Madam Anet

(Çın hikäyä)

Urman eçendä İzge Ceneva dip isemlängän şähärçek bar ikän dönyada. Bankları belän dan totkan Şveytsariyädäge mäşhür Ceneva tügel. Frantsiyädä, Paricdan yegerme çakrımnar çaması könyakta, bakça häm göllärgä kümelep utırgan şähärçek ul. Miña anda ber märtäbä bulırga turı kilgän ide inde. Öç-dürt yıllar çaması elek, ul çaktagı Rossiyä parlamentı väkilläre bularak, urıs patşasınıñ çıbık oçların, ministrların, generalların kürergä kilgän idek.

Şähär çitendäge yäşel alanda iske zamok-saraylarnı häterlätkän ike katlı bina bar. Zatlı näsel-näsäple yalgız kalgan rus emigrantları kartaygan könnären şunda kiçerälär ikän. Bezneñçä äytsäk, kartlar yortı inde. Ämma monda äylänä-tirä cännät bakçasın häterlätä — çäçäklär,göllär... Agaçlarında koşlar sayrıy. İdännäre ap-ak märmär, divarları sarı imän, bällür şämdälläre altın yañaklı. Torgan cirläre dä öç-dürt keşegä ber bülmä tügel, här keşegä öç-dürt bülmäle ikän.

Kartlık kayda da kartlık inde. Kükrägenä Georgiy tärese takkan irlärneñ dä muyın-mañgayların irtäme-soñmı barıber totaş cıyırçık basa ikän. Ämma tanışkanda, bigräk tä «general» yäisä «knyaz» kebegräk titulların sanaganda, salınıp töşkän muyınnarı gorurlıktan kinät turayıp-turayıp kitä.

Bezneñ belän dä tanıştırdılar. Ber oçtan minem tatar yazuçısı buluımnı iskärtep uzdılar. Graf häm grafinyalar öçen närsä inde ul, «kara, bu tatarlarda da yazuçılar bar mikänni?» dip uylagannardır bälki.

Deputat yuldaşlarım zatlı ğailä väkillären tabıp, ayırım-ayırım soraştıra, kızıksına başladılar. Ä miña ni, yalgız kaz kük tik yörim üzaldıma. Altın-kömeştän yasalgan istälekle äyberlären totıp-totıp karıym.

Ul da tügel, pincäk çabuıma kagıldı beräü. Borılsam, ni kürim, ike tägärmäçle känäfi-kolyaskada kart ber äbi utıra. Siksän-tuksannar tiräsendä bulır. Kızıksınu tulı karaşı miña töbälgän.

— Ber tatar bar, didelär. Sez tügelme ul?

— Min... — didem, tartınıp. Başkaça ni äytim, telsez kaldım.

Kultıksaları zinnätle taşlar belän bizälgän känäfi-kreslodan oçıp çıgarday bulıp talpındı ul şunda. Küreşergä niyätläve ideme, uñ kulın suza töşte, küzlärendä şäfäq nurı balkıp alganday buldı. İrennäre kaltırana, ber açıla, ber yomıla. Nider äytergä teli ide bugay ul, ämma totlıgıp kaldımı, dulkınlanudanmı, ayırım avazlar işetelsä dä, avızın tutırıp hiçber süz äytä almadı.

Tik torabız karaşıp. Karçık talpına, gazaplana — nider äytergä, närsälärder añlatırga teli. Barıp çıkmıy, faydasız... Ä min anıñ ni öçen üzem belän kızıksınuın hiç añlıy almıym. Ni äytergä teläde ikän ul, nigä şulkadär dulkınlana, bärgälänä? Ni öçen başka beräügä tügel, näq menä miña süz katarga kiräk tapkan?

Ber-berebezgä ozak, şaktıy ozak karaşıp tordık. Añlaşa gına almadık. Telle, önle bulsam da, min ni kılıym soñ?.. Soraularıma cavap bulmagaç, däşep süz ala almagaç, min ni eşlim? Nindi çaram bar...

Ayırılıştık. Huşlaşıp kitep barganda min karçıknıñ kayçandır zäñgär bulıp ta, inde tämam uñgan küzlärenä karap tordım. Sak kına anıñ totaş kan tamırlarınnan gıybarät yomşak kulına kagılıp uzdım. Şulay da bezne kartlar yortınıñ kapka töbenä qadär ozata çıkkan frantsuzdan soramıy buldıra almadım.

— Känäfi-kresloda utırgan hanım kem ide ul?

— Grafinya Şeremeteva, — dide frantsuz, här süz häm här icekkä märtäbäle ber basım yasap.

Menä niçek, dip häyran kaldım üzaldıma. Dimäk, Şeremeteva. Grafinya Şeremeteva belän yänäşä basıp torganmın labasa.

— Ä ul üzen tatar dip sanıymı ällä? — dip äytep taşlamıymmı şunda.

Ni hakında soravımnı frantsuz añlamadı. Süzgä-süz barlap çıktım cömlämne. Aktsentım bulsa da, sorau döres kuyılgan ide. Baksañ, ul dönyada tatar digän millät barlıgın belmi ikän. İtağatlek kürsätep cavap birde.

— Rossiyä imperiyäsen nıgıtuga zur öleş kertkän rus grafları Şeremetevlar ğailäsennän, — dide.

Şulayın şulaydır ul. Ämma min grafinyanıñ yanıma kilgäç tä üz avızınnan işetkän süzlären dä onıtmadım bit äle. Başka beräü yanına tügel, minem yanga kilde ul. Tatar buluımnı açıklaudan başladı süzen. Dimäk, şul hakta, şul nigezdä söyläşergä, añlaşırga telägän ide ul minem belän. Dulkınlanu häm kartlık kına irek birmäde.

* * *

Grafinya Şeremeteva belän ul çaktagı oçraşuıbız hakında, döresen äytergä kiräk, min inde onıtkan idem. Urman eçendä İzge Cenevaga bu yulı üzem genä

kildem. Maksatım — Rudolf Nuriyevnıñ kaberen ziyärät kılu, baş oçına çäçäk salu ide.

Kiçke altı yakınlaşıp kilä. Maşinanı kapka töbendä kaldırıp, beryalgızım rus emigrantları kaberlegenä uzdım. Kisätep kaldılar, kaberlek cidedä yabıla ikän. Dimäk, ber säğat vakıtım bar. Üzäk alleya buylap türgä taba atlap kittem. Şul räveşle tup-turı bargaç, sul tarafta Nuriyev kabere bulır, dip aldan uk öyrätep cibärgännär ide üzemne.

Aşıksañ da kabalanıp bulmıy, olıgayıp, sabırlanıp kalasıñ bit ul ziratka kilep kergäç. İreksezdän yak-yagımda tezelep kalgan kaber taşların, fotoräsemnärne küzätep, barlap baram. Akgvardiyäçe Drozdov häm drozdovçılar kaberlege cälep itte iğtibarımnı. Yegermegä yakın ofitser yänäşä kümelgän... Yazuçı İvan Bunin tärese karşında da tuktalıp, baş imi uza almadım. Yaratıp ukıgan, ukıp tuymagan ostazlarımnıñ berse änä kayda mäñgelek yort tapkan ikän. Ä inde grafinya Şeremetevanıñ fotoräsemenä kilep törtelgäç, tetränep, kaltıranıp kuydım. Tanıdım. Älbättä, tanıdım. Kaber taşındagı fotoräsemnän küzlären tutırıp karap utıra. Ällä ul da mine tanıdı inde. Karaşlarıbız kiseşep tordı kebek bermäl. Tege vakıtta äytergä teläp tä äytä almagan süzlären hätergä töşerergä telägändäy uyga kalıp utıra ide kebek ul.

Bu yulı da näq äüvälgeçä kilep çıktı. Grafinya küzlären tutırıp karap kaldı, ä min kayırılıp karıy-karıy kitärgä mäcbür buldım. Yulım dävam ittem.

Kaberlek eçennän, kara häm sorı taş, erele-vaklı tärelär arasınnan atlap kilä idem. Kinät çäçäkle yaktı alanga kilep çıkkanday his ittem üzemne. Çü, ni bu?.. Tuktap kaldım.

Şomırt sıman çem-kara märmär çitenä tıynak kına kısaga utırtılgan fotoräsem söyäp kuyılgan. Anda canına irek daulap, koş sıman yugarıga, kayadır yırakka omtılgan biyüçe räseme. Ul oçışta... Fani dönya turında uyında da yuk. Yanına kilep çıkkan yaktaşında nik ber game bulsa ikän. Küñelgä kelt itep Tukaynıñ «Oçtı dönya çitlegennän, tarsınıp küñelem koşı...» digän süzläre kilep töşte. Älege kaber östenä şundıy süzlär uyılgan bulsa, nikadärle urınlı häm täesirle bulır ide dä bit. Ä monda urıs häm frantsuz tellärendä «Rudolf Nuriyev. 1938— 1993» digän mäğlümat uyılgan.

Çäçäkle yaktı alan, didem. Ber dä yukka gına tügel. Kaber taşı östenä kızıl, yäşel, zäñgär, altın sarı häm ak töslärdän tukılgan zur ber keläm yabılgan. Anıñ ap-ak çukları cirgä qadär salınıp töşkän. Rudolfka cılı bulsın öçen kemder mahsus alıp kilgänder dä qaderläp, pöhtäläp anı şunda yabıp kitkänder kebek ide.

Çınmı bu, tügelme dip, iple genä atlap kaber çitenä yakınlaştım. Dönyanıñ küpme illärendä bulıp, nindi genä kaberleklärdä bulırga turı kilmägänder üzemä, ämma hiçkayda mondıy hälgä tap bulganım yuk. Cil bar, yañgır bar bit. Keläm kerlänä, tössezlänä kalsa, anı ni eşläterlär ikän? Gomumän, kaber taşı östenä keläm börkäp kuyu hakında minem hiçkemnän işetkänem yuk ide.

Sak kına iyelä töşep, kaber östendäge zatlı kelämgä kulım suzdım. Yomşak, cılı kelämgä dip suzılgan kulım salkın taşka kilep tide. Baksañ, ul keläm vak-vak kına zinnätle taşlardan mozaika itep çikkändäy eşlängän ikän. Siskänep kittem. Kire sikerep ük tordım. Çak kıçkırıp avaz salmadım hätta. Şulkadär kötelmägän buldı ki, niçek tıyılıp kalganlıgıma üzem bulıp üzem äle dä häyran kalam. Kaberneñ argı tarafınnan hiç uylamagan-kötmägändä, güyä cir astınnan päyda bulgan kebek, ber hanım kalkınıp kuymasınmı şunda.

Ber adım artka çigep kuydım. Üz küzläremä üzem ışanmıy basıp toram. Töştä tügel, önemdä iç. Şäülä yäisä öräk diyär ideñ, tügel. Zäñgär küzläre beraz tonıklana töşkän töşüen, ämma sılu buylı, koñgırt-sarı çäçle gadi ber cir keşese. Hatın-kız.

Bu oçraşu anıñ öçen dä kötmägändä buldımı, ällä ul da kurka, siskänä kaldımı, hanım şulay uk torıp baskan ide. Güyä ikebez dä telsez, tik karaşıp torabız ber-berebezgä. Beraz kiçegä töşep bulsa da däşärgä mäcbür buldım.

— Sez kem bulasız? — didem frantsuzça. Ul däşmäde. Äyterseñ telsez-önsez ide ul. Güyä min yuk anıñ öçen. İşetmäde häm işetergä dä telämi.

Soravımnı urısça kabatlarga mäcbür buldım. Cavap şul uk — bitaraf tınlık. Bitaraf küzlär. Bitaraf karaş.

Tukta äle, min äytäm, tatarça da endäşep karıym bulmasa. Bälki ul Rudolfnıñ ber-ber karendäş-ıruı bulıp çıga torgandır.

— Sez kem bulasız, hanım? Canıgız bulsa, zinhar öçen, däşegez, cavap biregez ber süz. Yuksa, beraz şomlandıra uk başladıgız dip äytimme...

Işansagız — ışanıgız, ışanmasagız — yuk, hanımnıñ ni gomer häräkätsez torgan küz kerfekläre çelt-melt yomılıp canlanıp aldı şunda. Dimäk, ul keşe ikän, öräk tügel! İren çitläre, yılmayganday, beraz häräkätkä kilep aldı... Kötterä töşep bulsa da däşte ul. Frantsuzça däşsä dä här süzen ayırımaçık añladım häm häterdä kaldırdım.

— Sez Rudolfnıñ yaktaşımı?.. Anıñ tugan telendä söyläşäsez tügelme? — dip soradı hanım.

— Äye, min anıñ tugan yagınnan, Kazannan kildem, — didem.

Hanım tagın da canlana töşte, tönboyık çäçägedäy açıla bara ide ul. Üzeneñ kızıksınuın belderde häm beroçtan mine dä tözätep kuydı:

— Rudolf üzeneñ tatar buluın hiçkayçan yäşermäde. Läkin tugan yagı dip ul Kazannı tügel, Ufanı iskä töşerä torgan ide.

Kileşmi buldıra almadım. Turı süzgä cavap yuk bit ul, hak söyli ide hanım. Häm ul üze başlap soraştırırga uk kereşte.

— Rudolf belän küreşkänegez bar ideme? Anı Sez yahşı belä idegezme?

— İşetep yahşı belä idem, ämma küreşep yäisä aralaşıp tügel. Kazanda, opera teatrı karşısında oçraklı räveştä ber kürep kalgan idem. Şul... Başkaça küreşergä nasıyp bulmadı.

Alay ikän diyep, Rudolfnı yakınnan belmävemä berkadär käyefe kırılıp, baş kaktı hanım. Rudolf Nuriyevnıñ Kazanda bulgan yılın, ayın häm könnären iskärtte.

— Ul anıñ yaktaşları, tugannarı belän huşlaşırga kaytuı buldı, — dide, beraz üzaldına uylanıp torgannan soñ. — Gomere küp kalmaganın ul belä ide inde... Ämma hiçkemgä sizdermäde. Elgäre yıllarda da sagına ide ul tugan yakların... Häm tugannarın. Küreşep, aralaşıp yäşi almavın bik avır kiçerä torgan ide... Kazanga häm Ufaga kaytıp çıgışlar yasıysı kilä ide anıñ. Nişliseñ bit, sovetlar ilendä anı gafu itärgä, tanırga telämädelär.

Kaber artınnan päyda bulsa da, älege hanımnıñ nindider şäülä yäisä kaberlektä genä oçrıy torgan öräk tügellegenä tämam ışangan kebek idem inde. Ä barıber anıñ kem buluı, monda niçek kilep çıguı hakında berni belmim bit äle. Tabigıy ki, kızıksınuımnıñ çige-çaması yuk, soraştırasım kilä. Ä kaberlek äñgämä öçen iñ kulay urın tügel ikän. Östävenä, kaber taşınıñ argı tarafında torgan hanım, berkadär kızıksınu beldersä dä, barıber telär-telämäsräk söyläşkän kebek toyıldı. Soraularım belän teñkäsenä tigänmender bälki.

— Şulay da äytegez inde, madam, Sez kem bulasız?

— Gadi ber hatın-kız...

— Ä şulay da?..

— Gomerem buyı Rudolfnıñ böyek talantı karşında baş iyep yäşädem. Minem kebeklär bik küp, meñärlägän, millionlagan ide.

— Sez frantsuzmı?

— Yuk, min Germaniyädän.

— Germaniyädänme? — dip, gacäpsenüemne belderdem.

— Frankfurt şähärennän.

— Miña da bulırga turı kilgän ide Frankfurtta. Matur şähär, — didem. — Ä min sezne frantsuz dip uylagan idem. Frantsuzça da yahşı beläsez ikän.

— Ozak yıllar buyına Frantsiyädä eşlädem.

— Ä häzer?

— Paricda yäşim.

Süz iyärä süz çıga, şul räveşle tämam añlaşa uk başlaganbız. Üzemne ällä kayçan kızıksındırıp, bimazalap torgan sorauga da çirat citkän ide bulsa kiräk, härhäldä, miña şulay toyıldı.

— Sez Rudolf Nuriyevnı yahşı belä idegezme?

Hanım, berkadär tartına töşep, mäğnäle genä başın kagıp kuydı.

— Äye.

Şul tartınudan anıñ bit oçlarına alsulık yögerde kebek hätta. Zäñgär küzlärenä can kerde, alar balkıp kuydı... Kara inde, ni gomer yänäşä torıp uyıma kilmägän — bu hanım üze dä biyüçe bulgan labasa. Ozın töz ayaklar, sılu gäüdä, näzek ozın muyın. Koyıp kuygan balerina tügelme soñ?! Yäşe illelärgä yakınlaşıp kilä torgandır bälki, ämma anıñ kayçandır biyüçe buluına hiç şigem kalmadı. Uyımdagı telemä sorau bulıp kilde.

— Sez dä biyüçe idegezme, madam?

— Yuk, min bolay gına, — dip tıynaklık kürsätte ul. — Rudolf çın biyüçe ide. Böyek biyüçe.

— Ä Sez?.. Sez dä Rudolf belän bergä biyedegezme?

— Min Rudolf belän ber teatrda eşlädem. Bergä gastrollärdä buldık. Ozak yıllar bergä eşlädek. Ämma min üzemne Rudolf belän yänäşä kuyıp, biyüçe idem, dip äytä almıym.

Madamnıñ avızınnan: «Min dä balerina idem. Nuriyev belän ozak yıllar bergä biyedem», — digän cavap ala almadım. Ä çınlıkta näq şulay bulgan ikän.

«Rudolf Sezne yarata ideme? Rudolf belän niçä yıllar aralaşıp yäşädegez? Sez dä anı yarata idegezme? » — kebek soraular tel oçımda elenep tordı. Sorıysım kilde. Ämma madamnıñ üz-üzen totışı, tıynaklıgı şundıy bulgandır, küräseñ, ul soraularnı küpme omtılıp ta birä almadım min añarga. Häyer, üzemçä açıkladım da bulsa kiräk.

Nuriyevnıñ baş oçına kuyılgan tere çäçäk bäylämnäre, göllärgä işaräläp sorap kuydım:

— Bolarnı kem kiterä, kem hästärläp tora şulay?

— Min, — dide ul, başın kütärergä kıymıy gına.

— Rudiga min kön dä çäçäklär kiteräm.

Äye, «Rudi» dip iskä aldı ul anı berençe märtäbä. Bolay endäşkändä anıñ küñelendä Nuriyevka eçkersez hörmät, tirän mähäbbät tulıp, taşıp torganlıgı ayırımaçık tösmerlände.

— Ä ul üze dä Sezgä hörmät belän karıy ideme? — dip sorap kuydım, nihayät.

— Rudinı sähnädä bulsın, öyendä bulsın, uramda bulsın härçak koçak-koçak çäçäk bäylämnärenä kümdelär. Kaya gına barıp çıksa da, anı tanıylar ide. Talantı aldında baş iyüçelär säğatlär buyı çäçäk totıp uram çatlarında, teatr işege töbendä dä anı karavıllap toralar, yahşı mäğnäsendä ezärleklilär ide. Dönyanıñ här şähärendä, här poçmagında bu şulay ide... Häm şul çäçäklärneñ bik kübesen ul miña da büläk itep kilde.

— Menä niçek? Dimäk, Sez gadi sähnädäş kenä bulmagansız minem yaktaşım öçen. Çäçäkne anı teläsä kemgä büläk itep bulmıy, ä barı yaratkan keşegä genä büläk itälär...

— İnde menä här kön min anıñ üzenä çäçäklär kiteräm häzer, — dide ul, moñsu gına.

Anıñ küzläre Rudolfnıñ baş oçına kuyılgan çäçäklärgä, göllärgä tekälde. Nider häterläde bulsa kiräk, uyga birelep tordı bermäl. Min dä şul karaş artınnan iyärdem.

— Rähmät Sezgä, — didem. — İskitkeç matur çäçäklär, tıynak göllär. Berse änä bezneñ tatar öylärenä bik tä has göl. Bälki, Rudolfnıñ änise dä ul gölne täräzä töbendä üstergänder. Yaran göle.

— Ä ul üze dä yarata torgan ide ul gölne. «Yaran» didegezme, ä ul dönyanıñ här töbägendä bar. Anı näq şulay, «Änilär göle» dip tä yörtälär.

— Miña kalsa, monda här närsä bezneñ tugan yaklarnı häterlätä kebek. Yaran göle genä tügel. Menä bu anıñ östenä yabılgan keläm dä bik tä canga yakın töslärdän tukılgan kebek. Çın üzebezçä, tatarça dip äytimme...

— Bu bit törekmän keläme, — dip tözätte ul mine. — Sezgä mäğlüm mikän, Rudi bit kelämnär kollektsiyäse cıya ide. Dönyanıñ kaysı gına ilendä tukılgan keläm yuk ide ikän anıñ öyendä. Kayda gına bulmasın, gastrollärdän ul keläm alıp kayta ide. Bersennän ikençese zatlırak. Ä inde şärık kelämnäre anı huşınnan yazdıra torgan ide. Farsı kelämnäre... Hindstan kelämnäre...

— Ä ni öçen kabere östendä törekmän keläme? — dip bülderdem üzen.

— Ul anıñ iñ kıymmätle, qaderle kelämnärennän ide. Tatarlarnıñ üz keläme bulmaganga oftana ide ul.

— Buluın bulgan ul keläm tuku bezdä dä. Tik onıtılgan... Bezdä bik küp närsä onıtılgan. Tatarnıñ yazmışı bik katlaulı şul...

— Törekmän kelämen kaber taşı östenä mozaika belän çigep yasau Rudinıñ üz vasıyate ide. Anı mäşhür italyan rässamı başkarıp çıktı.

İple genä söyläşep torgan cirennän kinät kabalanıp kuydı madam häm kulındagı säğatenä küz töşerep aldı. Cide tulıp kilä ikän. Dimäk, ziratnıñ kapkası yabılırga sanaulı gına minutlar kalıp bara. Bu hakta min dä kisätelgän idem bit. Hanımnıñ häräkätlärennän min anıñ kabalanuın, kaber yanında ber genä minutka bulsa da yalgız kalırga teläven sizemlädem.

— Gafu itegez, — didem. — Min başkaça Sezne totkarlamam. İsemegezne äytä almassızmı?

— Sezgä nigä? — dide ul. — Min bilgele keşe tügel, kiräkmäs.

— Alay disägez dä bit. Sez, kürep toram, Rudolf Nuriyevnı yakınnan belgän keşelärneñ berse. İsemegezne genä belep toru da zıyan itmäs ide.

— Kiräge çıkmas, — dip kabatladı ul. Artık süz kuyırtası kilmi ide bu hakta.

— Mömkin bulsa, äytegez şulay da. Min gadi ber tatar yazuçısı, üzemneñ yaktaşlarıma Sezneñ hakta söylisem kilä. Hörmät belän...

— Kiräkmäs.

— Şulay da, üzem genä bulsa da häterläp kalırga telim Sezneñ isemne...

— Anet fon Tumen bulam, — dide ul.

Ä min ärsezlänüemne dävam itäm:

— Adresıgıznı da äytä almassızmı?

— Anıñ Sezgä kiräge bulmayaçak, — dide ul kisterep.

— Rudolf Nuriyev hakında belergä teläüçelär, yazarga teläüçelär az tügel häzer. Bälki andıy uy mindä dä tuarga mömkin ber zaman.

— Rudi turında yazuçılar... — dip, uyga kalıp tordı ul beraz. — Alar hämmäse yalgan söyli, gaybät söyli. Işanmagız alarga, zinhar, ışanmagız, — dip, tıngısızlanırga kereşte ul. Hätta kaltırana uk başladı tügelme ikän äle. Kürep toram, sensatsiyä yasarga teläüçelär celegenä ütkännär anıñ.

— Ä Sezne tabarga kiräk bulsa?..

— Mine tabu bik ciñel, — dide ul, moñsu gına karaş taşlap. — Min här kön Rudi yanında utıram. Şuşında. Kabere yanında.

Kolagım işetkängä ışanmıy kabatlap soradım:

— Niçek? Här kön disezme?

— Äye. Här kön. Ziratnıñ kapkası açılgaç ta kiläm. Yabılganda gına kitäm.

— İrtädän kiçkä qadäreme? — dip gacäpländem. Gacäpsenmäslekme soñ? Üz akılında bulgan şundıy sılu, mölayım hanımnıñ här kön irtädän kiçkä qadär ziratta utıruına kem ışanır?

— Ä niçek uzdırasız monda gomeregezne? Kaber yanında...

— Rudi yanında, — dip tözätte ul. — Min anı koçaklap utıram.

— Salkın kaber taşınmı?

— Kemgä salkın, ä kemgä cılı, — dide ul, mine şeltälägän sıman. — Minem öçen monnan da cılı urın yuk häzer dönyada. Min añarga sıyınıp utıram, cılısın toyıp.

Cide tulgannı belgertep, çirkäüdä çañ sugarga kereştelär. Madam kaber östendäge taş kelämgä yañagın kuyıp, sıyınıp tordı beraz. Annan keläm-taşnı iple genä üpte... Käm kabalanıp torıp bastı. İple genä häräkätlär belän kiyemnären tözätep kuydı, aşıgırga kiräklekne iskärtep çıgu yulına yünälde.

— Soñga kalgannı, kiçekkänne yaratmıylar monda, — dide, mine dä üz artınnan aşıktırıp.

Anıñ cil-cil atlap kitep baruın kürsägez ide sez — lektsiyägä soñga kalmıym, dip aşıguçı student kız diyärseñ. Artınnan kalışmıym, dip atlıy torgaç, sulışka kapkanlıknı sizmi kaldım.

Kapka artında uk mäydançıkta nibarısı ike maşina kalgan. Berse min utırıp kilgän maşina, ikençese — anıkı. Kilgän şäptän, zaman yäşläredäy köyäzlek belän knopkaga basıp, «Peco»sınıñ işegen açtı ul. Häm kerep tä utırdı. Maşinasın kabızdı. Akkoş kanat cilpegäñdäy häräkät yasap üzemä kul izäde.

Huşlaşuı, kitep baruı tügelme soñ?.. Tatarnıñ akılı töştän soñ digändäy, äle tel oçımda torgan soraularga da cavap alıp betermägän idem bit.

— Madam... Madam, gafu itegez, ber genä minutka aşıkmıy torıgız. Minem Sezgä soraularım bar ide bit äle.

Maşinasın cılıtu belän mäşgul ide. İşetmäde kebek üzemne. Yakıngarak kilep, tavışımnı kütärä töşep däştem.

— Adres yäisä telefonıgıznı kaldırmassızmı, madam?..

— Ä nigä, — dide ul, söykemle söyäge bulgan hatın-kızlarga gına has köyäzlek belän. — Sez mine niçek tabarga ikänlekne beläsez. Oçraşkanga qadär.

Häm akseleratorga bastı ul. Maşina kinät kuzgalıp kitte. Tägärmäçläreneñ açı çıyıldagan avazları gına elenep kaldı kolak töbendä.

— İ-ih, madam Anet... — dip körsenergä genä kaldı.

İrtägesen irtük, bälki, kötkänder ul mine. Ä bez Paricdan Mäskäügä oçuçı samoletta idek inde...