Marca Äbi Deputatı

Hikäyä

— Kemneñ kem ikänlegen min yahşırak beläm, cämäğat! Öyrätmägez!
Urazay äfände kükräk sugıp kuydı. Moña qadär mıştım gına mıyık astınnan yılmaep, dönyalıkka koyaşnıñ tizdän genä çıkmayaçagına ise kitmi yörgän äfändeneñ kötmägändä holık kürsätep aluga cörät itüe soklandırgıç häm kızıklı ber küreneş ide. Minnän artıgrak avız ilägen açıp, süz körpäsennän gayre bolgatır äyber kalmaudan büränägä äverelä bargan telebez tamakka tartılıp, kolaklarıbız cömlä bezeldege artınnan mäzäk çebenen kualadı.
— Min menä Häyrullinnıñ niçek deputat buluın beläm!
Urazay äfändeneñ agara başlagan kırku çäçläre, kaklavıç tigänäk çäçägenekedäy allı-göllegä äverelep, ürä tordılar. Serneñ tiränlegenä ömeten özmägän can häbär diñgezenä çumarga cıyındı. Urazaynıñ hakıykat cebe oçın çitkä alıp kitüe söyläneläçäk vakıyganıñ ozın-yırak yul kebek bulaçagına işarä itep, aña kolak kuyuda sabırlıktan gayre teräk kalmavın añlarga mäcbür buldık. Avız iläkläre açılırga, küñel dikqate şiñärgä mäcbür ide.
— Minem kürşedä genä ber iserek marca äbise yäşi,— dip, Urazay üz hällärennän misallar kiterä-kiterä çitlätep-çitlätep söyläp yödätte dä,— üze kebek ük särhuş ulı belän dä sugışıp-tuzınıp bette inde!— dide.
Bezgä boları uk kızıklı tügellegen añlap algaç, süz kıskartmasına dipme inde, tuktalıp tordı da, ser diñgezen cäyep saldı:
— Häyrullin deputat bulıp saylandı bit äle! Bu marca äbi, Häyrullinnıñ härtörle mäsälälärne häl itärgä väğdä kılıngan saylau aldı çakıruın kulına aluı belän, telefon trubkasın kütärgän dä, tege häbärlektä kürsätelgän nomernı cıygan, tormışı avırlıgına, aşarına yuklıkka, kuzgala almıyça avırıp yatuına zarlangan. Bähetenä Häyrullinnıñ särkätip kızı bik eşlekle bulıp çıkkan.
Kilep tä citälär bolar. Marca äbi mahmırdan yata ikän dip kem uylasın. Kabıştırırına da rizıgı yuk, söyeneçenä, buş şeşälären dä cıynaştırıp, ulı şularnı sıraga bulsa da alıştırırga kitkän çak ikän. Särkätip kız, käräzle telefonın kolak töbenä kütärä dä, çiklävek vatkanday ämerlär genä birä. Ul da tügel, tartma-tartma, kapçık-kapçık büläk, savıt-saba, rizık-mazar kütärgän Häyrullin üze, Tatar televideniyese, härtörle agentlık curnalistları kilep tä citälär, uñda yalt-yolt fotosurätçelär eş belän mäşgullär, suldagılar käğaz-kaläm därtenä çumgannar, töşerälär, söylilär, maktıylar häm maktanalar. Häyrullin ber-ber artlı kabatlanıp häl beleşä, marca äbigä olı-olı büläklären tapşıra. Gaysa päygambärneñ üze belän oçraşkanday, marca äbi baş avırtuı häm mahmırı öyänägen onıtırga teläp may koyaşıday yılmaya. Ämma haman da käyefe kilep citeşmi. Anıñ kanäğatsezlegen sizengän Häyrullin, kesä yançıgın çıgarıp, annan biyäläy qadärle “agaç” akçalar çıgarıp tottıra. Ällä çamasın yugaltkan çagı ikänme, ällä halık küze häm süze sanalgan korrespondentlar aldında zatlırak kürenäse itkänme, artıgı belän yumartlanıp taşlagan, utız meñ akçanı marca äbineñ kulına tottırgan...
Urazay tel şartlattı. Işanırga cörät tapmıyça, üzara karaşıp kuydık. Urazay, bezneñ säyersenülärebezgä ise kitmiçä genä, ser çebene bezeldegen kolak töplärebezgä oçırdı:
— Häyrullin şuşı äbi belän koçaklaşıp ta, söyeşep tä digändäy, fotosurätlänä dä, eş keşese bit, çıgıp ta kitä. Hämmäse anıñ artınnan ğaip bulalar. Marca äbineñ ulı da yartı ballon sıra kütärep kaytıp kerä... Tege utız meñne ike atna digändä, ällä kaydan tügel, Häyrullin kesäsennän genä töşkän bit, hämer çişmälärenä alıştıralar... Rähätländelär inde, kolaklarınnan agıp çıga başlagançı kılandılar.
— Häyrullinnıñ suräten ikona urınına elep kuymagannarmı soñ?— dip, urtaga sorau salırga batırçılık ittelär iptäşlärem.
Urazay kisep kenä taşladı:
— Yuk! İkonanıñ ni ikänlegen beläderlär mikän, ämma saylauga marca äbiyebez berençelärdän bularak yögerep bardı. Üzem kürdem. “Häyrullin — minem deputat!”— dip, üz tiräsenä şeşädäşlären cıyıp, alar aldında kaynar notık totkanlıgına söyenep betä almadım.
— Şulaydır inde!— dip köleştek.
— Şulay-şulay!— dide Urazay, bezneñ köleşülärgä kuşılmıyça.— Ul marca äbineñ divar aşa tavışı işetelgän sayın Häyrullin deputat isemä töşä... Häyrullin deputatnıñ tegendä-monda elenep torgan surätlären kürgän sayın, anıñ kemnärneñ deputatı ikänlege häterdä yañara...
Urazay şım kaldı. Bez maşinada biş ir keşe, Kazannan Çallıga taba elderep mataşa idek. Urazay — rul artında. Maşinasın tuktattı. Hava alıştırırga kışkı salkın yul çitenä çıgıp bastık. Aşkın maşinalar çıc-vıc ütä tordılar, alarga iyärgän küz karaşı belän bergä zamana da kiläçäkkä taba aşıktı. İldä böyek demokratiyä dävereneñ berençe unellıgı betep, ikençese başlanıp kilä ide. Yegerme berençe ğasır.

13.03.04.