Milli Çirgä Däva

Hikäyä

Gomereñneñ köze yazınnan da maturrak häm tagın da soklandırgıçrak bulsın ikän ul!
— Min kem äle? Tögäl, näq üze! Hiçber vakıt gaybät söylämädem, telemä dä almayaçakmın. Çönki belep toram: gaybät ul — çir! Yuk, çir genäme soñ äle, milli faciga, baş-ayaktan batırıp hämmäbezne harap itäçäk, cämäğat! Ägär dä millätebezne savıktırıyk disäk, şuşı çirdän kotılıyk. Anıñ dävası bar. Bügennän şunıñ käsebenä kereşik!..
Cämäğat aldına kalıkkan Hikmät haci, avıl mullası Sabircannıñ säfärgä aşıgıçlık belän kuzgaluı säbäple comgaga äylänep kaytırga ölgerä almavınnan faydalanıp, bügen mäscid ähele karşında imamlık itte häm, hötbä ukıp, halıknıñ küñelen agartunı da üz östenä burıç itep aldı. Anıñ süze cämäğat aldında moña qadär dä ütemle ide, monnan soñ da, hacnamä östenä hötbäçelek tanıklıgına ireşterep, bähetkä kümderäçäk, hiçşiksez!
Mäscid eçendä saf-saf tezeleşep utırgan möselmannardan Hösnetdin tamak kırdı. Aña kuşılırga itkän Hisbulla keter-keter kilde. Halıknıñ kolagı Hikmät hacinıñ avızında ide. Hämmäse kündämlek märtäbäsendä kala birdelär.
— Cämäğat,— dide Hikmät haci kabatlanıp.— Cämäğat, gaybät kebek avır häm gazaplı çir arkasında sez, i monafiq adämi zat balaları, harap bulıp, tämug utlarında kalaçaksız!..
Süzläre ütemle häm dä gacäyep märtäbäle bulıp çıktılar. Hötbägä mökibbän kitkän ähele möselman, uñaysızlık sizep, üzara karaşıp aldı. Alarnıñ yöräkläre urınnarınnan kuzgalırga, küz allarına tämugnıñ kaynar kazan töplärenä baştübän kadaluları kilep basarga tiyeş ide. Şunda yugarı oç Ähmät babay:
— Ya Hodayım...— dip yılamsırap äytep kuydı. Anıñ ahın kolak artına elergä ölgergän Hikmät haci:
— Şılay-şılay, Ähmädulla! Teleñ gomergä ozın buldı! İmannan azıp betä yazdıñ!— dip, kulındagı hötbä tayagın yugarı kütärep, güyäki şunıñ belän ähele möeminneñ başına organday itte. Algı safta tezlärenä utırgan Hafiz, Ähmät babaynıñ enese, tüzep kala almadı:
— Yalgan!— dip, borçulı karaşın abıysına yünältep, tagın da nider äytmäkçe ide, Hikmät haci:
— Karaknıñ bürege yana, cämäğat!— diyäräk, süz kuäte öçen garäp telen bozarak ike-öç kälimä süz äytte: — Tıysgıy miyatin... Tıysıgıy miyatin, cämäğat!
Anıñ bu süzlären halık äytelgännärne raslap Korän surälärennän kiterelgän kuätle dälil bularak kabul itep, şuşı “tugız yöz” digänennän zur gıybrät ömet itte. Ä Hikmät haci, tamak kırıp väqaren tözätte dä, tagın da tezep kitte:
— Menä izge kitap ni äytkän! Ahırzamanda, digän, menä şuşındıy keşelär, yağni mäsälän, Hafiz kebek safsataçılar çuçka bulıp yögereşep yörerlär, digän!
Bu süzlärne işetügä:
— Allah saklasın! Ästäğfirullah!— dip, yarım yılamsık halık ahların suzdı.— Allah saklasın!
Hafiz kartnıñ da avızı biklängäç, süzeneñ kuäten tatıgan Hikmät haci tagın da ike-öç kälimä tabıp, alarnı telen sındıra-sındıra dürtençe-bişençe kat kabatlap, ahırda bik zur kanäğatlek belän:
— Ya Rabbi täqdirän min hafizin cännät!— dip kuydı.
Mäscid äheleneñ iñ artkı safında utırgan Häbibulla, yäş häm zihenle bändä, bu süzlären şunda uk üzençä tärcemä itep tä birde:
— Hafiz babayga cännät mäslihät itte!
Comga namazınnan soñ kartlar yortlarına taralıştılar. Hikmät hacinıñ süzläre alarga iyärep ğailä ähellärenä kaytıp ireşkän häm olısı-keçese ber avızdan diyärlek, añlar-añlamas süzlärdä butalıp, avızlarında gaybät suların çaykarga kereşergä dä ölgerdelär:
—Ul bolay äytte!..
— Tegeseneñ cavabı da aru buldı...
— Kuätendä azgan ikän...
— Ul ni belä soñ?..
Avıl Sabircan mulla kaytkançı göc kilde. Anıñ äle tutırıp äytäseläre alda ide!

2001.

Click or select a word or words to search the definition