Min Üzem Beläm

Hikäyä

Ägär dä anıñ belän oçraşmagan bulsam, min üzemne äle dä bähetle keşegä sanap yörgän bulır idem, mögayın. Ä sez alay tügel disezme? Söyläp birergä kiräkter bälki? Işanu härkemneñ üz eşe, ä minem isä bu katlaulı mäsäläne añlatıp birüne üz östemä alıp karıysım kilä, bälki bütännär öçen ähämiyäte bulır.

Kıskası, karañgı kiçälärneñ bersendä dustım kilep kerde dä, sere ber keşe şikelle küzläremä karap, ämma beraz kıyınsınıp kına äytä kuydı:

— Sineñ vakıtıñ yuk ideme?

— Yuk ide,— min äytäm.

Ämma nindider ber şik küñel töben borçırga, cannı bimazalarga totındı: keşelär ber-berlärenä yukka gına ser hakında süz kuzgatmıylardır bit inde?

— Alay ikän!

Aña karşı cavabımda şulay şul diyärgä kodrätemnän kilmägängä, beraz vakıt aptırabrak tordım. Anıñ miña tekälep karap toruınnan ber närsäne añlap aldım: Ul tiz genä kitäse tügel!

— Yarar!

Bez karaşıp aldık ta kuzgaldık, avır adımnarım mine fatirımnan tübän taba, berençe katka österi idelär inde. Ä minem yoklamakçı idem. Bu telägemneñ äle dä betkäne yuk. Üter dä sal gına... Arılgan. Keşe kaygısımıni, monda köne-töne çabıp, ber yal kürgän can tügelmen, citmäsä bu ahmak bimazalap yöri...

Kürşe şul, kaya barasıñ. İñ aldan alarga yögeräçäkmen üzem dä... Allahı saklasın, kaygı kilä kürmäsen!

Uramda yaz vakıtı ide. Kürşem tämäke kabızıp cibärde. Sası ise bugazlarga yabıştı. Çittänräk atlarga mäcbür buldım. Süz başlarga tiyeş ide dä, närsägäder ul mäsälädä aşıkmıy. Ä min yoldızlar sanamakçımın: ber, ike... Yegermeläp bula tügelme?

— Nik söylämiseñ?

— Närsäne?

«Eşeñ betkänme ällä sineñ, yuk belän borçımasañ?»— diyep bulmıy şul inde. Eh, bimazalap yörmäsä ide!

— Yarar, min kittem!

— Tukta!— dide ul, kitä başlaganımda ämer birep.

— Sine monda saklap torıymmı?

Kürşem karañgıda küzläremne ezläde bulırga kiräk, iyelep-iyelep yözemä karanıp mataştı, ämma ireşä genä almadı.

— Nu-u-u!

Bu mögräve miña bernärsä dä añlatmıy ide. Şunnan? Dönyalar ikegä yarılsa da ise kitmäs keşe şul ul. Tämam citlekkän. Tuygançı eçkän. Mine yülärgä sanap, üzenä iyärtep yörtmäkçe. Hay häyläkär dä inde keşelär!

Yomışınıñ närsädä ikänlegen tıñlarga da telämästän kaytıp kına kitärgä uyladım. Närsä, mine haraktersız, peşmägän keşegä sanıy ällä?

— Yä yarar, min kittem...

— Tukta!

Ul miña ämer birergä kem soñ äle? «Kürşe hakı — Alla hakı!»— digäç tä, ul miña Alla tügel lä!

— Şunnan?

Bu mögamälädän ber genä dä faydalı fiker azıgı tuymayaçak ide. Nişliseñ inde, ul da adäm balası, kimsetäse dä kilmi üzen.

— Ereländeñ äle...

Monısı miña birgän «yugarı» bäyäse ide. Belä, çukıngan, kaysı yaktan kiterep çükergä, yänçep kenä aldı. Kemgä äytsä dä, anı ciñel genä ayagınnan yıgarga mömkin bulgan süzlär bu!

Närsä dilär ikän mondıy vakıtta? Şaytanına olaktıralarmı? Cavap taba almagan häm bäyäsen kaytarıp yözenä çäpärgä köçe citmägän gayrätme, ällä kürmeşemnän cıygan süz kisäkläreme akıl kazanın kaynarlandırıp, inde dä kapkaçın kütärä-kütärä parların ata başlarga, açuım bärep çıgarga tiyeş ide. Tıyıla kaldım!

— Şunnan?..

Telemä kilgän oşbu süzläremnän soñ, kolaklarıma anıñ cavabı işetelergä tiyeş ide dä, ämma eşlär alay uk barıp çıkmadı.

— Närsä şunnan?— dip soradı ul.

Miña da anıñ bolay yülär satuı kızık bulıp kitte. Şunlıktan:

— Belmim!— dip cavap birdem.

— Belmägäç, nik mataştırasıñ?— dip açulana başladı ul.

Üterde, tereläy suydı. Min äle anı särhuşka sanagan idem, ä ul kitte akıl öyrätep, kitte... Gıylem çişmäse diyärseñ, hiç tuktalırı yuk!

Äüväle artka çigenep, annan soñ borılıp, aşıga-aşıga kitä başlagaç:

— Kaya kaçasıñ?— dip cikerde.

— Yoklarga!— didem min, kotı alıngan at kebek can färmanga aşıgıp.

— He... Bar-bar!.. Yoklıy bir! Şundıy kiçäne taşlap!..

Havalarnıñ çınnan da çäçäklärdän taralgan huş islär belän tulgan çagı ide. Ni disäñ dä, yaz — yaz inde ul! Sandugaçlar da näq may ayınıñ ahırın täbrikläp cır suzalar. Änä kaydadır, kemnärder boza-boza gına bulsa da ber köyne äle başlap, äle taşlap intekterä-intekterä mataştıralar...

— Şuşındıy matur kiçäne kaldırıp digen äle sin! Kem yoklıy ala ikän? Hay yegetlär...

Kürşemneñ kolak artımnan iyärep kilgän ul süzläre canımnı kıynıy ide. Ä bireşäsem yuk inde, nıklık kürsätäm:

— Min küptän ir kisäge bit inde!

— Ha!

Ul, cavap birergä tuktaluımnan faydalanıp, kuıp totarga ölgergän ide inde.

Minnän zähärlänep kölä ük başladı. Monısın uk kötmägän idem. Kem dip belä ul üzen, mine kemgä sanıy? Yünsez!

Tökerdem üzenä, digändäy, bu yulı, hiçber süz äytep tormastan, kaytıp kittem. Ul şunda söylänep kaldı. Cılı urınıma augaç, bik ozak yoklıy almıyça yattım. Anıñ miña närsäder äytäse bulgandır inde?..

İkençe könne barısı da belende. Yukka gına mine ezläp kermägän ikän ul. Kük kapusı açılgan bulgan bu töndä, belmi dä, kürmi dä kalganmın. Nişliseñ, nasıyp bulmagandır. Aynıñ da, koyaşnıñ da totılularına şahitlık ittem. Menä niçä yıllar yokım kaçkan hälemdä tönnären uramda yörim, küklärne küzlim, açılmıylar gına şul kapkaları, cännätlären kürep kalır idem...

Hi, üzem beläm, imeş! Belep betererseñ barsın da, kötep tor! Üzeñneñ kemlegeñne genä belüe ciñel ul. Teläsäñ, kürşeñnän sora, äytep birer.