Minzälä Balı

(hikäyä)
Keçe kırlay -dekaber, betep kilä tik, karda yaumadı, suıklarda kilmäde, az poçık yaugan karda kiñänderep ölgermäde, östenä yañgır, yauıp erep bette.

Köndä kıska, cirdä kara, köñel töşenke, yulbarıs yılı kitep barışlıy mıskıllagan kebek kerdele—çıktılı kılana.

Anarga almaşka kilä torgan mäçe yılı, olo kardäşennän, yulbarıstan märhämätleräk bulır da, yañgırlar vahıtında yavır, igençelär uñışnı mul cıyar diyep uylanıla.

Tik televizerda da, gazetlarda da kuyan yılı, krolik yılı diyep tukılar.

Älegä qadär bersedä kızıksınmıy ide, kayçan, kem yılı, kem kemne almaştıra.

Ä häzer bötenese belgeç buldı, iñ kimendä ekstratsenes—küräzäçe.

İke bozauga salam bülälmäsädä, dönyanıñ kayçan betäsen belä, süli, avızın yabalmısıñ.

İhtiyärları üz gonyahları üzlärenä, berçesen döresläp bulmıy.

El turında süläp kitüemneñ säbäbe ber, min üzem mäçe yılında tuganmın, ällä inde kuyan yılındamı? Roza apam sülägänçä min yaña yıl karşısında dönyaga kilgänmen.

-Bez ölkän sınıf ukçıları köndez çırşı bizäp tora idek, kürşegez Märzıya kilep äytte,

-Apañ malay tugan diyep, kıskası min yaña yıl bäyrämenä ölgergänmen, tik öydä tuganga bäyräm alnı könnäre bulganga, selsovetka barıp kenägägä terkäüçe bulmagan, bäyrämnän soñ gına yazgannar.

Minem kayçan tuganımnı, Roza apam Minzälädän ukıp avılga eşlärgä kaytkaç kına söyläde. Ul mäktäpne tyamamlap Mizälägä kitkän ide, andagı meduşileçını beterep kenä avılga kayttı .

Ukuı dävamında avılga kilep yöremäde, Mizälä kaya da, bezneñ avıl kaya, äniyem señelesen isenä töşergän çaklarda, koş bulıp oçsañda, tiz genä Minzälägä citälmäseñ diyep avır sulaganı isemdä.

Nik soñ Mizälägä, nik soñ yırakka, nik disäñ anda bezneñ Säydä apabız, tabib bulıp eşli ide.

Hälle torganga, Roza apamnı üzenä alıp ukıttı, avılda ul vahıtta tögel ukırga, yäşärgädä çiksez kıyın, kolhozçılarga ber tiyendä tülämi, östävenä söykemle hokemätebez kıçkırtıp nalog tülätä.

Biş—altı yaş bulgandır üzemä, bögengedäy häteremdä, may urtaları, almagaçlar çäçäktä.

Min kürşedä torgan olo yäştäge malaylar belän, sır astına, kır suganı cıyarga, öydägelärdän, ölkännärdän soramıy kitkän idem.

Töş tirälärendä annan kayttık, kem küpme cigandır, belmim, min tübätäy eçenä cıgan

Suganım, päcep, läpşegän, minem uçıma sıyarlık kına kalgan, kızganıç küreneş, östävenä minem ni kiräkne birdelär, bälki küberäktä eläger ide, mondıy başbaştaklık öçen, tik mine ärläp torganda, kabaknıñ, kapkası açıldı da ,kapka uyımında Roza apam basıp kaldı.

Töş kayta bulganga koyaş anıñ artında tora kebek, min astan öskä karaganga, apam koyaş nurlarınnan päydä bulgan färeştägä ohşıy, şul qadär matur bulırda inde kız keşe,

Kilde färeştäm, kotkardı ärdän.

Roza apam kilgäç minem eşlär uñaylangan idedä, bähet ozakka suzılmadı.

Kızlar üsep citkäç kiyäügä çıga torgan ğadätläre bar, Roza apamda kiyäügä çıgıp, çitkä kitte ,

Tuy aldınnan, az gına vahıt tabıp, miña Minzälä turında, anda yäşägän tatar halkı , tabigate, çişmäläre, bal kortları niçek bal cigannarı, bal kortları turında üzem soralıp sülättem, çönki Minzälä balı, min avız itkän aşamlıklardan iñ tatlısı bulganına şigem yuk ide. Tik miña iñ kübendä ber bal kaşıgı gına elägä, çäy eçkändä, buşka anı bal kaşıgı diyep äytmägännär, bik keçkenä, bik az, bal sıya üzenä.

Bezneñ yaklarda bal kortları yäşi almıy, balda cıyalmıy, bal digän bezgä tansık.

Şul süzlärenä yalgap, apam Säydä apa turında söyläde, niçek İdel artı dalalarınnan

Minzälägä barıp citkän, kayçan häm nik arı bargan.

Anıñ bala çakta enese belän avıldan kitülärenä il başına töşkän bälya, açlık, säbäp bula.

1921 yılnıñ cäyendä ük, kırlarda ber ni usmägännege kürenä, İdel artınıñ könyak—kön çıgışında tabigat bolayda uñışka saran, korolık, tik bu tavık yılı, ğadättän tış yavımsız bulıp çıga, korolık açlıkka töp säbäp sanalsada, tik kürşedä toruçı nemets avılında da,

Şul uk Novouzensk öyäzenä kergän Kiyevka, Olonovka avıllarında da ul hatle halık açlıkka cafalanmıy, ülem—ütem bulmıy diyärlek.

Ä bezneñ avılda halık kırıla, nik disäñ 1921 yılnı avıl Novouzenskiy öyäzennän, Därgaç öyäzenä küçerelä, Novouzenskidan da voyınnıy kommunizm zakonnarı belän, prodrazvestkanı avıldan talap alalar, Därgaçtanda şul uk külämdä kilep talılar, bu talauga karşı torgan öç mullanı, alıp kitep, sorkalık yılgasında atıp üterälär.

Mäçetlärne yabalar, ayak teräp avılnı yaklavıçı bulmıy diyärlek, çönki gracdannar sugışına

400 artık ir—eget avıldan alına, şulay itep yaklargada, eşlärgädä keşe kalmıy.

Kalgannargada çäçärgä orlık, sukalarga mal bulmıy.

Avıl möşkel hälgä kala, hokumät tarafınnan yärdäm bik kiçegep kilä, däülät tarafınnan

POMGOL oyışması kiräk rızıknıñ 10%gına birälä, tik çit illär yärdäme genä Amerikanıñ

Edgard Guver citäkçelegendäge ARA*oyışması, Fritof Nansennıñ yärdäm komitetı küp keşegä, bala çagaga, tere kalırga mömkinnek birä.

Alar aşhanälär yasap, 15 yäşkä tike bulgan balalarnı, bala imezä torgan analarnı, aşatalar, başkalargada kukuruzlata payık birälär.

Ata anası açlıktan ülgän, ya tere bulıpta balasın aşatırga mömkinnege bulmagannarnıñ, balaların, ilneñ uñış cıyalgan töbäklärenä ozatalar, alarnıñ bik azısı gına avılga kire kaytalgan, kübeseneñ yazmışı bilgesez, tere kalgannarmıdır?

Şul ozatkan balalar arasında Säydä apada enese Yusef belän avıldan kitä, alarnı ozatkanda Camaliyä apaları himik karandaş belän beläklärenä isem familyalären yazıp kuya, ber süzdä urısça belmägän balalarnı, Saratovka tike avıl keşläre ozatıp baralar.

Saratovtan eşalon belän ozatalar, eşalonda ozatıp baruçılardan avıl hatınnarıda bula, balalarnı Tula, Kolomen şähärlärenä häm tirälärendäge avıllarga urnaştıralar.

Apalı enele ni kümägännärder, tik hodaynıñ ämere, tere kalalar.

Säydä apanı mäktäpne betergäç Saratov ölkäsennän bulganga, Saratov medinstitutına cibärälär, ul institunı 1942 yılnı beterä häm frontka kitä.

Sugış betkinçä polevoy gospitalda, hirurg bulıp eşli, sugış betkäç Mäskäü komissiyäse anı Tatarstanga cibärä.

Şulay itep ul Minzälägä kilep citä. Säydä apa bezneñ yaktagı tatar hatın—kızlarınnan berençe bulıp yugarı belemle meditsina belgeçe bulıp ukıp çıga, anıñ turında ayrım yassañda yarar ide, tik häzergä şul süzlär belän çiklänäm.

Säydä apa ahtık yıllarda tormoşlar ciñeläygäç, yıl sayın bezneñ avılga kilep, kunak bulıp kitkändä Minzäläneñ urmannarı, tauları, çişmäläre şul hätle matur tabigate bulgannıgın här kilgän sayın süli ide, bezgä kızık, ul Kazannarça söyli, şondıy kürkäm cirdä torsam da, bare ber şul kırlarga, dalarga iregäm, bala çagımnan monnan kitkän bulsamda, barsı yädemdä, äti belän peçän çabarga bargannarım, koyaşnıñ kızdıruı, keçe yomrannıñ—susliknıñ**sızgıruı, kolagıma ällä kaydan, yıraktan işetelä kebek, miç taktası kebek takır, anıñ kebek ük yanıp, kevep betkän, idel artı dalaları onotılmıy üzenä tarta.

El sayın kilgändä, apabız, bezgä Minzälä balı alıp kilä, üzläreneñ umartaları bulganga käräzle balda, bolay bankaga salıpta, alıp kilä, ul vahıtlarda kavırsın banka kapkaçı bulmaganga, bankanı çäy kurgaşı belän yabıp, rizinka belän kıstırgan kileş.

Häzerdä isemä töşsä, yözem kızarıp kitä torgan ber vakiga, üzen onotırga birmi.

Bez ike malay, öydä ikäü genä kaldık, tön, kış, ätidä, änidä öydä yuk,

Kerasin lampası tübädän elmäkkä elengän salınıp tora, bez karavat astına kerdektä, anda saklangan kabaklar artında, ber yartı litırlık banka taptık, çäy kagızı belän yapkan, rezinka belän kıstırgan, ikebezdä belep torabız, bu bal, Minzälä balı, äni anı daruga diyep kenä tota, nişliseñ näüse, bala çak, açtık, balnıñ ise öygä taraldı, lampa isendä ciñde, şul hätle huş isle, tüzmädek, berärgenä kabarga buldık, sin ber kap, min ber kap, balnı şaktıy kimettek, kalganın yabıp kuydık, señelem kastalangaç, äniyem hıyanätebezne açtı, kiräksez eş eşlägänebezne üzebezdä beldek, tik tüzep bulmadı.

Ellar ütü belän balnıñ kara boday balı buluında açıkladım, balnı satıp alırgada mömkinnegem artı .

Törle bal aşap karadım, başkırt balında, tau ballarında, tik Minzälä balın ise beländä, täme beländä, uzuçı bal bulmadı, Miña oçramadı.

Kazannıñ meñ yıllıgınnan soñ, Kazanda (Vıstovka mirovoy tehniki)oyıştırdılar, şul kürgäzmägä mindä bargan idem, Kazan bazarlarınnan bal ezlädem, andıy bal tabalmadım.

Çın bar bazarda Minzälä balı, tik min ezlägän bal tögel, küräseñ ul bal minem bala çagımda kalgan,

Kem belä ömetsez şaytan gına, bälki äle turı kiler, Minzälä balı belän çäy eçärgä.

Säydä apanı iskä alırga.

İskärmä ARA*-American Relief Administration (Amerikanskaya Administartsiyä Pomoşi)

Suslik**-keçe yomran(susız tora)

Verhazovka 2011el

Click or select a word or words to search the definition