşen sörtte, üpte, yuattı.
Alıp kayttı, cılı söt eçerde,
Kullarına alıp uynattı.

Ul sikertte anı tezlärendä,
Ana därte anda kabındı.
Bala kölde, annan: «Ännä!» — diyep,
Kükrägenä anıñ sarıldı.

VÄHŞÄT

Alar... Alar cıynap analarnı,
Balalarnı kırga kudılar.
Kazıttılar çokır, ä üzläre
Çittän, kölep, karap tordılar...

Ä annan soñ çokır kırıyına
Tezdelär dä hälsez halıknı,
Zur borınlı, yämsez bakır küzle
İsrek mayor öskä kalıktı.

Kön yañgırlı ide... Bersen-berse
Etä-törtä kurgaş bolıtlar
İyeldelär cirgä...

Yuk, bu könne,
Bu könne min mäñge onıtmam!

Üzem kürdem, üz küzlärem belän,
Ükrep aktı niçek yılgalar;
Balalar kük niçek üksi-üksi
Yaşen tükte yarsıp cir-ana.

Üzem kürdem, niçek moñlı koyaş,
Bolıt aşa cirgä suzılıp,
Üksep üpte üksez balaların,
Soñgı kabat kısıp, suırıp.

Näfrätennän, yöräk açısınnan
Közge urman şaşıp şauladı.
İşetelde kalın ber imänneñ
Avır sulap cirgä auganı.

Yäş balalar, kurkıp, anaları
İtägenä yılap yabıştı.
Mıltık tauşı kiste kart ananıñ
Yörägennän çıkkan kargışnı.

Ber keçkenä bala, yafrak tösle
Kaltıranıp, töyelep yäşenä,
Anasınıñ itäk arasına
Bödrä çäçle başın yäşerä.

Ul sarıla şaşkan anasına,
Näni küñele sizä, küräseñ!

— Atalar bit, äniyem, yäşer mine,
Äniyem, bäğrem, kilmi üläsem!..

Ana, iyelep, ike kulı belän
Kütärde dä cirdän balasın,
Kükrägenä kıstı häm mıltıkka
Karşı tottı yöräk paräsen.

Bala kinät aña ırgıtıldı,
Açı tavış özde yöräkne:

— Min yäşisem kilä, äniyem, cibär,
Äniyem, canım, bäğrem... kiräkmi...

— Kurıkma, balam, häzer... häzer betä,
Yom küzeñne, küzeñ kürmäsen!

Tüz, tüz, balam... häzer... avırttırmas ta.
Palaç tereläy cirgä kümmäsen!..

Bala yomdı küzen...

Ak muyınınnan

Kızıl tasma töşte salınıp.
Audı cirgä bergä ike tormış,
Ber-bersenä yabışıp, sarılıp.

Kük kükräde kinät, cil sızgırdı,
Cir yıladı kısıp teşlären.
Nindi açı bu yäş, nindi kaynar!..
Nişlädeñ sin, cirem, nişlädeñ?

Äyt sin miña, million yıllar yäşäp,
Sin bakçalı, külle, çäçäkle,
Kürdeñme tik ber kat üz gomreñdä
Mondıy hurlık, mondıy vähşätne?!

Kütär, ilem, haklık bayragıñnı,
Buyap cirneñ kanlı yäşenä,
Ülem bulsın nurı, ana kanın,
Bala kanın eçkän vähşigä!

AVIRUDAN SOÑ

Avıru ütte. Başnı aylar buyı
Çolgap torgan toman sütelde.
Mañgayda tir... güyä cäyge tañnıñ
Berençe saf çıgı şikelle.

Min küzemne açtım, dönya yaktı,
Şatlık añkıy härber sulışta.
Şundıy säyer miña, berençe kat
Ayak baskan tösle tormışka.

Häyät, yäşlek, söyü häm bähetneñ
Şat suräte bulıp karşımda
Basıp tora köläç bolnits kızı,

Mamık kulı minem başımda.

YuATU

İlgä kaytkaç, urınıñ türdä bulır,
Yäş balalar alır uratıp.
Kaygı sine häzer kıyırsıtsa,
Şatlık nazlar, ciñü yuatır.

Sin söylärseñ canlı äkiyät itep
Bezneñ avır yäşren köräşne.
Bu äkiyättä küpme yalkın barın
Ziräk yäşlär ällä kürmäsme?!

Bez äyterbez, bezgä kiräk tügel
Maktau, büläk, çäçäk bäyläme.
İñ zur büläk bezgä: barıbızga da
İlneñ urtak ciñü bäyräme!

Öygä kaytkaç, tagın kunak-kunak
Yöreşerbez äüvälgeçä bez.
Ber, içmasam, utırıp üz ilebezneñ
Arakısın, kımızın eçärbez.

Kiler ul kön, duskay, tik borçılma,
Barı ömeteñ sünä kürmäsen!
Alıştırır Kazan Kremle
Tizdän şakşı mırrman törmäsen.

Maskat kiler, bezne azat itär,
Kazan kilep kuldan citäklär.
«Çelyuskin»nı bozdan kotkargan kük,
Kul kısarlar kotlap iptäşlär.

Bäyräm bulır, duskay, bu bäyrämgä
Bezneñ dä bit tulı hakkıbız.
İñ danlısı — kersez häm nık kileş
Kayttı ilgä izge antıbız.

DUSKA

Kaygırma, dus, yäşli üläbez dip,
Bez almadık satıp gomerne,
Üzebezçä yäşäp, üzebezçä
Bez çiklibez anı tügelme?!

Bilgelämi gomer ozınlıgın
Ellar sanı, kartlık citüe.
Bälki, menä şuşı ülem bezgä
Mäñge betmäs yäşäü kiterer?!

Min ant ittem cannı kızganmaska,
Saklar öçen halkım, ilemne.
Yözäü bulsa gomreñ, sin barsın da
Şuşı yulga birmäs ideñme?

Şatlandıra bezne kön dä ilneñ
Ber-ber yaña uñışın işetü;
Nindi zur köç çittä üz-üzeñne
Halkıñ belän bergä his itü!

Min tiremne saklap isän kalsam,
Ülem minnän aşa sikersä,
Şul yäşäüme bulır, «hain!» diyep,
İl bitemä minem tökersä?!

Yuk, telämim min bu «isänlekne»,
Yöräk minem moña üçekmäs.
Keşeme min ilem ügi itkäç,
Cirdä miña eçär su betkäç?!

Yuk, kaygırma, duskay, bezneñ gomer
İl gomreneñ tik ber çatkısı,
Bez sünsäk tä, bezneñ kıyulıktan
Arta barı anıñ yaktısı.

Batırlık häm ilgä turılıknı
Şuşı ülem belän belderik.
Bezneñ yäşlek şuşı hislär belän
Danlı ide, köçle ide bit!!

Çiklänsä dä gomer, yäşlek bezneñ
Ezsez sünä diyep uylama!
Äytsen yäşlär: menä şulay yäşäp,
Şulay ülsäñ ide dönyada!

ÜLEMGÄ

Niçä tapkır sineñ tırnagıñnan
Kotıldım min, ülem.
«Bettem» digän çakta, tormış tagın
Suzdı miña kulın.

Sineñ belän läkin tartışudan
Hiç bizmäde küñlem.
Batıram digän sayın, min upkınnıñ
Eçenäräk kerdem.

Sin: «Soñgısı bulsın busı»,— diyep
Şeltälädeñ mine.
Anıñ sayın buldım min tiskäre,
Anıñ sayın kire.

Sineñ belän uynau, beläm, ülem,
Küñelle eş tügel.
Cirdä tınıç, gamsez kön itüdän
Bizärmeni küñel?

Mine ällä yäşäü bizderdeme,
Bu buntarlık nigä?
Yuk, üläsem kilmi minem ber dä,
Bik yäşisem kilä.

Davıllardan ägär çittä bulsañ,
Şundıy tınıç, aulak.
Yuk, min kildem siña davıl aşa,
Çın tormışnı daulap.

Äle menä tagın kilep läktem
Sineñ tırnagıña.
Bogau saldı cällad bu cırlarnı
Yazgan kullarıma.

Tizdän sünär gomrem, yörägemdä
Toyıp yalkın köçen.
Ülsäm üläm böyek haklık öçen,
Söygän halkım öçen!

Şunıñ öçen bit min niçä tapkır
Sineñ kulga töştem,
Gel oçradım siña, yüri sine
Ezläp yörgän tösle.

Nişliseñ bit, böyek haklık yulı
Şundıy taygak bulgaç?
Köräşçegä barı ciñü yäki
Ülem genä yuldaş.

Tizdän sünär, süngän yoldız kebek,
Soñgı yäşäü köçem.
Üläm, läkin böyek haklık öçen,
İlem, halkım öçen!

TAU YıLGASI

Nik yarsıy bu yılga,
Nik şaşa, nik taşa?
Tın aksa ni bula,
Cay gına, urtaça?

Nigä bu dulkınnar,
Nigä bu kübeklär?
Nidänder kurkıngan,
Kotırgan kebeklär.

Ber aga cäyelep,
Kiñäyep, kinänep.
Yarlarga bärelep,
Närsäder söylänep.

Ber kinät, kotırıp,
Sikerä taşlarga.
Ber tagın, ontılıp,
Çokırga taşlana.

Bu nindi nayan su!
Kem aykıy soñ astın?
Nik bolay ul yarsu,
Nik bolay ul şaşkın?

Tüzmädem, ahrısı,
Soradım yılgadan:

— Nik,— didem,— sabırsız,
Tınıçsız sin haman?

— Min,— dide,— bik ozak
Yattım cir astında.
İrekkä, di, susap

Häm yonçıp salkınga.

Min buldım kollıkta,
Tarlıkta, hurlıkta,
Min häzer kinänäm
Cir, hava mullıkka.

Ellarça cıynalgan
Näfrätne häm därtne
Min häzer çıgaram
Gayrätle, yöräkle.

Min köçle, irekle,
Dulkınlı, kübekle.
Aldagım ömetle,
Bügengem kürekle!

Min kotlıym koyaşnı,
Min hurlıym cir astın!
Şuñarga min yarsu,
Şuñarga min şaşkın!

TERELÜ

Min avırdım... Kürşe aptekanıñ
Bar daruın eçep beterdem.
Anıñ sayın kiptem, anıñ sayın
Kanı kaçtı sulgan bitemneñ.

İntekterde mine aylar buyı
Eçem poşuı, yöräk yanuı.
Kiräk ide miña tännän bigräk
Can daruı, küñel daruı.

Sizde monı ziräk bolnits kızı,
Ul ülçäde yöräk köçemne.
Daru itep nazlı küz karaşın,
Elmayuın miña eçerde.

Min yäşermim, bälki, tänemdä dä
Ber-ber törle çirem bulgandır,
Kaysı çirneñ mindä köçlelegen
Doktor üze sizä torgandır.

Rähmät siña cılı nazıñ öçen,
Tatlı süzeñ öçen, küreklem!
Şular belän mine keşe itteñ,
Şular belän mine tereltteñ.

BULA KAYÇAK

Bula kayçak gacäp küñel katı,
Bernärsägä cünläp is kitmi.
Ülem cile isä küñel gölenä,
Yafragın da läkin selketmi. Yözdä barı mäğrur kölemseräü,
Uydan yırak dönya mazası.
Şul vakıtta menä ällä nigä
Tik yazası kilä, yazası!..

Ütersägez, äydä, üteregez!
Kotırıgız annan, biyegez!
Tik şağıyrgä kara kiteregez
Häm kulına kaläm biregez!

KATIYLĞÄ

Min tez çükmäm, katıyl, sineñ alda,
Kol itsäñ dä, totkın itsäñ dä,
Kiräk ikän, üläm ayagürä,
Balta belän başım kissäñ dä.

Meñen tügel, barı yözen genä

Yuk itäldem sineñ sıñarnıñ.

häm halkımnan, kaytkaç, şunıñ öçen

Min tezlänep gafu sorarmın.

ÇÄÇÄKLÄR

Barıgız bolınga, balalar!
Yögregez, uynagız, kölegez!
Elmaysın kürep şat analar,
Yuansın boyıkkan küñlegez.

Bolında küp matur çäçäklär,
Barsı da tatlı huş islelär.
Närkislär, sömbellär häm mäklär
Näq sezneñ irnegez töslelär.

Cil köyläp tirbätä alarnı,
İrkäli koyaşnıñ nurları.
Alar bit izge cir-ananıñ
Söyekle kızları, ulları.

Bu cirdä küp buldı sugışlar,
Yangınnar, yavımnar, davıllar,
Kiselde küp batır tormışlar,
Yandı zur kalalar, avıllar.

İl öçen bardı bu zur köräş,
Davıllı, darılı yıllarda.
Señde bu tufrakka küpme yäş,
Küpme kan tamdı bu kırlarga.

Şul kannar häm yäşlär arkılı,
İl böyek ciñügä ireşte.
Yaz kilde; dulkınlı, yalkınlı,
Çäçäkkä törende cir öste.

Bu göllär şıttı cir-ananıñ
Yaralı yöräge türendä.
Niçek ul yöräkneñ yanganın
Min küräm anıñ här gölendä.

Cıyıgız, balalar, sez cirneñ
Bu näfis häm irkä göllären.
Kitregez danlıklı hör ilneñ,
Täbrikläp, şatlıklı könnären.

Sezneñ dä, bälki, bu sugışta
Ülgänder atagız, anagız,
Häterläp sezne soñ sulışta...
Häm bardır yöräktä yaragız.

Sez nazlap übegez göllärne,
Huş istän küñlegez açılsın.
Cir birde sezgä şat könnärne,
Yotıp tir, kan häm yäş tamçısın.

Balalar, sez göllär üzegez,
Çıktıgız kalkıp cir karnınnan.
häm çäçäk attıgız, üstegez
Atagız, agagız kanınnan.

Sez bezgä şulkadär qaderle,
Şulkadär yagımlı, söykemle!
Al tañı aldagı däverneñ
Yözegezdä çag ladır şikelle.

Çäçäklär, üsegez, çäçäklär,
Därt birep bezneñ şat küñelgä.
Sezgä bu şatlıklar, rähätlär
Bit ciñep alıngan gomergä.

IŞANMA

Siña minnän häbär kitersälär,
«Ul yıgılgan arıp»,— disälär,
Sin ışanma, bäğrem!

Mondıy süzne
Duslar äytmäs, yakın kürsälär.

Bayragıma kanım belän yazgan
Antım çakra alga barırga,
Hakkım barmı minem abınırga,
Hakkım barmı arıp kalırga?

Siña minnän häbär kitersälär,
«Almaştırgan ilen»,— disälär,
Sin ışanma, bäğrem!

Mondıy süzne
Duslar äytmäs, mine söysälär.

İldän kittem il häm sineñ öçen
Avtomatım asıp arkama.
İlemne häm sine almaştırgaç,
Cirdä miña tagın ni kala?

Siña minnän häbär kitersälär,
«Musa inde ülgän»,— disälär,
Sin ışanma, bäğrem!

Mondıy süzne
Duslar äytmäs, sine söysälär.

Tufrak kümär tänne, kümä almas
Yalkınlı cır tulı küñelne,
«Ülem» diyep äytep bulamı soñ
Ciñep ülgän mondıy ülemne?

CIRLARIM

Cırlarım, sez şıtıp yörägemdä
İl kırında çäçäk atıgız!
Küpme bulsa sezdä köç häm yalkın,
Şulkadärle cirdä hakkıgız!

Sezdä minem böten toygılarım,
Sezdä minem kersez yäşlärem.
Sez ülsägez, min dä ontılırmın,
Yaşäsägez, min dä yäşärmen.

Min kabızdım cırda yalkın itep
Yörägem häm haklık kuşkannı.
Cırım belän dusnı irkälädem,
Cırım belän ciñdem doşmannı.

Aldıy almas mine tübän läzzät,
Vak tormışnıñ çuar pärdäse,
Şiğremdäge çınlık, ut häm söyü —
Yaşävemneñ böten mäğnäse.

Ülgändä dä yöräk turı kalır
Şiğremdäge izge antına.
Bar cırımnı ilgä bagışladım,
Gomremne dä biräm halkıma.

Cırlap üttem danlı köräş kırın,
Cırlap kildem tormış yazıma.
Soñgı cırım palaç baltasına
Başnı totkan kileş yazıla.

Cır öyrätte mine hör yäşärgä
äm ülärgä kıyu ir bulıp.
Gomrem minem moñlı ber cır ide,
Ülemem dä yañrar cır bulıp.

HIYAL

Yalıktırdı inde bikle tormış,
Köne-töne haman bertörle.
İreksezlek, tarlık yöräktäge
Bar ömetne, därtne üterde.

Taş divarlar aldı şatlıgımnı,
Birep kartlık, kaygı, yütälne.
İşegemä barsam, işek bikle,
Täräzämä kilsäm — çeltärle.

Här tañ kötä mine dar agaçı,
Kaygı arta kaygı östenä.
Yaşäü miña tatlı hıyal gına,
Şatlıklarım avır töş kenä.

Siräk-miräk timer çeltär aşa
Tañ nurları küktän koyıla.
Al yaulıgın yabınıp minem yanga
Bähetem kilä tösle toyıla.

Söygän kızım kebek yılmaer da,
Übär tösle ürelep irnemnän.
Häm çakırıp irek bäyrämenä
Ul citäklär tösle ciñemnän.

Äyter tösle: «Mine yukka gına
Kötmädeñ sin kön dä zarıgıp.
Kildem siña, irek, yäşäü alıp,
Gomreñ tañı bulıp, kabınıp».

Hıyal, hıyal!.. Nindi läzzätle sin,
Taşlamıysıñ mine hiçkayçan.
Bu tarlıkta yalgız nişlär idem,
Yarıy äle sin bar, içmasam!

Beläm, läkin yäşäü kilmäs miña,
Bar hıyalım şunda tabılır:
Bähet, yäşäü ilgä büläk itep,
Ciñü tañı tizdän kabınır.

SÖYu

Özelep söyde yeget,

Kıyar-kıymas

Açtı aña berkön yörägen.

— Söyäm... — dide, läkin nazlı kıznıñ
İşetmäde: «Mindä!»—digänen.

Kız yaratıp yüri äytmädeme
Ällä çınlap yaratmadımı?!
Tik köçäyde yeget yörägeneñ
Söyü belän kanatlanuı.

Sugış kilde... Ayırıp irkäsennän,
Ut çülenä tartıp kiterde.
Söyü anı alga citäkläde,
Yarasınnan kanın kipterde.

Kızı öçen, tugan yortı öçen
Ul aldında buldı köräşneñ.
Egetlegen şunda kürsätmäsä,
«Eget!» diyep aña kem däşsen?

Söyü belän üzen köçle sizep,
Ul atladı därtle, ömitle.
Ciñü tañı cirdä kabınganda,
Yadrä yıktı ahırı yegetne.

Ul sataştı soñgı sulışında,
Ülem ise anı isertte.

— Söyäm...—dide,
häm ul irkäseneñ:

— Min dä! — digän tavışın işette.

BÜLÄGEM

Totkınlıkta tanışkan belğiyäle dustım

Andre Timmermanska

Kaytsa ide göllär arasında
Görläp ütkän köläç könnärem,
Duskay, siña büläk itär idem
İlkäyemneñ irkä göllären.

Ber närsäm yuk minem monda häzer,
Yortım, bakçam, hätta irkem dä.
Göllär monda bar da kibep sulgan,
Cirlär monda çitlär irkendä.

Tik bar minem kara uylar belän
Taplanmagan kersez yörägem.
Yörägemneñ yazgı göllär tösle
Cırı bulsın siña bülägem.

Üzem ülsäm, ismem, cırım ülmäs,
Ul yañgırar ilneñ kırında.
Söyläp ilgä totkın küñellärdä
Çäçäk atkan duslık turında.

KAR KIZI

Kışkı ber ciläs koyaşlı köndä,
Avılnıñ danlı «Kömeş tavında».
Erer-eremäs soñgı kar cirdä
Küz yäşen sıgıp yatkan çagında,

Şayan balalar karda tägäräp
Näm kar atışıp uynap tuydılar.
Şunnan cıynaulap, karnı äväläp,
Ber kız suräte yasap kuydılar.

Kiç buldı, salkın karnı katırdı,
Balalar ardı häm irektelär.
Kar kızın tauda yalgız kaldırıp,
Cılı öylärgä kaytıp kittelär.

Tön buyı, kıznı irkäläp, nazlap,
İste könyaktan aprel cilläre,
Batır koyaşnı häm yaznı maktap,
Cil kızga serle äkiyät söyläde:

«Sin äle, dide, belmiseñ bezneñ
Ut tänle, kaynar Koyaş batırnı;
Tañ kala härkem kürep al yözen,
Yandıra cirne anıñ yalkını».

Kız äytte, kölep: «Koyaşıgızga
Häm yazıgızga hiç kitmi isem,
Närsä ul yalkın karga häm bozga,
Karbikä belmi mähäbbät hisen.

Min mäñge salkın, yuk mindä yalkın,
Min kış irkäse, ällä belmiseñ?
Min boz yöräkle, miña kiräkmi,
Teläsä Koyaş üze baş isen!»

Tañ attı, Koyaş köçle, yalkınlı,
Çıktı yılmaep urman artınnan.
Kar kızın ımlap yazga çakırdı,
Tapşırdı buket nurdan, yalkınnan.

Kar kızı, kinät karap, ımsındı,
Yarsıttı anı bu köläç irtä.
Söyü ul şundıy, serle, tılsımlı,
Boz yöräkne dä übep eretä.

Karbikä yarsıp yazga aşkındı,
Ul ğaşıyq buldı köçle Koyaşka.
Kuzgattı cillär yazgı taşkınnı,
Kudılar boznı yaz kilgän yakka.

Koyaş kar kızın nazlıy, irkäli,
Yandıra anı kaynar koçagı.
İyelep üpte ul Karbikäne,
Tarttı üzenä bozlı köç anı.

Kem bulsa da, tufragında
Cir saklagan anıñ tiren.
Häm kart imän gomre belän
Büläklägän bu eş iren.

här kön yuldan distälägän
Yulçı uza, tuzan tuza.
häm här yulçı — moñlı cırçı
İmän cırın tıñlap uza.

Cille könne yulçılarnı
İmän saklıy cil-yañgırdan.
Cılı birep cil-su ütmäs
Yaşel çuklı yurganınnan.

Külägäse yal itterä
Kırda eşläp argannarnı,
Kavıştıra aylı kiçtä
Yaşren utta yangannarnı.

Yul kürsätä adaşkanga
İmän kışkı burannarda.
Cäyen tatlı dımın eçerä
Kırda urak urgannarga.

Bähetle sin, yırak ildäş,
Hezmäteñä min baş iyäm.
häykäl bulıp yäşlegeñä
Üskän monda bu kart imän.

Cirdä keşe torsa torsın,
Eze kalsın tirän bulıp,
Üze ülsä, eşe kalsın
Meñ yäşärlek imän bulıp.

ALMAN İLENDÄ

Sinme soñ bu — böyek Marks ile
Häm davıllı Şiller vatanı?
Totkın itep siña kiterde dä
«Kol» dip mine nemets atadı.

Äyt sin miña: utlı, «Rot-front»lı
Könnäreñne kaya yugalttıñ?
Nigä mine — Klara äbiseneñ
Söygän ulın — kıynap yılattıñ?

Şulay dipme sine belä idem
Gete belän şaşkan çagımda?
Bethovennıñ kıyu simfoniyäse
Nik yañramıy märmär zalıñda?

Hör yöräkle Geyne gaşıygına
Hucañ timer bogau kigezde.
Karl belän Roza kanı tamgan
Törmälärneñ bozın imezde,

Min kürmädem sindä koyaş nurın,
Baskan anı kanlı tuzanıñ.
Tik tanıdım batır Telman yatkan
Podvallarnıñ avır yozagın.

Şulay ukmı Karl Libknehtnı
häm Rozanı buıp ütergän
Burzaylarıñ ber kön alıp çıgıp
Irgıtırlar mine küperdän?

Kaya soñ sez, Geyne häm Marksnı
Tıñlap üskän mäğrur yegetlär,
Alar bakçasında üskän göllär,
Vilğelm Tell, Engels kebeklär?

Aragızda kem bar — Tsetkin ulı,
Telman yegetläre kaysıgız?
İşetegez korıç irek tauşın,
Törmälärne bezneñ açıgız!

Saf-saf bulıp, tagın 19 nçı
Elgı tösle cırlap kilegez.
Häm kütärep öskä uñ yodrıknı,
«Rot-front» dip cavap biregez.

Borıgız muynın komsız karçıganıñ,
Koyaş çıksın Al man cirenä.
Kütärelsen Telman tribunaga,
Marks, Geyne kaytsın ilenä.

Aragızda kem bar — Tsetkin ulı,
Telman yegetläre kaysıgız?
İşetegez böyek haklık süzen,
Törmälärne bezneñ açıgız!

BATIRLIK TURINDA

Beläm, yeget, sineñ cırıñda
Küp ileñä söyü, yakınlık.
Tik äyt: avır sugış yılında
Sin kürsätteñ nindi batırlık?

Sin bastıñmı safka, kıyınlık,
Kaygı yögen ileñ tartkanda?
Kıyınlıkta kürenä kıyulık,
İl batırnı sınıy batkanda.

İrlek sorıy köräş yegettän,
İreşer öçen böyek ömitkä.
İrek kitär, kaçsañ irlektän,
İrlek belän ireş irekkä.

Kotkarırmı yalınu, yılaular,
Totkın itsä doşman yöräkne?
Bua almas läkin bogaular
Kılıç yörtä belgän beläkne!

Ni mäğnä bar ezsez yäşäüdä,
Tübänlektä, tarlık, kimlektä?
Yaşäü hozurlıgı hörlektä,
Gomer ozınlıgı irlektä.

İl onıtmas, birsäñ kanıñnı
Vatan öçen izge köräşkä.
Hain kanı tama çiläkkä,
Batır kanı tama yöräkkä.

Batır ülä, ülmäs at alıp,
Batırlıklar belän maktalıp,
İsmeñ kalsın, üzeñ ülsäñ dä,
Tarihlarda ukıp yatlarlık.

SERLE YOMGAK

Äkiyättäge serle yomgak bulıp
Tägäräde tormış sukmagım,
Ozak bardım; ahrı, kön batkanda
Şuşı yortka arıp tuktadım.

Äkiyättäge diyü patşasıday,
Yort hucası çıktı karşıma.
Balta askan, börket üläksäsen
Bürek itep kigän başına.

Äkiyättäge tösle timer kapka,
Küz qadärle tişek kapkada.
Diyü karap här kön şul tişektän
Korbannarın sanap maktana.

Diyü öçen kön dä yöz uçakta,
Käbab kıza adäm itennän;
Şuşı yortta ikän kara bähtem,
Mine ildän tartıp kitergän.

Eh sez, şomlı äbiyem äkiyätläre,
Kaya sezgä citü çınlıknı?!
Süz citärme söyläp añlatırga
Bu yorttagı vähşät, kollıknı!

Kaya gına ayak atlasañ da,
Saklıy monda diyü tozagı.
Här tıkrıkta ülem külägäse,
Här işektä kollık yozagı.

Şundıy tärtip monda: akılı barnıñ
Balta belän başın çabalar.
İşekläre bikle kileş yana
Kart analar, bala-çagalar.

Diyü öçen zifa bilen bökkän,
Mährüm bulıp aştan, irektän,
İllärennän kuıp kiterelgän
Hörmä kebek kızlar, yegetlär.

Yöräk yılıy tanış yañaklarda
Kanlı yäş häm sulgan tös kürep,
Kürgännärem şomlı äkiyät kebek,
Kiçergänem avır töş kebek.

Näübät citär miña, tik min ülgäç,
Cırlarımnı minem kabatlar
Min yulımda tuktap nazlap ütkän
Gölcimeşlär, göllär, naratlar.

Äkiyättäge serle yomgak bulıp,
Cırım kaldı sütelep yulımda.
Sez tabarsız kilep şuşı ezdän
Mine soñgı yöräk cırımda.

Click or select a word or words to search the definition