Küñelem Suräte

(Şiğırlär, cırlar)

Ädäbiyätçı, yazuçı, balalar ädibe Ğalimcan Gıylmanovnıñ şiğri lirikası tulısınça keşeneñ küñel dönyası belän bäylängän. Ul üzeneñ yörägendä tuıp, küñelendä çınıkkan ihlas hislären üze kebek ük sagışlı häm ihlas ukuçılar belän urtaklaşırga teli. Avılça samimilek, tugan nigezgä tugrılık, yäşäü mäğnäse, häter, täqdir, mähäbbät kebek töşençälärne küñelendäge yaktı sagışı aşa ütkärep yäşägän bu kaläm iyäseneñ tatar şiğriyätendä üz urını bar.

Min şağıyr tügel
Min şağıyr tügel. Küñelem genä şağıyr. Bu hakta min küptännän beläm. Döresräge, üzemne belä başlagannan birle beläm. Änkäy bügen dä kölep söyli. Miña ike yäşlär çaması bulgandır, ul mine, tezlärenä bastırıp, üçteki-üçteki sikertä ikän. Üze takmaklap şiğır äytä:

— Ulıkayım, sinmeni,
Atlar cigäseñmeni?..
Ulıkayım, sinmeni,
Atlar kuasıñmıni?..
Şul vakıt, böten tirä-yündägelärne gacäpkä kaldırıp, änkäygä karşı takmaklıy başlaganmın:

— Änekäyem, tiñmeni,
Tıyır tavatıñmıni?..
Menä şulay “şağıyr” bulıp kitkänmen. Şiğır belän “söyläşä” başlaganmın. Läkin minem şiğırgä häväslegemne ätkäy belän änkäydän, kayber tugannardan başka keşe belmäde. Kürşe avılda yäşäüçe karti (änkäyneñ änise), ul da bäyetlär-cırlar çıgara, mine: “Babiçım minem!” — dip söyä ide. Kayçandır, Dürtöylegä barganda, alarga kerep-çıgıp yörgän Babiç. Ber balalarına Şäyehzadä dip tä isem kuşkannar. Ozak tormagan sabıy. Küräseñ, bu isemne yörtkän cannar ozın gomerle bulmıydır...

Babiç, digännän, bu avıldaş şağıyr mine kolagımnan tartıp üsterde. Üze tügel, älbättä, ä anıñ ruhı. Üzen 1919 yılda uk, 24 yäşendä, Başkortstannıñ Zilair avılında kızıllarnıñ Smolensk polkı urısları, tereläy küzlären çokıp, kolakların kisep, soñınnan at koyrıgına tagıp yörtep, böten keşe aldında mäshäräläp, cäzalap üterälär. İdealınnan, imanınnan häm şigırennän vaz kiçmägän öçen şulay eşlilär. Bez — Äsän avılı balaları — bu facigane bik avır kiçerep yäşädek. Şuşı hätär tarih bezne şağıyr itte dä bugay. Şağıyr bulmasak ta, kübebezneñ yazmışın ädäbiyät belän bäyläde ul.

Çınlap ta, Äsän urta mäktäbendä şiğır yazmagan bala siräk bulgandır. Ş.Babiç isemendäge ädäbi premiyä dä bar ide. Şulay turı kilde inde — bu büläkneñ berençe laureatı min buldım.

Äsän töbäge elek-elektän Babiç gipnozı şaukımında yäşäde. Babiç muzee, “Babiç klassı”, “Babiç” ädäbi tügäräge, Babiç isemendäge sportklub, Babiç isemendäge kinoteatr, Babiç uramı, Babiçlar bakçası... “Romantika” isemle icat berläşmäseneñ töp devizı da Babiç şigırennän alıngan ide:

Yarsınmasa kükräk yäşnäp, kükräp,
Telläreñdä yalkın yanalmıy.
Ah ormasañ sıkrap, teträp-teträp,
Kullarıñnan altın tamalmıy.
Bu yullar äsänlelärneñ yäşäü devizına äverelde. “Halık doşmanı”, “millätçe-kontrrevolyutsioner”, “burcuaz şağıyr” kebek möherlär yagıp, böten dönya şağıyrgä karşı kütärelgändä dä avıl keşeläre anıñ böyeklegenä häm çistalıgına şiklänmädelär. Şuña kürä, min keçkenädän şiğriyätneñ säyäsättän, inkıylab davıllarınnan östen buluın añlap üstem. Säyäsätne obraz aşa gäüdäländerep bula, ämma obraznı säyäsät belän alıştırıp bulmıy. Babiç mine şuña öyrätte.

Şağıyrneñ tugan nigeze min torgan uramda — bezdän berniçä yort aşa, karşı yakta ide. Soñrak ul nigezne Küäş yılgası alıp kitte. Säyer buldı bu — niçä ğasırlar turı, tınıç kına agıp yatkan yılga kinät kenä borıldı da Babiçlar urının “yalap aldı”. “Bu izge cannıñ ruhı räncegänder, bu ränceşne Hoday täğalä işetkänder”, — dip söyländelär kartlar. Babiçlarga karşı gına Şakir kart — bezneñ Ak babay tora. Ul Şäyehzadä belän bergä ukıgan. Şiğırlär, takmaklar çıgarıp, cırlap cibärä, özderep Saratov garmunında uynıy. Tagın da arırak Zinnät — şağıyr yortı. Ul könnär buyı şiğır tele belän söyläşep yöri. Avıl bäyrämnärendäge böten kotlau-teläklärne añardan yazdıralar. Gaz taratıp yörüçe Gayaz agaynı ezläp yörgändä äytkän takmagı äle dä istä:

Cirdän oçkan sputniklar
Häzer Aylarda mikän?
Gazlar bette, Gayaz kiräk,
Gayaz kaylarda ikän?
İkençe yak kürşedä yäşäüçe Fidan abıy da şiğırlär yaza. Alarnı miña gına kürsätä. Mine ul çın şağıyr dip sanıy.

İñ berençe şigıremne häterlämim. Şiğır belän söyläşü, hätta uylau ğadäte keçkenädän bar ide. Berençe citdi yazmanı 1971 yılda, yağni 14 yäşemdä terkäp kuyganmın. Änkäygä bagışlangan durtyullık ul:

“Änkäyemneñ cılı kulı
Kön dä irkäli mine,
Göllärne söygän şikelle
Bakçanıñ nazlı cile.
1971 yıl, 5 may.”
Ber-ike yıl şundıyrak, änkäygä, avılga, Vatan sugışına, avıldaşlarga, “ikele”gä ukuçı malaylarga bagışlangan şiğırlär, hätta “poema”lar yazılgan. 1973 yıldan minem “icat”ka urgılıp mähäbbät teması kilep kerä. Ber kön eçendä 16 bitlek däftärlärne yazıp tutırgan vakıtlar ide ul. Yäş küñelemne berençe märtäbä mähäbbät toygısı ärnetkän çor...

Berençe ukuçım häm tänkıytçem änkäy buldı. Här yazganımnı aña ukıp bara idem. Änkäy üze dä çıp-çın şagıyrä. Süzlären dä, köyen dä üze icat itep, moñlı cırlar çıgara ide ul. Avılnıñ berençe cırçısı ide. Balaları, onıkları avılga cıyılgan çaklarda äle dä cırlıy. Äybät ide minem “tänkıytçe”. Gel maktıy ide. Ätkäy bik katışmıy. Çittän genä küzätep yäşi. Ul — strateg, zurrak mäsälälärne häl itüdä katnaşa. Sigezençe klassta ukıganda ul mine rayon gazetasına alıp kitte. “Gäcit çıga torgan cirdä şiğırne añlauçı tabılır äle”, — dip, iñ berençe işekkä alıp kerde. “Avıl hucalıgı bülege” ikän. Ölkän yäştäge ber abzıy itäğatle genä kabul itte bezne. Çınlap ta şiğırne añlıy ide ul. Anıñ kiñäşlären min häzer dä olı hörmät häm rähmät belän iskä alam.

Ozaklamıy minem berençe şigırem basılıp çıktı. Anıñ artınnan tagın, tagın... Kazandagı “Yäş leninçı” belän yazışa başladım. Mäktäptä bik tiz beldelär, klass kızlarına berençe däftärlärem eläkte, ädäbiyät ukıtuçılarım Roza apa, Olya apa, Gans abıylar sorap alıp ukıy başladılar, icadi kiçälär oyıştırdılar. Danım taraldı. Miña bu häl bik oşıy ide. Şul vakıtta uk yazmışımnı ädäbiyät belän bäylärgä karar kıldım.

Kazan däülät universitetında ukıganda da, şaktıy yıllar fän taşı kimerep, arhiv-fondlarda utırganda da, soñrak Tatarstan kitap näşriyätında eşlägändä dä şiğır yazudan tuktalmadım. Kübräk üzem öçen genä yazdım. Şulay da, “Ällüki” ädäbi tügärägenä yörgändä, ber talpınıp aldım bugay. Ul vakıtta bu tügäräkneñ görläp eşlägän vakıtı. Starostası — seber tatarı Şäükät Sibgatullin. Şäriktäşlärem Fäiz Zölkarnäyne, Flyura Nizamovanı, Änäs Rizvanovnı, Kamil Nogmanovnı, Fäniyä Säyetgäräyevanı, Niyäz Akmalnı, Räfis Korbannı, ölkäräklärdän Mödärris Väliyev belän Häydärne , Fäyrüzä Möslimova belän Asiyä Minhacevalarnı, İldar Hösnetdinovnı yahşı häterlim... Nişläpter , bu buınga bik yul birergä telämädelär. Ravil Fäyzullinnardan soñ, soñrak Zölfät-Äğläm häm Robert Miñnullin belän Fännur Safinnan soñ tagın ber hör häm dumal şiğri buınnı küpsendelär partiyä funktsionerları. Läkin 70 yıllarnıñ ikençe yartısında formalaşa başlagan bu sallı şiğri buınnı berniçek tä yukka çıgarıp, sızıp taşlap bulmıy ide.

Şäükät, berençe kulyazmalarına kara möher salıngaç, Sebergä kitep bardı, un yıldan soñ kabat kaytıp, ber-ber artlı öç kitabın bastırıp çıgardı. Niyäz belän Rafis, öçär-dürtär märtäbä kire kagılgannan soñ gına Yazuçılar berlegenä kerä aldılar, Fäniyä Ufaga kitep şağıyr buldı, İldar Hösni Älmättä militsiyädä hezmät itte, ruhi krizistan çıga almıyça, vakıtsız arabızdan kitep bardı. Şulay da, berençe kitabın kürep kaldı. Fäiz belän Mödärris tänkıytkä kitärgä mäcbür buldılar, alar da kabat şiğriyätkä kayttılar. Kızlar da sınatmadı — Asiyä dä, Fäyrüzä dä bügen yazuçılar arasında. Un-unbiş yıldan soñ barıbız da şul uk urında cıyıla aldık. Flyurabız gına çittäräk yöri. Ämma bez beläbez: ul — çın şagıyrä, zur şagıyrä!

Bu yugalgan buınnıñ “tabıluı” tatar ädäbiyätı tarihında iñ serle häm fenomen küreneşlärneñ berse, häm ul citdi öyränelergä layık.

Ul vakıttagı basım miña da tide. Berençe cıyıntıknı bordılar, matbugatka kertmi başladılar. Min fängä kittem. Läkin anda da böten şögıllängänem şiğriyät, bigräk tä anıñ poetikası ide. Şiğırdä min tämam küñelemä bikländem, kübräk üzem öçen genä yazdım. Üzemnän şağıyr çıkmasa da, küñelemdäge şağıyrlekne gomerem buyı hörmät itep yäşädem. Törle däftärlärgä, köndäleklärgä töşep kalgan şiğri yazmalarımnı yüri genä sanap karadım — biş meñnän arta ikän. Törlese bar. Läkin bu yazmalarnıñ barısı da qaderle, gaziz miña. Çönki alar ihlaslıktan, samimilektän häm mähäbbättän tugannar. Şiğır yazganda min bervakıtta da küñelemä falş häm yalgan kertmädem. Çönki gonorar da, tänkıyt tä, hätta äsärläremneñ yazmışı da mine artık kızıksındırmadı. Bu äsärlär — avır sagıştan tulgan küñelemne buşatu, ciñeläytü, ömetländerü ısulı bulgandır, mögayın. Läkin, küpçelek oçrakta, bu tezmälär — küñel haläten akka töşerep kaldırırga tırışu çarası ide. Kulga kaläm alıp, şul minuttagı küñel kiçereşläremne yazıp kuymagan könem-säğatem siräkter. Şiğırdä min bervakıtta da akıllı bulırga, keşe öyrätergä tırışmadım. Bu canrda minem öçen ayıruça ike äyber möhim ide — obrazlılık (surätlelek) häm ihlaslılık (küñelçänlek). Şiğırneñ moñı, ahäñe dä turıdan-turı şuşı ike sıyfat belän bäylängän bit...

Minemçä, şiğır doga kebek kabul itelergä tiyeş. Här obraz, metafora, surät, epitet, ilahi kod, simvol kebek, ukuçı küñeleneñ iñ yırak, iñ tirän poçmaklarına barıp citärgä tiyeş, anıñ iñ avır häm iñ neçkä hislären dä kuzgatırga, aña ciñellek yäisä dulkınlanu, hätta ömet, ışanıç birergä tiyeş. Älbättä, anı öyrätergä dä, fikri yaktan bayıtırga da tiyeşter ul. Ämma şiğırneñ uñışı iñ elek obraznıñ häm ahäñneñ döres saylanuınnan tora. Şular tärtiptä bulganda gına fiker belän assotsiativ häm garmonik bötenlekkä ireşergä mömkin. Boları inde poetika fänenä karıy. Bu fänne miña mäşhür ğalimebez Hatıyp Gosman ukıttı. Bu “şiğır professorı” citäkçelegendä sigez yıl buyı gıylmi eş belän şögılländem, “Tatar balladası” digän temaga dissertatsiyä yakladım. Anıñ gacäyep däräcädä serle häm unikal lektsiyäläre minem tıynak kına şiğriyätemä täesir itmi kalmagandır, dip uylıym.

Utız yıl buyı cıyılıp kilgän lirik şiğırläremne bu köngä qadär dönyaga çıgarmavımnıñ säbäpläre öçen, bar. Äytüemçä, min alarnı iñ elek üzem öçen, küñelem öçen genä yazdım.

Annan soñ, minem bolay da ukuçım belän söyläşerdäy, aralaşırday eşlärem küp ide — soñgı un-unbiş yılda Ş.Babiç tomı, “Tatar balladası”, “Tatar mifları” buyınça monografiyälär, tänkıyt, proza kitapları, balalar öçen şiğır cıyıntıkları, pesalar kitabı bastırıp çıgardım, sähnä äsärlärem kuyılıp tora, cırlarım cırlana...

Şulay da, kayber şiğırlärem ukuçıga barıp ireşkän ikän. “Tozlı yañgır” kitabındagı “Özelgän çäçäk” povesten genä isegezgä töşeregez. Äsärneñ üzäk geroyı Samat — şağıyr bit! Ul şiğır belän uylıy! Üzem dä gacäplänäm — illeläp şiğır birelgän ikän bu povestta! “Oça torgan keşelär” romanındagı Säübän dä şiğırlär yaza, hätta “Albastılar”dagı Hälim dä — şagıyranä canlı yeget. Ä hikäyäläremdä, parça-näserlärdä küpme alar — şiğırlär, şağıyrlär!

Olı ädäbiyätta icat itelgän obrazlarım kebek, şiğırläremneñ kübese — gamle, sagışlı, hätta ah-zarlı. Min şiğırne sagışlı, borçulı çakta häm şundıy uk sagışlı, borçulı keşelär öçen yazam. Tatar keşeseneñ töp haläte sagış tügelmeni? Anıñ böten canın, haläten, tormışın şul his, şul moñ bilgelämimeni?! Ukuçım döres añlasın ide: min aña üzemneñ küñel zarlarımnı tagarga cıyınmıym. Çönki beläm: sagışlı äsär ukıp kına sagışlı bulıp bulmıy, ä menä küñeldäge avır toygılardan, yağni şul uk sagıştan buşanırga mömkin. Şiğriyätemneñ töp eşe dä, töp köçe dä şunda. Ul keşene yäşärgä öyrätmi, keşene ul toyımçanrak, safrak häm izgeräk bulırga öyrätä. Ä izgelek küñel borçuı häm can sagışı aşa gına kilä ala.

Bu cıyıntıkta tormışımnıñ şähsi yaklarına kagılgan äsärlär küp. Şähsi bulmagan şağıyrlärne atap karagız sez. Tukaymı? Cälilme? Yuk, alar da üz küñelläre, üz yazmışları hakında yazgannar. Şulay dilärme äle: “Talantlı şağıyrlär üz küñelläre belän söyläşälär, ä alarnı böten dönya yıgılıp tıñlıy”. Min Tukay, Cälil belän dä, hätta zamandaş şağıyr duslarım belän dä tiñläşergä cıyınmıym, çönki min gomumän şağıyr tügel, küñelem genä şağıyr. Şuña kürä, berençe şiğır cıyıntıgıma küz salır aldınnan üz küñelegezdäge uy-fikerlärne, toygı-hislärne, sagış-zarlarnı tärtipkä kiterergä onıtmagız, minem icatıma küñelemne ränceterdäy his, şaukım alıp kermägez, zinhar... Oçraklı gına alıp keräsez ikän inde, min bu his-şaukımnı böten bulgan asıl sıyfatlarım, küñel baylıgım, ihlaslıgım häm mähäbbätem belän üzgärtergä, yahşırtırga tırışaçakmın.

Şiğırläremdä kabat oçraşkanga qadär! Hörmät belän —
avtor.

Cırlarım

Cırlarımda barsı bardır:
Şatlıgı da, sagış ta...
Ämma alar meñ sınalgan,
Sınatmagan yalgış ta...

Küñel timerçelegendä
Çınıgu algan alar.
Yörägem tamırlarınnan
Özelep kalgan alar!..

I . Moñ kayda?

Taular küçä...

Tufrak küçä, komnar, taular küçä,
İllär bulıp illär küçälär...
Çor-däverlär küçä dastannarga,
Çiklär küçä, tellär, keşelär...

Keşe genä tügel, uylar küçä
Ber ülçäüdän ikençesenä.
Ant-väğdälär küçä, kıybla küçä,
Küktän iñgän dinnär küçenä.

Sannar küçä, protsentlar küçä
Bilgesezlek orbitasına.
...Kiläçäkkä küçäm, yözne kuyıp,
Babamnarnıñ kaber taşına...

İkmäk

Tormışıbız bügen ciñel tügel,
Yä hävefle, yä ul hikmätle.
Kan-yäş yotıp yörgän çaklarda da
Gel qaderläp totıyk ikmäkne!

İllär imin bulsa, härber yortta
Bala-çaga şaulap gör kiler.
Änilärneñ cılı uçlarınnan
Kara ikmäk ise börkeler...

Sabıylarnıñ kersez küzlärendä
Gäräbädäy ikmäk töse bar.
İkmäk uñgan cirneñ halkı uñgan,
İkmäge bar ilneñ köçe bar!

Dönyabız gel ak-saflıktan tormıy,
Zamanıbız bügen hikmätle.
Kaderen belep yäşik tugan ilneñ,
Änkäylärneñ, kara ikmäkneñ!

Barmı?

Tamaklarda töyer bulıp kalgan
Köyläre bar tatar halkınıñ.
“Ramay”ları, “Karurman”ı yäşi,
Bar gamnären cıyıp, yalkının,
Küpne kürgän tatar halkınıñ.

Bäğırlärdä gazap bulıp kalgan
Tukayı bar tatar halkınıñ
Tormışına barlık zarın cıygan,
Üpkäsenä barlık salkının,
Tukayı bar tatar halkınıñ.

Bu gazapnı iman itep saklar
Küñle barmı tatar halkınıñ?
“Tugan tel”ne, “Ällüki”ne cırlar,
Cırlap kabat öskä kalkınır
Moñı barmı tatar halkınıñ?
Köçe barmı tatar halkınıñ?

Moñnar kitä...

Cırga-moña susap yäşi tatar,
Bu susauga tüzep kara sin!
“Karaurman”nar
totaştırıp tora
Tatar belän tatar arasın.

Tukaylarga susap yäşi tatar,
“Tugan tel”ne tele sagına.
“Täftiläü”lär tıngı birmi aña, —
Imsındıra gorur çagına.

Säydäşlärgä suap yäşi tatar,
“Säydäş marşı” canın alkışlıy.
“Huş avılım” belän yulga çıga,
Tatar belä — moñnar aldaşmıy...

Tufannarga susap yäşi tatar,
Äle yarıy şundıy teräk bar!
Ämma belep yäşi — härber cirdä
Bäylänmiçä kalgan yöräk bar...

Häydärlärgä susap yäşi tatar,
Sandugaçın kötä tal kızı.
Tatar küñelennän moñnar kitä,
Niçek yäşär tatar yalgızı?
Niçek yäşär
tatar
yalgızı?

Moñlı cırı bar

İrek öçen yauda ciñelsä dä,
Tarihında Urda çorı bar.
Tatarlarnıñ ile, Vatanı yuk,
Tatarlarnıñ moñlı ciri bar...

Küñelendä ömet az bulsa da,
Betmäs sagışı bar, zarı bar.
Üz zarına batar ide tatar,
Moñlı ilhamı bar, cırı bar!

Tatarlarnıñ ocmah bakçası yuk,
İkmäk üskän basu-kırı bar.
Kiläçäge barmı? Äle yarıy
Häter bulıp katkan cırı bar!

Küp kardäşe taşlap kitkän anı,
Äle yarıy söygän yarı bar.
Can-yöräge ber yarılır ide,
Äle moñlı cırı bar!

Tatar garmunı
(1986)

Kaya bulgan köylär?
Kaya kitkän bar moñ?
Iñgıraşa küñelem...
Iñgıraşa garmun...

Kaydadır yatkan ul
Yartı gomer buyı.
Cırsız, köysez ütkän
Böten gomer tuyı...

Äle sulga tartıp,
Äle uñga tırtıp,
Uylıym... Nider citmi,
Nider anda artık...

Ör-yaña garmun bit,
Üze şundıy iske!
Üksez, mesken, zägıyf,
Üze şundıy izge!

Tatar garmunında
Köylär ärnep yata.
Här telendä anıñ
Ber moñ törenep yata.

Uynap karıym anı
Halık köylärenä.
Kersen bu köy, diyep,
Keşe öylärenä...

Bar dönyanı kümä
Garmun tavışları.
Küñellärgä kerä
Bar moñ-sagışları...

Nindi häyät-il bu —
Böten dönya kölde.
Garmun tellärendä
Barmaklarım ülde...

Niçek kuzgatırga
Keşe bäğırlären?
Belä ide bit ul
Köyneñ qaderlären...

Nişlägän bu tatar,
Nişlägän bu garmun?
Kaya kitkän köylär?
Kaya kitkän bar moñ?

Moñ kayda?

Moñ ul —
Koşlar tavışında,
Atlar küzendä.
Ana sagışında,
Gomer közendä.

Moñ ul —
Soldat hatlarında,
Tugan illärdä.
Bala çaklarımnan
İskän cillärdä...

Tatar cırı
Zöhrä Sähäbiyevaga

Tatar cırı üzeneñ par kanatın
İ kiyerep cäyde ul könne.
Ber päygambär itep, ber divana,
Küñel ofıgında cilkende.

Keräm, keräm cırnıñ eçenäräk,
Canda yaña moñnar yaralsın!
“Nindi ülem telär ideñ?” — disäñ,
Çäçräp çıgıp äytäm:
— Cır alsın!

Halık

Yözyaşär imännär şaulıy,
Oçın küzläp küz tala.
Balta yöze ti̇yü belän
İmän ava...
Halık kala.

Meñ yıllık töpsez çişmägä
Ber mänseze taşlar sala.
Üksep-üksep çişmä yılıy,
Çişmä sula...
Halık kala.

Million yıllık mähabbät tau.
Bu cir öçen ul da bala.
Tübäsennän ber taş kuba,
Tau işelä...
Halık kala.

İlgä doşman bärep kerä,
Ata, asa, bogau sala.
Soñgı irne arkanlıy da
Alıp kitä...
Halık kala!

Tatarlar
(Cır)

Här tarafta — moñlı ahäñ,
Tatar köye, tatar cırı.
Ber kilerme, ber kilerme
İdel-Yortka tatar çorı?

Kuşımta:
Tau yagında, Minzälädä
Tatarlarnıñ utarları.
Çistay, Bua mişärläre
Häm keräşen tatarları...

Berkayçan da baş imäsme,
Sürelmäsme tatar canı?
Bayrak itep kütärerme
Härber tatar tatarçanı?

Kuşımta:
Ästerhanda, Seberdä bar
Tatarlarnıñ utarları.
Nicgar, Sergaç mişärläre,
Başkortostan tatarları...

Ofıklarda tatar tañı
Ber atarmı, ber atarmı?
Kayan cıyıp beterergä,
Ber itärgä bu tatarnı?

Kuşımta:
Kıtayda häm Törkiyädä
Tatarlarnıñ utarları.
Fin tatarın tugan itä
Amerika tatarları...
Barısına tugan tiyeş
Kazan artı tatarları...

Tatar köräşe
(Cır)

Mäydan urtasında köräş —
Kaharmanlık bilgese.
Dönyalarnı urap kayta
Tatarnıñ ak sölgese.

Kuşımta:
Tormışıñ köräştän tora,
Niçek tä çıda, tatar!
Canına yalkın kabınsa,
Köräşkä çıga tatar.

Köräş bargan mäydannarga
Tatar ruhı agıla.
Köräş bargan mäydannarda
Söygän yarlar tabıla!..

Kuşımta.

Köräş — tatarnıñ yahmışı, —
Barısı da bar anda.
Ciñelü dä, ciñü dä bar
Köräş bargan urında.

Kuşımta.

Köräş maydanı şundıy ul, —
Gayrätle cannar yana.
Ciñüçe bulıp tanıla
Tik gorur cannar gına!

Kuşımta.

Tatar ziratı. 26 aprel

Görläp tora bügen, şaulap tora
İske Bistä tatar ziratı.
Bergä cıyılgan kük halkıbıznıñ
Dönyalarnı totar ir-atı...

Tukay tagın üz dusların cıygan,
Härber isem — gaziz, söykemle.
İñ urtada — avıru Tukay üze,
Tatarlarnıñ canı şikelle...

Sibgat Häkim — tatarlarnıñ akılı,
Häsän Tufan — anıñ yarası.
Cide adım gına
Tukay belän
Räşit Ähmätcanov arası...

Tukay kürşesendä tagın beräü...
Alar arasına cil kermi.
“Kemnär bar?” — dip, ürelep karap tora,
Sınap tora Fäiz Zölkarnäy...

Näkıy İsänbät tä şunda gına,
Hatıyp Gosman, Gomär Bäşirov...
Yap-yäş kileş kalgan Fännurne dä
Kart usaklar tora yäşerep...

Dönyalıkta yazgı cillär uynıy,
Mäñgelektä moñsu tantana.
Märhümnärne üz yanına cıyıp,
İsännärdän Tukay ant ala...

Tatarstan yäşläre
(Cır)
Kazan öslärendä kanat cäygän
Millätemneñ alsu tañ koşı.
Här yaktı kön sorau bulıp tua:
“Kem kulında tatar yazmışı?”

Kuşımta:
Tatarstan yäşläre,
Tatarstan yäşläre.
Elasa da, küzlärendä
Bulır ömet yäşläre...
Tatarstan yäşläre...

Gorur canlı tatar balaları
İskä töşererlär ütkänne.
Yalgışı da, açı yazmışı da,
Ömet-hıyalı da küptänge.

Kuşımta.

Tatar yäşlärendä moñ bar äle,
Tatar yäşlärendä yegär bar.
Kiler vakıt: tatar balaları
Vakıt tulparların cigärlär.

Kuşımta.

Küpne kürgän, gorur tatar ile
Yäşlärendä tabar terägen.
Moñlı cırlar saklap kalır anı,
Cır kotkarır tatar yörägen.

Kuşımta.

Yäş aralaş...
(Tsikl)

1.
İ tatarım!..
(İroniyä)

Oçraklı gına tuganbız,
Dönyada... üteşli bez.
Başnı çöyep moñlanabız,
Baş iyep eş eşlibez!

2.
Vakıt taşlap kitkän

Barısı da üz urınında anıñ,
Kayan kilä aña bu tarlık?
Zaman belän duslık çamalırak,
Vakıt taşlap kitkän tatarnı...

3.
Tatar akılı

İnanıp, ışanıp yäşi
İnde baytaktan küñel:
Belem kitaptan bulsa da,
Akıl — kitaptan tügel.

“Akıl — yöräktän” digän süz
Bulgan, di, törkilärdä.
Tatarnıñ böten akılı —
Yazmışı cır-köylärdä.

4.
***

Tatarnıñ yazmışı şuldır —
Yä kitä ul, yä kala...
Tatar tınıç bara almıy, —
Yä çaba, yä yıgıla.

Tınıç kına eşli almıy,
Eş eşli dä... ükenä.
Tınıç kına söyä almıy,
Yä yılıy ul, yä kölä...

Tatar tınıç cırlıy almıy,
Yä yana ul, yä sünä...
Tınıç kına söyli almıy,
Yä maktıy ul, yä sügä...

Tatar tınıç tora almıy,
Yä kuşa ul, yä bülä...
Tatar tınıç yäşi almıy,
Yä tua ul, yä... ülä!

***

Hoday tatarga ut birgän,
Tot kirägeñä, digän.
Tatar ut atıp uynagan, —
Can-yörägenä tigän...

Hoday tatarga at birgän,
Rähätlänep çap, digän.
Çaba-çaba, tañ kabıngan
Canındagı çatkıdan...

Hoday tatarga moñ birgän,
Sin — bähetsez can, digän.
Utıñ da bar, atıñ da bar, ñ
Sagışıñda yan! — digän...

Bez — Kazan yegetläre
(Cır)

Küktäge koyaştan sora,
Ofıktan, tañnan sora.
Kazan ul cırdan yaralgan,
Kazan — gel moñnan tora.

Kuşımta:
Bez — Kazan yegetläre,
Bez — tatar yegetläre.
Bezneñ cırda — halkıbıznıñ
Işanıç-ömetläre.

Cırlap uyana uramnar,
Cırlap uyana koşlar.
Cırlap moñlana küñellär,
Cırlap moñlana duslar.

Kuşımta:
Bez — Kazan yegetläre,
Bez — tatar yegetläre.
Bezneñ cırda — kiläçäkneñ
Işanıç-ömetläre.

Cırıbız söyü hakında,
Sagışı da citärlek.
Cırlagan härber tatarnı
Moñga salıp kitärlek.

Kuşımta:
Bez — Kazan yegetläre,
Bez — tatar yegetläre.
Bezneñ cırda — küñellärneñ
Işanıç-ömetläre.

Çäk-çäk
(Cır)

Öställärneñ iñ türendä
Tämle-tatlı öy aşı.
Çäk-çäk — tabın maturlıgı,
Çäk-çäk — tabın koyaşı.

Kuşımta:
Ballı çäk-çäk, tämle çäk-çäk,
Kabıp karagız çak-çak.
Tatarnıñ matur küñelen
Añlap alırsız şul çak.

Kunak kilsä, iñ berençe
Çäk-çäk birelä aña.
Ozatkanda küçtänäçkä
Çäk-çäk törelä aña.

Kuşımta.

Moñga katkan küñellärne
Çäk-çäk balı eretsen.
Sibelgän tatar balasın
Milli çäk-çäk ber itsen.

Kuşımta.

Han yöräge (Cır)

Hannar yöri ap-ak tulpar atlarda,
Hannar çıga üz däüläten yaklarga.
Hannarnıñ da yöräge bar, yöräge.
Hannar — ilneñ ışanıçlı teräge.

Kuşımta:
Han yöräge at kebek lä, at kebek,
Han atında bolıt kebek ak kübek.
Han yöräge yarata da belä ul.
Can-yöräge yarılıp ta ülä ul...

Hannar yöri ap-ak tulpar atlarda,
Hannar çaba han isemen aklarga.
Hannar haman bäygelärdä, yaularda,
Hannar çıga kız küñelen yaularga!

Kuşımta.

Hannar yöri ap-ak tulpar atlarda,
Hannar birmi söygän yarın yatlarga.
Hannarnıñ da küñele bar, canı bar,
Han canına härber güzäl canı par!

Kuşımta.

Hannar yöri ap-ak tulpar atlarda,
Han yöräge dörläp yana utlarda.
Hannar atı yarsıp keşni kaydadır,
Hannar moñı bügen şulay kaytadır...

Kuşımta.

Yaşäü mäğnäse
İldus Gıyläcevka

Keşe cirsez yäşi almıy;
Taza bulsa beläge,
Tuyındıra, kiyenderä, —
Cir ul — Hoday büläge!

Keşe cırsız yäşi almıy;
Hıyalı bulsa taza,
Küñele bulsa tıngısız, —
Ul moñlı cırlar yaza!

Keşe ilsez yäşi almıy;
Här canga teräk kiräk.
Çäçräp çıgıp yaklarlık
Kaharman yöräk kiräk!

Yaratsın disäñ ıruıñ,
Üz itsen disäñ Vatan.
Teleñdä bulsın cırlarıñ,
Kulıñda bulsın sukañ!

Taşlandık avıl

— Ällä Çeçnyame bu, babay? — diyep
Sorap kuydı kinät onıgım.
Yul çitendä şäülä bulıp kalgan
Bu avılnı şunduk tanıdım.

Kötü kayta ide bu avılga,
Bik küp çakrımnarga suzılıp;
Kük biyälär tärtä tibä ide,
Näsel dävamına uzınıp...

Bala-çaga tavışına kümelep,
Görläp yäşi ide bu avıl.
Nindi davıl tuzdırgandır anı,
Ay-hay hätär bulgan bu davıl!..

Mäçeteneñ manarası kitek,
Kaysı zamana bu, kaysı çor?
Minem öçen ğadäti ber borçu,
Bu cir öçen — açı kaygıdır!..

Uramınnan sugış ütkän kebek,
Onıgımnı añlıym, bik añlıym.
Küzlärennän karaşımnı yäşerep,
Kara yazmış cırın nik tıñlıym?

Bu avılnı vakıt taşlap kitkän,
Bu avılnı dönya onıtkan.
Şuşı zaman öçen, çorım öçen
Kıyınsınıp baram onıktan.

Çeçen tsiklı
1
(Veteran)
“Çeçen ilendä dä tınıç häzer,
Sugış bette” diyep yazalar.
... Sulış algan sayın, ütken yarçık
Kükrägenä barıp kadala...
2
(Kulsız)
Küzlär isän. Toma sukır kebek,
Salkın çiksezlekkä töbälgän.
Kulları yuk. Ämma yodrıkları
Katkan bäğır kebek töynälgän!
3
(Taular bulsa!..)
Dala ulı bit min, kiñ kırlarda
Uynap üskän küñel aygırım.
Dala ulı bit min... Tik kayçakta
Taular yuklıgına kaygıram!..
4
(Cansız gäüdä)
Anıñ öçen sugış küptän tämam,
Güyä bötenläy dä bulmagan.
Ul bit inde öç märtäbä ülgän,
Äle ber märtäbä tumagan...
5
(Eşelonnar)
Eşelonnar tulıp soldat kitä,
Çäyni-çäyni çit il sagızın.
Cannar belän tomalamakçılar
Tuya belmäs tämuğ avızın...
6
(Kayttı...)
Äybät hezmät öçen, äle genä
Kaytıp kitkän ide. Kız karap...
Tagın kayttı... Çäçäk, çäçäk, çäçäk...
Tik tabutı gına kıskarak...
7
(Urtada — tau...)
Kıybla yakka karap ikäü tora,
Kük alarga kapusın açkan.
Berse — “geroy”, ikençese — “bandit”, —
Möselmannar namazga baskan...
8
(Çistka)
Kulga almadılar ber malaynı,
Keçkenäräk äle buyı, dip.
Añlamıylar şunı: härber ir-at,
Härber sabıy monda — boyıvik!
9
(Post. Spetsnaz)
Här keşene tentep çıgara ul,
Boyıviklar yukmı — dönya bit...
Belmi:
Här yodırık monda — granata,
Härber yöräk — mina, dinamit!
10
(Kavkaz!)
Kayçan tuktar ikän
bägırenä
Şakşı tayak tıgıp butaular?
Häzer beldem inde, — gıysyan bulıp,
Kaberlärdän üskän bu taular.

İ Keşe!..

Kara cirneñ kuyının kapşap,
Küsäk taba da keşe.
Çülmäk vatıgı taba da
Häbär sala: “Yau eşe!”

İske çäçkap kürä dä ul
Möher suga: “Tol hatın!”
Sıngan daga — härbi caydak
Kaldırıp kitkän atın...

Yau söreme tomalagan
Küñeleñ täräzäsen, —
İ Keşe, kalbeñ tuzanlı,
Yalgançı küräzä sin!

Tıñla, tıñla, närsä di soñ
Sine tudırgan cireñ?
— Tamgan miña köräşçelär,
Bahadir irlär tire...
Şaulı bäyge buldı monda,
Eget söygänen üpte...
Çülmäk vatıp uynadılar,
Monda Sabantuy ütte...
Monda Sabantuy ütte!

Küperlär

Beräülär küper sala da
Başkalarga kaldıra.
Beräülär şul uk küperne
Üzennän soñ yandıra!

Beräülär bu utnı
tañnıñ
Balkışı dip kuana.
Al hıyalın ezläp kitä,
Barsa... anda ut yana!

Ul tagın küper sala da
Başkalarga kaldıra.
Ä ikençe beräü tagın
Şul küperne yandıra.

Bel: äle ber yılganıñ da
Küpersez torganı yuk.
Beräüneñ üçe, mäkere,
Beräüneñ hıyalı — ut!

Hakıykat basa küper kük,
Basa hıyalıy yöräk.
Allaga şöker, bu Cirdä
Olı cannar küberäk!

Süz — yazmış!

Süzneñ yöze bik küp törle,
Kübräk — ızgış...
Süz — agu da, uk ta tügel,
Süz ul — Yazmış...

Tugan cir yäşätä!

Här hat ömet alıp kilä,
Härber häbär öşetä!
Tugan il cannarnı kıya,
Ä tugan cir — yäşätä!

***

Babamnardan kalgan şögıl mindä,
Babam ruhı nigez-ciremdä.
Ätkäylärdän küçkän hönär mindä,
Änkäylärdän otkan cır mindä.

Kemder eşlär minnän kalgan eşne,
Minem kulnı toymas kırlarım.
Minem cırnı kemder cırga kuşar,
Mindäy cırlıy almas cırların...

Näsel kitabım

Taşka yazılmagan ber kanun bar,
Tatar öçen möhim bu kanun.
Şul kanunga karap belä tatar
Kemneñ kayan, nindi bulganın.

Min dä ukıym näsel kitabımnı,
Min dä beläm cide babamnı.
Şul kitapka karap öyränäm min
Ayırırga yahşı-yamannı.

...Yaratkanın gına sınıy Hoday,
Bezneñ näsel şaktıy sınalgan.
Cir dä sörgän, mäçetlär dä totkan, —
Taza näsellärdän sanalgan.

Nurıy babam minem morza bulgan,
Gabdelnasır babam — ruhani.
Mäşhür cannar! İke dönya çigep,
Küptän kiçsälär dä, ruh tanıy!

Gabdelislam babam — iñ mäşhüre,
Sigez malay birgän ber tamır.
Patşa sörgän Nurıy morza näselen
Şuşı malaylardan il tanır.

İñ ölkäne Nogman haci bulır,
Miña buın birgän Nogman ul.
Şiğır yazgan, bäyet çıgargan, di,
Minem kebek cırda yangan ul...

Annan kilä Gıylman atlı babam,
Hälle genä, hätta bay keşe.
Bik imanlı bulgan: tamgası da
Basu uragınıñ ay teşe!

Ber yalçı da totmagan bu babam,
Kötü-kötü sarık totsa da.
Ser birmägän, “sävitçe”lär kilep,
Bar mölkäten utka atsa da.

Gomär, Rähimcanın kaldırgan da,
Doga ukıy-ukıy süngän ul.
İsenä kilep, bulgan kömeşlären
Ber koyıga iltep kümgän ul.

Rähimcanga iñ hätäre töşkän:
Sugış yotkan anı tereläy.
Sabıy malayına karap kalgan
Aç-yalangaç tormış, büredäy...

Ä bu sabıy — minem ätkäy bulgan.
Hämitcannı dönya sınagan.
Avıru hatın belän narasıynıñ
Mihnätlären kemnär sanagan?!

İsän kalgan näsel şul çakta da, —
İzge cannar barıber tabılgan.
İñ bähetle mizgel — kilen bulıp
Änkäy töşkän kürşe avıldan!

Dürt malayga gomer birgän alar,
Närsä äytim inde, ni tagı?
Ätkäy-änkäy genä isän bulsın,
Alar minem näsel kitabım!

Meñnän beräü
Kartatigä bagışlıym

Unsigezdä bulır —
Yap-yäş yeget
Surät aşa kölep karap tora.
Malaylarça kigän
Pilotkası
Korım kungan yözgä
Yarap tora!

Alıp batır tügel,
Surätkä dä
Töşkän, dilär, tuktaganda yalga...
Ul Cälil dä tügel, Gazinur da,
Barı“batırçılarça hälaq bulgan...”

Avılga hat

İsänmesez, Ätkäy!
İsänmesez, Änkäy!
Sezgä häbär yaza ulıgız.
Häbärlärem äybät bulsın öçen
Miña berär doga kılıgız.
Vakıtıgız küpter, bu hatımnı
Aşıkmıyça gına ukıgız.
Belep toram: bezne sagına-sagına,
Kaçıp betkän inde yokıgız...

Kazan kaynıy. Kazan şulpasında
Bez kaynıybız, öre şikelle.
Ber karasañ — gayrät çigärlek ul,
Ber karasañ — matur, söykemle!
Könnär şulay ber-ber artlı ütä,
Ber-ber artlı ütä yıllar da.
Ber vakıt yuk tuktap yılmaerga,
Ber minut yuk tuktap yılarga...

Ber karasañ — dönya gel poçmaklı,
Ber karasañ — dönya tügäräk.
Canga tiyä höset, gaybät, nahak,
Ä şulay da duslar küberäk!
Kaygı-borçularnı ciñep yäşim
Şul duslarım birgän köç belän.
Can yuana kayçak söyü belän,
Can yuana kayçak eş belän...
Eş disezme? Hi, poema yazu,
Şiğır yazu — nindi eş inde?!
Sagış bulsa — icat görläp bara,
Ä sagış bar — şuña töşendem.

Bik küptännän... Mine ozatkanda,
Fatıyhagız belän berrättän,
Ätkäy-änkäy, sizdermiçä genä
Ber moñ küçkän sezneñ yöräktän...
Yul oçında minem ak şäülämne
Küz yäşläre aşa kürgänsez,
Küçtänäçlär töräm digän bulıp,
Sez bit miña sagış törgänsez...

Şul sagışım belän yäşädem min,
Şul sagışım belän yäşim min.
Şul sagışım mine gel yäş tota,
San-isäben belmim yäşemneñ...
Haman äle poyızd kötäm kebek
Yanaulnıñ Karman yagında.
Haman äle basıp toram kebek
Agıydelneñ urman yarında...
Ätkäy-änkäy birge yakta kalgan,
Ä min argı yakka yabışkan.
Agıydel dä i tarayıp kalgan
İke yarda torgan sagıştan!..

...Küz yäşläre belän yazıym äle
Sezgä digän şuşı hatımnı.
Närsä soñ ul minem öçen — Kazan, —
Vatanmı ul, ällä hatammı?

Ätkäy canım, Änkäy canım,
Kazan —
Minem öçen häzer barsı da.
Tik belegez: canım sezneñ belän,
Tänem, cismem monda torsa da...
Uramnarda tanıp söyläşälär,
Häzer halkım öçen yäşim min.
Sezneñ belän siräk küreşsäm dä,
Millät öçen kiräk keşe min.
Millät yazmışına duçar buldım, —
Çittä yörep gomer itelgän.
Küñelemneñ iñ näzberek cire,
Tugan avıl turı kitelgän...

Kürgänem bar: osta timerçelär
Utka kuyıp bögä timerne.
Tik belegez, niçek yäşäsäm dä,
Sezneñ öçen yäşim gomerne.
Bolay itsäm, ni äyterlär, diyep,
Haman-haman sezne yuksınam...
Beraz gına şeltälärsez kebek,
Artık yalgışım da yuk sıman.
Ä şulay da kübräk maktarsız kük,
Min bit maktagannı yaratam.
Gomer buyı gel maktanıp yäşim,
Ärnesä dä yöräk yaradan...
Zarlanmaska öyrättegez mine,
Eşkä öyrättegez kulımnı.
Duslarıma yortlar salıp biräm,
Keşe belä, ätkäy, ulıñnı.

Gomerem kaynıy dönya uçagında —
Şaktıy äle yanar utını.
Canga ber ut töşkän, ällä sagış,
Ällä inde ömet utımı?
Ömet kenä bulsa yarar ide,
Borçuları şaktıy tuydırgan!..
Yarar, ätkäy-änkäy, tuktıym şunda, —
Küktä, änä, moñsu ay torgan...
...Kaytam äle, avıl kölkäyläre
Karşı alır, kolak tırpaytıp.
Canım haman sezneñ yanda yäşi,
Cannı alıp kiläm ber kaytıp...
Kaytam äle, yulım uñ bulsınga
İñ izge ber doga kılıgız...
Küñel tınıçlıgı telim sezgä,
Sälam belän,
sezneñ ulıgız!

Menä minem nigez!

Duslarıma gel äytäsem kilä:
— Bu minem cir, minem avılım.
Min iñ elek şuşı cirdä taptım
Yazmış kakkan tormış davılın.

Bu davılnıñ dulkınnarı mine
Eraklarga çöyep cibärgän.
Utka, suga salıp çınıktırgan,
Cil yözenä kuyıp cilgärgän.

Duslarıma gel äytäsem kilä:
Min şuşınnan, şuşı nigezdän!
Ätkäy miña bişek ämällägän,
Änkäy miña söten imezgän!

Küñelemä aklık bulıp töşkän
Saf söt tamçıları änkäydän.
Därt-yarsulık canga yogıp kalgan
Ätkäy büläk itkän kölkäydän.

Duslarıma gel äytäsem kilä:
Menä minem yortım — küregez.
Menä minem ruhım tugan nigez, —
İzge doga äytep keregez!

Sin ışanma,
Gölnurga

Sin ışanma,
doşmannarım kilep:
“Ul bezneke”, — disä ber könne.
Sin ışanma, olı yulga çıgıp,
Karşı alırga öyrän irkäñne.

Sin ışanma, ägär duslar kilep:
“Ul hıyanät itte”, — digändä.
Satlık tügel äle,
ärnep yatkan,
Kanap yatkan här can idändä...

Sin ışanma, ber kön üzem kilep:
“Min bireştem, sındım”, — disäm dä.
Can-koşımnı Vatanıma kaytar,
Ul tereler şunda — Äsändä.

Sin ışanma,
kinät canıñdagı
Surätemne sörem kaplasa.
Min kaytırmın, kötep ala belsäñ,
Yaktı söyüeñne saklasañ.
Min kaytırmın!

Kızım, bılbılım
Söyekle kızlarıma bagışlıym
(Cır)

Çäçläreñä, kaşlarıña
Saba cile kagıla.
Dönyanıñ bar maturlıgı
Küzläreñdä çagıla.

Kuşımta:
İ kızım, bılbılım,
Yörägem-bäğrem minem.
Dönyaga olı bülägem,
Hörmätem, kadrem minem.

Siña karap, gomeremä
Matur kiläçäk yurıym.
Bähet ilen küñelemnän
Ällä niçä kat urıym.

Kuşımta.

Can türennän özelep töşkän
Yörägemneñ paräse,
Şatlıgın da, borçuın da
Sineñ belän küräse...

Kuşımta.

Äsän hatiräse

Küñeldäge hislär tösle,
Küäştä su çaykala.
Bez cırlagan cırnı otıp,
Dulkınında ay kala...

Yarında kala gölcimeş,
Mätrüşkä — bolınında.
Küzlärdäge sagış kala
Şomırtlar tolımında.

Yörägen yarıp birerdäy
Avıldaşlarım kala.
Härber can monda päygambär,
Härber can monda — bala!

Kala, barısı kala bit,
Küñelgä töşep kala.
Huşlaşkanda, cırdagı kük:
“Beläklär tala, tala...”

Yäşlekneñ üze şikelle,
Siherle tönnär kala.
İñ möhime — kabat kaytıp,
Oçraşır könnär kala!

Äniyemä büläk

İ änkäy!
Al koyaş — bülägem —
Küktäge koyaştay yaktı bul!
Yuk, yansın! Timim lä!
Dönyaga
Mäñgegä sünmäskä çıktı ul...

Ak bolıt — bülägem. Küzläreñ:
“Bolıtka qadärle üs!” — dilär.
Yuk, timim, yözsennär, alar bit
Dönyaga saf aklık östilär...

Al çäçäk, ak çäçäk — bülägem,
“Zur rähmät, ulım”, — dip däşäseñ.
Yuk, änkäy, özmim lä çäçäkne, —
Çäçäk tä sulmıyça yäşäsen.

Cırlarım — menä ul çın büläk!
(Kötterdem, änkäyem, sin tüzem.)
Cırımda al koyaş, göllär bar,
Cırımda yañgırıym min üzem!

İ Änkäy!
... Cırlarım — menä ul çın büläk!

Burıç

Teläklärgä fatıyhasın kuşıp,
Äniyem küçtänäç tutıra.
“Kal inde!” — dimi ul,
moñsulap,
Ber mälgä tupsaga utıra.

Küzläre sagışlı, küzlärdä
Barı tik ber sorau, üteneç:
“Ällä soñ kalasıñ gınamı?
Yörmäsen canıñda ükeneç...”

İrennär başkaça söylilär:
— Häyerle yul siña, yegetem!..
İrennär, irennär yalganlıy,
Küzlärdä bar bulgan ömete.

Şuşı ömetennän oyalıp,
Äniyem küzlären töşerde.
Yalganı öçenme irenneñ —
Kaynar yäş irenen peşerde!

Peşerde...
Yandırdı, küräseñ, —
İrennär bütän süz däşmäde,
...Mäñgegä burıçlı itte dä
Änkäyneñ şul kaynar yäşläre...

***

Gomerem buyı sagışlanıp yäşim,
Minem canga zur gam tügelgän.
Tugan nigezemä kaytkan sayın
Ber doga-moñ kitmi küñeldän:

“Hak yäşäüdän tuyıp bulmaganday,
Tugan cirdän tuyıp bulmıy ul.
Karın kanı tamgan urın gaziz,
İkençe kat tuıp bulmıy ul...

Tugan cir ul — çelter çişmä, ärem,
Yalandagı uynak kölkäy ul...
Ägär tugan cirneñ canı bulsa,
Tugan cirneñ canı — änkäy ul!”

***

Bala çakta, karda aunap tuygaç,
Öygä çabıp kerä idem dä
Änkäyemnän kar kaktıra idem,—
Kül cäyelä ide idändä...

Häzer dä ber, eh, kaytası kilä!
Änä — mamık tüşi yullarnı...
Kaktırası ide änkäyemnän
Çäçläremä kungan ak karnı...

Kaytıp kiläm

Tuzan yarıp cäyäü kaytıp kiläm
Basu yulı buylap avılga.
Tiyep kitäm, yul çitenä çıgıp,
Karşı algan härber kamılga.

İñ berençe tapkır kürgän kebek,
Karap baram tirä-yagıma...
Tanımadı bugay kuşkayın da,
Koşları da säyer kagına.

Cilläre dä, sabıy çakta söyep,
Çäçläremnän üpkän cil tügel.
Yukka yatsınalar...
Mindä haman
Talu belmäs yöräk, kiñ küñel.

Üzgärgännär...
Bälki üzgärgänder
Änkäyemneñ söygän ulı da.
...Avılıma haman citep bulmıy,—
Ozınaygan, ahrı, yulı da.

* * *
Elamale, änkäy, yılamale,
Sineñ öçen, äydä, üzem yılıym.
Küz yäşeñne bägıremä alıym,
Tik ber köngä genä küzeñ bulıym.

Barıber dä cannı cilkenderä,
Söyeneçtän genä yılasañ da.
Küzläreñdä moñsu nurlar yana,
Gel yahşı uy gına uylasañ da.

Nik bolıtlap tora küñel kügeñ? —
Tormışlarıñ totaş koyaş kına.
Balalarıñ bar da iple läsa,
Küñelläreñ tagın kaya aşkına?

Elamale, änkäy, bolay da bit
Küzyaş belän tulgan dönyaları.
Küz töbeñdä tozlı yañgırmı ul?
Ällä inde bozlı dönya karı?

Sagış bulsa, şuşı sagışıñnıñ
Tamçısına qadär alır idem.
Sulışımnı örep, can türenä
Ence itep törep salır idem...

Elamale, änkäy, yılamale,
Sineñ öçen, äydä, üzem yılıym.
Küz yäşeñne bägıremä alıym,
Tik ber köngä genä küzeñ bulıym.

Balaçaktan çıgu...

— Äniyem! Äytçe, nik tönnären
Sataşıp gel siña endäşäm?
Min sine çakıram haman da?
— Ulım, sin balaçak kulında...

— Äniyem! Äytçe, nik uylarım
Häzer ber sılu kız yanında?
Min sine onıtam nigäder...
— Ulım, bu ölgerü kiläder...

Kaytam

Şatlıklarım kaynap taşkan çakta,
Hıyallarım kükkä aşkan çakta
Ayaz kükneñ aklıgına kaytam.
Kaygı kilep, canım sızlaganda,
Häsrätlärdän küñelem uzınganda
Kersez bala çaklarıma kaytam.
Gayıbem bulsa anam karşısında,
Çitkä taşlap barça-barçasın da,
Gaziz tugan yaklarıma kaytam...

Änkäydän hat

Änkäydän hat kilep töşte,
Dönya kuıp yörgändä.
Moñarçı niçek yäşälgän,—
Güyä ilsez ber bändä!..

Gadi genä ber hat yuksa...
Nigäder sagış sardı.
Küñelemnän sanap çıktım
Bar hata-yalgışlarnı.

Vakıtında kaytıp bulmıy,
Hatlar da siräk yazam.
Yugıysä sälamät üzem,
Böten cirem dä taza!

Sirägräk töştä küräm,
Sirägräk yuksınam;
Baş betärlek kaygılar da,
Şatlıklar da yuk sıman...

Nişläp min bugen şundıy soñ?
Üksep yılıysı kilä!
Çönki... änkäyneñ hatınnan
Bötnek ise kilä!

Ak çişmä
(Cır)

Çişmä suları salkın,
Härber tamçısı altın.
Altınnan da qaderle
Ak Çişmädäge halkım.

Kuşımta:
Ak çişmä, Ak çişmä — minem gaziz cirem,
Ak çişmä, Ak çişmä — bala çagım ile.
Yaşel uramnarı yazmış yulı kebek,
Änkäy kulı kebek tugan yagım cile.

Naratları kanatlı,
Oçıplar kitär kebek.
Taularında aunasam,
Sagışım betär kebek.

Kuşımta.

Kayda gına yörsäm dä,
Siña taba yullarım.
Çişmäläreñ cılısın
Toyıp yäşi kullarım.

Kuşımta.

Yamaşım
(Cır)

Şiyä suı, çiyä bakçaları,
Kükkä iñgän aylı manara.
Tugan aulım iskä töşkän sayın
Sagışlarım kabat yañara.

Kuşımta:
Çiklävek tämen sagındım,
Şiyä suın Yamaşnıñ.
Yamaşıma iltä torgan
Sukmaklarda adaştım.

Çiläk-çiläk ciläk cıygan çaklar,
Bäpkä kötkän ineş buyları...
Tugan nigez iskä töşkän sayın
İskä töşä yäşlek tuyları.

Kuşımta.

Änkäm kilep çıgar kapkabızdan,
Yaña külmäk birer almaşka.
Gaziz änkäm iskä töşkän sayın
Kaytkan kebek bulam Yamaşka.

Kuşımta.

Kürşe apalar
(Cır)

Uramnarnıñ canı da sez,
İmanı da, yolası da.
Sezneñ küzgä karap tora
Olısı da, balası da.

Kuşımta:
Kürşe apa tora uñda,
Kürşe apa tora sulda.
Uramnarnıñ maturlıgı,
İminlege sezneñ kulda.

Tuylar kersä, bäbi tusa,
Armıy-talmıy yögeräsez.
Barısın da köyläp-çöyläp,
Niçek kenä ölgeräsez?

Kuşımta.

Täüge yaulık-söyençene
Härvakıtta sez alasız.
Kürşedäge kaygı-zarnı
Kayan gına sizlasız?

Kuşımta.

Kıyın çakta sez keräsez,
Duslar çittä, tugan — yırak...
Tugannan da gaziz bit sez,
Duslardan da yakınrak.

Kuşımta.

Yulda

İke säğat inde yañgır yava,
Çılanmagan cirem kalmadı.
Kalgan ikän! Şunda kapşap kuyam
Änkäy birgän yäşel almanı...

Yulga diyep birgän ide änkäy,
Salıp kuydım kükräk kesämä.
İ almakay! Yarıy sin bar äle,
Niçek kenä töşteñ isemä!

Sineñ belän ütim avılım häm
Barır kiläçägem arasın.
Sin bit şuşı yüeş salkınlıktan
Yörägemne kaplap barasıñ...

İdel buyında yäşäüçe ber dustıma

Tormış digän ber därya bar cirdä,
Yarlarına citäm dimä sin.
Tauday dulkınnarnı ciñä-ciñä,
Alga äydä tormış köymäsen!

Cilkäneñne kütär bolıtkaça,
Cilkäläreñ talsın davılda.
Tik onıtma: yırak kitep bulmıy
Tugan yorttan, tugan avıldan...

Davıl kanatında oçarsıñ da
Ber töşärseñ İdel östenä.
Davıllarnı ciñgän keşe canı
Sagış öçen, ah, bik keçkenä.

Teläp alma, dustım, sagışlarnı,
Davıllarnı teläp alsañ da.
Sin böyek can, ägär äniyeñneñ
Söygän ulı bulıp kalsañ da...

Analar

Küktän nur çäçte Koyaş:
— Bähet-şatlık taşıp torsa,
Dönyalar bulsa köläç,
Küñeleñ neçkärgän çakta
Analar belän söyläş!
Moñaydı yalgız ber Koş:
— Sagış kunsa küñeleñä,
Hıyanät itsä serdäş,
Karañgı uylarnı onıt, —
Analar belän söyläş!
Şaulıy meñyaşär İmän:
— Kaharman yegärlekläre
Teläsäñ, minnän kiñäş:
Yaularga kitär aldınnan
Analar belän söyläş!
Al Tañ ni söyli mikän?
— Hıyallarıñnıñ izgesen
İleñ-halkıña öläş.
Kiläçäk köneñ hakında
Analar belän söyläş!
Çal başın kaga Dala:
— Mäcnün bulırga teläsäñ,
Söyüdä tuğrı häm yäş,
Läyläñne ezlärdän elek
Analar belän söyläş!
Cavap kaytardı Ana:
— Sagış kersä tormışıña,
Käkküktän sora kiñäş.
Yaularga kitär aldınnan
Nık İmän bulsın serdäş.
Söygäneñne yuksınganda
Çal Dala belän söyläş,
Şatlıktan küñeleñ tulsa,
Nurlı Koyaşka endäş.
Hıyallangan çaklarıñda
Alsu Tañ belän kiñäş,
Bar Cihan belän söyläş!

Sınagan bar

Kar börtege hätle genä bähet
Kunmasmı, dim, kerfek oçına.
Yözläremne kük yözenä kuyam,
Ak kış ala yomşak uçına...

Buranına kümep taşlıy da ul,
Körtlärendä nazlıy, ak tile!
Küpme sınagan bar: änkäylärneñ
Kulı kebek tugan yak cile...

Tulpar atlar

Bala çakta yılgır tulparlarnıñ
Yallarına üstek uralıp.
Därtle yäşlek cillär bulıp iste,
Yallar kebek kittek taralıp.

Yullar digän tulpar atlar bezne
Ellar buylap alıp kittelär.
Yallar kiste kulnı, ä yıgılsak,
Ä yıgılsak atlar tiptelär...

Yullar ardı, yıllar ardı bezdän,
Yögän saldık tulpar atlarga.
Däryalarga töşep isän kaldık,
Dörli-dörli yandık utlarda.

Hıyallarnıñ oçı ofıklarda,
Atlar yanıp kaldı, yöräklär...
Haman ber töş: i üskännär, imeş,
Änkäy buyı kalgan tiräklär!..

Egärlek tä inde çamalırak,
Ätkäy dä yuk yanda yaklarık...
Därtle yäşlegemnän kilgän yuldan
Kabat kaytır idem, — atlar yuk...

Ana — Bala

— Änkäy!
Min dalada yäşim, yullar tözim,
Üz yanıma sine çakıram.
— Bara almam bıyıl, kiçer, ulım, —
Keşe kulın söymi “Matur”ım.

— Änkäy!
Min taularda häzer , taular gizäm,
Kilep kitsäñ ide berazga...
— Bara almam, ahrı, kiçer ulım, —
Yazgı çäçü kötä, burazna...

— Änkäy!
Min diñgezdä inde. Kilep çık ber, —
Diñgez kürü ide hıyalıñ...
— Yuk, bulmastır, üpkälämä, ulım,
Peçän cıyıp ütte bu yalım.

— Änkäy!
Min şähärdä toram, monda tınıç,
Sine kötäm bu cäy yanıma.
— Cäy dä uzdı, ulım, köz dä ütte, —
Haman menä soñga kalına...

— Änkäy!
Kaytam!
Mine karşılagız!
Buran gına kümgän, di, yulın...
— Hiç borçılma, üzem karşı baram,
— Sine alırga baram, köt, ulım!

Bala çagım kayda?
(Cır)

Kük yözendä yana şul uk Koyaş,
Kük yözendä balkıy şul uk Ay.
Alar bügen nikter bik yamansu, —
Bala çaknı sagındım bugay.
Kuşımta: Yar buyında tanış öyänkelär,
Tanış koşlar sayrıy tallarda.
Ärämägä kerep adaşkanmı, —
Bala çagım minem kaylarda?

Ütkän ide gaziz bala çagım
Ätkäy belän Änkäy yanında.
Bakça buylap kına şul çagıma
Ber kaytası ide tagın da...

Kuşımta.

Su sibeşep yörgän kürşe kızı
Çişmägä dip çıgıp kitkänme?
Nindi doga, tılsım tabıym ikän?
Niçek kaytarıym soñ ütkänne?

Kuşımta.

Avılım bar!

Uramnarga çıgam burannarda,
Ruhiyätem minem — davıllar!
Cirneñ üzägendä basıp toram —
Cirdä barı min häm... avıl bar.

Tugan yaknıñ buranına qadär
Sagındıra ikän keşene.
Ay utında uram köräp yörim,
Ä kar yava, yava işelep!..

Suık isä, açuına töyelep,
Par börkegän öygä kualıy.
Ä min menä taudan şuıp töşäm,
Karda aunıym — tile, hıyalıy!

Biyäläyne çitkä totıp atam,—
Tämle ikän ildä ak kar da...
...Cir küçäre minem kulda kebek
Tugan ilem, avılım barda!

***
Menä häzer totar idem dä min
Oçar idem tugan yaklarga.
Şaulap sälam birep ütär idem
Örkep kaçkan yalgız atlarga...

Yözär idem tämam arıgançı
Üz ciremneñ arış kırında!..
Rähätlänep yılar idem dä ber...
Häm... can birer idem cırımda.

Änkäy soravına...

Bala çakta olıraklar mine
Kitkälilär ide bärgäläp.
Yaña külmäk kisäm, könläşüdän,
Täpälilär ide bergäläp.

Änkäy soravına:
— Yalgış üzem
Egıldım, — dip köttem ärläven.
Cılı koçagında yuattı ul,
Basılganday buldı ärnüem...

Olı yulga çıktım, ür çatında
Duslar törtep yege, könläşep.
Yuk, yılamım här kügärgän cirgä,
Uzdı inde, şöker, un yäşem...

Änkäy bulmasa da:
— Yalgış kına
Üzem sörtendem, — dip kabatlıym.
Şuşı yaktı hatirägä totınıp,
Bala çakka kaytam kabat min...

***
Kaderen belmiçä genä,
Balaçak ütep bara...
Anañ qaderen belmäsäñ,
Çit cirgä kitep kara.

Vaklanıp ütä gomerlär,
Yäşlek tä ütep bara...
Söyü qaderen belmäsäñ,
Çit cirgä kitep kara.

Kaytır sukmaklar yugala,
Sagışlar betep bara.
İleñ kaden belmäsäñ,
Çit cirgä kitep kara!

Gomer yulı
(Cır)

Cide yul çatına çıgıp,
Tuzanına kagılam.
Änkäy kulın bolgap kalgan
Avılımnı sagınam.

Kuşımta:
Yazmış cilläre ismäsen,
Kanatnı kayırmasın.
Tugan cirdän ayırsa da,
Yullardan ayırmasın.

Yäşlegemnän kilgän yulga
Kabat çıgası ide.
Oçına barıp citalsam,
Yöräk çıdasın ide.

Kuşımta:
Yazmış cilläre ismäsen,
Kanatnı kayırmasın.
Yäşlegemnän ayırsa da,
Yullardan ayırmasın!

Gomer yulında çäçlär dä,
Hislär dä tuza ikän.
Küñelgä mähäbbät kersä,
Gomer tiz uza ikän...

Kuşımta:
Yazmış cilläre ismäsen,
Kanatnı kayırmasın.
Söygän yardan ayırsa da,
Yullardan ayırmasın.

Söygännärdän ayırsa da,
Yullardan ayırmasın...

Tubım

Bala çakta uynap üskän tupnı
Tabıp aldım bakça artınnan.
Küäşemdä haman su çäçeri, —
Bala-çaga belän yar tulgan.

Kıçıtkanga poskan tanış tupka
Serle ber köç tartıp kiterde.
Hatirälär kügen şomlandırıp,
Çitän aşa yarsıp et örde...

...İstä äle: yalan täpi malay,
Turı kisep bakça artınnan
(Çitän vatkan öçen küpme tirgäş,
Kargış töşte kürşe kartınnan...),
Çıgıp bara idem Küäşemä,
Tirgäp kaldı kürşe karçıgı,
Ata-babam belän sükkännän soñ,
Eten ıçkındırdı karşıga...

Ä soñınnan...
Küpme yılıy-elıy,
Ezläp yördem tanış tupılnı.
Kıçıtkanda yandı täpilärem,
Kersez yäşem yudı tubımnı...

Ellar aşa kilep taptım anı,
Häm... telädem kulga alırga.
Min tanıdım, et tanıdı,
tubım
Telämäde bezne tanırga...

...Küäşemdä haman su çäçeri,
Bala-çaga belän yar tulgan.
Yaşerendem — sabıy bala çagım
Kiler sıman tubı artınnan...

Äsän-Elga almaları
(Cır)

Keşe cirgä ber märtäbä tua,
Güzäl cirne saylap tua ul.
Narat-tavı, urmannarı belän,
Halkı belän matur bu avıl.

Kuşımta:
Äsän-Elga almaları
Äçe tügel, tatlı ikän.
Tugan cirdäy güzäl cirne
Keşe bütän tapmıy ikän...

Fatıyhasın birep ozata da,
Koçak cäyep karşı ala ul.
Küñellärdä ineşläre belän,
Çişmäläre belän kala ul.

Kuşımta.

Alma bakçaları urtasında
Sabantuylar uza gör kilep.
Yaktı hislär bulıp, küñellärgä
Alma ise kerä börkelep...

Kuşımta.

Uramda

Uramnarda uynıy mart cilläre,
Agaçlarda inde may ayı.
“Saumısez?” — dip sälam birep uzdı
Gadi genä avıl malayı...

Endäşte dä, şäyläp ölgergänçe,
Halık arasında yugaldı.
Uram urtasında basıp toram,
Küñelemdä moñsu uy kaldı.

Äyterseñ lä, äle yaña gına
Sälam birep miña, yanımnan
Bala çagım uzdı, — tanıp kaldım
Küzendäge yaktı moñınnan!

Saf, eçkersez küzlär, sipkelendä
Avıl gadilege nurlana...
(Kaytıp bulsa ikän bala çakka, —
Bakçalardan şalkan urlamam!)

İh, avılça sälam birde dä ul,
Aynıgançı moñsu uylardan,
Yuk ta buldı, şähärçäräk şul min,
Şähärçäräk kitte buylar da...

Kiñ balaklı çalbar, eşläpä dä
Şähärneke ide — kürmäsen!
Kiyem närsä? — Küzlärem dä häzer
Şähärçäräk yana, küräseñ...

Karda kalgan pima ezen küptän
Şäp tüflilär taptap üttelär.
Töşep kalgan avıl balçıgın da
Seberälär, änä, “çüp” dilär...

...Uramnarda uynıy mart cilläre,
Agaçlarda inde may ayı.
“Saumısez?” — dip sälam birep uzdı
Balaçagım — avıl malayı...

Duska

Täräzämnän kergän tañ nurıday,
Tormışıma şatlık kersä,— barsın
İñ berençe äniyemä söylä,—
Söyeneçennän yılap-kölep arsın.

Kaygı cile issä tormışıma,—
Buıp atsa yäşäü därten, yarsuımnı,
Söygänemä söylä,— aşıgıp kilsen
Häm yartısın alsın borçuımnıñ.

...Nik kaygımda äni iñ berençe?
Söygännärdä haman bar söyençe...

Ätkäygä

Kayçak, ätkäy, mañgay sırlarıñnı
Kapşıysıñ da uyga kalasıñ.
Dürt yagıñda dürt terägeñ — ulıñ,
Urtançısı, keçe, olısı...

Küp tä tügel, az da tügel kebek,
Mañgay sırı sayın ber malay.
Äytä ideñ: bähet-şatlıkka da,
Kaygıga da yumart ir bala...

Kırıs ideñ, ätkäy, bu kırıslık
Nazıñ bulıp küçte küñelgä.
Küpne kürgän osta kullarıñnan
Citmeş hönär bezgä tügelgän...

Dürt yagıñda dürt terägeñ-ulıñ,
Çal çäçeñne yarıp urtalay,
Küpme uylansañ da, ätkäy-bäğrem,
Mañgay sırı sayın ber malay...

Här malayga berär mañgay sırı.

Mäñgelek hakında

Keşe mäñgelek tügel lä...
Ber kitä ul, ber kitä.
Şuşı uy mine nıgırak
Üz ciremä berketä...

Avılım oçında üskän
Ak kayınga berketä.
Yallarınnan urap totıp,
Turaygırnı örketä!

Çirämle yarga kaplanıp,
Mäñge kalası ide!
Yañgır tamçıları bulıp,
Cirgä taması ide!

Minem gomer soñınnan da
Göl bulıp üssen ide!
Canım ber koşka,
küz nurım
Koyaşka küçsen ide!

Kitäse kilmi.
Can belän
Tufragıma yabışam.
Keşe mäñgelek tügel şul...
Mäñgelek ul!
Yalgışam!

Avılım

Avılıma kaytkan sayın
Ser-sihergä elägäm.
Tübäm kükkä tiyep tora,
Koyaşkaça — külägäm!

Çişmälärgä bal salgannar,
Ülännäre keläm bit...
Ällä nindi zat şikelle,
Şuña basıp kiläm bit...

Baş iyep tora kayınnar,
Gölcimeşlär — tezlängän...
Bu hörmätne ülçäp bulmıy,
Salıp kına bizmängä...

Üzem baram, üzem uylıym:
Yörägem çıdar mikän?
... Çattan minem bala çagım
Yögerep çıgar mikän?

Ülän

Berkön bolın yulı buylap
Çıkkan idem bilämgä,
Küzem töşte çirämlektän
Yögerep çıkkan ülängä.

Töse balaçak töse bit,
İse... balaçak ise.
İseme niçek soñ äle?—
Nindider matur isem!

Yulär kebek karap toram,
Ällä ul yülär mikän?
Aldına barıp tezlänsäm,
Kıçkırıp kölär mikän?

Nindi hikmätle ülän bu,
Nindi tılsımlı ülän?
Tagın ber genä isnim dä,
İsnim dä... şunduk üläm!

...Bu ülän üskän çagında
Yuk äle, yäşim! Ülmim!
Tik oyat, oyat...
Min anıñ
İsemen genä belmim...

Şakir babay

At karıy ul, anıñ keçkenädän
Atlar belän ütkän gomere.
Kaytkan çakta bergä tön çıgabız,
Miç aldına tartıp kümeren...
Söyli başlıy kartım,
tagın menä
Atlar tiräsendä süzebez:
— Atlar betä, atlar onıtıla,
Gayıp üzebezdä, üzebez!
...Soñgı yauda, ike huca cirläp,
Kaşka kilep kerde kulıma.
Öç yıl buyı ikäü bergä yördek,
Razvedkaga — doşman tılına...
Keşe süzen añlıy ide hayvan,
Doşmannarın sizä yıraktan.
Yaşen kebek yılgır ide üze,
Karahterı bezneñ ir-attan!
Öç yıl buyı kaşkam küzlärendä
Ber tamçı yäş, sagış kürmädem.
Soñgı dustın malkay çın irlärçä,
Tıp-tın kalıp, tınıç cirläde...
...Işanmadım — atlar yılıymıni?!
Atlar keşe tügel läbasa!
Atlar yılıy ikän, keşelär kük
Elıy ikän alar yılasa!
Berlin öçen sugış tämamlangaç,
Reyhstagta salyut birgändä,
Hucaları belän koçaklaşıp,
Atlar yılıy ide tirämdä...
Keşe kürgännärne kürep çıktı,
Cähännämnän çıktı il atı.
Cinü könen toyıp, reyhstagta
Keşni-keşni atlar yıladı!..
...Uçak süngän, tınlık,
menä tagın
Atlar tiräsendä süzebez...
— Atlar betä, atlar onıtıla,
Gayıp üzebezdä...
—Üzebez!..

Tormış yılgası

Yazgı yılga-taşudagı
Agaç bulıp agıp baram.
Kuyınımda tugan cirneñ
Ber uç käsen alıp baram...

Agıp-agıp barırmın da
Ber koçarmın yar balçıgın.
Tugan cirneñ tufragınnan
Üsep kitär ber tal çugım...

Kiçeregez, turgaylar

Bezneñ yakta koşlar bigeräk tä
Matur sayrıy, dilär, tañ tugaç.
Işanmadım: turgay turgay inde,
Härkayda da şul uk sandugaç...

Menä bügen vakıt tabıp çıktım,
Kırlarıma...
Nindi tugaylar!...
Moñsız keşe — cırlap cibärmimme?
Min añladım sezne, turgaylar!...

Ukıtuçı
Sänähiyä apama

Ap-ak çäçlär, ah, ak çäçlär, —
Ak alyapkıç töse töşkänme?
Karaşıgız bügen bigräk moñsu —
Bezneñ sagış sezgä küçkänme?

Ap-ak çäçlär, ah, ak çäçlär, —
Yaktı köngä şulay uñganmı?
Mandolinagızda moñlı köylär, —
Kıllarına bılbıl kunganmı?

Ap-ak çäçlär, ah, ak çäçlär, —
Çagılışı aylı kiçlärneñ,
Eraklarga däşkän hıyallarnıñ,
Kabat alıp kaytkan hislärneñ...

Ap-ak çäçlär...
Ah! Ak çäçlär!
Ul çäçlärgä ak kar kunmasa,
Bez bähetle bula almas idek,
Bez bu çaklı sagınmas ta idek,
Şul ak çäçläregez bulmasa.

Garmunçı Fäniyä tutaşka

Kübäläk bulıp tudıñmı
Avılıñ göllärendä?
Bılbıl biyep yöri mällä
Garmunıñ tellärendä?

Bäğırlärgä basıp ütä
Yögerek barmaklarıñ.
Täñre üze ğaşıyq bulır,
Onıtıp barlık yarın...

Äyt, bu moñ kayan cıyılgan
Zifa, ak kullarıña?
Küñelemne cäyär idem
Barası yullarıña...

Ak sölge bulsa küñelem,
Kullarım kanat bulsa,
Canım, yılgır turgay bulıp,
Kulıña barıp kunsa...

Miña da küçär ide moñ,
Min dä moñlanır idem.
Meñ märtäbä öşep-tuñıp,
Meñ tapkır yanar idem...

Avılıma kaytır idem,
Moñ kanatına kunıp;
Tamçı bulıp uynar idem,
Çişmälärenä tulıp...

İh, änkäy sular eçkändä,
Yözlären yuar ide...
Dulkınnar bulıp,
sızlagan
Belägen uar idem...

İh, kübäläk bulır idem
Avılım göllärendä...
... Can-sagışım üksep yata
Garmunıñ tellärendä.

Beräü ...

Ak kayın astında yarım ay,
Ak kayın astında kabere.
Kömeşkä tördelär,
tormışta
Yuk ide bernindi qadere...

Kemnär?

Kemnär bolar?
Ä! Abıylar ikän!
Yonçıgannar...
Tik ber adım kaldı, ber omtılış, —
Menä alar belän yänäşä!

Kemnär bolar?
Enekäşlär ikän...
Ah, çayalar!
Ükçäbezgä basıp kilgän cayga:
“Yul biregez! Yul!” — dip endäşä...

Räsem därese
Gans abıy Häkimovka

1
Soñgı däres.
Parta arasında
Soñgı däres —
Räsem därese.
Soñgı däres...
Bügen barıbız da
Hıyallarnı
Açıp biräse.

Tema tanış.
Därräü barıbız da
Albom bitlärenä
Kaplandık.
Sızdık, bozdık,
Annan buyap kuydık.
Çitkä kitep,
Köldek, soklandık...

Çäçäk töşte
Kızlar albomına,
Eget küñele
Küptän diñgezdä.
Albomnarda şatlık,
Yözdä — şatlık,
Bügen şatlık kına
Tiñ bezgä!

Alannarga çıga
Bezneñ küñel,
Davıl yarsuları
Bar bezdä...
— Abıy, abıy!
Zurrak bitlär yukmı?
Albom citmi,
Albom tar bezgä!..

2
Ellar uzdı
İllär arasında.
Yullar kiçep,
Tagın cıyıldık.
Başıbızdan
Ütkän-kiçkännärne
Akka töşerergä
Cıyındık...

Ukıtuçı abıy
Karap yöri.
Tema şul uk,
Tema irekle...
Bar da citdi, uyçan,
Härber nokta,
Härber sızık — möhim,
Kiräkle!

Härber çäçäk —
Gomer isäbenä,
Härber dulkın —
Elga torırlık.
Närsä genä,
Närsä eşlängän soñ,
Buyau bulıp,
Akka tamarlık?

Ukıtuçı abıy
Haman şayan.
(Şul uk äle,
Şul uk avılım.)
Ah, çäçäklär genä
Sirägäygän.
Ah, diñgezlär genä
Davıllı!..

İgen uñmagan yılnı

Näzek bille sabakların arış
Salmak kına cirgä tüşägän.
Ni dip äytä ikän hälsez basu
Karşısında torgan keşegä?

Kıyınsıngan kebek minem alda...
Ällä cirne şulay yuata?
Yañgır kötep basularda yörim, —
Alda arış sırgan yul yata...

Cir köçe

Koçagımnı açıp alga atlıym,
Tön zäñgär pärdä elgän.
Ber kulım oçında — yoldız,
İkençesendä — yılgam.

Küz karaşımnıñ çige yuk,
Serle häm hıyalıy çak.
...Tuñ cirgä yıgıp taşladı
Karşıga çıkkan usak.

Közge halät

Sarı töstän küzlär ärnep sızlıy,
Moñsu könnän arıp-alcagan.
Beryalgızım Sarurmanda yörim,
Ofıklarda — közge acagan...

Kilep çıktım aulım basuına,
Buraznaga kerdem aşıgıp...
Sagış tulıp taşkan küñel kebek,
Kır karşımda yata açılıp.

Küzlärem dä karap tuymas kebek,—
Ber çäçäksez cirdä göl küräm!
İkmäk ise borınnarnı talkıy,—
Avılıma taban yögeräm...

Zinnät häm yañgır

Bügen gauga,
bügen bolnitsadan
Kombaynçı Zinnät yugalgan.
Östälendä ukılmagan “Çayan”,
Ber kabımlık alması kalgan...

Şırpı kabı qadär tranzistorı
Şartlar hälgä citep yañgırıy:
— Uñış cıyuçılar, işetegez! —
Tizdän yañgır, yañgır, yañgır! — di...

Borçulı avıldaşıma

Tön karañgılıgı yotsın
Sineñ bar kaygılarnı.
Yaktırsın canıñ, sibim dä
Äsänemdäge karnı...
Agıydelneñ ak dulkını
Zifa täneñne koçsın,
Canıñ koşka äverelsen,
Akçarlak bulıp oçsın!
Oç-oç!.. Sineñ canıñnı
Tanırlar avıldaşlar.
...Zinhar öçen, gam pärdäsen
Bügen ük yırtıp taşla!

Yaktaşıma

Canıñ tuñgan. Dimäk,
nigezeñä
Sin äle yabışmagan.
Kayda därya, kayda kıya, utrau,—
Sin äle añışmagan.

Tugan yakta bolıtlı kön bulmıy,
Anda härçak kön ayaz.
Kış ta bulmıy tugan-üskän cirdä,
Tugan cirdä — kön dä yaz!

Kazanga yaktaş kilde

Tañnar haman moñsulana bara,
Közläre dä yaktı yugıysä...
Tugan yaktan mätrüşkälär kilde,
Öyem tulı tugan yak ise!

Äydä, yaktaş!
Ber koçaklıym äle,
Küñel bulmıy,
kısıp koçmasam,
Tugan yaknıñ közläre dä,
hätta,
Sagışı da yaktı, içmasam!

Diñgez yarında

Diñgez suı —
keşe tükkän küz yäşeme? —
Uyga batıp yata idem min —narasıy...
Dertläp kittem:
yar buyında çuyır taşlar —
Babamnarnıñ töşep kalgan küz karası...

Diñgez

1.
O, Diñgez!
Olı Diñgez, sin —
İñ güzäl dönya ikän!
Gorursıñ, karaşlarıñ nık,—
Nık sineñ kıya-cilkän!
2.
Äy, Diñgez.
Sin oçsız-kırıysız,
Güyä tugan yak dalam.
İkegezdä dä — ak dulkın,
İkegezdä dä kalam.
3.
İ Diñgez...
Kiçer, dalamnıñ
Moñı kitmi küñeldän...
Nişlim, nişlim,
yörägemä
Kılgan çıgı tügelgän...

Kilençäk

Bar dönyaların onıtıp,
Kızlar uynıy “kar atış”.
Därtle küñel şunda öndi:
“Sin dä uyna, bar, katış!”

Yäş kilençäk moñsu gına
Karap tora — “kar köri...”
Uttay kızu uç töbendä
Ber yomarlam kar eri...

Ker elüçe hatın

İñ urtasın saylap zur şähärneñ,
Ak ker elep yöri ber apa.
Böreşterep itäk-alyapkıçın,
Buy citmäslek bauga ker ata...

Bar borçuın onıtıp, şähär ile
Karap tora bu manzaranı.
İr-atlarga küz kıskalap alam:
— Küz tiderä kürmä, kara anı!

Buy citmäslek bauga ker ırgıta,
Kullarında dörli ap-ak ut...
Bu dönyada, güyä, ker elüdän
Rähäträk başka hönär yuk.

Kerlär elä apa, kerlär belän
Ap-ak uylarımnı cıya ul.
Kullarına alıp, küñelemne
Sak-sak kına bauga cäyä ul...

Hak boyırsa,
MinBakçamda tabılgan;emne
Bıyıl üz yanıma aldıram...
— Apa canım, mäle, kullarıña
İñ ak hisläremne kaldıram!

Çigüçe kız

Ak cep belän akka çigü çigä,
Karaşları — enä oçında.
Cäymädäge çäçäk tacı kebek,
Kerfekläre kiyerep açılgan...

Küñelendä — çäçäk alannarı,
Sandugaçlı çişmä buyları.
Alsu kübäläklär kanatında
Hıyalına iltä uyları.

Ak cäymädäy saf küñele anıñ
Bayıy bara haman töslärgä.
Küñelendä tugan tılsımlı moñ
Yörägenä ömet, köç birgän...

Ak cep belän ber kız çigü çigä,
Ak cep akka töşep yugala...
Kürmäsä dä, küzlär tala ikän,
Kapşıy-kapşıy kanlı kul tala...

Çıkle kerfegendäy ütken enä
Ak cäymäne aykıy, barmagın!..
Kızıl, alnı ber yak çitkä kuyıp,
Ul beterä inde bar agın!.

Tala ikän küzlär, kürmäsä dä
Ak cäymäne, kanlı uçların.
Ak cep belän ber kız göllär çigä,
Kanga buyap çigä tacların...

Yallanıp yılauçı Mahi apa

Berär yortka kaygı-mazar töşsä,
Aña Mahi apa kertelä.
Işandırıp yılauları anıñ
Ber ärnetä cannı, ber telä...

Yallanıp ta yılap bula ikän,
Elıy algaç, äydä, yılasın!
Tik... kem belgän, kemnär ülçägän soñ
Töpsez, salkın yazmış yılgasın?!

Elap yörgän Mahi apanı da
Algan bu su, algan, didelär.
Üle ulın kürgäç, yılıy almıy,
Akılınnan yazgan, didelär...

Gagarinnı uylap

Kaytır da ul:
— Aydan sälam! — diyär,
Sälam töyäp kaytır Marstan.
Uyınmıni! Koyaş tiräsendä
Planetalar belän yarışkan.

Kaytıp töşär dä ul:
— Tañçulpanda
İnde küptän, küptän cäy, — diyär.
Soklanmıyça tüzä almas, beläm:
— Citäme soñ yazga, äy! — diyär...

Kitkändäge kebek, köläç yözle
Alıp batır töşär korabtan...
Moñsu kiçtä yaktı yoldız bulıp
Sagışları yana yırakta...

Här atılgan yoldız cirdäşemneñ
Bezgä taban adım atlavı?
Yuk, Koyaşka taba oçkan, dilär,
Kaytmavıdır inde, kaytmavı...

Öçençe kön yañgır

Diñgezlärgä ğaşıyq mälne
Bügen kargap yörim.
Kükkä aşkan dulkın tavın
Astan karap yörim.

...Kük kıyaga basıp, kükkä
Yoldız tezgän idek.
Hıyallardan arıp-alcap,
Uynap yözgän idek.

Yulga algan ap-ak ikmäk
Nindi tämle ide!..
İrkäm, şuşı ikmäk tösle,
Ap-ak tänle ide.

... Diñgezlärgä bargan könne
Bügen kargap yörim.
Yañgır töbendä aunagan
Kırnı karap yörim...

“Onıtmıym”, — dip äytkän idem,
Suda uynıy-uynıy;
Yueş irnem ul çaktagı
İkmäk tämen toymıy...

Yullar sorıym

Çıbıkları kinät
Şartlap özeler kebek,—
Baganalar kaya, kaya çaba?
Bar dönyanı gizmäk,
Macaralar ezläp,
Täüge tapkır keşe yulga çıga.

...Alpinistlar kebek,
Çıbıklarga totınıp,
Baganalar kayta minem arttan.
Kiçererme cirem,
Yalandagı ärem,—
Nilär kötä mine tugan yortta?

...Baganalar ava,
Çıbıkları sına;
Ä min... ike dönya arasında.
Yaña säfär sorıym,
Kabat yulga karıym,—
Baganalar çaba karaşımda...

Tılsımlı kar
Tugan könemä

Añlı gomeremdä
Berençe mizgel —
Tirämdä aklık,
Täüge kar — izge...
Ak cäymädä — min,
Yul ak cäymädä.
Erak, bik yırak
Yazga, cäygä dä...
“Kulına kunsın,—
Kulların aklar.
Kerfegen yusın,—
Karaşın paqlär”,—
Digän änkäyem
Ak kar yauganda.
Tabiğat mine
Akta yuganda...
Änkäy sizmägän...
Yalgışıp kına
Ber börtek ak kar
Çäçemä kuna.
Şunnan kalgan da
Aklık çäçemdä.
...Tılsımlı, dilär,
Karnı Äsändä...

Kıska şiğırlär

1
Biş taraf bar tabiğattä
Kanun bulıp kanga señgän,
Könyak,
Tönyak,
Könçıgış,
Könbatış
häm
Tugan cir.
2
Tönnär buyı sıyınışıp,
Minem yokısızlık yöri
Sineñ maturlık belän.
3
Kurıkma,
ülem minnän köçle dip,
Ul sineñ kiläçägeñne üterä ala,
Ütkäneñne — yuk!
4
Baş — kükkä,
Ayak — cirgä yakınrak,
Kullar — ikesennän dä
Tigez yıraklıkta...
5
Ğaşıyq bulu —
bu dönyanı
tap öç öleşkä bülü:
Ber öleşe — berebezgä,
Ber öleşe — berebezgä,
Ber öleşe — ikebezgä dä...

İmän cırı
(Lirik poema)

Äsänemä kaytkan yul buyında
Kart imänne beläm bik yäştän.
Cıyın-sabantuyda bezneñ tirä
Gomer bakıy şunda köräşkän.

Köräşkännär...
Yauga häbär kilgäç,
Yauda köräşkännär annarı.
Küplär kaytalmagan,
äle haman
Moñsu monda, moñsu tañnarın...

Härber tañda,
Balkıp-alsulanıp,
Şaulıy imän betmäs moñnarın.
Serle köy bu, serle moñ bu,
şuña
Här kön kiläm aña tañnarın...
***
Şaulıy imän, cırlıy ütkännärdän
Otıp kalgan barlık cırların.
Sabıy cırın cırlıy,
ana cırın,
Özelep kalgan yätim yar cırın...

Kırık berneñ iyün tañı monda,
İyün garasatı, zilzilä.
Täüge kiçlär, şul uk soñgı kiçlär,
Täüge antlar tugan ilenä.
“Sugış!” digän häbär alıp kaytkan
Küke Hösni tavışı bu cırda.
Frontka dip äzerlängän atlar,
Bersen-bersen teşläp,
utarda
Keşni änä...
At karauçı kartnıñ:
— Atlarımnı saklagız, enem, —
Digän süze monda,
häm, şulay uk,
Yadrä tiyep augan at öne...

Maylanmagan arba tavışına
Vokzal şavı kilep kuşıla.
Faşistlarnıñ kargışları monda
Kırık berneñ salkın kışına.

İdel, Dnepr, Visla şaulıy monda,
Stalingrad güli yalkında.
Cälillärneñ soñgı cırı monda,
Tugan cire, ile hakında...

“Duga”larnıñ şartlap sınuı da,
Ulıy-ulıy korıç yanuı...
Barsın-barsın imän şaulavında,
İmän cırlarında tanıdım...

Berlin salyutları bar bu cırda,
Tagın vokzal...
Ul da kartaygan.
Talyan moñın bülep gudok däşä:
— Äydä yulga!

Yulda kart imän.
Protezlar ıñgıraşa monda,
Protezlar sızlıy, yaralar!..
Yal itäse ide...
Yuk, yuk, öygä!
Küp kalmadı inde aralar.

— Kulnı özde, enem, ber kul närsä? —
Iñgıraşa gına talyanı...
Barsı kalgan imän şaulavında,
İl tavışı monda, il moñı...
***
Ütkännärdän kalgan avırlıktan
(Küpme kaygı yatkan iñenä!)
Ber sıgılır tösle yul östenä,
Ber iyeler kebek ilenä...

Yadrä tigän batır augan tösle,
Avar sıman ilgä,
tamırın
Tirä-yakka çöyep avar sıman,
Cırlıy-cırlıy şuşı tañ cırın...

İl kütärde äle!
Soldatkalar!
Yatimnärne bastı şuşı yök.
Sugış sukkan ilem sugılmadı,
Yaşennärneñ aña işe yuk!

Keşe bulıp keşe ciñelmäde,
Yuk, sıgılmas äle imän dä.
Cil tuzgıta korıç imän çäçen,
İmän özgälänä tübämdä...
***
Cırlaganda cırlar betkänmeni!
Şaulaganga cile ber digän!
Bu tormışta kaygı gına tügel,
Cır da här keşegä ber tigän.

Cırlıy imän, şaulıy şatlık cırın.
Dönyasında şatlık azmıni?!
Yäşlek sorıy küñel, söyü teli,
Küñellärdä därtle yaz moñı...

“İh, botaklar sızlıy!..” —
imän tagın
Şatlık cırın cırlap beterde.
Cillär tagın anıñ şaulavına
İyün tañın isep kiterde...

Ütkännärne onıtıp bulamıni?! —
Ütkännärdä bezneñ kiläçäk.
Kayçandır il tänen telgän kebek,
Yöräklärne bezneñ teläçäk...

Kart imännär yanına alıp kilep,
Käüsäsenä kuydırıp başların,
Tıñlataçak äle iyün cırın;
Agaylarnıñ sugış biştären
Kabat-kabat aktartaçak äle,
Tıñlataçak talyan uynavın...
Doşmannarnı açı sügä-sügä,
Tol hatınnıñ atın kıynavın...
***
Garmunçınıñ barmaklarımıni! —
Tamırların çöygän yak-yakka.
Yul çitendä häykäl bulıp tora
Ber kart imän moñlı soldatka.

Uynıy soldat, güyä, zaman köyen,
Ä min karşısında utıram...
Ul onıtkan mine.
Bar köçenä
Barmakların cirgä batırgan.

Kürgännären cırlıy,
karşısında
Küpme batır ayak teräşkän.
Doşman kergäç,
sölgelären taşlap,
İr-egetlär yauda köräşkän...

...Äsänemä kaytkan yul buyında
Kart imänne beläm bik yäştän.

Veteran
Mirsalih Migranovka

Yalannarda cıyırçıklar,
Cıyırılıp yata yarlar.
Ak halatlı soldat kebek,
Okoplarga poskan karlar...

Doşman kebek, här tümgäkkä
Yaşerengän kük tomannar.
Okoplarda — kar suları —
Yaralardan akkan kannar...

...Çäçlärendä kömeş çıklar,
Yörägendä ber yarçık bar.
Şuñadırmı, ärnep kuya
Mañgaydagı cıyırçıklar,
Küñeldäge cıyırçıklar,
Yalandagı cıyırçıklar...

Söyläş tıyıla

Avıl urtasında häykäl tora.
Saf-saf bulıp baskan isemnär.
Yaktaşlarım! Rätne yugaltmagız! —
Alar haman safta, disennär.

Här isemneñ keşelärgä süze,
Ämanäte bar kük toyıla...
Endäşmilär...
Soldat härçak soldat! —
Safta söyläş katgıy tıyıla!

Duslık turında ballada

Ordennarın zıñgıldatıp yörmi,
Yara cöyen yöri yäşerep.
Hätär sugış kiçkän veteran dip,
Gäcitlärdän kitkäç töşerep...
— Yukka, — dide, —
nindi batırlık ul,
Menä minem dustım bar ide, —
Egerme dä tular-tulmas kına,
Ä çäçläre ap-ak kar ide!..

Mäktäplärgä çakıralar üzen,
Kiçälärgä alıp kilälär.
“Bu ordennı nik birdelär?” — diyep
Soramıylar inde, belälär:
— Häter naçar, onıtılgan, — diyär, —
Menä minem ber dus bar ide,
Egerme dä tular-tulmas kına,
Ä çäçläre ap-ak kar ide!..

Härkön kerep çıga poçtaga ul,
Här gäcittä — anıñ iseme.
Yuk, memuar yazmıy, icat kına
Danlıymıni bezneñ keşene?!
Yazgannarı barı — iğlan, häbär:
“Däşsen ikän — dustım bar ide,
Egerme dä tular-tulmas kına,
Ä çäçläre ap-ak kar ide,
Ap-ak kar ide!..”

Yarçık
Bakçamda tabılgan yarçıkka karap
yazılgan şiğır

Käs-käs balçık,
Käs-käs yadrä,
Uç-uç yarçık
Bakçam eçe.
Här karış cir,
Ut belän tir,
Balçık katış
Metall ise!..

Koçak-koçak
Sınık pıçak
Häm kügärgän
Svastika...
Monda göllär,
Monda illär,
Çınbarlık häm
Fantastika!

Monda çorlar,
Monda çıñlap
Korıç oçkan,
Ülem ezläp...
Kaber taşı,
Yaşäü başı,
Monda ülem,
Ülemsezle!

Parovozga

— Millionnarnı alıp kitteñ yauga,
Yatim itteñ million bäğırne.
Vagonnarıñ küpme keşe yottı,
Küpme kuät yottı, cegärlek!..

Bik azları gına kayttı ilgä,
Küpme keşeñ cirgä töşmäde.
Küpme cannar gazizlären kötte,
İrenen teşläp kötte — däşmädeñ...

İske gudok moñsu cavap birde:
— Ber dä irenmägez kötärgä-ä-ä...
Seznekelär mindä-ä-ä... Doşman kersä-ä--ä...
Alar äzer yauga kitärgä-ä-ä...

Häykällär

İñnärendä kükne totıp häykäl tora,
Bar ğalämne ah itterep tüzemenä.
Batır yeget çın bulıp ta, sın bulıp ta,
İrek-hörlek alıp birgän üz ilenä.

İñnärendä kükne tota kaharmannar;
Kayda ikän söygännäre, anaları?
Cir teräge nık bulsın dip, haman äle
Kütärelä yañaları, yañaları...

Ana

Töne buyı yalgız ana
Öy tutırıp kapçık tekte.
İrtän Rähim, Häkim, Rayan,
İlham, Hälim yauga kitte...

Yalgız ana ikmäk sala,
İrennäre: “Meder-meder...
Rähim, Häkim, Rayan, İlham,
Häkimkäyem isänmeder?”

Tür poçmakta räsemnäre.
Yalgız hatın köyli nider...
“Rähim, Häkim, Rayan, İlham,
Häkim kaya kümelgänder?..”

Yalgız karçık disbe tarta,
İrennäre: “Meder-meder...
Yavız sugış çukmarların
Rabbım, beter, beter, beter...”

Musalar kaytırlar şikelle

Musalar yukka da ber gomer...
Ellar şul gomerläp uzalar.
Gomerlär, däverlär aşa da
Kaytırlar şikelle Musalar.

Kaysında mandolin, garmun bar...
Çandırlar...
Kaytırlar tezelep...
Alarnı kürügä, meñnärneñ
Yöräge töşärder özelep...

Küñellär yanalar yalkınlap,
Musalar kaytası yullarda.
— Kemnärdä sagışlı küñel bar?
— Yätimä anada, tollarda...
— Kemnärdä näfrät häm nıklık?
— Atasın kürmägän ullarda...
— Kemnärdä tugrı häm saf küñel?
— Söygänen yugaltkan kızlarda...
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
— Musalar yulında tap bulmas
Sugışçan dusları — bez barda!

Küñellär tezelgän yul buylap...
Häm menä —
Musa da kürener...
Annarı Aliş ta, Burnaş ta
Şunda şat törkemgä törener.
Biredä mandolin, garmun da...
Härkemneñ nindider eşe bar.
Musalar kaytası yullarda
Tümgäklär bulmasın, keşelär!

Cırların özmäsen Musalar,
Taymaslık, aumaslık bulsınnar.
Kemnärdä mäker bar — yugalsın!
Kemnärdä paq küñel — kalsınnar!

...Musalar yukka da ber gomer.
Ellar şul gomerläp uzalar.
Küñellär saf bezneñ, ak, açık, —
Kaytıgız!
Kaytıgız, Musalar!

Şağıyrlär
Şağıyrlär soñ nik havaga ata,
Danteslarnıñ tiyä yöräkkä?
Nur Ähmädiyev

Bar gorurlık häm haklık ta şunda —
Üterüçe tügel şağıyrlär.
Börket kungan kıyalarga basıp,
Havalarga ata yegerlär...

Kalämenä Dönya sıygan çakta
Pritselga sıymıy Danteslar.
Gomer närsä?!
Kullar çista kalsın,
Sezne koçar öçen, can duslar!

Tatyananı irkälägän alar,
Mtsıriga küsäk birgännär.
Şuşı kullar ülmäs cır yazgannar,
Şuşı kullar öçen sörgännär...

Häzer kilep kanga buyalsınmı?
Üterüçe tügel şağıyrlär!
...Gorur basıp Mäşuk kıyasına,
Havalarga ata yegerlär.

Yazılgannar mäñgelek!

Al şäm yana,
tonık utı
Ak käğazgä avışkan.
Ak bit güyä kömeş keläm,
Ä kalämem — kamıştan!

Kaläm bii,
däftäremdä
Zur tantana, tuy kilä.
Şäm nurların sukmak itep,
Küñelemä uy kilä.

Sünär dä şäm onıtılır, —
Bar gomere — töngelek.
Ul birgän ut yaktısında
Yazılgannar mäñgelek!

Tılsım

“Kitap” digän ber tılsım bar cirdä,
Bar tılsımnan östen bu tılsım.
Cirdä tudırılgan härber kitap
Ber moğciza kebek ukılsın!

Bu tılsımda ğaläm akılı bar,
Halık game, halık hätere.
Cahil, nadan, yavız zatlar gına
Kitä almas anı kütärep...

Mäñgelekkä küçä serle tılsım,
Kitap bitlärendä — kiläçäk.
Şul bitlärneñ häncär kebek çite
Bäğırlärne äle teläçäk...

Şuşı tılsım keşe itep tota
Bu gönahlı cirneñ keşesen.
Härber öydä türdä kitap bulsın,
Här küñeldä tılsım yäşäsen!

Äcäl üleme
(Ballada)

Äcälneñ dä soñgı köne ikän,
Äcäl kitä ikän dönyadan.
İmeş, anıñ ber korbanı kalgan
Ülemenä qadär yañadan.

Karşısında, imeş, Cirdän öçäü —
Palaç, cir kazuçı häm şağıyr.
Kullarında — aybalta häm köräk,
Kullarında — kaläm, cır, şiğır!

Öç can yana Ülem karşısında,
Öç tän yana...
Berse — kan gına...
İkençese — börçek-börçek tirdä,
Öçençese — alsu tañ gına...

Äcäl äytä: “Cir kazuçı kalsın,
Ülemgä dä kaber kiräk bit...”
Şulay di dä kabat alıp birä
Cirdä aunap yatkan köräkne...

“Nindi fayda şağıyr ülemennän,
Ä, gomumän, şağıyr üläme?
Täne üler, şigıre, cırı kalır,
Ülemsez bit anıñ üläñe!..”

Soñgı korban...
Palaç kullarında
Kanga katkan balta yolkına,
Palaç sizä soñgı mizgellären,
Yözen çıtıp, şunda ul tına...

Kart Äcälneñ süngän kümer kebek
Salkın küze tuktıy añarda.
... Eşçe kaldı cirne yämlär öçen,
Şağıyr kaldı mäñge yanarga!

Şağıyrlär yaz ülä

Şağıyrlär yaz ülä, şuñadır
Sıkırap-sıkırap kış kitä.
Alarnı salkın kış ütermi,
Salkın kış alarnı öşetä!
Öşetä, tuñdıra!
Barıber
Yaz ülä şağıyrlär, yaz ülä.
İñ sadä, iñ moñlı cırları
Kış ütkäç, yaz citkäç yazıla!
Yazıla... Annarı Tukaydan
Klyaçkin buşanır, tınıçlar...
Sägıytlär bulmas bu dönyada,
Kara kan eçendä Babiçlar...
Babiçlar kanında kızarıp,
Sıkırıy-sıkırıy kış kitä.
Salkın cil yaz köne üläçäk
Avıru Tukaynı öşetä.
Öşetä!
Annarı sulkıldap,
Yaşenä tıgılıp yaz kilä.
Ul belä çın şağıyr bäyäsen,
Ul belä —
şağıyrlär yaz ülä.

Tufanga baru
H. Tufannıñ “Mogikan” äsärenä iyärep

Uramnarda közge Kazan kiçe,
Şundıy cılı, ayaz kiç ide!
Yöräk şaşıp tibä —
Kazan çaklı
Kazan tındı, anı işetep...
Alıp kitte şulay
mine uram
Tufan tikle Tufan yanına.
Kabalanam!
Soñga kalam, ahrı,
Bügen tagın soñga kalına!

... Çal Kreml.
Söyembikä hanım,
İdel yarlarına iyelep,
Moñsu gına tarih kartnı tıñlıy,
Moñsu yöze, moñsu kiyeme...

— Aña barış, Söyembikä apa,
Fatıyhasın alıp kalırga...
Küpne kürgän köräk uçlarına
Küñlem cimeşlären salırga.

Aña barış.
Ut yandırıp, mine
Bülmäsendä Tufan kötäder;
Kötä-kötä, ütkän tormışınıñ
Häter yomgakların sütäder...

“Taktaş belän yörgän İdel yarı,
Gadel Kutuy, tere Ämirhan...
Bez yäşibez äle,
ä märhümneñ
Kanatların cillär kayırgan.

Ah!
Kanatlar sızlıy!
Sagınıp sızlıy
Ütkändäge yegär-köçlären.
Hätär salkınnarnı kiçerep tä,
Saf küñelem, canım bäslänmäde,
Bäslänsä dä kara çäçlärem...”

Aña barış,
gäpläşergä barış,
Bähäs sorap barış,
häm kiñäş.
Ber süz öçen.
Saubullaşkan çakta
Äytsen ide:
— Ä şiğırlär öçen
Rähmät siña, rähmät, enekäş!

Miñeşte
Yaktaşım Nacar Näcmigä

Nindi cir bu? Nindi dönya? —
Şunda uk tılsım yoga.
Sulış bulıp canga iñä
Serle-ilahi doga.

Kayçakta cil belän oça
Bu cirdä tarih köle.
Ber can bulıp bärgälänä
Başkort häm tatar tele.

Taularında usak üsä,
Här yort karşında — miläş;
Malaylar Ural isemle,
Här kunak kızı — käläş!

Agaçlar söyläşä monda,
Kuaklar: “şıbır-şıbır!..”
Här ülän — mandolin kılı,
Här yafrak astı — şiğır!

Balannıñ açı suı da
Tatlı bulıp toyıla.
Şundıy cir bu: moñsız yäşäü,
Cırsız yäşäü — tıyıla!

Sizäm: kaysıdır gomerdä
Monda tugan bulgan min...
Şulkadär dä canga yakın
Moñlı köye kılgannıñ...

Sizäm: min — şuşı tufraknıñ
İñ gadi, näni käse.
Toyam: min — Nacar Näcmineñ
İñ töpçek enekäşe...

Sine ukıym
Mödärris äkägä

Şundıy vakıt bula:
halık küñleñ
Ber iñlise kilsä, iñliseme, —
Tarihımnı ber iñlise kilsä,
Min Tukaynı ukıym, annan sine.

Ber dulıysı kilsä, ber şaşası,
Allasına baş birmiçä, İblisenä,
Ber minutta meñ yanası kilsä,
Min Babiçnı ukıym, annan sine.

Moñlı cırıñ can-bäğırgä tiyä
Häm uyata bitarafnı, tınıçlarnı.
Tik kayçakta, sine añlar öçen,
Tukaylarnı ukıym äle, Babiçlarnı...

Batullaga

Tuzga yazmagan hällärne
Tuzga yazıp bara, di.
Batulla — beraz İsänbät,
Beraz gına — Barudi.
Beraz gına Sälimcanov,
Beraz gına T. Min dä,
Tatıp karadı ul hätta
Nuri Hanlık tämen dä...
Alişlık ta bar añarda,
Maksudi, İshakıylık...
Bar cirennän kürenep tora,
Bärep tora Tukaylık!

Egetlär öçen aksakal,
Kartlarga yegetter ul.
Tatarnıñ suräte bulsa,
Batulla kebekter ul!

Şäükätkä

Elek Sebergä sörgännär,
Ul — Seberdän sörelgän.
Kazannı yaulıy almagan,
Ul Kazanga birelgän.

Şiğriyät dönyasında
Ul olı ber han häzer.
Anıñ yanında bez, Rafis,
Malay-şalay, mañka ber!

Ul bik citdi, anı inde
Kızıktırmıy yuk-barı...
Elek “İliç utı” bulsa,
Häzer Şäükät utları...

Kayçak auga çıkkan bula,
Kiyek-mazar ata ul...
Tideralmıy... Hiçyugında
Şiğır alıp kayta ul...

Üze Kazanda torsa da,
Canında Seber yöri.
Ul suza torgan çıbıkta
Tok tügel, şiğır yöri...

Ul — tormışnıñ här gamenä
Tüzär häm çıdar yeget!
Rafis belän mine kuşsañ,
Ber Şäükät çıgar kebek...

Ostazım!

Aksakalım!
Cırlarıñda — tormış;
Ä min anda bik az dörlädem.
Siña baş iyäm,
tik bu äle
Ciñelüem tügel, hörmätem!

Miña 24 yäş

Yaşäp kuyam da soñ!
Vakıt — oçkın!
Ul kıskarak kebek kön sayın...
Minem yäştä
Tukay mäşhur bulgan!
Babiç, Şamun inde fidai...

Siskänü

Tup çöyep uynıylar
Malaylar uramda.
Siskänep uylanam,
Ber karap toram da...

Yaşägän cirebez —
Çöyelgän tup kebek.
Kulıñnan töşermä,
Töşermä, äy yeget!

Ber malay zur tubın
Biyekkä çöyä dä
Işıkka yögerä,
Bakçaga — çiyägä!

Kem kitä arırak
Tup töşkän urınnan? —
Malaylar çäçelä
Yak-yakka uramnan...

Cir şarı tup tügel,
Ber töşkäç, yañadan
Sikerep, küklärgä
Oçarga...
Şuña da
Süzem bar, malaylar,
Tuktap ber uyınnan,
Tıñlagız:
Cir şarı tup tügel,
Tın kertep kuyılgan...

Cir şarı tup tügel,
Ut kebek — Cir şarı.
Ber genä çöyäseñ
Sin anı yugarı!...

Ber genä, yalgışıp,
Totmıyça kaldıñmı?! —
Ut költäse bulıp,
Dähşätle yalkınlı,

Şartlarga tora ul, —
Kulıñnı alga suz!
Yugıysä afättän
Kotıla almassız...

Äy yeget, kil äle,
Siña ber süzem bar.
Sineñ bit akılıñ,
Köçeñ bar, küzeñ bar.

Kulıñ bar... Kulıñnan
Töşermä Cir şarın.
Örketmä çiyäle
Bakçanıñ koşların.

Cir şarı —
çöyelgän
Tup tügel uramda.
Siskänep uylanam,
Tuktalıp toram da...

Tormış — diñgez

Tormış — diñgez.
Keşe gomere — dulkın.
Yazmış — kakşamas kıya!
Keşe canın diñgez bik yış
Kılga mengerep kuya!

Ä Keşe salkın yañagın
Yarga bärgänçe tüzsen!
Kıyalarnı der selketik,
Davıllar bezdän bizsen!
*
Yaşä, duskay!
Dulkın bulıp tügel,
Yazmışına barıp bärelgän...
Yazmış — dulkın,
Kıya gomereñ bulsın, —
Diñgez şunıñ öçen birelgän!

Yaz. Kart. Gomer
(Bik kıska poema)

1
Yaz koyaşı söyäklärgä ütä,
Canga iñä iläs-miläslek.
Karçıgınnan kaçıp tabut yasıy, —
Bu dönyanı häzer belmässeñ...

2
Baş oçında gına böterelä,
Çır-çu kilä tanış sıyırçık.
Közge oyaları cildä tuzgan,
Yaz citkän bit — oya kuyar çak...

3
...Üze buyı ap-ak taktalarnı
Äräm itä inde, ay, äräm!
Böten köçe — ber çükeç kizänü,
Bar cegäre — ike kütäräm.

4
...Yaz koyaşı söyäklärne ötä,
Cannı talkıy koşlar tavışı.
Yaña oyaları tiräsendä
Sıyırçıklar yöri kavışıp...

Keşe çik sıza

Işkıp yua-yua çik sızıgın,
Yarsıp kıynıy-kıynıy sakçını;
Çikne bozdı yañgır
häm sugardı
Doşman yagındagı bakçanı.

Elga yarın üz oyası itkän
Kep-keçkenä ana karlıgaç
Karşı yarga böcäkkä dip kitte, —
Söygän sabıyınıñ karnı aç.

Elgalarnı tap urtalay bülep,
Çiklär sızu nigä ul tikle?
Töymä qadär maymıç malayı da
Köngä kırık boza bu çikne!

Keşe köçle,
İñ köçle zat cirdä, —
Tau küçerä bügen cegeteñ!
Ciren sörä, ikmäkkä dip sörä,
Basu itep sörä, çik itep...

Keşe köçle — iñläp Ğaläm gizä,
Yoldızlarga karap yul sala.
Ämma cirgä kaytıp çiklär sıza,
Sızıp kuya karta bulsa da...

Köçle... Läkin çikkä qadär genä —
Kuäte häm barır yulları.
Çiksezlege, biksezlege belän
Tabigatem minnän yugarı!

Urmanda

Kön buyı urmanda yörim.
Min — ber adäm balası.
Gorurlıkta häm nıklıkta,
İh, ber imän bulası!

Maturlıkta häm saflıkta
Kayın bulası ide!
Aklık bulıp, bar dönyaga,
İh, ber tulası ide!

Çırşı kebek, yäşlegemdä
Niçek kenä kalası?!
Bulmıy-bulmıy, min barı tik
Gadi adäm balası...

Onıtkanbız, onıtkanbız...
Urman — bezneñ Allabız.
Soñ şul, soñ şul...
Agaç bulıp
İnde yäşi almabız...

Alanda — tuy!

Alanda cil bäyräm itä,
Küñeldä his yañgırı.
Aldımda kölep utıra
Yapa-yalgız kıñgırau...

Başın çaykıy-çaykıy söyli
Kemgäder şatlıkların.
Küz karaşınnan uk beläm
Alanda şatlık barın.

Cirgä tezlänep, endäşäm,
Küñeldä — his yañgırı!
Ämma küpme söyläsäm dä,
Cavap birmi kıñgırau...

Karaşı kükkä töbälgän,
Ällä kürmäde mikän?
...Cil ulı belän çäçäkneñ
Kavışu mäle ikän!

Umırzaya

Salkın karnı eretep yaz tudıra
Umırzaya cirem östenä.
Bar gomere — yaktı mizgel kebek,
Kiläçäge — hıyal, töş kenä...

Keşe dä bit, umırzaya kebek,
Yaz tudıra ilgä,
artaban
Üze kitä,
İstälege bulıp,
Tormış kala cirdä, cır kala...

Çäçäk yazmışı

Keşelär kük, çäçäk hıyalında
Bäyräm genäder ul, tuy gına.
Keşe tua, çäçäk karşı ala,
Çäçäk kerä bäbäy tuyına.

Yalgızlarnı çäçäk tabıştıra,
Kavıştıra söygän yarlarnı.
Yöräk saylıy, yanar çäçäk kebek,
Gomer buyı balkıp yanarnı.

Yaşäü soñı.
Çäçäk tütälläre
Aktarıla — kaber kazıylar.
Kaber öslärenä kuyar öçen
Çäçäk cıyıp yöri kızıylar.

Kaber öslärendä çäçäk sula,
Yäşle tacın tüşäp astına.
Keşe belän bergä gomer tına,
Çäçäk belän bergä yaz tına...

Keşelär kük, çäçäk hıyalında
Bäyräm genäder ul, tuy gına.
Keşe genä citmi kaberlärgä,
Ul çäçäklär belän tuyına...

Çäçäk

— İsänme? — didem çäçäkkä.
— İsänme? — dide çäçäk.
Göllär köläç!
Min ışanam —
Matur bezneñ kiläçäk.

— Dönyalar iminme? — didem.
— Dönyalar imin, — dide.
Keşelär kük, küpme çäçäk
Moñ-häsrät kürep köyde...

— Yä, sau bul, — didem çäçäkkä,
— Yä, sau bul, — dide çäçäk.
Añladım —
Çäçäklär sulsa,
Keşelär dä üläçäk.

Köz. Urman. Obelisk

Alsu tañda urmannarga
Nik sagış, nik moñ tulgan?
Nik kayınnar uyga batkan,
Miläüşälär nik sulgan?

Başın salıp urman tıngan,
Kaya şayan şögıle?
Kiñ alanda usak “yana”,
Mäñgelek ut şikelle...

Hikmätle takmaklar
(Tsikl)

Hıyanät — iñ avırı

Gomereneñ yulında
Keşe barıber sabır.
Hıyanätne kiçerü —
Gomer kiçüdän avır!

Keşeneñ tamırı barmı?

Ava, sına, kubarıla, —
Tamırsız agaç — yaman!
Keşegä dä tamır kiräk, —
Keşe tamırı — iman!

Allanıñ köçe

Hezmättän tayçanma, dustım,
Mäğnä bar akkan tirdä:
Üze Küktä yäşäsä dä,
Allanıñ köçe — Cirdä!

Keşe tua!

Şundıy yola: işek töben
Yam-yaşel müktän tüşä!
Yaña keşe tugan çakta
Allalar Küktän töşä!

Kiçermim

“Kiçer inde”, — diseñ. Niçänçe kat
Can-küñeleñ iman kiterä?..
Ciñel kilgän söyü genä, bäğrem,
Hıyanätne ciñel kiçerä.

Ömet

Bähet ömet bulıp yäşi, dilär.
Vaklıklardan ömet aralar.
Tik ışanıç kına yugalmasın,
Işanuda ömet nurı bar!

Keşe gomere...

Keşe gomere ber bähetkä,
Ber moñga tulıp kuya...
Ä bit här yazmış
dönyaga
Bähetle bulıp tua.

Mäcüsi fiker

Anaña — küzlär,
Ataña — kul bul!
İleñä — hakim,
Halkıña kol bul!

Hätär

Dönya bulgaç, yalganın da,
Hagın da kütär, yöräk!
Hak döresen äytmi kalu —
Yalgannan hätärräk!

Gomer urtasında

Gomereñneñ urtasında
Zur yugaltu kötmäsen, —
Söyü taşlap kitsä kitsen,
Vakıt taşlap kitmäsen!

“Elamıym” digän keşe hakında

Elau yeget eşe tügel,
Şuña kürä kölä ul.
Barıber ber yılayaçak,
Elamasa — ülä ul!

Yöräk şundıy kızık...

Yöräk şundıy kızık närsä, —
“Yaratmıym” diyä belmi.
“Yaratmıym” dip akıl äytä,
Ul yana-köyä belmi...

Cilgä yöz belän!

Cilgä karşı yözeñ belän yörçe, —
Yolkınsañ da, tüz sin — özgälän!
Hätär cilgä arka kuya kürmä, —
Cirgä yıgılırsıñ yöz belän...

Bähet

Bähet äle hakıykat yä
Küñel saflıgı tügel;
Bähet — küñel tınıçlıgı,
Bitaraflıgı tügel!

Galämnär sagışı

Duslar sorıy: “Yarsız kaldıñ mällä —
Can-küñeleñ moñga sabışkan?”
Söyü sagışı — ni?! Niçek tüzim
Galämnärdän iñgän sagışka?!.

Kıybla yak

Kıyın çakta kıybla yakka oç sin,
Küñel kanatıñnı kagın da...
“Kıybla kaysı yakta?” — dip sorama,
Kıybla — izge eşlär yagında!

Ana

Böten keşe öçen Koyaş ber ük,
Härber canga Ana — berdänber.
İman nurı çäçep Cirdä yäşi
Korännän dä östen päygambär!

Tatar danı

Tatar tele tetkälänep betkän,
Tatar canı yangan utlarda.
Tatar danı kiläçäkkä bara
Bolgar baba atkan uklarda...

Can bülenmi

Här cannıñ gam-sagışı bar,
Sagış şunduk belenmi.
Can ul — Cir şarı şikelle, —
Kisäklärgä bülenmi!

Hakıykat

Keşe ikmäktän başlana
Häm hikmättä betä.
Böten närsä hakıykattän tua,
Hakıykatkä kitä!

Beräügä

“Närsä soñ ul — irek? — diseñ, —
Häm närsä ul — buysınu?”
— İrek ul — hör kalgan häldä
Allahıga buysınu...

Tagın beräügä

Cileñ belän yıga yazıp,
Ütep barasıñ yannan.
Köçle min, dip şapırınma, —
Köç — tännän tügel, cannan!

Balaçak

Bervakıtta da onıtma
İñeñdä kanat barın, —
Gomereñ oçar koş bulsa,
Balaçak — kanatlarıñ.

Can söygännär...

Taş çöygännär küp, —
Ah, säylännär az...
Yar söygännär küp,
Can söygännär az...

Yuatumı?

Ällä beraz borçılumı?
Yuk, küñelne yuatudır? —
Tugan yaktan kitü —
cannıñ
Ber kisägen yugaltudır...

Bähetle can
Küpme cannı harap itkän
Tarihnıñ yalgan köçe.
Bähetle can — duslarınıñ
Häterendä kalgan keşe!

Buhgalter

Barısın da çutlap tora,
Vakıt — yahşı buhgalter.
Balalıgın yugaltkannar
Keşelegen tiz yugaltır...

Ruh bazarı

Gasır ahırında säüdä bara, —
Kemnär närsä algan, almagan...
Bazar ruhın, imeş, ruh bazarı
Naçar tovar birep aldagan.

Söyügä avır künegä

Keşe söyüdän tuktamıy,
Moñlanıp kön itsä dä
Söyügä avır künegä,
Sagışka küneksä dä...

Gönah

Rähätlänep yäşim äle, disäñ,
Dönyanıñ meñ ahı bar.
Halkıñ yaratmıy başlasa, —
Karşıñda gönahıñ bar...

Gıybrät

“Yaratkanım — kır kazları”, — diyep,
Ulı köne buyı şiğır yazdı.
Ata keşe par kaz atıp kayttı,
Aykap-baykap yörep yazgı saznı.

Häykäl

İke sabıy bik ozaklap
Karap tora häykäl sınga.
Taş häykällär kalka tora
Taş bäğırlär bulmasınga.

Elama!

Elap torgan onıgın yuata kart,
Canga töşär süzlär saylana!
“Yäşlär belän gomer agıp çıga,
Yukka-barga, balam, yılama!”

II . Siña niçä yäş, yöräk?

Üzemä

Ni bar Küktä?
Kiläçäkme?
Bälki inde ütkänder?
Bälki inde ul yoldızlar
Küptän sünep betkänder?

Meñ yıl elek süngän utnıñ
Yaktısı kala, dilär.
Süngän yoldızga baguçı —
Bähetsez bala, dilär...

Minem gomergä tigäne
Nindiräk yoldız ikän?
Sünmäsä dä, minem kebek,
İlendä yalgız mikän?

Ni bar Küktä?
Kiläçäkme?
Ällä barı ütkänme?
...Kükläre dä bik borıngı,
Soravı da küptänge.

Mäñgelek yulları

İzgelek, gönahlarım bar,
Küñelemdä — ak, karam...
Kitap aktargan şikelle,
Mäñgelekne aktaram.

Mäñgelektä bötenese —
Ütkänem, kiläçägem.
Tugan könem — küz aldında,
Tomanda — üläçägem...

İke yakka da yul açık,
Här oçı — ımsındıra.
Ber yagı kanatlar kuya,
Ber yagı can sındıra....

Barır yul saylagan kebek,
Bastım da toram yüri,
Ber başında koyaş çıga,
Bersendä buran yöri.

Mäñgelektäge yullarnı
Belü ul äybät, kiräk!
Gomer soñına iltsä dä,
Kiläçäk — äybäträk!

Min kayın näselennän

Min bit kayın näselennän,
Tik äytergä kıyınsınam.
Ap-ak sagış bulıp yäşim
Cir yözendä, kayın sıman...

Kemnär genä kagılmagan, —
Kayrı-tuzım cärähättä.
Kemnär genä sıgınmagan, —
Ber kaygıda, ber rähättä...

Çulpı tösle şäl çuklarım
Cirgä tiyär-timäs tora.
Tisä dörläp kitär ide,
Şuña köyär-köymäs tora...

Bar şögılem: il-häyätne
Yözem belän aklap toram.
Barınnan da alga çıgıp,
Cil-davıldan kaplap toram.

Zinhar öçen, kagılmagız
Yörägemneñ yarasına.
Räncermen dä kitärmen kük
Ak kayınnar arasına.

Gomerem

Bar gomerem yanıp yata
Timerçe uçagında.
Kızgan sandal — il-tüşägem,
Al kümer — koçagımda.
Esse çükeç — yañagımda,
Yözläremdä — ut tele!
Tormış minnän
stanında
Aybalta yä uk telä...
Yä häncär äväli dä ul
Mıltık köpşäse itä.
Tagın uçakka ata da
Bögelep kilgänne kötä...

Minnän kılıç tügel, urak,
Köräk yahşırak çıga.
Haman änä koral sorıy,
Sorıy zaman karçıgı!
Ul çüki, çüki,
yançelgän
Çükeçen alıştıra.
Bar cihannı şomlandırıp,
İñeräü-tavış tora!..

... Bar gomerem yata şulay
Timerçe uçagında.
Ärnüle töş — min ber saban
Kara cir koçagında...

Min bähetle

Gamgä töyelsäm un tapkır,
Ber tapkır gına köläm.
Şulay da min bu dönyada
Bähetle — şunı beläm!

Komda uynagan sabıynıñ
Al tubı suga töşkän.
Kürşe äbi ulın kötä, —
Yarılır ide bişkä!..

Sabıy tubın alıp biräm,
Yuatam ak äbisen.
Kaçıp kerep utın yaram,
Rätläp kuyam göbesen...

Kemder yäş kayın malayın
Sındırıp kitkän änä.
Haman borçu kilep tora,
Yaktı his kötkänemä...

Menä tagın yañgır yaumıy,
İnde cäy ütep bara.
Nişlilär ikän avılda, —
Küñelem tulı yara!..

Terelerme bu yäş kayın?
Yarañnı bäylim, yäle...
Bitemne biteñä kuyıp,
İrkälim, nazlıym äle.

Adaşıp kalgan köçekne
Kuyınga alıp törim,
Yatim canaşımnıñ öyen
Tön buyı ezläp yörim...

Gamgä töyelsäm un tapkır,
Ber tapkır gına köläm.
Barıber min bu dönyada
Bähetle! —
Şunı beläm.

Siña niçä yäş, yöräk?

— Siña niçä yäş, yöräk? — dip
Yöräktän soragannar.
Üsmer yöräge bulgan ul,
Şulay da yuragannar.
Yöräk äytkän: “Bügen miña
Unsigez tuldı...” Tañnar,
Yoldızlar, göllär huplagan, —
Egetkä ışangannar.

— Siña niçä yäş häzer? — dip
Yöräktän soragannar.
Batır yöräge bulgan ul, —
Bar dönya aña bagar...
Batır öçen äytkän halkı:
“Unsigez tuldı añar...”
İl saklap yauga kergän ul, —
Tagın da ışangannar.

— Siña niçä yäş inde? — dip
Yöräktän soragannar.
Aksakal yöräge bulgan, —
Kart dip uylamagannar.
Yöräk äytkän: “Miña bügen
Unsigez tuldı mikän?
Kar kundımı çäçläremä?
Koyaşka ğaşıyq idem min, —
Koyaşta uñdı mikän?..”

...Bu keşelär kartaysa da,
Yöräk kartaymıy ikän.

Min şundıy inde

Min şundıy inde —
dönyanı
Kuyınıma koçıp yäşim.
Kön kebek açık yäşim min,
Koş kebek oçıp yäşim.

Küñel hislärenä törep,
Cirgä yahşılık iltäm.
Minem öçen sabıy — sabıy,
Ölkännär miña — ölkän!

Astırtın tügel küñelem,
Yuaşlık bardır inde.
Satlık can tügel bu canım,
Serlär bulsa da mindä...

Min şundıy säyer,
duslarım
Änkäygä ohşatalar.
...Çü, küñelem, çü, sayrama,
Alanda koş atalar...

2000 yıl. Fevral

Bügen minem karaşlarım açık,
Bügen minem böten uy yaktı.
Kerfegemä kungan kar börtege
Küñel hisläremne uyattı!

Täüge tapkır açık toyıp toram:
Min —
Bu cirneñ gaziz balası.
Kilmi minem, kilmi! —
Ruhı sıngan
Mesken ber zat bulıp kalasım.

Kütär mine, cirem, bolıtkaça,
Kar pärdäsen yırtıp oçıym ber!
Dönya vaklıkların onıttır da
Küñelemne kabat oçındır!

Yöräk tamırları şartlap sınsın
Kinät kilep kergän bähettän!
Kış tugannar moñlı bula, dilär.
Şunı uylap tagın ah itäm...

...Moñ yagıla yaktı canga gına,
Bügen minem böten uy yaktı.
Yörägemä kungan kar börtege
Kaynar hisläremne uyattı...

Ömet

Ber kanatsız yäşäü, ay, bik avır,
Davıllarda yöräk kayrıla.
Koyaş cılısına citkäç kenä
Salkın yakka yullar ayırıla.

Ber kanatsız yäşäü, ay, bik avır,
Koşlar bulıp nigä tumadım?
İ sin, Yazmış, nigä allarımda
Kar börtege bulıp uynadıñ?

Yörägemä kilep kunasıñ da
Ber mizgeldä erep betäseñ.
Kayçak kilä ber kanatsız-nisez
Eraklarga oçıp kitäsem!

Kanat närsä?!
Ömet kiräk canga!
Kemneñ canı tuñgan? Kem üksez?
Kanatsız da yäşäp bula äle,
Yaşäp bulmıy ikän ömetsez!

***
Yazmışımmı, ällä üzäk özgeç,
Ällä üzäk özgeç yalgışım? —
Tön urtasın saylap, yörägemnän
Oçıp çıgıp kitte can koşım.

Kayda gına yöri ikän inde,
Kaysı kuak oya birgänder?
Kaysı çişmä suın eçergänder,
Kaysı cillär sulış örgänder?

Kaysı koştan moñlı cır otkandır,
Anı işetep, al tañ atkandır...
Al tañ tügelder ul, ofıklarga
Canım üze barıp yatkandır...

Canım

Canıñ barmı sineñ,
çıgar ideñ
Het ber yarsıp, çäçräp, dimägez.
Avılımnıñ soñgı atı dulıy, —
Ul minem can, —aña timägez!

Yörägem

Yörägem — duslık bakçası,
Anda duslar nazlanır.
Köräşlärgä nıklık alır,
Zur eşkä ciñ sızganır.

Yörägem — näfrät taşkını!
Yavızlıkka yau kiräk!
... Añlamıym, niçek yäşider
Tik ber tamırlı yöräk?

Min bähetle!
(Kıska poema)

1
Min bähetle!
Bügen änkäy miña
Yaña külmäk alıp kiderde.
2
Min bähetle!
Kürşe partadagı
Kızga däştem. Kölde. Yögerde...
3
Min bähetle!
Alsu tañ belengäç,
Erak säfär kitäm, huş, Igım...
4
Min bähetle!
Äylänämdä — duslar,
Söygän eşem dä bar, ışıgım...
5
Min bähetle!
Ak halatlı apa
Kulga bäbi saldı: “Söy inde!”
6
Min bähetle!
Kızga külmäk aldım, —
İ şatlandı inde, söyende!

Sagınalar

Köz.
Tornalar yırak yulga
Änä inde — tagılalar.
Yazın kire kaytırbız, dip,
Väğdä birä tagın alar.
Ak bolıtlar...
(Alarga da
citä kaldı!)
Agılalar.
Ak kar bulıp kaytırbız, dip,
Bar dönyanıñ agın alar
Alıp kitte, —
Işanıç bar —
Kaytaçaklar tagın alar...

Küñellär dä ak kiçlärne,
Ak tönnärne sagınalar.
Kışka taban bara-bara,
Küzli yazlar yagın alar.
Kilmi kalmas,
Yazlar kiler...
Ütkännären sagınalar.

Töş

Kanatımnı kagıp alam,
Töpsez kükkä oçam.
Kıyalarnı saylap ütäm,
Ak bolıtlar koçam.

Töşemdä min ber börketmen,
Kük — küñeldän kiñräk!..
Keşe — koşlar näselennän,
Aña kanat kiräk!

Biyekkäräk oçkan sayın,
Yaşäü dä serleräk.
Cirem gaziz bula bara,
Cirem qaderleräk!

Susau

Gomer yulı buylap bara idem,
Ber çişmägä canım tap buldı.
Kibep-sulıp betäm digän çakta
Yarıy äle şifa tabıldı!

Kipkän bäğrem, kaynar irennärem
Kara äle — niçek susagan!
İ çişmäkäy, izge çişmäkäyem,
Ocmah basmasıdır — busagañ!

İh!
Mölderämä tutırıp kuyar idem,—
Suın canga salıp bulmıy şul.
Yulda oçragan çişmälärne
Üzeñ belän alıp bulmıy şul...

Köçek
(Bulgan häl)

Ay da, Koyaş ta yuk bügen,
Buran, barı tik buran!
Yulsız kalgan Yazmışımnı
Buranga karşı boram.

Ällä yäş, ällä kar onı —
Küzlärne äçetterä!
Karıym — şul buran eçendä
Ber näni köçek tora.

Kuyınga alıp,
Yazmışım
Artınnan cildem tizräk.
Min häzer iñ köçle keşe —
Kuyınımda ike yöräk!

***
Küñelem bügen şulkadär dä neçkä,
Häzer özeleplär kitär kebek.
Şundıy toygı: ul özelep kitsä,
İldä izgeleklär betär kebek.

***
Küñelem bügen ällä nişläp tora,
Yañgır astındagı yäşen kük...
Ber yäşnär dä i tügelep kitär, —
Küzläremdä bügen yäşem küp...

Tormış — diñgez

Tormış — diñgez.
Keşe gomere — dulkın.
Ä yazmış — güyä kıya!
Keşe canın diñgez bik yış
Kılga meñgerep kuya!

İ Keşe!
Salkın biteñne
Yarga bärgänçe tüz sin!
Kıya-yarlarnı der selket, —
Davıllar sinnän bizsen!

*
...Yaşä, Keşe!
Dulkın bulıp tügel,
Yazmışına barıp bärelgän.
Yazmış — dulkın,
kıya gomereñ bulsın, —
Diñgez şunıñ öçen birelgän...

Hıyalım

Hıyalımnı suga saldım,
Kül diñgezgä äylände.
Min yözgän korab karşında
Dulkın ayga bäylände.

Hıyalımnı utka saldım,
Çiyädäy peşte dönya,
Kulımnı suzdım, — uçıma
Özelep töşte dönya.

Hıyalımnı cirgä kümdem, —
Yamgä kümelde cirem.
Gölgä çumgan kırlarımnı,
Bakçamnı iñläp yörim.

Hıyalımnı ilgä äyttem,
Uyçan il tıñlap tordı.
Tirle mañgayın sörtte dä
Saban sabı tottırdı...

Yulga çıgam

Dönyalıktan iñgän här gam-moñnı
Küñelemä baram señderep.
Kemder söyep, nazlap, maktap kala,
Kemder kala borın señgerep.
Kemder sınıy,
Kemder canga kuya
Cirändergeç dımlı uçların.
Kemder läğnät ukıy, kemder äle
Sizdermiçä yäşi üç barın...

Küñelemä sıymıy därtle canım,
“Dönyalıkka mine çıgar”, — di.
Şunı kürep, änä, ber kara can
İske arba kebek şıgırdıy...

Açık küñel belän cirdä yäşäü
Ällä bügen mömkin tügelme?
Törmälärgä, zindannarga yabıp,
Eştän kuıp bulmıy küñelne!
Ber sınar ul, çalkan kilep töşär
Akça ise señgän kullarga.
Şunı belä torıp çıga küñel
Dönyalıkka iltkän yullarga.

Säyer toygı

Min — keçkenä can iyäse,
Küp bulsa — ber atomdır.
Şulay da, miña bulsayde
Böten palaç, böten dar!

Beryulı yabırılsınnar
Därtle canım artınnan.
Ber gazapsız, tın yäşäüdän
Garık bulıp arıtılgan!

Doşmanım küzenä mäğrur
Kölep karıysı ide!
İnanıp!
Yanıp!
Ber tapkır
Ülep karıysı ide!..

Umırzaya, kaya barasıñ?
(Cır)

Yazgı uram buylap bara idem,
Umırzaya çıktı aldıma.
Cılı kötkän canım här yaz sayın
Şul çäçäkkä karap aldana.

Umırzaya köngä açılganday,
Yaña yazga açam küñelne.
Här karaştan söyü ezläp yörim, —
Mähäbbätem şuşı tügelme?

Kerfeklärem bozlı bäskä tuña,
Moñlı canım öşi salkında.
Umırzaya mine añlıy almıy,
Umırzaya zäñgär yalkında...

Kabat-kabat sorıym yaz gölennän:
— Umırzaya, kaya barasıñ?
Nigä çıktıñ minem allarıma.
Nik yañarttıñ yöräk yarasın?

Käkkük

Moñlı käkküktän soradım:
— Alda gomerem ozınmı?
Yözgä qadär sanadı ul
Kiläçäk bar yazımnı.

Tagın käkküktän soradım:
— Kiläse yazlar küpme?
Moñlı avaz könnär buyı
İrkäläp tordı kükne...

Şul uk käkküktän soradım:
— Yazgı oyañ işleme?
Kinät urman tınıp kaldı,
Käkkük başka däşmäde...

Ücätlänep sorıym:
— Käkkük!
Alda gomerem ozınmı?
Unga çak-çak tutırdı ul
Aldagı bar yazımnı...

Bıyılgı yaz

Bıyılgı yaz, ah, kaygılı kilde,
Tanış siren çäçäk atmadı la...
Koşlar kanatında kitkän ide, —
Koşlar kayttı, canım kaytmadı la...

Nindi çit-yat illär agaçında
Elägeplär genä kaldı ikän?
Palmadamı, ällä yalgış kına
Bezdän barıp çıkkan talda mikän?

Ällä inde diñgez dulkınnarın
Buraznalar diyep aldandımı?
Ällä yaktı nurlar eze buylap
Ak koyaşka barıp yalgandımı?

Min dip belep, başka beräü bäğren
İrkäläp häm söyep üz itteme?
Ällä berär taş bäğırgä kunıp,
Yandı, köyde, tuñdı, özlekteme?

... Kaytkan cannar yazga citä...
Aprel
Dönya buylap kölä-kölä atlıy.
Can yukka da, yarar, tüzär idem,
Tanış siren menä çäçäk atmıy...

Upkın holkı

Upkınnarnıñ küzenä kerep
Yaşäü ide hıyalım.
Başnı bäräm dä kanatam
Mañgayına kıyanıñ...

Upkın avızına töşep,
Ber kaynap çıgıym, disäm...
Davıl ala koçagına, —
Kıyada yatam — isän!

Upkın küzenä kadalam,
Balık kılçıgı kebek.
Kıyaga tomıra taşkın,
Tökerep salkın kübek...

Çak tere yatam kıyada,
Hätär köräştän arıp.
Şunı gına kötkän kebek,
Upkın ala suırıp!..

Mäñgelek

Şundıy toygı küñelemdä haman-haman:
Dönya miña mäñgelekkä birelgän kük.
Küñelemä cırlanmagan başka cırlar,
Yörägemä başka cannar törelgän kük...

Viktor Harra, Babiç gomere, Cälil, Aliş,
Fidailar gomere belän minem gomer...
Här yugaltu — mäñgelekkä avır yara,
Här süngän can — yörägemdä kanlı töyer...

Yuk!
Sünmilär!
Alar canı miña küçä!
Miña küçä alar gomere, alar eşe.
Yörägemdä alar kanı tibep yata,
Küzläremdä ber tamçı yäş — alar yäşe!

Babiç kanı tösle ofık —
minem gomer,
Harra cırı — minem cır ul, minem gomer,
Küzläremnän Aliş karıy mäñgelekkä,
Süzläremdä Fuçik birgän ant häm ämer!

Alar yäşi!
Härberseneñ yäşämägän
Gomere küçä minem belän mäñgelekkä.
Köndez koyaş bulıp yana alar canı,
Yoldız bulıp kalka alar töngelekkä...
Vähşi kulı kapşaganda Babiç tänen,
Harra kulın taptaganda faşist ete...
Miña küçte alar canı, alar kulı,
Alar cırı, alar moñı häm ömete...

...Şundıy toygı küñelemdä haman-haman:
Dönya miña mäñgelekkä birelgän kük.
Minem canım millionlagan Gazinurlar
Häm Cälillär yörägenä törelgän kük...

Min — Cälillär häm Möcäylär dävamçısı,
Kalämdäşe, köräştäşe häm yäştäşe!
Alar belän rättän basıp,
mäñgelekkä
Tik ber mizgel!
Tik ber mizgel!
İh, östäse!

***

Diñgezdä ber utrau bar, imeş —
Bar borçunı alıp kala, di.
Ğaşıyqlarnıñ böten sagışların
Sunıñ iñ töbenä sala, di.

Yuk, kiräkmi bezgä andıy utrau,
Canlı tormış kına tiñ bezgä!
...Suda borçulı ber utrau kalsa,
Şul minutta kitäm diñgezgä!

İlahi şiğır

Tönge kük bügen i yarlı —
Bar yaktılık — ber yoldız.
Karañgı tön koçagında
Nikter ul yapa-yalgız...

Min dä yalgız —
kaytıp baram,
Küñeldä moñsu ber his.
Ällä şul histän tuganmı
Bu yaktı yoldızlı kiç?

Şuña da ul sizenäme
Mindäge häsrät-moñnı?
Üzenä almakçı mikän
Candagı häsrätemne?

Nider äytmäkçeme miña —
Şeltäme, üpkä-zarmı?
Belmim, närsä bu —
Allamı,
İblisme, söygän yarmı?

...Şulay dim dä, şomlı küktän
İlahi ser ezlänäm.
Kullarımnı kükkä suzıp,
Salkın karga tezlänäm...

***

Nider ülä mindä, nider tua,
Kön sayın min ülep tereläm.
Ülgän sayın dönya dertläp kitä,
Ä bit cirdä min tik ber ülän...

***

Akıl belän genä yäşim disäm,
Sagışka tara küñel.
Änkäy söte belän kermägänne
Kaylardan alıym bügen?

Oyat bit — bügen berkemgä
Doşman da, dus ta tügel...

***
Yörägemne uçlarıma kısıp,
Küpme genä yäşärmen ikän?
Niçä tapkır, bozga äverelep,
Utlarına töşärmen ikän?

Yörägemne uçlarıma kısıp,
Cide yul çatına çıgıym da...
Ezläp kitim tınıç, sadä ber il, —
Ul il yäşi bala çagımda...

Yörägemne uçlarıma kısıp,
Çıgıp kitim, disäm, dönyaga,
Barmak arasınnan, tibep-tibep,
Sagışlı häm gamle moñ aga...

Yörägemne uçlarıma kısıp,
Kıçkırası kilä bar tınga!
Küpme genä yäşälgän soñ äle,
İnde yäşäp, söyep arıtılgan...

Yörägemne uçlarıma kısıp,
Kalırmındır, ahrı, közlärdä.
Uçlarımda ömet tibep yata,
Sagış karap tora küzlärdän...

Sagışım

Sagışımnı kükkä çöyäm, —
Yaşen bulıp kabat kayta.
Bägıremä töşä dä ul
Yörägemne, ah, kanata...

Sagışımnı suga salam, —
Yarsıp-kaynap çıga küllär.
Gölbakçaga alıp keräm,
Şiñep-sulıp kala göllär...

Tauga atam, upkınnarga,
Yä urmanda adaştıram...
Üzemä dä bik gaziz ul,
Şuña... beraz... aldaştıram.

Küñel küzlärenä karıym...

Här yoldıznıñ bula üz yaktısı,
Här kayınnıñ üzgä aklıgı.
Küñelneñ dä bula meñ törlese:
Tugrı-kaharmanı, satlıgı...

Küñelemneñ küzlärenä karap,
Töbäp karap sınıym: nindiräk?
Yöräk digän närsä barmı anda?
Yä sıyganmı anda un yöräk?

Küñel küzlärenä karap sınıym:
Köräş ruhı barmı? Üç barmı?
Başkalarga avır bulgan çakta
Çäçräp çıga alır köç barmı?

... Ah bu aklık!
Yoldız yaktısımı? —
Ak kayınga kungan adaşıp...
Küñel küzlärendä ak mähäbbät,
Yöräk yöri şunda sataşıp...

Min koştır...

Gomerne ber koş kebek yäşim,
Koşlar kebek kükkä yarsınam.
Küzläremdä yoldız balkışları,
İñnäremdä kanat bar sıman...

Atlap tügel, oçıp yörim, ahrı,
Tönnär buyı sızlıy iñnärem.
Min çınnan da koştır, yüri genä
Keşe bulıp yörgän könnärem...

***

Bar dogalar onıtılıp betkän,
Kıybla taba almıy integäm.
Şundıy toygı: kisep alıngan da
Töynälmiçä kalgan kendegem...

Yazmış miña usal barmak yanıy,
Zaman agay tora cir tibep...
Bügen canım — köyen taba almıy,
Iñgıraşıp yatkan cır kebek...

***

Ni bulgandır şuşı küñelemä? —
Üze isän, üze üle kük.
Kibep yata, yulga ırgıtılgan
Özgälängän bakça göle kük...

Ni bulgandır şuşı küñelemä?
Kölep bulmıy, yılap bulmıy bit.
Sagışı da yä cibärmi inde,
Yä bötenläy yolıp almıy bit...

Ni bulgandır şuşı küñelemä? —
Şatlık-borçularım yugalgan.
Soñgı söyü hise onıtılgan,
Soñgı hatım utka yagılgan...

Härber könem — soñgı könem kebek,
Här yazganım — soñgı cır sıman.
Cirem belän Kügem arasında
Yaralı koş kebek yarsınam...

***

Ni genä kürsäñ dä, canım,
Sin ber närsägä inan,—
Söyü kitä... Kitä. Kitä!
Kitmäsen ikän iman!

Yöräk

Üze barı yomgak çaklı gına,
Ozın gomer buyı sütelä.
Cirneñ üzägennän çıgıp kitä,
Barıp ava Dönya çitenä...

***
“Min bu dönyaga Koyaşnı kürer öçen kildem”.
(Anaksagor)

Bu ğalämdä härber närsä izge,
Koyaşı da, taşı, küz yäşe.
Minem canda
yoldız atılgannan
Töşep kalgan güzäl ez yäşi.

***

Ofıklarnı küzli-küzli,
Küzlär suırılıp çıga.
Söyüenä töyelä-töyelä,
Häter suırılıp çıga...

Kışkı yugaltu

Gomeremneñ avır mäle kerä,
Kış kergändäy yäşel urmanga.
Küñelemneñ nurı töşep kalgan,
Yörägemnän cılı urlangan...

Gomeremneñ avır mäle kerä,
Özgälänep oçkan akkoştay.
İnde yazga cittem digän çakta
Nik yañadan kayttım ak kışka?

Gomeremneñ avır mäle kerä,
Tüzsen genä canım bu mälgä!
Kaysı körtne barıp aktarsam da,
Şunda yüeş sagış kümelgän...

Nik körisez uramnarnıñ karın?
Yörägemä tigän kebek lä...
Gomeremneñ avır mäle kerä,
Can öşetep kerä, yegetlär!

Yadrä tigän akkoş tösle,
Cirdä
Çäbälänep yata Kar kızı.
Gomeremneñ avır mäle kerä,
Niçek ütim kalgan yartısın?

Töşenkelektä

Tanış bakça.
Davıl!..
İh, bıyıl da
Almagaçta ber ak çäçäk kalmıy.
Söyüne dä sagış harap itä,
Vakıt kına anı cılıta almıy.
Tabu belän şunduk yugaltam da,
Küñelemdä yänä tanış buşlık.
Yaña söyü mizgel kebek ütte,
Yörägemdä suık — ike kışlık!
Ärni-ärni yöräk söyü sorıy,
Yözen yäşerä minnän may ayı.
Duslar da bar, yaz da, änkäy dä bar,
Min — dönyanıñ yätim malayı...

Bügen

Bügen mindä şatlık ta yuk,
Toymıym yöräk yarasın da.
Yaşäp yatam tınıç kına
Cir belän kük arasında.

Söymädem dä, söyelmädem,
Ant-väğdälär bireşmädem.
Bik küptännän ayırılgan
Dustım belän küreşmädem.

Uramdagı narasıyga
Nik yılmaep karamadım?
İrtänge koyaşka bagıp,
Yuk, berni dä yuramadım...

Tezlänep, tugan ciremä:
“Bähillä!” — dip ütenmädem.
Hiçber gönah eşlämädem,
Ä soñınnan ükenmädem.

Hıyallarım yukka çıkkan,
Yukka çıkkan ütkänem dä...
Çalkan töşep ruhım yoklıy
Erak küñel töpkelendä...

Ruhıma

Keşe sukkanda yılama,
Belgertmä, ülep çıda!
Elmayıp başlıym cırımnı,
Sagışlı kilep çıga...

Belgertmä, berkem belmäsen
Sineñ borçularıñnı.
Yaña söyü kaplap kitär
Küñel yarsularıñnı...

***
Bähetle dä, bähetsez dä çagım, —
Oçınam da üzem, ımsınam da.
Täräzämne açıp kükkä bagam —
Tön kebek tä bügen, tañ sıman da...

Yoldız da yuk, koyaş ta yuk bügen,
Ällä nindi tössez dönyaları.
Cärähätkä toz sibälärmeni —
Äçetterep yava dönya karı.

Yazmışıma ışanası kilmi,
Işanası kilmi yalgışıma.
Ruhım inde küptän olı yulda, —
Bütän ğaläm ezli can koşıma...

***
Küñelem ütmäslängän bügen,
Tössezlängän hislärem.
Canga ütmi koyaş nurı,
Toymıym çäçäk islären...

Närsä bulgan küzläremä?
Kara şäl yapkan anı...
Şom bulıp kerä küñelgä
Könneñ här atkan tañı.

Kulımdagı ak kalämnän
Kara tügel, can tama...
Yä, niçek kaytıym kıyblama,
Niçek kaytıym antıma?

Sagış!..

Agaçlarga çäçäk kunar çakta
Küñelemne sardı ap-ak moñ.
Yazgı şäülä avam-avam di kük
Yazgı sularına Bolaknıñ.

Kazan uramında yalgız şäülä
Üz-üzenä urın tabalmıy.
Küñelenä kungan ap-ak moñı
Mölderämä tora — tamalmıy...

Gel yalgışıp kilep kergän tösle, —
Yöri bu moñ yaznı çılatıp.
Yä tamakka töyer bulıp kerä,
Yä küzlärne kitä cılatıp...

...Almagaçka kungan çäçäk tösle,
Kazan öslärendä ap-ak moñ.
Tüzär ämäl yuk la,
sularına
Töşärgäme ällä Bolaknıñ?

Aşıgıp kitep barganda küktäge yoldızga karap uylanu

Sikerep töşmäkçe bulıp,
Talpınıp alalarmı?
Yul kürsätälärme şulay,
Yaktırtıp ap-ak karnı?

Küñelne yaktırtsa ikän!—
Sagıştan kitä almıy.
Döm karañgı!
Yoldızlar da
Canıma ütä almıy!

İlahi çak

Uramda yaz tuyı bara,
Cirneñ bähetle mäle.
Yarmalı kar böterelä,—
Yaznıñ ak fata-şäle.

Nindider serle vakıt bu,
İlahi izge vakıt.
Cannan moñlı doga çıga,
Atom tışçasın vatıp!

Min bügen

Min bügenge halätemne
Yaugan ak karga tiñlim.
Şuña min bügen üzemne
Ber söygän yarga dimlim.

Ber karaganda min bügen —
Mäğrur ber ir-at kebek.
İkençe ber karaganda —
Mıyık törtkän ak yeget!

Min bügen şundıy bähetle! —
Söygänem yanda gına.
Min bügen şundıy bähetsez —
Ul barı canda gına...

Dönyalıktagı gomerem
Kar bulıp yavıp yata.
Can-ruhımnıñ nigezläre
Vatılıp, avıp yata...

Közge etyud

Közge urman,
şaulıy-şaulıy,
küktän
Soñgı bolıtlarnı seberä.
Karaşlarım
kızgılt urman buylap
Tanış töslär ezläp yögerä.
Usak urmanında yörim.
Alda —
Canıma qaderle alanlık!..
Nik tabiğat ut belän şayara? —
Ul mine gel şulay yalganlıy...
Ut bulıp, koyaşka mançılıp,
Yalganlıy bu urman
közlären.
İñ kupşı kız kebek, yasanıp,
Kızılga buyıy da yözlären...
İserek bolıtlar sälgeldi,
Al şärab usaklar töbendä.
Bireşmim, süzem-süz:
Min — ayık!
Bar urman şärabka kübengän...
Min ayık. İrenemdä cäy täme,
Tänemdä cäy täne. Küñeldä...
Çü!
Änä ber zägıyf çäçäkneñ
Küzennän cäy çıgı tügelde...

Bügenge kön

Bügenge kön —
Dönya köze,
yuk, Dönya küze...
yuk-yuk, Dönya üze!
Agaçtagı
yafrak qadär yäştä,
üze matur,
üze açı yäştä!

İrekle täcribälärdän
(Tsikl)

1
Tön mineke,
Bügen tön mineke.
Tön — miç aldı.
Köndez balan peşkän
Çuyın kebek kara
Çuyın öylär tora.
Kiçtän şaltıragan
Tabak-savıt moñı,
Çuyınnarga katkan
Yuşkın katlamnarı
Aşa ütep,
Ut küzemä
Cıyılgan da...
Böten tänem aşa,
Beläklärem aşa,
Barmaklarım aşa
Kalämemä küçkän...
Kalämemdä — Dönya!
Tön — miç aldı.
Öylär — kara çuyın.
İtägendä —
Töşep kalgan kümer...
Minem kebek,
Bar Ğalämdä
Ul berdänber...
Ber zamannı
Kiñ ofıktan
Al şar çıgar,
Kaläm oçındagı
Bar dönyanıñ nurın
Üzenä cıyar,
Miçlär yagılır,
Çuyınnarda balan peşär...
Ä älegä
Dönya minem kulda;
Kulda kaläm, —
Tañga qadär
Mindä yäşär...

2
Yullar — kanun!
Taypılışlar — hata!
Yul nıgıgan sayın
Taypılular kimi.

Ä şulay da
Taypılabız.
Taypılışlar — hata!
Taypılışlar — ezlär,
Ezlär — sukmak başı!
Beräü ütä,
İkäü,
Öçäü...
Taypılalar yuldan.
Taypılışlar — hata!
Künegelä...
Taypılışlar — sukmak!
Sukmak — yul başı!
Yul kanun bit...
Dimäk,
Taypılışlar — kanun,
Yullar — hata?

3
Çäçäk yazın tua. “Kanun” dilär.
Çäçäk közen sula. “Kanun” dilär.
Yalgışıp ta,
Aldaşıp ta,
Adaşıp ta —
Yaz da sula çäçäk,
Köz dä tua çäçäk,
üsä,
dimäk,
Yazın çäçäk tusa,
Közen çäçäk sulsa, —
Kanun tügel äle,
Läkin
Bar bit küñel äle:
Yazgı çäçäk yazgı inde!
Közge çäçäk közge inde...
Menä bu — kanun!

Rähmät, Mizgel!

Kiç citteme —
Koyaş Cirgä sıyına,
Alsu ofık, tınlık monda izge.
Rähmät siña,
mine cırçı itteñ,
İke yoldız kavışkan Mizgel!

Tanışnı kisätü

— Gomer kebek, kük yöze dä
Koyaşlı, yoldızlı ul.
Tabınganım — Koyaş, diseñ,
Ä yoldız... Yoldız ni ul?

— Sak bul: sin tabıngan Koyaş
Kemgäder yoldız gına.
“Koyaşım” dip karıy beräü
Söymägän yoldızıña...

Karurman

Karurmanda alan ezlim,
Romaşka ise kilä!
Koyaş cılısın sagındım!..
Äy hälsez saba cile!
Nik karurman märhämätsez,
Nik salkın ul?
Uylasañ,
Ber çäçäk citä keşegä,
Ber koyaş citä läsa!

Töşemdä

Kanatımnı kagıp alam,
Töpsez kükkä oçam.
Kıyalarnı sıypap ütäm,
Ak bolıtlar koçam.

Töşemdä min ber börketmen,
Kük — küñeldän kiñräk!..
Keşe — koşlar näselennän,
Aña kanat kiräk!

Biyekkäräk oçkan sayın,
Yaşäü dä serleräk.
Cirem gaziz bula bara,
Cirem — qaderleräk!

Zöyäne sagınu

Tau yagına koyaş kungan sayın,
Hıyal kanatımnı kagınam.
Zöyä buylarınıñ landış çorın,
Sabantuylar çorın sagınam...

Kanat oçlarımnı kemder kiskän,
Mähäbbättän oyıp yörgändä.
Bähet nurın onıtıp kaldırgannar,
Yörägemä cannı törgändä...

Kaytam äle Zöyä buylarına,
Kaytıp saf suların eçärmen...
...Yuktır inde, böten gomrem buyı
Yäşlegemne sagınıp yäşärmen.

Çarasızlık

Yözen çıtıp tora küñel,—
Ällä ni bulgan aña.
Börelär küzlären yoma
Keşelär yalganına...

Sizep yäşim:
bu apreldä
Hislär yañarır kebek.
Bähetle bulası kilä!
Tik... Yaz soñarır kebek...

Yulga çıktım

Biştär totıp olı yulga çıktım,
Onıtılıp kalgan sabırlık.
Het ber totım nıklık bulsa ikän,
Küñel öslärenä yagarlık!

Yartı yuldan kire kaytırgamı?
Teşne kısıp arı kitimme?
... İrenemne kanatkançı teşläp,
Karşı cilgä kuyam bitemne...

Aprel

Meñ kat törensäm dä,
yöräk
Ällä kayan kürenä.
“İnde cır yazmıym!” — disäm dä,
Kul kalämgä ürelä...

Nindider ser bar tirämdä,
Nindider tılsım bar kük.
Kibep-yargalanıp yatam,
Susız-elgasız yar kük...

Cır urınına iñräü tauşı
Neçkä küñel kılında.
...Yazgı kar tösle yazmışım
Aprel-señel kulında...

Ekspromt

Biyäläyne kiyärgä dä onıtıp,
Kış kuynına kerep barışım.
Küñelemdä sızılıp yatkan moñga
Tonıklanıp kalgan karaşım.

Avırtuga tän siskänep kitte, —
Kulım tuñgan, yözem öşegän...
Can-bäğırne cılıtıp bulamıni,
Kümer alıp torıp keşedän?!

***

Yörägemne yarıp, can-koşımnı
Min oçırdım bügen irekkä.
Başta barıp gölcimeşkä kundı,
Annan kundı moñsu zirekkä.

Gölcimeşneñ enälären aldı,
Ä zirektän küçte maturlık.
Tañ çıkları eçep köç cıydı ul,
Kabat yörägemä kaytırlık...

Zaman agay kolagına

Menä şundıy hällär, Zaman agay,
Küñellärdä iläs-miläs çak.
Ap-ak toman yapkan ütkänemne,
Ak tomanga çumgan kiläçäk.

Küñelemdä säyer halät bügen.
Äydä, tınıp torıyk, söyläşmik...
Şatlanırga, kaygırırga belmim,
Tuy tönenä kergän käläş kük...

Äye, Zaman agay, eşlär hörti,
Candä yegär, tändä buın yuk.
Ah!.. Min bügen — balık kuyınınnan
Sıtıp çıgarılgan uıldık!

Yörägemne uçka kısıp toram,
Açtım isä — sagış tulaçak.
Timä miña bügen, Zaman agay,
Bügen minem iläs-miläs çak...

Moñsulık

Bügen moñsu, moñsu, moñsu...
Bügen mindä yalkın yuk.
Küñelemdä — töpsez upkın,
Karaşımda — salkınlık!

İmanımnı, güyä, kemder
İzep-taptap taşlagan.
Dönya bügen dönya tügel,
Dönya — yarık taş lägän!

Icgırıp tora yarıktan
Can öşetkeç salkını.
Tübädän törtep toralar,
Ä min çıgam kalkınıp...

Çıguın çıgam, tik canda
Berni yuk inde, berni...
Kerfeklärem açı yäştä,
Ä canım ärni, ärni...

Avıl. Tuy

Küñeldä ber toygı yäşi,
Sugıla-bärgälänä!
Oça-oça da äverelä
Gam-sagış törgägenä.

Cibärdem anı irkenä, —
Oçıp kitte moñ bulıp...
Ofıkka barıp kızardı,
Cirgä iñde tañ bulıp...

Nur bulıp tamdı annarı
Avılda bargan tuyga.
Bik tiz äylänep kayttı, tik...
Küñelemdä bütän toygı...

Yaktı kön

Ber cır yazası bar äle
Bügenge kön hakında.
... Uzdırdılar!
Özep-özep
Ber koş sayrıy yakında!..

Közge aldında

Mañgaydagı cıyırçıklar
Küñelgä küçte mikän?
Ällä... küz nurları belän
Yuılıp töşte mikän?

***
Ak koyaşnıñ kerfeklären
Bällür çık yapkan bügen.
Canım “sagış” digän yögen
Ber çitkä atkan bügen.

Nindider yakın his canga
Tıngılık birmi yöri.
Imsındıra...
Ämma yazmış
Bäheten birmi yüri...

Imsındıra... Saf söyügä,
Bähetkä ımsındıra.
Şuşı mizgel tüzemlekne,
Şuşı köz can sındıra...

Min — keşelekneñ hatası,
Tabiğatneñ yalgışı.
Urmansız kalgan kiyek min,
Yarsız kalgan yar koşı.

Koyaş cılısı canıma
Köz aşa ütä almıy.
İ tuñam! Canım çualgan,
Moñnarın sütä almıy...
İ tuñam!
Küñel bäheten
Başkaça kötä almıy!..

***
Niçek isän kalganmındır
Küñeldäge davıldan? —
İnde dulkın aldı digäç,
Yalgız köymä tabılgan...

Şartlap sına işkäkläre,
Yarga orına köymäm.
Soñgı sulışımnı cıyıp,
Gomer yarına menäm...

Menäm, menäm...
Menä inde
Koyaşka kulım peşä.
Öskä ürmälägän sayın
Upkınga yulım töşä...

...İsän kaldım bügen, isän,
Küñeldäge davıldan.
Belalmadım — tabiğatkä
Nindi serlär yabılgan?..

Eşkä barganda

Kışkı irtä moñsu karşı aldı, —
Ällä sagışımnı sizgänme?
Kayın kızı yözgä bäsen sipte,
Ul da sagışıma siskände.

Miña karap bar da borçıla kük,
Miña karap dönya köyenä.
...Zarlı başnı kiñ yakaga törep,
Kire kerep kittem öyemä...

Kışkı etyud

Yaz kötep yörim uramda,
Üzgäreş kötep yörim;
Monı min nindider möhim,
Üzgä eş itep yörim...

Yaz da yuk, umırzaya da,
Küñeldän cılı kaçkan.
Tışta sıyırçık buranı,—
Kotıp avızın açkan!..

Örä salkının, äy, örä!
Yuk bit ber koçak cılı!
...Yakında gına cil ulı
Kar kızın koçıp cılıy...

***

Canım bügen gel tomanlap tora,
Gel bolıtlap tora küñelem.
Ällä kayan gına cil çıgar da
Kitärmender kinät tügelep...

Yazgı sular belän agarmındır
Däryalarga töşep agarmın.
Upkınnarga kerep sıyınırmın
Häm... can tınıçlıgı tabarmın.

Közlär irtä kilä

Bıyıl tagın çal köz irtä kilde,
Yañgır bulıp kilde, kar bulıp.
Sizger küñelemneñ ber iñ sadä,
Neçkä kılı kitte tartılıp...

Çäçelgän dä... barlık sagışlarım
Ak kayınga barıp sarılgan.
Közgä äle kerep kenä kiläm,
Ä tormıştan inde arılgan!..

Sentyabrneñ yüeş, açı cile
Yöräklärgä ütep öşetä!
Uylap kına tabam ber matur köy,
Ä köz anı şunduk işetä...

İşetä dä yüeş yafrakların
Yözgä bärep kitä, tüz genä!..
Ä şulay da ömet yäşi canda —
Ega almas mine köz genä.

Yaktı yazdan kalgan yalkın yäşi,
Cılı cäydän kalgan cılı bar.
... Közlär genä menä irtä kilä,
Ak kayınnar şuña cılıylar...

Köz — 1993

Bez kitäbez inde, huşıgız, dip,
Kır kazları kanat kagına.
Sarı şällärendä yäşel tasma, —
Öyänkelär yaznı sagına.

Yazga qadär ay-hay yırak äle,
Öyänkelär tagın aldangan.
Kayınnarda haman cäyge aklık,
Usaklarga koyaş al mangan...

Küñellärem bügen közge urman,
Küñellärem yaznı sagına!
Yafrak qadär genä yörägemdä
Kır kazları kanat kagına...

Dönya
(25 oktyabr, 1993 yıl. Berençe kar)

Şatlıkka susap yörgändä
Şunduk ak karın birä.
Yaktı söyü teli canım, —
İñ güzäl yarın birä...

Moñ-sagış tulsa küñelgä,
Yañgırın birep kuya.
Hıyalga tarsañ, bäğırgä
Moñlı cır törep kuya.

Tuktalma

“Hıyalıy” digän tizlektä
Yaña ofıklar küzlim.
Tuktarga kiräk, tuktarga!
Ä min haman da ezlim...

Tınım kısıldı...
Tuktaldım...
Kazık kaktım ber yarga...
Kazan astım, kuış kordım,
Utın ezlim yagarga...

... Kitärgä kiräk, kitärgä!
Kuzgalıp bulmıy haman...
Tuktalma, bar da bar ikän
Alga — Hıyalga taban!

Diñgez yarında

Diñgez yarında üksep ber yıladım!..
Bar kaygımnı yäş itep tüktem...
Çakırdım, kemneder süktem...

Dulkınnar mine tuktausız kıynadı! –
Yuatularımı, orışularımı?
Akkan yäşläremnän taşularımı?

İrenemä ber tamçı su tiyep kitte! —
Nindi tozlı!.. Tagın tide — tozlı!
Açısınnan irennärem, küzlärem, canım sızlıy!

... Diñgezlär yazmışı hakında uyladım,
Mindäy sagışlı başkalar turında.
Ä küpme alar diñgez yarında!

Kışkı fantaziyä

Uramda zämhärir salkın,
Kayında bäs çeltäre.
Küñelne oyıtıp tora
Kışnıñ ap-ak mendäre...

Därt-yarsu basılıp kalgan,
Hıyallar – tössezlänep...
Keşelek iman yañarta,
Ap-ak kışka tezlänep...

Kar-burannıñ iñ urtasın
Şunda saylap aldım da
Tezländem...
häm...
päyda buldı
Hozır-İlyas aldımda...

İkäüläp kükkä kitäbez,
Ak tomanga äverelep...
... Min bügen iman yañartam,
Ber ülep, ber terelep...

Yazgı fantaziyä

Komsızlanıp cil kar aşıy
Kazan uramnarında;
Çıpçık halkı çır-çu kilä
Yueş uram karında.

Sagışlı adäm balasın
Alar bötenläy kürmi.
Ä! Ähä! Änä — ber çittä
Yalgız kügärçen görli...

Anıñ da kaygısı bardır,
Küñelen moñ sargandır.
Kemder, bälki, canın yarıp,
Sagış utı salgandır?..

...Çıpçıklarnı kuıp, moñsu
Kügärçen belän kalam.
İñemdä kanat yarala,
Kükkä oçıp yugalam...

***

Tuıp kına ölgergänmen,
Cannı ak sagış yapkan.
Elap açılgan küzlärem,
Yäş bulıp sagış katkan.

Telem açılgan, süz belän
Canıma iñgän ak moñ...
Gel gamle itä mikänni
Kışları tugan yaknıñ?

Änä tagın can artında
Ber häsrätle uy yanıy.
Gomerem buyı tügäm anı,
Hiç kimergä uylamıy...

Çellä

Kön çalt ayaz, nikter, nikter bügen
Zontigımnı aldım kulıma.
Kön çalt ayaz, ämma ällä kayan
Yaşen taşı yava yulıma.

Ällä kayan bolıtları çıgıp,
Küñellärne yöri çılatıp.
Kön çalt ayaz! Koyaş bäyräm itä!
Sagış kitte mine cılatıp...

Dönya kölä tile bändäsennän, —
Tışta çellä, ä min zontiklı...
Can türendä kalgan bar şatlıgım,
Kayırıp açıp karıym,
CAN — bikle!..

Köz. Siren

Babay halkı inde bürek kide,
Berazdan töşär kırau.
Sirennärgä bu kagılmıy, ahrı, —
Sarı köz, yäşel utrau...

Küñellärdä sagış kına tügel,
Yañgır yä cil kotıra.
Yörägemä bu kagılmıy, ahrı, —
Sarı köz, yäşel utrau...

***

Nider bulgan bu küñelgä,
Gel yılamsırap tora.
Bäyläplär kuyıymmı kulnı, —
Gel kaläm sorap tora...

Minem sagışlı cırıma
Kuşılıp üksi tın köz.
Küñelemdä davıl uynıy,
Kerfek astında — diñgez...

Min

Kayçagında min üzemne
Gayrätle zat itep toyam.
Kayçagında zur Ğalämgä
Börtek tuzan itep kuyam.

Minsez Cirne küz aldına
Kiterü dä mömkin tügel...
Ä kayçakta bar Ğalämdä
İl tabalmıy yäşi küñel...

... Kayçakta min Cirdä — Alla,
Kayçakta berkem dä tügel...

Utrau

Zur diñgezdä kıya-utrau taptım,
Därya kiçtem ber uç cir öçen.
Tik barıber Zur Cir allam ide,
Utrau närsä alıp ir öçen!

Zur Ciremä kaytıp, yarga mendem,
Utravımnan kittem mäñgegä.
Dulkın şavı tındı yörägemdä,
Dönyam tınıç, tiräm yäm genä...

... İh, kayçakta diñgezlärne sagınam,
Çişmä suın eçäm — ul açı!
Utraularda yäşäp, siña, Cirem,
Şul tabıngan çagım bulsaçı!

***

Tuk-tuk...
Duslar kilgän, ahrı, işegemä,
Çıgıp açıym, disäm, — aldanam.
Pesnäk kungan, disäm, täräzämä, —
Cilgä oça uçtan bar balan...

Tuk-tuk...
Kıyıp-kıyıp yaugan yañgırlarga
Niçek tüzä ikän bu tübä?
Yuk...
Ber köy tua moñlı küñelemdä.
Bu — cır bulıp yörägem tibä!

Küñelemdä...

Yazmış kartı sagış kamçıların
Baş oçında hätär uynata.
Küñelemdä —
Soñgı söyüemnän töşep kalgan
Yartı gına bäyläm moñ yata...

Ana, bala...

İmeş, keşe tuuına mizgel ütkän,
Ana kölä, bala yılıy...
Unbiş yäşe tuluına inde küptän, —
Bala kölä, ana yılıy...

***

Gıynvarda da yazlar kiler ikän, —
“Ak böre”gä uzgan çagannar...
Minem dä bit sarı sagışlarda
Bähetlärgä targan çagım bar.

Çişmä

Kipkän çişmä tösle yäşim bügen, —
Kom utıra canga, taş basa.
Çişmä kipsä, kabat tibep çıga,
Küñel belän genä başkaça...

Ber tamçısı ber gomergä tora,
Keşe atkan här taş saklana.
Borçu-sagışımnıñ yäşe bulıp,
Ülän kerfegendä çık yana...

Buılıp yata canım taş astında.
Karıy almıym, —küzgä kom tulgan.
... Yalgız çişmä tösle yäşim bügen, —
Cimerelgän, kipkän, ontılgan...

Cir — iñ maturı!
(Hıyal)

Uramga yögerep çıgam,
Koyaşka oça küñel.
Koşlar bulıp oçam, güyä,
Min gadi keşe tügel!

Min — siher iyäse, güyä,
Min — äkiyät batırı!..
Ä küzne Cirdän alalmıym,
Çönki Cir — iñ maturı!

***

Kaberlek torgan
Mähabät tauda,
Kerfegen açıp,
Yäşlären koydı
Yalgız ber çişmä —
Suı äy açı!

***

Börkäü kapladılar gölgä,
çönki:
“Davıl kilä!” — digän häbär buldı.
Davıl uzdı.
Sılu göl çäçäge
Kön yaktısı, Koyaş kürmi suldı...

***

Çın divana kebek yäşim menä, —
Ber şaşınıp üksim, ber köläm.
Kayırılıp çaptım tışauların
Häm cibärdem cannı irkenä...
Oçtı canım, oçtı bolınnarga,
Kanatlı at bulıp cilkende.
Tik kanatı köyde kır utında,
Kotkarırga yarıy cil kilde...
Cil kilde dä alıp kitte anı
Kuyınına salkın kotıpnıñ.
Yarıy äle ofık tupsasınnan
Kütärelde, koyaş totıp, tañ...
Kanatları tuñgan akbüz atka
Koyaş birde barlık cılısın.
Canım nigä yaktı kön nurına
Tüzalmıyça üksep yılıy soñ?

Çın divana kebek yäşim menä, —
Ber şaşınıp üksim, ber köläm.
Äle utka barıp töşä canım,
Äle salkın bozga törtelä...

... Yanıp-tuñıp äräm bulgançı dip,
Kuıp kertim üzen tärtägä!
— Yäle!

Ällä?

Sagışlarnı barlap yöri idem,
Siren kuagına tap buldım.
Ber mäl karap tordım gacäplänep,
Annan koçagına atıldım...

Yaşel şäle belän çornap aldı,
Saklap kaldı siren sagıştan...
Közen birep dönya yalgışkanmı,
Ällä canım sagınıp yalgışkan?..

***

Sagındırıp kına kilä bu köz,
Sagındırıp yava yañgırı.
Hislär genä mölderämä taşa,
Can küzenä tama yandırıp!..

Moñsu uylar hiç tıngılık birmi,
Alar inde küptän ak kışta.
Kurkıta da: ohşamasam ide
Kış kuynında kalgan akkoşka...

Köz koyaşı äsir itkän, ahrı,
Karaşlarım bügen yap-yaktı.
Ä şulay da buran sorıy küñel,
Cılı tormış inde yalkıttı...

Ap-ak sagış

Sarı bula, dilär, sagış tösen,
Bügen küktän
Ap-ak sagış yaudı kar bulıp.

Kerfegemdä ak täñkälär eri,
Ap-ak bulıp,
Sagış kilde beraz tartınıp...

Çäçläremä kundı ap-ak sagış,
Ap-ak sagış
Uçlarıma tuldı su bulıp.

Ak pärdägä kunıp yukka çıktı,
Ap-ak sagış
Hat östenä töşte yıgılıp.

...Sarı bula, dilär, sagış tösen,
Bügen küktän
Ap-ak sagış yaudı kar bulıp.

Östälemdä, ap-ak sagış tösle,
Ap-ak konvert
İrlär kebek yılıy tartınıp...

İ bähetem!

Sin kilgänseñ,
Öydä bulmaganmın,
Küpme gomer mine kötkänseñ.
Kaytmaganmın, haman kaytmaganmın,
Elıy-elıy taşlap kitkänseñ...

Sine kötep öydä genä toram,
Böten işeklärem şar açık.
Tik sin genä, üksez bala kebek,
Yöriseñ, di, häyer soraşıp...

Tabiğat häyläse

1
Bügen cilläp tora uram,
Küñel dä cilläp tora.
Tabiğat keşegä karşı
Nindider häylä kora.
Koyaşın kürsätep algaç,
Buran tuzdırıp yöri.
Uramga sıymagan karın
Minem küñelgä köri...
Buran belän bergä yöri
Beraz üpkä, beraz zar...
Ber poçmakta posıp yatkan
Gaybät kisäge dä bar...
Hıyallar, ömetlär anda
Yazgı kar kebek eri.
Küñelne töymäläp karıym, —
Mart
cilen kua yüri...

...Bügen cilläp tora Dönya,
Üzem dä cilläp toram.
Kış belän yaz urtasında
Kuzgaldı yöräk yaram...
2
Almagaç böregä uzgan,
Yaz iläs-miläs mäldä.
Menä öçençe kön inde
İsemeñ minem teldä...
Yöräk tauşına aldanıp,
İşekkä yögerep baram.
Sınık işek totkasıday,
Sıkırıy yöräk yaram...

Täräzäm yılıy, bakçamda
Almagaç yılap tora.
Aña karşı da mart ayı
Nindider häylä kora.

Şakıylar...
Buranmı, karmı?
Özelgän böre mällä?
Mähäbbätem iskä töşä
Şuşı kahärle mäldä.

...Menä öçençe kön inde
Küz aldınnan kitmiseñ...
Şakıysıñ...
Açam...
Nik mine
Az gına da kötmiseñ?!.
Buran gınadır la, diyep,
Üz-üzemne yuatam.
Salkın kar tulgan küñelgä
Soñgı cılı uy yata:
“Almagaç böresen özgän —
Tamırın özä ala...
Öç kön kürmi tüzä algan
Ber gomer tüzä ala...
Tüz!”

Buranlı kön

Dönyanıñ çite yırtılgan,
Yamau salırga kiräk!
Buranga çıgıp yögerdem,
Kulga aldım da köräk.

Buınnan yegär kitkänçe,
Egılgançı körädem.
Dönya tübäseneñ çiten
Köräk belän terädem!

...Cihan tınıçlanıp kaldı,
Tik... buran miña küçte.
Aldımdagı sagış tavı
Ayga qadärle üste...

Tormış, tormış...

Tormış, Tormış...
Härber yaña könem
Sinnän yaktı alıp kabına.
Kabına da gomeremä şatlık
Yaki sagış bulıp yagıla.

Tabışlardan başım äylängänder,
Yugaltular buldı, yalganı...
Hıyal däryasına töşep yözdem,
Tik töbenä citä almadım.

İh sin, Tormış!
Mähäbbäteñ belän
Özgälädeñ cannı, talkıdıñ.
Ber bähetle, ber bähetsez itte
Miña birgän söyü yalkınıñ.

Añlap kına cittem inde, disäm,
Tagın kalam upkın karşında.
Şunda tuktıym.
Hätta moñlı cır da
Äytep birä almıy barsın da...

III. Nigä uylap taptım ikän sine?

Söyü dogası

Min hätär yaularga kitsäm,
Kaytu väğdä itä almıym siña,
Ciñü väğdä itäm!

Min yırak säfärgä kitsäm,
Baylık väğdä itä almıym siña, —
Cırlar väğdä itäm!

Äydä minem belän zur tormışka,
Nazlar väğdä itä almıym siña, —
Söyü väğdä itäm!

Bähetneñ öske katı

Yangınmı ul, tönge balkışmı ul?—
Yaşen uynıy kıybla yagında...
Acagannı ak bähetkä, dilär,
Min — bähetneñ öske katında.

İke yäş yöräkne kavıştırıp,
Yazmış yöri hıyal atında.
Hıyal — ak bähetneñ üze bulsa,
Min — bähetneñ öske katında.

Belgän dogalarnı kuşa-kuşa,
Cırlar yazam irkäm hakında.
Şaşıp söyü — üze bähetter ul,
Min — bähetneñ öske katında...

Olıgaydım

Bala çakta, sine kürgän sayın,
Kar yomarlap attım artıñnan.
Annan,
usal karaşıñnan kurkıp,
Çaba idem öygä bar tınnan.

Yazlar citte.
Yomarlangan karlar
Ezläreñä töşep erede.
Sine koçkan karnı, kızganmıyça,
Ällä kemnär taptap yörede...

Häzer kürsäm, kar da yomarlamıym,
Balalıktan çıktık, nişliseñ?!
Sin haman da miña karamıysıñ,
Sin haman da miña däşmiseñ...

Tik...
Bügen dä,
Sine kürgän sayın,
Koyındırıp ütäm,
kızganmıym!
Ak kar tügel, utlı karaş atam, —
Balalıktan inde uzgan min.

Bakçadagı uylar

Gorur başın kırın salıp,
Çal aksakal ülem kötä.

...Yäşle küzen yulga töbäp,
Yalgız ana ulın kötä.

...Ata-ana sabıyınıñ
Üsep citü vakıtın kötä.

...İke ğaşıyq
ber-bersenä
Väğdä birep, ak tuy kötä.

...Çibär yeget yarın kötä
Almagaçlar arasında.

...Ä min haman söyü kötäm,
Dimäk, barı-barısın da!

Kayda kürdem?

Min sine kayda kürdem soñ?
Haman şul hakta uylıym.
Öndäme, töştä kürdemme, —
Oçın yugalttım uynıñ.

Sin miña şundıy tanış bit,
Yözläreñ, karaşlarıñ.
Bägıremä ütep kerep,
Elmayıp torışlarıñ.

Minem öçen bik tä gaziz
Hislär bar sineñ canda.
Şul hisläreñ kinät kenä
Äylänsen ide çınga!

Sineñ kem ikänlegeñne
Beler idem şul çakta.
Bez yaralganbız, küräseñ,
Ber uttan, ber balçıktan...

Min sine kayda kürdem soñ? —
Sin şunı uylap tabış.
...Beldem-beldem! Sin bit miña
Hıyalımnan uk tanış!

***
Küzläremä dönya sıygan
Küñelemdä — iman.
Tik şulay da sineñ küzgä
Kararga kıymam.

Köndez yaktı Koyaşım sin,
Tönnären — Ayım.
Siña bagıp, tañda toram,
Kiçlären bayıym.

Koyaşka karap bulmavın
Beläm, bik beläm.
İman täqdirne çakıra —
Tın gına üläm...

Meñ ülep häm meñ terelep
Yäşi yörägem.
İmanım belän söyüem —
Küñel terägem!

Sınagan bar

Sınagan bar: sine sagınganda
Änkäy iskä töşä nigäder.
Hıyalımda gına sine alıp,
İh, kaytırga ide öygä ber!

Sörtenerdäy bulıp, karşıbızga
Änkäy çıgar ide, tugannar...
Kürmi kalmıyk, diyep,
tärzälärne
Çista itep yuıp kuygannar.

İh, utırır idek gäpläşep ber,
Söylär süzlär küpme cıyılgan!
Atlas çarşau küptän tartılgan da,
Yomşak tüşäk küptän cäyelgän...

Änkäy kerer şulçak töşebezgä, —
Bala külmäkläre tegäder...
...Haman sınıym: sine sagınganda
Änkäy iskä töşä nigäder.

***

Här gomerneñ ber mizgele bula, —
Borılıp karap ütkän ezenä:
“Arı barırgamı, yukmı?” — diyep,
Sorau birä keşe üzenä.

Menä şunda ber can kilep çıga
Häm citäkläp kitä gomerne.
Şuşı çiktän uza algan keşe
Koyaş kebek ozın gomerle.

Sabırlık

Bu adämgä närsä kiräklegen
Añladım min häzer, añladım.
Sabırlıklar mindä citärlek dip,
Üz-üzemne küpme aldadım...

Ä ul mindä bik az bulgan ikän,
Bälki bötenläy dä bulmagan...
Gomer buyı tutırganmın anı —
Sabır savıtlarım tulmagan...

Min — yarınnan çıkkan yılga sıman,
Min — yılgasız kalgan yar sıman...
Tik ber tamçı sabırlıkka susap,
Söyüemnän şaşıp yarsınam...

Rähmät ukıym

Rähmät ukıym bu dönyaga,
Kışnı tudırgan öçen.
Uramnarnı, küñellärne
Akka tutırgan öçen.

Rähmät ukıym bu dönyaga,
Menä sin bulgan öçen.
Kerfegeñä ap-ak, yomşak
Ence kar kungan öçen...

Koyına-koyına ak karga,
İmänep rähmät äytäm.
Teläsäñ, telämäsäñ dä,
Koçıp alam da kitäm...

Kitäm tomannar artına,
Kitäm, billähi kitäm!
Äy Dönya!
Kış belän söygän yar bulsa,
Berni kiräkmi bütän!

Ezlär

Kört tauların ütep, kışın
Kar diñgeze kiçtek.
Tirän ezlär kaldı artta,
Cillär şaşıp iste.

Kar suları yırıp, yazın
Yueş kiçlär gizdek.
Yueş ezlär kaldı artta,
Yueşländek, tüzdek.

Cäy könnären, çäçäk cıyıp,
Bolınnarda yördek.
Çık külendä ike par ez...
Küpme kalfak ürdek!

Ä köz bezne bakçalarda
Moñsu karşı aldı.
Taptap ütkän yafraklarnı
Kükkä çöyep kaldı...

Küñelemne uyat

Nindi cillär sine irkälägän?
Nindi küllär täneñ yugan soñ?
Yä, aç inde siher-tılsımıñnı, —
Moñlı küñellärem uyansın!

Koyaş nurın alsu yözläreñä
Alsu kerşän itep yaktıñmı?
İñnäreñä yapkan ap-ak şäleñ —
Saflık börkep torgan ak tañmı?

İrennäreñ peşkän gölcimeşme?
İñ tılsımlı cireñ şuldır la...
Özep birsäñ bir sin, bik ütenäm:
Küñeleñdä sagış kaldırma!

Siña bulgan söyü hislärennän
Böten dönya, äydä, kuansın!
Yä, aç inde siher-tılsımıñnı, —
Moñlı küñellärem uyansın!

Ömetlänmä

Tabın, diseñ, miña tabın! — diseñ...
Tabınsam da,
Täüge üpkän töngä tabınırmın.
Sagınmıysıñ, diseñ, sagınmıysıñ...
Sagınsam da,
Sinnän kitkän könne sagınırmın...

Bu bireşer, diyep uylama sin,
Egılsam da,
Cannı canga törep yıgılırmın.
Onıtırmın, diyep ömetlänmä,
Yugalsam da,
Hätereñä kerep yugalırmın...

Sagış häm bähet hakında

Min sagındım, ahrı, sine, —
Küñel moñlanıp tora.
Alıp taşlıym disäm,
dönya
Tagın moñ yagıp tora.

Min sagındım, ahrı, sine, —
Urmanga çıgıp kitäm.
Urmannarga kerep bulmıy, —
Urman çitendä çitän!..

Min sagındım, ahrı, sine, —
Töşmägän küllär kalmıy.
Sagışım şundıy zur ikän, —
Sular da anı almıy...

...Sagınsa da, moñaysa da,
Keşe barıber tüzem.
Moñaygan bulam, yugıysä
Bähetle keşe üzem!

Ant itmim

Sin mine räncetteñ.
“Kit”, — dideñ.
Äy şuşı gorurlık! —
Däşmädem.
Annarı ezlädeñ, yalvardıñ,
Däşmädem, däşmädem, —
nişlävem?
Agıydel dulkını bulıp ta,
Yoldızga äverelep küzlädem.
Hisläreñ saf sineñ, izge bit,
Ahırı däşmiçä tüzmämen...

Äy şuşı gorurlık!
Yoldızday
Balkıy ul, diñgezdäy davıllı.
Kük salkın, yarlarda kıya nık, —
Min gorur, süzem süz — dävamlı!

Min gorur!
Gorur, tik ant itmim,
Däşmäm dip, kaytmam dip yanıña.
Yoldız da atıla, dulkın da
Taşlana bervakıt yarına...

***
Candagı yarsuga tüzmiçä,
Atılıp çıgam da uramga:
“Yaratmıy, yaratmıy, — dip, — mine”, —
Seremne söylim min buranga.

Candagı yarsuga tüzmiçä,
Totam da bolıtka kar atam...
Artınnan kıçkıram: “Barıber
Yaratam, yaratam, yaratam!”

Kük kire ırgıta karımnı,
Ak yomgak cilkämä kunaklıy.
Bu — yüeş kar bulıp,
yazmışım
Bitemne, canımnı yañaklıy.

Kiçermim

Can-ruhımnı aptıratkan
Bähetsez küñel mäle —
Yaratam, söyäm. Tik söyü —
Kiçerü tügel äle...

Rähmät!

Cildäy yomşak çäçläreñne
İrkäläp, nazlap däşäm:
— Şuşı çäçeñ öçen rähmät,
Minem qaderle keşem!

Şuşı karaşlarıñ öçen,
Şuşı küz nurıñ öçen,
Yäşle kerfekläreñ öçen
Rähmät, qaderle keşem!

Nazlap irkälägän çakta
Toyam kullarıñ köçen.
Nıklık, ömet birdeñ miña,
Rähmät, qaderle keşem!

Rähmät!
Miña can iñdergän
Küñel moñnarıñ öçen...
Dönyada bulganıñ öçen
Rähmät, qaderle keşem!

Rähmät, sin — kiläçäk könem,
Sin — ber hıyalıy töşem.
Uyatma tatlı yokımnan,
Minem! Qaderle! Keşem!

Kara äle täräzäñä

Yalannarda ülän borın törtä,
Çagannarda böre uyana;
Kerfek qadär genä yafrak çıkkan,—
Eh! Şuña da küñel kuana.

Täräzälär inde şar açılgan,
Yazgı hava kiräk härkemgä!
Yaz sulışı bulıp, täräzäñnän
Kerer idem siña ber töngä...

Çäçläreñnän sıypap kitär idem,
Kerfegeñnän übär idem dä...
Küz karaşıñ bulıp, ezeñ bulıp
Töşep yatar idem idängä...

İh, uyatır idem tañda nazlap,
Şat yılmaer ideñ dönyaga.
Kara inde, kara täräzäñä,—
Minem söyü bulıp kön baga...

Telsez

“Yaratmıysıñ, minem hakta
Cır yazmıysıñ, diseñ.
Kalämeñneñ oçında gel
Tanış tügel isem...”

Beläm!
Şul däşmävem belän
Sine yalıktıram.
...Min bit şaşıp söyüemnän
Telsez kalıp toram.

Kagılmıy tor...

Kagılma bügen canıma,
Anıñ sadä çagı.
Uy-hislärem — saba cile,
Yaşem — ülän çıgı...

Tuygançı ber yılıym äle,
Tuygançı ber kölim.
Min äle sine yaratmıym,
Yaratırga telim...

***

Çitkä kitsäñ — küñelemdä,
Yanımda çakta — canda.
Kürensäñ-kürenmäsäñ dä,
Härvakıt minem yanda.

Çittä çakta — yoldız kebek,
Yanımda — koyaşım sin.
Ä digänçe kük katına
Meñgerep kuyasıñ sin.

Bähet katına da şulay
Alıp men äle tañda.
Barıber minem yanda sin,
Barıber minem canda!

Ber süz uylap taptım

Ber süz uylap taptım siña,
Şundıy süz ul — tılsımlı!
Uylap kına tapkan idem,
Canım siña ımsındı!

Küñelemä salıp kuydım,
Matur hislärgä törep.
Äytäse kilde ul süzne,
Tizräk sine kürep.

Tik... nişlärmen, —
äytü belän,
Küñelem buşap kalsa.
Tacları koyılıp betkän
Çäçäkkä ohşap kalsa...

... Kayçan gına äyter, diyep,
Ozak kötteñ dä inde.
“Yazmışım! Yazmışım minem!” —
Menä äyttem dä inde...

Yugaldıñ...

Yañgırlarga kerep yugaldıñ da
Bolıt bulıp kayttıñ.
Urmannarga kerep adaşkaç ta,
Alannarda taptım.

Alsu şäfäqlärgä küçep yandıñ, —
Tañnar bulıp attıñ.
Ak tañnarga kitte, didelär,
Koyaş bulıp kayttıñ...

Kar-burannar sine alıp kaçtı, —
Yazlar bulıp kildeñ.
Diñgezlärgä barıp kuşıldıñ da
Şavı buldıñ cilneñ...
. . . . . . . . . . . . . . . .
Ah!
Yazmışıma kerep yugalgansıñ,
Tik kayda sin — belmim...

İke kış, ber yaz...

Min sine inde sagınmıym,
Beraz gına yuksınam.
Härber uy canga kadala,
Avırttırıp, uk sıman...

Küñelemdä baş kalkıta
Cannıñ gamle hisläre;
Minem sagış öçen genä
Kazannıñ bu kiçläre.

Minem sagış öçen genä
Mähäbbät digän his tä.
Söyü nindi töstä bulsa,
Küzlärem dä şul töstä.

Sagınmıym...
İnde sagınmıym!
Yuksınam beraz gına.
Bähet öçen citmi ikän
İke kış, ber yaz gına...

Fal açam

Nindi genä teläk telim ikän?
Ni äytsäm dä, haman az bulır...
İñ yahşısı, matur ber fal açıym:
— Alda gomereñ totaş yaz bulır!
Könnäreñ dä gel koyaşlı bulır,
Küñeleñä nurlar yagılır.
Ä berkönne, ber izge can çıgıp,
Yörägeñä kilep kagılır...
Kagılır da äyter:
“Moña qadär
Niçek sine kürmi yörelgän?!.”
...Menä şundıy matur ber fal açam:
— Sineñ canga bähet törelgän!

***

Täräzämne cillär kilep kaga
Sagışlanıp sine kötkändä.
Kötüläre avır ikän, bäğır,
Nik borılıp karadıñ kitkändä?

Täräzämne kakkan bu cillärneñ
Sinnän ikänlegen beläm min.
Yaşel kerfekläre kaltırana
Täräz töbendäge ülänneñ.

Şunduk toydı sineñ sulışıñnı,
Karaşıñnı toydı gölem dä.
Ul da belä — canım küptän inde
Aunap yata sagış kölendä.

Nik borılıp karadıñ kitkän çakta,
Şul karaşıñ tora tärzämdä.
Bar üpkäñne onıtıp ker äle, ker,
Avır gına itep körsen dä...

Böten bitär-borçularıñ kalsın,
Böten ah-zar kalsın ütkändä.
Kilgäläp kit şulay täräzämä,
Sagışlanıp sine kötkändä.

* * *

İnde onıttım digändä
Töşemä kilep kerdeñ.
Häl-ähvälläreñ äybätter, —
Elmayıp-kölep kerdeñ...

Yöz nurıñnıñ ber börtegen
Canıma törep kaldım.
Ämma küzeñdäge moñnı
Barıber kürep kaldım.

Minem haman yaratkannı
Sin tögäl belep kerdeñ...
Şuña da minem töşemä
Elmayıp-kölep kerdeñ.

* * *

Elmayuıñ küz aldında kalgan,
Kölüeñne niçek onıtıym?!
Sin bit minem küñel kükräülärem,
Sin bit minem yäşäü kanatım!

Küktä koyaş bulsa, cirdä sin bar,
Miña başka berkem kiräkmi.
Karama sin közge salkın kışka, —
Çuyır taş ni aña, yöräk ni...

Minem yöräk sine uylap tibä,
Minem küñel sine yuksına.
Sin bulmasañ, koyaş nurın toymıym,
Sin bulmasañ, yäşäü yuk sıman.

Sin yılmaep kaldıñ küz aldında,
Min yılmaep kitäm yanıñnan...
Barısı da yahşı, äybät, kürkäm...
Canım gına sine sagıngan...

* * *

Bügen tañda ällä nindi halät:
İh, übäse kilep uyandım!..
Yuk, übäse kilep kenä tügel,
Ber üläse kilep uyandım!..

Ber ülärgä ide nazlarıñnan,
Ber ülärgä ide naz birep...
Bügen küñel iläs-miläs tora,
Bügen küñel minem näzberek...

Yaşäü belän Ülem araları
Yakınaya ikän tañnarda.
Kolagıma haman ber moñ kerä,
Min uyanam şunı tıñlarga!

“Ömet köye bulsa yarar ide”, —
İrtä tañnan doga pışıldıym...
Şundıy halät:
Güyä canım belän
Sineñ canga barıp kuşıldım!

* * *

Küñlem minem — ber yarsulı yılga,
Dulkın bulıp cannı moñ kaga.
Ofıklardan mengän koyaş kebek,
Söyüemne açam dönyaga!

Söyüemne açam, gamle cirem
Het berazga cılınıp kitär, dim.
Belegez sez: bügen min söyüne
Bayrak itep kükkä kütärdem!

Cilferdi ul ak bolıtlar bulıp,
Räşä yapkan közge kır kebek.
Can türennän öskä kalkına da
Cäyelä ul izge cır kebek...

Söyüemne açam dönyalıkka,
Min yaratam-söyäm, küregez!
Böten öşegännär, gamle cannar,
Minem canga tizräk keregez!

Küñlem bügen — ber yarsulı yılga,
Yarlarında minem can yana.
Añlasagız, añlamasagız da,
Söyüemne açam dönyaga!

* * *

Yazmışımnan uzıp yäşäp yatam,
Yazmışımnan kaçıp yaratam.
Dönya minnän salkın akıl sorıy.
Haman hisläremne taratam.

Dönya minnän nider taläp itä,
Dönya minnän haman gam sorıy.
Soñgı börtek cır-moñımnı algaç,
Bägıremä töşep can sorıy.

Yazmışımnı uzıp yäşäsäm dä,
Dönyalıktan uzıp bulmıy şul.
Gomer buyı tügelä bargan küñel
Ber söyüdä genä tulmıy şul.

Dönya minnän akıl taläp itä,
Ä min yazmışımnı yuratam.
Min barıber bähetleder, ahrı, —
Yazmışımnan uzıp yaratam!

* * *
Min bit sine, irkäm, bäğrem, canım,
Tormıştan da nıgrak söygänmen.
Tik... bähetne yäşerergä kiräk,
Ä min anı kükkä çöygänmen.

Çualıplar betkän his-toygılar,
Bik butalçık bügen çorı da.
Därtle tavış belän cır başlıymın,
Bik sagışlı çıga cırı da...

Bezneñ yullar küptän kuşılgan da,
Bezneñ cannar küptän tabışkan.
Bähet bulıp kına kilmi söyü,
Söyü tua ikän sagıştan.

Bähet, gazap, sagış...

Koyaş nazlavına uyanam da
Härkön açış yasıym tañnarda:
Gazap belän bähet bergä yäşi
Yar yaratıp yörgän cannarda...

Kaysı kübräk, dip soramagız,
Alar arasında sagış bar.
Küñellärdä ber kıl çıñlap ala,
Şunduk taşıp çıga sagışlar!..

Bähete dä sagış bulıp yana,
Sagış bulıp ärni gazabı...
Başlanganda gazap bulsa bulsın,
Bähet bulsın ide azagı!

Bähet bulsın ide azagı!

* * *

Koş tügel min, ämma bügen
Kanat kagınıp yörim.
Çönki canımda sagış bar, —
Sine sagınıp yörim...

Sinnän başka berkem kürmi
Tılsımlı kanat barın...
Sin minem yaktı sagışım,
Sin minem kanatlarım!..

* * *

Täräzämne cillär kagıp ütte,
Sineñ canıñ şulay kildeme?
“Bu yulı min üzem kildem siña,
Sin dä davıl bulıp kil”, — dime?..

Cillär kanatında oçar idem,
Hisläremä bogau salıngan.
Yalganıñnı kiçeralmıy yörim,
Ä küñelem şundıy sagıngan!

Dönyalarnıñ töse kaça ikän,
Yöräklärgä söyü kagılsa.
Häzer kitär idem, sagışımnı
Yolıp alır davıl tabılsa...

* * *

Sin miña şıltırat, yäme,
Telefonnar arısın!
Min siña söylärgä tiyeş
Uylarımnıñ barısın.

Min siña äytergä tiyeş,
Yaratıp yörgänemne.
Öndäge sagınuımnı,
Töşemdä kürgänemne.

Sin mine tıñlarga tiyeş,
Gacäplänep, tañ kalıp!
Ä min şiğırlär ukırmın,
Märtkä kitep, ontılıp.

Sin miña şıltırat, yäme,
Eşläreñne taşla da...
Minem canga kagılmıyça,
Könnäreñne başlama...

* * *

Min töştäge kebek yäşim bügen,
Ber yugaltam sine, ber tabam.
Sine ezli-ezli, här kön sayın
Bähet urınına ser tabam...

Tormışlarım haman sagışlırak,
Böten dönya moñga kümelgän.
Bähetemnän yıraklaşkan sayın
Serlär arta ikän küñeldä.

* * *

Mähäbbätkä isem kuşıp bulsa,
Birer idem sineñ isemne.
Ägär aña can da örep bulsa,
Örer idem söyü hisemne.

Mähäbbätkä küzlär kiräk bulsa,
Karaşlarım menä — alıgız!
Tik... algançı, şuşı küzemdäge
Sagışımnı karap kalıgız!

Mähäbbätkä süzlär kiräk äle,
“Söyäm” diyär öçen kiräk ul.
Mähäbbätneñ yöräge dä bula,
Ezlämägez, minem yöräk ul...

Mähäbbätkä barısı da kiräk,
Yarsu yazı, moñsu köze dä...
Kaygı-häsrät kenä kiräk tügel,
Ul sagıştan tora üze dä.

* * *

Äytmädemme äle, şundıy, şundıy
Mähäbbätle bügen kölüeñ!
Siña kuşılıp min dä kölgän bulam,
Kölä-kölä şulay ülüem.

Äytmädemme äle, şundıy, şundıy
Mähäbbätle bügen karaşıñ.
Şul karaşıñ totaştırdı kebek
İkebezneñ yöräk arasın...

Äytmädemme äle, şundıy, şundıy
Mähäbbätle bügen yäşäveñ...
Küzläreñä bagıp, kölä-kölä,
Söyü utlarına töşüem...

* * *

Bügen töştä küzläreñne kürdem,
Küz karaşı belän añlaştık.
Üz canımnı kürdem küzläreñdä, —
Bez cannarnı, güyä, almaştık.

Bügen töştä küzläreñne kürdem,
İkäü koçaklaşıp yılaştık.
Sagışımnı kürdem küzläreñdä,
Sagışlarnı, güyä, almaştık...

Bügen töştä küzläreñne kürdem,
Şul küzlärgä karap fal açtım.
Bähetemne genä küralmadım,
Bähet belän menä yalgıştım...

Bügen töştä küzläreñne kürdem,
Küzlär belän genä añlaştık.
Ber närsäne tögäl belep kaldım —
Bez bit yazmışlarnı almaştık...

Min – Bruno!

Min — Bruno!
Bügen mine
Uçakta yandırıgız!
Yandırıgız!
Ämma şunı
Häterdä kaldırıgız:

Böten ğaläm häräkäte
Ber kanunga bäylänä —
Söygän yarım tiräsendä
Äylänä Cir,
äylänä!

Soñgı söyü

Çäçläreñ matur digängä
Küzläreñ könläşmäsen.
Yaratam, söyäm, disäm dä,
Tüz, canıy, endäşmä sin...

Kulıña çäçäk tottırsam,
“Kiräkmi!” — diyä kürmä.
Här kön kilep kerüem bar,—
Erakka çıgıp yörmä!

Minnän dä nıgrak yaratıp
Yörider sine kemder.
Nişli dä almıym, sin minem
İñ soñgı söyüemder...

Onıtkan idem

Min sine inde
Onıtkan idem.
Bügen tagın da
Sagışka köydem.

Nigäder sine
İskä aldım da
Kinät tezländem
Yazmış aldında.

Sineñ istälek —
Ap-ak kayınnar.
Küktä sin elgän
Alsu ayım bar...

Mart karlarında
Eri ezläreñ.
Sirendä böre —
Sineñ küzläreñ...

Gacizlär bulıp
Karap torışım.
Şul sirendäge
Utlı karaşıñ
Bügen nik tagın
Canıma tide?
...İnde bit sine
Onıtkan idem,
Onıtkan idem...

Kinät oçraşu

Söyü-sagışımnı bägıremä
Häncär itep törep yörgändä...
Yaşäü yämen, tormış maturlıgın
Tön pärdäse aşa kürgändä...

Ällä kayan gına kilep çıktıñ,
Cäyge cılı yañgır şikelle.
Canım tulgan yäşen-kükräü belän,
Üzeñ koyaş kebek söykemle!

Yäşle küzläreñne übim äle,
Miña küçsen barlık borçuıñ.
Kükrägeñä örim sulışımnı, —
Kabat kaytsın yöräk yarsuıñ...

İreneñnän, bitläreñnän übim, —
Yatlar töse berük kalmasın.
Ömet iñsen — şaşıp-şaşıp übim
Kükrägeñneñ asıl almasın!..

Kullarıñnan übim, iñnäreñnän...
Tezläreñnän übim beroçtan!
Avır çakta kilep yıgıl şulay, —
Can-terägem minem korıçtan!

Küzläreñä tutırıp karıym äle, —
Nilär kalgan ütkän söyüdän?
Kullarıma alıym — şundıy ciñel! —
Çak-çak tüzäm kükkä çöyüdän...

Koyaş-yoldızlarga çöyär idem...
Üzemä dä ap-az kalgansıñ.
Näq elekke kebek torasıñ sin —
Mähäbbätle, gorur, yalgansız...

Näq elekke kebek: kitep bardıñ,
Äytalmadım möhim süzemne.
Säyer halät: küzdän yugalsañ da,
Ala almıym sinnän küzemne...

***

Yörägemä nigä kagıldıñ sin,
Üzeñ belän alıp kitmägäç?
“Söyäm” di̇yüeñnän nindi fayda,
Küzläremdä yäşem kipmägäç?

Yörägemä nigä kagıldıñ sin,
Küñelemne añlıy almagaç?
Cillär bulıp oçıp kitä, di, can,
Keşelärdä cılı kalmagaç...

Yörägemä nigä kagıldıñ sin,
Cillär yazmışına duçarmın.
Tik bu yulı inde keşelärsez
Häm sagışsız yakka oçarmın...

***
Yazmış bezne oçraştırdı
Kaytkanda yırak yuldan.
Kulımnı aldıñ kulıña,
Bu — serle mizgel bulgan.

Yaşävebezneñ mäğnäse
Güyä şuşı kullarda.
Ğaşıyq bulasıgız kilsä,
Çıgıgız sez yullarga!

Tabıgız sez ul kullarnı,
Nazlagız, nazlanıgız.
Kabat tabıp söyenegez,
Yugaltıp sızlanıgız...

Şuşı kullar ber-bersenä
Söyü süze söyläsen.
Berkem-berkem işetmägän
Söyü köye köyläsen.

Alma, yäme, kullarıñnı,
Alsañ, şunduk sagınam.
Kullar bit ul can kanatı,
Ut östendä kagınam...

***
Tañ ata. Mamık kar yava,
Bitemä töşep eri.
Näq sineñ kebek übä ul,
Elmaygan bulam yüri.

Tañ ata. Toman artında
Şäfäq kızıllıgı bar.
Yaña kön äybät bulır, tik...
Beraz usallıgı bar.

Näq sineñçä, ımsındırıp,
Çıñlatıp kölä üze.
Küzne kamaştırıp tora
Kömeş ay beläzege.

Tañ ata, aña can belän
Yalganırga da riza.
Bähet bulıp kilgän köngä
Aldanırga da riza!

***
Bolıt kilä, bolıt kilä
Biyektau yaklarınnan.
Küzlär ärni, cannar ärni.
Bu kışnıñ ak karınnan!

Şuşı salkın kar ilennän
İnde ürnäk almıymmı?
Kışkı urmannarga kerep,
Agaç bulıp kalıymmı?

Bozlı tümgäkkä äylänep,
Şuşında gına yäşim!
İ Tabiğat! Bigräk cebek,
Bigräk yılak bu keşeñ!

Timä, yäme, bitärlämä, —
Aña söyü kagılgan.
Üze annan kaçıp yöri,
Üze özelep sagıngan!

Dönyadan oyalıp yöri
Şul mähäbbäte öçen.
Üze dä belep betermi
Söyü hiseneñ köçen...

Ul şundıy neçkä küñelle
Keçkenä çaklarınnan.
Äle dä yöräge ärni
Yalannıñ ak karınnan...

Beraz gına bulış aña,
Hälenä kerep kara.
Yörägendäge yaraga
Tınıñnı örep kara.

...Barıber tözälep betmäs,
Söyü — mäñgelek yara...

***
Karlıganday matur küzläreñneñ
Karaların tügep karama.
İkebez öçen dä söyä almıym,
Üzemneñ dä hislär tarala...

Şuşı küzläreñneñ yaktı nurın
Böten küñel buylap tarattım.
Üzem öçen genä cavap biräm,
Üzem öçen genä yarattım.
Şul küzläreñ öçen yarattım...

* * *

Közge uramnarda yörgän çakta
Yafrak şıgırdavı işetsäñ...
Bu — min yörim moñ-sagışka töyelep,
Kiçer, yäme, kilep öşetsäm.

Sin kürmässeñ mine, çönki can ul
Kürenmi, di, keşe küzenä.
Min bit bügen ömetemne kümdem
Bu ğasırnıñ soñgı közenä.

Kipkän yafrak kaplap kitkän inde
Ömetemneñ soñgı tamçısın.
Tänem bulmasa da, toyıp yörim
Salkın közneñ yüeş kamçısın...

Äy avırta canım, äy sızlana!..
Minem avırtunı cir toya.
Cir toymasa anı, il toymasa,
Ärni-ärni tugan cır toya!

Közge uramnarda yörgän çakta
Ärneş tulı ber cır işetsäñ...
Bu — min yörim küz yäşemä töyelep,
Kiçer, yäme, kilep öşetsäm...

Ak almagaç
(Cır)

Almagaçka kiläm
sagışımnan
Tüzärlegem kalmagaç.
Süngän ömet uyanganday bula, —
Ak söyü, ak almagaç...

Kuşımta:
Ah, almagaç, ak almagaç miña
Bähet yurap ak şäl yabıngan.
Bu dönyada güyä söyü hise
Ap-ak çäçäklärdän kabıngan...

Söygänemne, ak almagaç kebek,
Kötäm bakça türendä.
Söyü mizgelläre — küñelemdä.
Alma täme — irendä.

Kuşımta.

Almagaçnıñ ap-ak çäçäkläre
Koyıla bit, koyıla.
Minem söyü, çäçäk atıp, yazda
Kalır tösle toyıla!

Kuşımta.

Bakçada

Sukmaklarda sineñ ezlär kalgan,
Almalarda kalgan karaşıñ.
Şuşı bakça totaştırıp tora
İkebezneñ yöräk arasın.

Al göllärdä kalgan yöz nurlarıñ,
Ä cillärdä kalgan tavışıñ...
Bakçam güyä berüzenä cıygan
Dönyadagı moñnar agışın...

Dönyadagı iñ bähetle mizgel
Monda bulgan, monda yäşälgän.
Köz sarısı kungan çiyä kızı
Yaznı toyıp kabat yäşärgän...

Här kuakta, ülän börtegendä
Kabatlanmıy torgan yämnär bar...
Tik närsä bu? Här yafrak ımında
Tüzep bulmıy torgan gamnär bar?

...Üzgärtäse ide yazmışlarnı,
Tözätäse ide yalgışnı!
Bakçam bügen sineñ küñel tösle —
Üze köläç, üze sagışlı...

Diseñme?

— Tön yoldızı bulıyk, — diseñme? —
Berebez atılıp, berebez küktä
yalgız
Sagış bulıp yanıyk, — diseñme? —

... Diñgez yarın kagıyk, — diseñme? —
Berebez kükkä aşıp, ä berebez
Yarda yatıp kalıyk, — diseñme? —

... Bolıt bulam, bolıt, — diseñme? —
Berebez kükne bizäp, ä berebez
Közneñ yäşe bulıyk, — diseñme? —

... Äydä Cirdä yäşik, — diseñme? —
Diñgez kiçkän, yoldızlarnı koçkan
Keşe genä,
Keşe! — diseñme?

— Min riza!

Ak kayınnar yılmaya
(Cır)

Ak kayınnar yılmaya,
Yaz kilüen belderep.
Küñeldäge hislärgä
Bulmıy gına ölgerep.

Kuşımta:
Bar dönyanı üzemä
Karatır idem bügen.
Kemneder ğaşıyq itep,
Yaratır idem bügen.

Ak kayınnar yözendä
Yaz koyaşı nurları.
Sandugaçlar telendä
Saf mähäbbät cırları.

Kuşımta.

Ak kayınnar artında
Yazmışım mine kötä.
Gomeremneñ yulları
Nurlı yaz aşa ütä.

Kuşımta.

Ülärmen kük

Ülärmen kük bügen, şaşıp-şaşıp,
Söyüemnän kinät ülärmen.
Tik “Mäñgelek” digän ul ildän min
Kaytıp yörer yulnı belermen.
Cillär bulıp isep kaytırmın da
Çäçläreñä tiyep kitärmen.
Kötüçese bulsın kaytır cannıñ,
Kaytuçısı bulsın kötärneñ...
Cılı yañgır tamçıları bulıp,
Kolak oçlarıñnan übärmen.
Min, küräseñ, tik ber tapkır gına
Şulay übär öçen ülärmen...
Cäyneñ yaktı koyaş nurı bulıp,
Kerfegeñdä biyep yörermen.
Kaygı-ränceşlärdän öşegändä
Cılı sulışımnı örermen...
Ülü bit ul — yukka çıgu tügel,
Can-ruh kala, sulış kala, di.
İmeş, Hoday
yarı söymägänne,
Üze yaratkannı ala, di...

Ülärmen kük bügen, karaşlarım
Küzläreñdä kalır mäñgegä!
“Ülep yaratam!” dip äytkännär bit,
Kalmamındır inde min genä!
Ülärmen kük bügen, toman bulıp,
Ocmah türlärendä erermen.
Tänem kalır, ämma canım belän
Sineñ yanga kaytıp yörermen!

Yaña yıl ile
(Cır)

Yaña yıl ile, Yaña yıl ile —
Dönya yabıngan ak bärhet şälen.
Ak kar börtege yaktılıgınnan
Kabıngan ak ay — Yaña yıl şäme.

Kuşımta:
Yaña yıl ile, Yaña yıl ile —
Yazlarga äle yırak, bik yırak.
Yarsu küñelem mähäbbät sorıy,
Şuña moñsurak. Şuña moñsurak.

Yaña yıl ile, Yaña yıl ile,
Mähäbbät yava küktän kar bulıp...
Küñelgä kungan ap-ak hislärem
Yazın ber çıgar taşıp, urgılıp.

Kuşımta.

Yaña yıl töne yalvarıp sorıy:
“Tukta, sin, yazga aşıkma äle...”
Nişlim soñ, här yaz — söyü bilgese,
Nişlim, mähäbbät — ğaşıyqlar ile.

Kuşımta.

Bitär

Sineñ karaşlarda — dönya üze!
Küzläreñdä — yoldız balkışı!
Sin — färeştä! Hoday Täğaleneñ
Cirgä iñderelgän yalgışı.

Küktän iñgännärne öyrätmilär,
Läkin küklärgä dä kütärmim.
Söyü öçen birelgänseñ cirgä,
Nik söymiseñ, diyep bitärlim.

* * *
Nigä uylap taptım ikän sine,
Şundıy tınıç ide sin yukta.
Kayçagında bik bähetsez can min,
Bik bähetle keşe kayçakta...

Küñelemneñ iñ tıngısız çagı,
Uy-hislärem cilgä taralgan.
Belep-sizep yäşim, toyıp yäşim, —
Kiläçägem küptän yuralgan.

Yulnıñ başı härçak sikältäle,
Yulnıñ ahırı da gel taşlı.
Härber yoldız küktä koyaş tügel,
Här oçragan keşe — yuldaşmı?

Kinät kenä onıtası ide, —
Min sagınam sinsez çaklarnı.
Tıya almasımnı beläm dä soñ
Yarsıp çapkan gomer-çaptarnı.

Şul çaptarnıñ toyak aslarında
Ärnep yatam bügen... Ya Rabbım!
Yakın kilergä dä yaramagan,
Ä min sine özelep yarattım!

Küpme bula mine cafalarga?
Küpme bula mine sınarga?
Nigä uylap taptım ikän sine,
Bik bähetsez bit min sin barda?!

Oçraşu

Menä tagın oçraştık ta,
Huşsız bulıp torabız.
Kul suzarlık kına ara —
Şundıy yırak arabız!

Sin şul uk. Ällä tügelme?
Ayıra almıym äle.
Belmim, belmim... Küñelemne
Bik açıp salmıym äle...

Şundıy tanış küzläreñdä
Başka keşe räseme.
Däşmä, däşmä! Telläreñdä
Başka keşe iseme!

Bu yözeñne, çäçläreñne
Başka keşe nazlagan.
İh, bezgä bergä bulırga
Yazmagandır, yazmagan...

Yaratmıym da inde sine.
Yaratam! — Aldıym, aldıym...
Min sinsez yäşi almıym bit,
Tik... Kiçerä dä almıym.

Tañda tugan şiğır

Gomerem buyı sine ezlim,
Yugaltam, tagın tabam.
İnde sünep bettem digäç,
Küzeñä kilep kabam.

Küñeleñä kilep töşäm,
Ni barın belmäsäm dä.
Min inde tere ük tügel,
Bötenläy ülmäsäm dä.

Berdänber yuanıç — al tañ,
Tılsım bar bu tañnarda.
Kürä genä bel sin anı,
Öyrän genä tıñlarga!

Fani, canıy dönyalarnı
Totaştırıp tora tañ.
Näq sineñ kebek ikän ul,
Şuña da bik yaratam!

Bähet belän bähetsezlek
Çige kebek bu al tañ.
Gomerem buyı tabam sine,
Gomerem buyı yugaltam...

***
Yöz suımnı sıpırıp cıyıp birdem,
Küzläreñne yudım, canıñnı.
Belmim inde, şuşı yöz suıday,
Böten yazmışıña tamıymmı?

Yöz suımnı sıpırıp cıyıp birdem,
Kullarıñnı yudım — talmasın!
Şul su belän nazlap-nazlap yudım
Kükrägeñneñ asıl almasın!

Tik närsä bu? Hiç añlamıy toram —
Karaşıñda moñsu oçkın bar.
Nik açmıysıñ haman küñeleñne,
Küñeleñdä nindi yuşkın bar?

...Hıyalımnı yukka yañartkanmın,
Hiçber kiräkmägän eş bulgan.
Yöz suımnı sıpırıp cıyıp birdem,
Su digänem açı yäş bulgan.

***
“Bähetem minem!” — diseñ sin,
Küzläreñ — mölderämä!
“Bezgä däşmime?“ digändäy,
Uyana göllär änä.

“Bähetem minem!” — diseñ sin,
Küzläreñne üpkändä.
“Tere bähet” bulıp toram,
Çäçläreñne sütkändä...

“Bähetem minem!” — diseñ sin,
Canıma sıyınasıñ.
Nazlarıma irkälänep,
Sabıyday söyenäseñ...

“Bähetem minem!” — diseñ sin,
Koçagıñnı açasıñ...
Cannar kuşıldı digändä
Yazmışıña kaçasıñ...

***
Kanatlarıñ yugın belmägänmen,
Min küklärgä sine kütärdem.
Üzemneñ dä kanatlarım yanda, —
Yörägemnän yäşen ütkärdem!

Ber kanatsız yäşäü kıyındır ul, —
Min häleñne añlıym, qaderlem...
Tik min sineñ ber kanatsız-nisez
Oçıp yörüeñne häterlim.

Par kanatsız keşe bulamıni,
Kanat bit ul — şul uk can koşı.
Yaşär, oçar öçen kanat kiräk,
Kanat bit ul — hıyal balkışı!

Sin şul hakta beraz uylıysıñmı,
Tön katında kinät uyanıp?
Min dä bu tön sine kötep yatam,
Sıngan kanatıma tayanıp.

***
Min sine uylap çıgardım,
Häm çın-çınlap yarattım.
Tolım-tolım çäçlär eldem,
Saba cile cibärdem dä
Çäçläreñne tarattım...

Min sine uylap çıgardım,
Ber par zäñgär küz kuydım.
Zäñgär diñgez dulkın çöyde, —
Karaşıñnı cıyar öçen
Siña kıya-kaş uydım...

Min al tañ uylap çıgardım,
Par koyaş — ike biteñ...
Koyaş yözendä bocralar —
Bähet küldävekläre ul, —
Didem: “Bähetle itim!”

Min yazmış uylap çıgardım,
Kötäder inde nilär?
İke koyaş arasında
Gel yañgırap torır kebek
Küñel cilketer köylär...

Min sine uylap çıgardım,
Didem: “Bähetle ittem”.
Ä sin cırlıy belmiseñ iç,
Bähetle bula belmiseñ...
Min sine taşlap kittem.

Sin köläseñ...

Sin köläseñ —
Tavışıñ havada
Citlekkän çiyädäy yarala!
Sin köläseñ —
Tolımıñ,
Aldanıp,
Yalagay cillärgä sarıla...

Sin köläseñ —
Kiläseñ,
Şuñamı —
Cilkenä küñelem, cilkenä!
Sin köläseñ —
Yörägem!..
Hälemne
Ul gına belä dä cil genä...

Sin köläseñ —
Uçıñda biyegän
Cillärdä yuasıñ yözeñne.
Cillärdän aldarak däşimçe:
“Yarattım, çibär kız, üzeñne!”

Kölüläreñ
Yañgıratıp kölüläreñ
Ällä nilär añlata.
Sandugaçlar sayrıy başlıy,
Tau artında tañ ata...

Yaña çişmälär uyana,
Aşıgıp yazlar kilä.
Nişlär ide ikän dönya, —
Äle dä kızlar kölä!

Sineñ därtle kölüeñnän
Kön şatlıkka kümelä.
Küñellärem mölderämä,
Kölmä bütän — tügelä!

Miña karama — köl äle,
Siña kölü kileşä.
Yaratışkan cannar gına
Tuktıy almıy köleşä.

Kerfegeñne bütän ber dä
Açı yäş çılatmasın.
Sineñ kölüeñnän başka
Alsu tañnar atmasın.

Sineñ kölüeñnän başka
Çişmälär dä akmasın.
Kölüdän genä tuktama,
Yuksa... Hoday saklasın!

***

Tuu belän, şuşı yaktı Koyaş
Ala bezne cılı koçagına.
Nıklap nazlanırga ölgermiseñ,
Irgıta ul söyü koçagına...

Bez dörlägän uçak yaktısınnan
Kabat yaktı alıp yäşi Ğaläm.
Närsä bulgan, belmim, bu keşegä, —
Soñgı vakıtlarda öşi Ğaläm.

***
(Söyügä)
İrtänge tañ atunı,
Kiçen koyaş batunı
Alışmıym siña.

Yokısız tönnärneñ
Gazaplı ilhamın
Bagışlıym siña!

Onıttım — onıtmadım

Min sine onıttım inde,
Küktäy serle küzeñne,
Mañgay kıygaç çäçläreñne,
“Söyäm” digän süzeñne...

Min sine onıttım inde,
İrkäläü-nazlarıñnı,
Sine miña büläk itkän
Koyaşlı yazlarımnı...

Min sine onıttım inde,
Köylägän köyläreñne,
Mine divana ittergän
Yagımlı yüläremne...

Töşemä kilep kersäñ dä,
Kürmädem, tanıtmadım.
Min sine inde onıttım...
Min sine onıtmadım!

Aylı kiç sagışı

Ayırıldıñ da kitteñ. Närsä ul
Barır keşeñ bulgaç, şulaymı?
Aylı ber kiç ide. Menä bügen
Tirgäp yörim äle şul aynı!

Ayırıldıñ da kitteñ. Närsä bula
Gamgä töyelep ber can kalgannan...
Toyasıñdır, hätta, — änä ul can
Ärnep-räncep yöri yalgannan...

Ayırıldıñ da kiteñ. Yazmışıñnı
Başka yakka borıp cibärdeñ.
Ä min haman sineñ arttan baram,
Ut-sulışı bulıp cillärneñ...

Kaurıyı bulıp ak bolıtnıñ,
Yäş üläne bulıp yalannıñ,
Görlävege bulıp aprelneñ,
Kızıllıgı bulıp balannıñ...

Ayırıldıñ da kitteñ. Minem sagış
Kük yözendä yözä ay bulıp...
Üzeñ belän cannı algansıñ bit,
Kala almadım şul taypılıp...

Divana

Härkemgä bärelep kitäm,
Şatlıgım yoksın, diyep,
Tirgäp kalalar: “Divana!
Cähännäm yotsın!” — diyep...

Miña tämug ni, ocmah ni,
İblis tä, Alla da ber.
Bügen canımnan tübändä
Bar tähet häm bar kaber!

Min bügen bähetle keşe,
Min bügen üzem Alla!
Kölä-kölä başnı kuydım
Söyü digän sandalga.

Kuydım da äyttem irkämä:
— Menä min — hökemdar bul!
Teläsäñ — başımnı özdert,
Teläsäñ — söygän yar bul!

Şunı belmilär keşelär:
Menä baş — isän, isän!
“Divana”, — dilär, citmäsä,
“Min — iñ bähetle!” — disäm...

***
Söyü miña aprel bulıp kilde,
Siren bulıp küzgä karadı.
Yöräk tösle yafrakları belän
Çäçläremne söyep taradı...

Häm endäşte: “Yalgızlıkka tüzdeñ,
Söyü-bähetkä tüz äydä!”
Tik nişli dä almıym, —
häbär kilde:
İnde kitäseñ, di, bu cäydä.

Taşlap kitsäñ minem söyü ilen,
İrenemne teşläp çıdarmın.
Tüzalmasam inde, ezläreñä
Siren bulıp üsep çıgarmın!

Sineñ karaşlarıñ

Könnän yaktı alıp,
Küktän yoldız baktı.
Sineñ karaşlarıñ
Yoldızlardan yaktı.

Könnän därt-moñ alıp,
Bılbıl sayrıy irtän.
Sin cırlagan cırlar
Moñlıraktır, irkäm...

Könnän söyü alıp,
Yazmışıma bagam.
Barır yullarıña
Tözep yoldız yagam...

Könnän sine ezlim,
Bılbıl, yoldız bulıp...
Galäm karap tora,
Küzläreñä tulıp...

***
Min kiç buyı siña hatlar yazdım,
Min tön buyı sine sagındım.
Ällä niçek kenä, yalgış kına
İñ avırtkan cirgä kagıldım.

Mähäbbätneñ bähetseze bulmıy,
Moñsu, sagışlısı bulsa da.
Şuña kürä min yılamıym, yuk-yuk,
Küzläremä yäşlär tulsa da...

Kayçan gına, kayçan küreşerbez?
Sagışıma bettem sabışıp.
Yazgan hatlarımnı kanat itep,
Cannar gına yöri kavışıp...

***
Can öşetkeç hatlarıñnı
Uçakka saldım.
Şuşı uttan azga gına
Cılınıp kaldım.
...Ber mizgelgä tuıp ülgän
Uttan oyaldım.

Kürenmiçä yörmä

Allarıma allar yava...
Sine kürgän mällärdä...
Sin yuk çakta:
“Kayda ul?” — dip,
Sorap yörim göllärdän.

Sorap yörim sirennärdän,
Tanış bılbıllarımnan...
Cır otmıyça yäşi almıym
Küñeleñ kıllarınnan.

Allarıma al yausa da,
Göl yausa da,
barıber
Kürenmiçä yörmä, yäme,
Yuksa... canım yarılır.

Min bügen

Här minutımda üzgäreş, —
Ber köläm, ber yäş tügäm.
Belep toram, mondıy ğamäl —
Eget öçen eş tügel.

Yörägemneñ cegäre yuk,
Küñelneñ moñı kipkän,
Söyüneñ tañı ütmägän,
İnde şäfägı citkän...

Här minutımda üzgäreş, —
Kölep yä yılap aram...
...Yaşen astınnan çıkkanday,
Yanıñnan kaytıp baram.

***
Yuratma kiläçägeñne,
Bügengem bulıp kalçı!
Kiräkmi kara siherçe,
Kiräkmi yalgan falçı!

Sine gazaplap,
ärnetep,
Bäğreñä kerep baram...
Min — yörägeñä uyılgan
Bügenge tirän yarañ.

Yuksınu

Öçençe kön inde sinsez yäşim,
Gomer bähasında könnärem.
Kışkı körttäy baskan sagışımnan
Asılınıp töşkän iñnärem.

Minem kebek üksez, yalgız cannar
Dönyasında bütän yuk sıman.
Sineñ belän meñ kat gazaplırak,
Şunı belä torıp yuksınam...

***

Tabiğattä dürt taraf bar,
Bişençegä tabınam.
Şul kıyblaga baksam gına
Koyaş bulıp kabınam...

Dürt tarafnıñ da töse bar
Sineñ karaşlarıñda.
Can täslim kılırmın, ahrı,
Söyü taraflarında...

Minem söyü

Minem söyü — ber tau kuyınında
Hälsez erep yatkan kar kebek.
Ä şulay da, ul kar astında da
Gayrätle ber taşkın bar kebek...

Minem söyü — şuşı taşkın kebek,
Tau kuyını aña tar kebek.
Yäşim şulay: şaşıp yaratıp ta,
Ser birmiçä yörgän yar kebek...

Yäşnädeñ...

Ayaz tormış kügendä sin
İ yäşnädeñ, kükrädeñ!
Kerfegem köyde utıñda,
Yargalandı kükrägem!

Utlı kamçılarıñ belän
Canga suktıñ—aumadım.
...Läysän yañgır kötkän idem,
Yäşnädeñ,
tik...
yaumadıñ.

***

Sin miña sınap karıysıñ,
Canıma uktalasıñ.
Aykap-aykap yöriseñ dä
Yöräktä tuktalasıñ...

Näni koş balası kebek,
Canıma sıyınasıñ.
Ul hakta üzeñ dä belmi,
Söyüdä koyınasıñ...

Siherçe kız

Küpme naznı urladılar minem,
Küpme yaznı tartıp aldılar.
Küpme yöräk, miña ut törtäm dip,
Törtälmäde — yalgız yandılar...
Ä şulay da yangın şäüläläre
Yörägemdä elenep kaldılar.

Küpme yugalttım min!
Sine taptım
Küpme yugaltular arkılı.
Şuña kürä sineñ hakta da ber
Dastan bulıp moñsu cır kala...

Ütkännärdän mine aynıttıñ da
Kiläçägem kügen nurladıñ.
Siherçe kız!
Küzläremä karap,
Soñgı hisläremne urladıñ.

Ber tutaşka

Uramda yaz bäyräm itä,
Cäy kölep karap tora.
Keşene uyatu öçen
Şuşı da yarap tora...

Küñellär sının turayta,
Karaşlar ütkenäyä.
Uylarda — ziräk-tapkırlık,
Süzlärdä — uk-kinaya!

Bu çorda söyü-mähäbbät
Yaktı tösmerlär ala.
Monda kartlar — üsmer yeget,
Monda üsmerlär — bala!

Uramda yaz bäyräm itä,
Çittän cäy karap tora.
Yaznıñ bu mizgele cirdä
Tilertep yarattıra!..

“Söyäm” digäç...

Taralgan sal kebek,
küñel
Şaulap taralıp kitte...
Kükkä aşkan moñ dulkını
Hay kisä genä bitne!

Äyttem dä şul möhim süzne,
Külgä äverelep tındım.
Moñ dulkınnarı yardagı
Kamışka bärelep sındı...

“Söyäm” genä didem, canım
Yalangaçlanıp kaldı.
Dulkın tındı.
Kem cıyar soñ
Taralıp yatkan salnı?

***

Sin äle kışta yäşiseñ,
Min inde yazga çıkkan.
Yöräklär añlaşa almıy,
Aşıkkan yaz, aşıkkan...

Min — sıyırçık, imeş...
Suık
Cirgä bärep töşerä.
Umırzaya bulsam... Buran
Kar astına yäşerä!

Görlävek bulıp yögersäm,
Boz-elpä kaplıy ösne...
Böredäy şıtsam...
Kızaram,
Yöräk kanagan tösle...

Kanıy-kanıy yıgılıp töşäm
Yardagı tuñ balçıkka.
... Yöräklär añlaşa almıy,
Aşıkkan yaz, aşıkkan...

***

Yazmıştan uzmış yuk. Anısın
Beläm dä, añlıym da bit...
Ber vakıtsız söyü kilde,
Yuk ikän annan tabib.

Gıyşkımnı yäşerep karıym, —
Küzemnän balkıp çıga.
Häter diñgezenä salam,
Davılday kalkıp çıga...

Akka cır itep tügäm, häm...
İnde kotıldım, disäm...
Küñeldä yaña cır tua, —
Söyü haman da isän!

Yazmıştan uzmış yuk, dilär,
Gel yalgan ikän, yalgan.
Söyü
şul yazmıştan
küpme
Mäcnünne tartıp algan?!

Algan da, uçına salıp,
Koyaşka çaklı çöygän.
İñ kara minutında da
Keşe yaratkan, söygän...

... Ber vakıtsız söyü kilde,
Yuk ikän annan tabib.
Bügen uk barıp tezlänäm,
Yarımnı tañnan tabıp...

***

Küñelem bügen oçına,
Cäyge kübäläk kebek.
Min anı alanga çöyäm,
Kanatlarınnan übep.

Belep toram
kübäläkneñ
Ber könlek gomere barın.
Ul kungan çäçäk töbendä
Uçak kümere barın.

Töşär dä yanar kübäläk,
“Gölt” itep dörläp yanar.
Süngändä
ber oçkın bulıp,
Sineñ canıña tamar...
Moñ-sagışlı yörägeñne
Söyü tösenä manar...

Aç sereñne!

Nindi cillär sine irkälägän?
Nindi küllär täneñ yugan soñ?
Yä, aç inde yöräk serläreñne, —
Moñsu küñellärem uyansın!

Koyaş nurın yaktı yözläreñä
Alsu kerşän itep yaktıñmı?
İñnäreñdä ak şäl — şäl tügelme,
Saflık börkep torgan ak tañmı?

İrennäreñ...
peşkän ciläkter ul,
İñ-iñ serle cireñ şuldır la...
Özep birsäñ bir sin,
bik ütenäm:
Küñelemdä sagış kaldırma!

Ber min genä tügel, siña karap,
Böten dönya, äydä, kuansın.
Yä, aç inde yöräk serläreñne, —
Moñsu küñellärem uyansın!

***
Kitteñ...
Ä min kükkä bagıp kaldım.
Ak kar sorıym Cihan kartınnan.
Küñel kılı soñgı çikkä citep,
Soñgı körçegenä tartılgan...

Cir östendä min ber yara kebek,
Aklık citmi üksez canıma.
İñräp ak kar sorıym,
karlar yausa,
Sin kaytırsıñ tösle yanıma.

***
Här köngä şatlanıp yäşim,
Sine birgän köngä...
Här mizgelen alıp keräm
Sine birgän töngä...

Alıp keräm dä...
yugaltam,
Ezläp arıp betäm.
Tapmıym.
Sine ezläp, tagın
Yaktı köngä kitäm...

***
Gomer buyı ike yara
Ärnetä yöräk iten —
Änkäy — Ğalämneñ üzäge,
Ä sin — Dönyanıñ çite...

Köldeñ...

Küñelemneñ töymäläre
Çelteräp koyılıp töşte.
Şat kölep cibärüeñnän
Küñelemdä cäy peşte...
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Sineñ cannan minem canga
Ber alma tägäräp töşte.

***
Yögerep-yögerep barırmın da
Kükkä kitärmen kebek.
Uçlarıña kunarmın, yä
Oçıp ütärmen übep...

Küz nurlarıñnıñ yätmäse
Üzenä tartıp alır...
Häm tau qadärle canımnan
Börtek moñ yatıp kalır.

Oçarmın-oçarmın da
ber
Töşärmen utka, beläm...
Barıber yöräk paräsen
Kaurıy-kanatka teläm!

***
Sirengä kömeş kunar çak,
Yaşennär yäşnär vakıt.
Mähäbbät kerde yöräkkä,
Sagış kapkasın vatıp.

İsänläşep tä tormıyça,
İñ türgä uzdı da ul
Cır başladı...
Şul cırınnan
Yöräktä kuptı davıl!..

Ällä nindi serle buldı,
İlahi buldı bu kön.
Sizäm lä: siren uyanır,
Yaşennär yäşnär bügen!

***

Söyüebez — diñgez.
Bez — yarları.
Dulkınnarga ürlibez.
Diñgezebez iksez-çiksez,
şuña
Ber-berebezne kürmibez...

Yalınmam!

Gorur yılga bulıp kitärmen kük
Yarlarımnan — sineñ yanıñnan.
Elga kitä ala yarlarınnan,
Yäşi almıy yarsız...
Yalınmam!

***
Ällä närsä bulgan siña,
Ber yılmaymıysıñ bügen.
Şomlı bolıt kaplap tora
Moñlı küñeleñ kügen.

Cil-davıl bulıp kilim dä
Taratıym kara şomnı.
Häm Koyaş itep kütärim
Söyüle karaşımnı!..

***
Nigä söyäm ikän? Başkalardan
Bernärsäñ dä artık tügel lä...
Küzläremne yomsam — küz aldımda
Küñelemne yomsam — küñeldä!

Sin bit minem bäğır kıllarına
Yazmış cebe belän bäylängän.
Sineñ yanda minem böten gomer
Tormış bäyrämenä äylängän.

Küzläreñdä nider balkıp ala, —
Yalganmı ul, yazmış nurımı?
Ul küzläreñ — cannıñ
kıyın çakta
Cılı ezläp sıyınır urını.

Karaşlarıñ cil sulışı kebek, —
Üzlärenä yotıp alalar.
Nazlap-nazlap yörgän bulalar da
Cannı kinät ötep alalar.

Nigä genä söyäm ikän sine,
Sineñ belän genä yörim min...
Ällä inde bähetsez ber mäcnün,
Ällä bähetle ber ireñ min...

Bügennän ük äybät tabib tabıp,
Yöräktäge cannı karatam.
Minut sayın sinnän vaz kiçäm min,
Minut sayın nıgrak yaratam!
*** Öşi-öşi kaytıp kiläm
Gomerem uramınnan.
Kerfeklärem bästän ärni,
Küñelem — kara moñnan.

Min yılak tügel, tügel! Tik
Här küzänägem yäşle...
Kerfeklärem genä tügel,
Can-ruhım bügen bäsle.

Ak kayınnar sulışına
Canımnı kuyıp karıym.
Cılınalmıy...
Yörägemä
Ay-Koyaş uyıp karıym.

Açı cilgä açam cannı,
Kipkän yafrakka töräm.
Közdä kaldırıp söyüne,
Min şulay kışka keräm.

Kildem äle...

Menä tagın işegeñä kildem,
Täräzäñä karap toramın.
Bägıremä alıp törer idem
Kazanımnıñ şuşı uramın!

Häm cılıtır idem tınım belän
Çıpçıkların, çagan kızların.
Kemder tuyga bara, kem tugayga,
Min şuşında kiläm yazların.

Küz yäşlärem tamgan cir bar monda,
Mähäbbätem ülgän urınnar...
Äle da bar
cirdä
isemnären
Doga itep yatlar uramnar!

Utır äle

Utır äle, utır äle
Täräzä yannarına.
Ber därtle köy köyläp cibär,
Ütkäzep cannarıma!..
Çäçläreñne tarat äle, —
Cil-davıllar könläşsen.
Meñ yıl däşmägän Kük yöze
Bügen kilep endäşsen!

Äytsen ul:
— Siña, i kızıy,
Söyü kagılgan ikän,
Yörägeñdä nurlı, yaktı
Yoldız kabıngan ikän.
Ul yoldıznıñ nurı töşkän
Beräüneñ can türenä.
Täräzägä kara, i kızıy,
Annan şul can kürenä...

Kızıl külmägeñne ki
(Tönge fantaziyä)

Cete kızıl külmägeñne
Ber ki äle, ki, irkäm;
Şunı kidisäñ, tönnärem
Yaktı könnän dä kürkäm!

Cete kızıl külmägeñne
Tez ösläreñä cäy dä
Allarıña al başımnı,
Al mine kıştan cäygä!

Tartıp al açı sagıştan,
Kışkı salkın tönnän al!
Kızıl külmägeñä törep,
Söyü uçagına sal!

***
Tuzgan çäçle köz kilgän iç...
Mäğnä ezlim canımnan.
Söyü ütep bara, imeş,
Däşmi-nitmi yanımnan.

Koşı kitä közläremneñ,
Kışı citä küñelneñ.
Asılın, moñın, sagışın
Añlau kıyın bu mälneñ...

Ak kışı citä küñelneñ, —
Sulışın toyıp toram.
Bäs kuna kerfekkä, canga, —
Här tañda koyıp toram.

Salkın tının toyıp toram
Gomeremä kergän kışnıñ.
Kanatına cannı eläm
Küñelemnän oçkan koşnıñ.

***
Közgä kerdek kenä, inde
Uramnarda kar ise...
İ sagındım! Niçek kenä
Küzläreñä karıysı!

Niçek kenä yakınaytıym
İke yöräk arasın?
Tüşkä kungan yafrak kına
Almıy yöräk yarasın...

Kayan ezlärgä üzeñne,
Kayan küzlärgä küzeñ?
Yalgan ikän...
İmeş, Keşe
Böten närsägä tüzem...

Yalgan ikän.
Bu sagıştan
Terelter däva yuk la...
Het yafrak astına kümel,
Het ayga menep yokla!

Közdän ezläp yörim sine,
Uramnarda kar ise.
Küren inde...
İh, küzeñä
Tik ber genä karıysı!

Min — kışta
(Şayaru)

Telgä betkän bändä, diyep
Uylıysıñdır yış kına.
Mine şulay söyländerä
Kar-buranlı kış kına.

Kiräkkä-kiräkmägängä
Maktana bu, diseñder.
Kışın gına maktanam min,
Beraz gına üsender...

“Söyäm” diyep yalıktırsam,
Ak kar yauganda tışta,
Kış ğayeple moña,
ä min...
El buyı yäşim kışta!

Buran tuyı

Uramnarda buran tuyı,
Küñeldä his davılı.
Ber dörlim dä tagın sünäm, —
Kitä almıym kabınıp...

Yanası kilä, köyäse!
Burannarga üç itep!
Tik ütkänem bar salkının
Örep tora, öşetep...

Burannıñ gomere kıska,
Kiler yazlar, ber kiler!
İñ berençe böre cırı
Küñelemä börkeler...

İñ berençe koyaş nurı
Yörägemä señär dä
Söyü digän izge utka
İrek birmäs sünärgä...

... Ä älegä uramnarda
Kar tuyı, kar davılı...
Pıskıp kına yanıp yatam,
Kitä almıym kabınıp...

Kil äle

Sagış yana bügen küzläreñdä,
Çarasızlık kungan yözeñä.
Kil äle, kil, ber gäpläşik äle,
Ciñel bulıp kitsen üzeñä...

Sabıy kebek, allarıma alıp,
Ap-ak mañgayıñnan “äp” itim...
Şul minutta canıñ kölä başlar
Häm kabınır süngän ömeteñ!

Söyep kenä bula

Sine barı söyep kenä bula,
Söygän kebek yaznı, sirenne.
Sayrar koştan otıp kalgan idem
Siña söylär yöräk seremne.
Däşmäm digän idem berkemgä dä,
Söymäm digän idem bu çaklı!..
Niçek tüzim? —
Näq sin koçkan kebek,
Tañ cilläre kilep koçaklıy...
Äle koyaş nurı übep ala,
Sin üpkändäy, bitem oçınnan.
Sineñ yäşme — tañ çıkları tama
Bakçamdagı siren uçınnan?..

Sagışlanıp ak kayınga sarılam,
Aña söylim yöräk seremne.
“Anı, — diyep, — söyep kenä bula,
Söygän kebek, yaznı, sirenne...”

***

Ber çibärkäy kerep kilä
Küñelem kapkasınnan.
Ä minem at tuarılgan,
Arba küçäre sıngan.

Atım yanında kalıymmı?
Sıluga iyärimme?
... Tuzan eçenä ırgıtam
Kuldagı iyäremne...

Bähet yäşe bulıp

Äle genä yulda göllär ide,
İnde kipkän yafrak tüşälgän.
Küzläreñä karap cannı sınıym:
Bügen niçek, niçek yäşälgän?

Ber tamçı yäş kungan kerfegeñä,
Ällä bähet yäşe, ällä moñ?
Küzläreñä söyü alıp kiläm,
Hak ilçese bulıp Allanıñ.

Al sin anı, al sin küñeleñä,
Yörägeñä alıp ımsındır.
Karaşıña häläl cannı töräm,
Söyü utı bulıp yansın ber.
Ä annarı... barır yullarıña
Bähet yäşe bulıp tamsın ber.

Äle genä yulda göllär ide,
İnde kipkän yafrak tüşälgän.
Küzläreñä karap cannı sınıym:
Bügen matur, matur yäşälgän!..

Miña karamagız

Çittän karap torgan keşe
Mine tile di bugay.
Nişlim soñ, canım — sandugaç,
Küñelem bulgaç tugay?...

Nişlim soñ?
Cırlıy da cırlıy
Därtle canım-sandugaç...
Mähäbbät kerä küñelgä,
Tugayımda tañ tugaç.

Yalgışasıñ

Kürgän sayın: “Bu bit mine
Haman söyä”, — diseñder.
Min üzem dä özelep kalam, —
Tik ber genä üsender!

Yäşlegemä, söyüemä,
Hisläremä kaytar da
Tik ber genä mömkinlek bir
Al tañ bulıp atarga...

Çäçäk bulıp uyanırga,
Çişmä bulıp çıñlarga,
Küñelem kügendä oçkan
Turgay cırın tıñlarga...

Äydä, disäñ,
sineñ belän
Ber uylamıyça kitäm.
Tik üzeñ dä bik üsenmä, —
Min inde bütän, bütän!..

Sin bit häzer minem öçen
Bötenläy dä yuk sıman.
Min bit sine söyep yörgän
Çaklarımnı yuksınam...

Sin bügen

Bügen küz almalarıñ da:
“Tamam!” dip tulıp tora
Kerfegeñä tılsım tügel,
Moñ-sagış kunıp tora...

Tagın ber tamçı tamar da
Mölderämä küzeñä
Gaziz yäşläreñ agar kük
Kaltırangan tezeñä.

Nik yılmaymıysıñ, kölmiseñ? —
Küzläreñ haman citdi.
... Yöräklär añlaşır öçen
Ber tamçı söyü citmi...

Tüzäsem kilmi...

Şomırt küzläreñne disbe itep
Tezäsem kilä...
Çäçläreñne därya-dulkın itep
Yözäsem kilä...
Kükräk oçıñdagı par yözemne
Özäsem kilä...
Sine söyulärem çik-çamasız, —
Tüzäsem... kilmi!

* * *

Bügen
yalgış
yöräk türendäge
Bik neçkä ber kılga kagıldım.
Mäşäqatlär belän yörgän çakta
Min beräüne özelep sagındım!

Yörägemne uçka kısıp totıp,
Kiñ uramga çıgıp yögerdem.
Küzlärenä çak-çak barıp cittem,
Yarıy äle, yarıy ölgerdem!

Fuks bakçası

İkäü yörgän sukmak buylarında
Kibep betkän yafrak mendäre.
Härber ülän, härber kuak tanış,
Monda — söyüebez mönbäre.

Tüzär ämäl yuk la, här sirenne
Kısıp-koçıp übärmen, ahrı.
Uzgan közdän kalgan yafraklarga
Başnı kuyıp ülärmen, ahrı.

Zöyä kızına

Almagaçta niçä yafrak bulsa,
Şulkadärle yöräk bar mindä,
Zöyä buylarına küçep kaytıp,
Agaç bulıp kalıym urmanda.

Sez kilegez Zöyä buylarına,
Zöyä buylarında üssägez.
Kullarıgız korır, canıgız korır,
Tik ber yafragımnı özsägez!..

Kürsätmäskä ide..

Sine kürü — tiñsez bähet miña,
Siher kungan zäñgär küzeñä.
Tik nigä soñ äle tınıp kaldıñ?
Moñ häm sagış kundı yözeñä?

Sindäge bu sagış miña küçte,
Bezne sardı şomlı toygı-moñ...
Häsrät alihäse uy-hislärgä
Tar bogavın saldı kaygınıñ...

Kinät...
Bogau çıñlap özelep kitte,
Häterlätep çişmä agışın.
...Yañgıratıp ber kölärlek bulgaç,
Kürsätmäskä ide sagışın...

Suık

Şulkadär suık!
Tüzmiçä
Yafrak kıçkırır kük...
Söyäse ide!
Bu közdä
Gomerem kıskarır kük.

İ Yazmış!

İ Yazmışım!
Zinhar, soñgı tapkır
Olı söyüeñä üsender!
. . . . . . . . . . . . . . . . . .
Rähmät, Yazmış,
Açulanma, yäme,
İnde şul söyülek tüzem bir!

Yaşen suktı

Bolıtlarga başnı bärä-bärä,
Kitep bara idem aşıgıp,
Yazgı köndä nurlı koyaş kebek,
Ber çibär kız çıktı karşıga...

— Märhämätle yañgır!
Üzkäyenä
Söyü-gıyşkım bulıp tamçı, bar!
İşette bit, änä — küz aldımda
Eleneşep kaldı tamçılar...

Çibär kitte...
Mine kızganadır —
Galäm tügä açı küz yäşen.
Ber yäşensez yañgırlı kön ide,
Yaşen suktı mine, kız-yaşen!

* * *

Üzeñne miña qadär dä
Özelep söygännärder.
İrkäläp-nazlap,
küklärgä —
Koyaşka çöygännärder.

Şuşı yaktı küzläreñnän
Suırıp üpkännärder.
Allarına nazlap alıp,
Çäçeñne sütkännärder.

Min, bälki, başkalar kebek,
Şaşıp söyä dä almam,
Ak tüşäkkä — bolıtlarga
Sine çöyä dä almam...

Küzeñne übep, çäçeñne
Sütep taratmam, beläm...
Min barı söyäm.
“Ül!” — disäñ,
Şunda uk yığlıp üläm.

Beräügä

Ser birmiçä ütep kitmäkçeseñ.
Gorurlıkmı? Üpkä-sagışmı?
Äydä äle, ber görläşep alıyk
Häm onıtıyk ütkän sagışnı...

Allarıma utır, başlarıñnı
Kükrägemä sal da...
Bar gameñ
Şunda — canda kalsın,
iñnäremä
Töşep kalsın barlık arganıñ...

Almaşka al ışanıç häm ömet,
Minem canda alar betmägän.
Üteneplär, yalvarıplar sorıym:
Ser birmiçä ütep kitmä, ä?!

Arada täräzä bar

Täräzä kebek bügen kön —
Ayaz itep yuılgan.
Tışka karap toram,
köngä
Sineñ surät uyılgan.

Şatlanırga kiräk tä bit...
Ah, küñel-küräzä bar.
Yanıña oçar idem dä,
Arada täräzä bar.

***

Yözeñdä änkäy yözeneñ
İzge çalımnarı bar.
İkegezneñ dä çäçlärdä
Çulpı çıñ-moñnarı bar.

Ällä, yaratkanda, canga
Ber siher tula mikän?
Ällä... yaratkan keşelär
Ohşagan bula mikän?

Koyaş kilä!

Ber koyaş kilä uramnan,
Elmayıp-balkıp kilä...
Min şakkatıp karap toram,
Bar uram halkı kölä...

Küzläremä kerä koyaş,
Canımnı aykap ala.
Yörägemne söyü digän
Däryada çaykap ala...

Äy yanam!
Anıñ yanına
Barırga yaramıy la!
Canım kıçkıra!..
Keşelär
Bu yakka karamıylar...

İrtä belän

Söygänemneñ kerfegendä
Yäş tamçısı.
Şul tamçını kıyıp yata
Kaş-kamçısı...

Üze kölä, üze uynıy,
Üze däşmi...
Räncettemme —
İrkäm küze
Nigä yäşle?

Yäşme? Çıkmı?
Ällä barı —
Eñger moñı?
Ä? Ä!
Kerfegendä bärgälänä
Mendär yonı!

Öşim, diseñ...

Yaktı ömet belän kilgän idem,
Tik sin inde başka keşedä.
Şulay bit ul: sin “ah” kına diseñ,
Çit can anı şunduk işetä...

Menä min dä sizep-toyıp toram
Bägıreñneñ barlık ahların.
Tik nişlim soñ? Tuarılıp yata
Yäşlegemnän kilgän atlarım...

Öşim, diseñ, canım tuña, diseñ,
Saubullaşıp kitä başlasam.
Cılınırsıñ, bälki, cırlarımnı,
Hatlarımnı utka taşlasañ...

Bäyräm kerer kebek

Bügen bäyräm kerer kebek,
Şuña küñel oçına.
Şul bäyräm öçen,
koyaştan
Nurlar cıyam uçıma.

Küñelemä şatlık cıyam,
Yöräkkä — yaktı hislär.
Karaşıma cıyıp yörim
İñ açık, sadä töslär...

Bu köndä duslar zarların
Onıtıp kölsen ide.
...Olı bäyräm kerer kebek,
Sin bulıp kersen ide!

Timerçe gıyşkı
(Ballada)

Ölgergän küktän
Yoldız koyıla.
Yoldız yulında
Süzlär uyıla:
“Söyäm şul, söyäm...”

Salkın yäş bulıp,
Yözgä tama köz.
Här yüeş yafrak —
Yalvarulı küz:
“Söyäm şul, söyäm...”

...Timerçe miçe
Oçkın çäçäde.
Kükkä atıldı
Utlı çäçäge:
“Söyäm şul, söyäm...”

Şunda ber oçkın
Kulına ürli.
Kulları!..
Tügel —
Küñele ärni:
“Söyäm şul, söyäm...”

Yöräge ärni,
Canında yara.
Bügen söygäne
Bütängä bara...
“Söyäm şul, söyäm...”

Avılda — ak tuy,
Yalanda — bäyge!
Küzendä — sagış,
Kulları bäyle...
“Söyäm şul, söyäm...”

Bakçada
(Bloktan)

Tal könläşerlek buy-sınıñ,
Karaşıñnan — ay-koyaş;
Sineñ yanda bakça, imeş,
Anda min, alda — guaş...

Bähet kötmim, väğdä itmim,
Küñelem sagış kına.
Siña karıym rässam bulıp,
Yaratıp, yalgış kına...

***

Alsu-zäñgär dulkınnarı
Kabannıñ tınıç bügen.
Kaban da matur tönnären,
Ämma kiñ İdel tügel!..

Yoldızlar sanıyk, diseñme?
Nik Aynı ezli küñel?..
Sin — minem yaktı yoldızım,
Tik tulgan ayım tügel!..

Tañ

Kayın yabaldaşlarınnan
Çık bulıp tama al tañ...
Yözläreñä kömeş tama, —
Bu — çulpıñ, busı — alkañ...

Menä — tüşeñä täñkälär,
Menä — beläzekläreñ.
Ä busı — kavışu töse, —
Saklap tot — yözekläreñ!

Kır irkäse — ap-ak räşä —
Bezgä ak cäymä cäyde.
Nikah ukıdı ak kayın —
Saf alihäse cäyneñ...

Çişmä

Tau kuyınında tibep çıkkan çişmä suı,
Cılınırga ölgermiçä uçlarımda,
Hälsezlänep taş astına tägäräde,
Ence kaldı kerfegemneñ oçlarında...

Tau yöräge yäşäü örer tamçılarga,
Tübändäräk çişmä tabar barır yulın.
Şul çişmägä yul kürsätkän kulım toyar
Cırlıy-cırlıy su aluçı yarım kulın...

Koyaş häm yöräk

Koyaş ta bügen häyläkär,
Cäyelep kitep kölmi.
Kızganıç, ul çın söyüneñ
Närsä ikänen belmi...

Sagışnıñ ni ikänlegen
Belmi lä ut költäse!
Belmi ul — söyü keşene
Kaya qadär iltäsen!..

Ofıkkaça, cäygäçäme?
Közgä qadär citärme?
Yafrak burannarı belän
Mäñgelekkä kitärme?

Kayan belsen lä ul — Koyaş —
Galämdä yalgız uçak...
Alma qadärle yöräktä
Meñ koyaş yana kayçak!

***

Bäğır-canım inde terelmäs kük,
Cılı tınım belän örsäm dä.
Kaytmassıñ şul, Kazan-suga töşep,
Mañgayımnı yarga bärsäm dä.

Söyüemne suga salsam ägär,
Kaynap çıgar ide Kazan-su.
Kaynıy-kaynıy änä taşu kilä...
Minem canga ohşıy yazın su.

***
Cırlarımnıñ iñ moñlısı —
Sineñ haktagı cırlar.
Änä — tagın küñelemdä
Ölgerep citkän cır bar...

Barlık biklären vatam da
Cannı kuyam irkenä.
...Ällä çulpı, ällä bogau tauşı, —
Can türennän cır kilä.

Hat

Kulımda hat.
Söyü hise belän,
İhlas küñel belän yazılgan.
Salkın sagış tulı yıllardan soñ
Häbär kilde söyü yazınnan.
“Onıt, onıt, mine onıt...” digän
Salkın süzlär ukıp suıngan
Yörägemä can ördelärmeni —
Çıgıp çabar tösle kuyınnan!

Menä ul hat...
Ä nigä soñ äle
Canım haman salkın, öşegän?
Min telägän söyü hise dä ul,
Hatı menä başka keşedän...

***

“Karama küzenä!” — diyep,
Üz-üzemne tıyam da...
Ontılıp, ışanıp yäşim
Küñeldäge toyımga.

Tüzmim, tüzmim...
Tagın karıym —
Onıtıla ant, üget.
Canım balkıp-balkıp ala,
Cäyge acagan kebek...

Kabat ant itäm, bitärlim,
Çıdasın gına yöräk!
Kürmägän bulam, canımda
Sagış tagın da kübräk!

Tagın karayaçakmın la...
Şunı belgängä — däşmim.
... Alma qadär yörägemdä
Ber cäylek yäşen yäşni!

Söyüemne kümdem ak karga

Tön urtasın saylap,
söyüemne
Alıp çıgıp kümdem ak karga.
Belä idem köçem citalmasın
Anı yazga qadär saklarga...
Häm onıttım kayda kümgänemne,
Tabalmaslık itep onıttım.
Moñsu küñelemä meñençe kat:
“Onıt, onıt, onıt!”— dim...
Beläm dä soñ —
berçak karnı eretep,
Umırzaya bulıp şıtar ul.
Taşkın bulıp, görläveklär bulıp,
Bar salkınnı üzenä yotar ul...
Turgay bulıp kükkä kütäreler,
Kırda kayın bulıp agarır.
Küperep yatkan hätfä ucımnarnı
Läysän yañgır bulıp sugarır.
Şul yañgırnıñ bällür tamçıları
İrkäm kerfeklären çılatır.
Töşlärenä alıp kerer mine,
Tüşägenä kaplap yılatır...
Barsın beläm, läkin ni häl itim,—
Aralarda äle ber yaz bar.
Gel şatlıkka gına kebek ide,
Sagışka da ikän bu yazlar...
Ücätlegem belän,
üz-üzemne
Zar-sagıştan telim yaklarga.
Närsä bulır?— Tön urtasın saylap,
Söyüemne kümdem ak karga!

İrkämä

Cäyen kilsäñ tormışıma,—
Nurlı koyaş bulıp kil!
Salavat küperendäge
Härber töskä tulıp kil!

Közen kilsäñ tormışıma,
Usaklarday yanıp kil.
Sagışka tüzemlegeñne
Sınap häm inanıp kil!

Kışın kilsäñ tormışıma,
Aklık, saflık bulıp kil.
Buranda kar börtege bul,
Kerfegemä kunıp kil!

Yazın ineş-elgalarda
Yarlarga taşıp kil dä,
Cäylärdä salkın kış,
yazın
Köz bulıp aşıgıp kilmä!

***

Sagındım mikän ällä?— dim,
Siña tartıla yöräk.
Yazga da buran kiräk şul,
Kışka da koyaş kiräk.

Martnıñ cılı, ayaz kiçe.
İşegeñ kertmi tora.
Yazmış kartı, änä, tagın
Yulıma häylä kora.

Soñgarak kaldımmı ällä?
İrtäräk kildem mällä?
Nik işegeñ bikle bula
Sagınıp kilgän mäldä?

Yalvarıplar sorap karıym,—
Nik sine birmi uram?
...Kışnıñ ayaz, cılı kiçe.
Küñeldä — karlı buran!

Tabıl!

Min sine yugalttım, ahrı,
Tabarmınmı kabattan?
Kaläm-kaurıy suırıp alam
Sıngan ömet-kanattan.

Häm cır yazam tönnär buyı,
Könnär buyı cır yazam.
Tabılırsıñ kebek, canıy,
Moñlı itep cırlasam...

Beläseñme?

Çäçläreñä cäy kileşä,—
Sin şunı beläseñme?
Beläseñ, beläseñ bulır,—
Şuña da köläseñder...

İyülneñ ak kayınıday,
Tormışım bügen yaktı.
Sineñ yanda cılı, rähät,
Küñlemä Koyaş baktı.

Sin birgän cılılık belän
Gomerlär kiçärmen kük.
Sineñ söyü kanatıñda
Küklärgä küçärmen kük...

Cäy kileşä çäçläreñä,—
Sin şunı beläseñme?
Sizep yäşim,
kartlık kilsä,
Cäylärdä üläsemne...

İlahi halät

Çäçläreñnän ber nazlıysı kilä,
Alsu bitläreñnän übäse!
Üpter inde, üpter!—
Kükkä tisen
Därtle küñelemneñ tübäse!

Kullarıñnı alam kullarıma,
Çäçläremne üräm çäçeñä.
Tänebezneñ härber küzänäge
Yoldız bulıp kükkä çäçelä...

***
Dönya mäşäqatlärenä
İñnäreñ salınıp töşkän.
Cir-Ananıñ yartı game,
Güyä, ber siña küçkän.

Yale, köl äle ber genä,
Küzläreñä nur kunsın.
Koyaş astında yör kübräk,—
Kaygıñ koyaşta uñsın!

Kazanda ber yöräk

Kazanda ber yöräk yöri,
Nişlärgä belmi yöri.
Äle boz bulıp tuña ul,
Äle yaz bulıp eri...

Äle söyüennän taşıp,
Moñınnan yarılır tösle.
İñ yomşak, iñ näzek can ul,
Şul uk vakıtta — köçle!

Tanış ta, tanış tügel dä,
Yä berkatlı, yä ziräk.
...Kazanda ber yöräk yöri,
Baksañ — ul minem yöräk!

***

Yazgı koyaş bulıp balkıysıñ da,
Küñelemne kagındırasıñ.
Ber mizgelgä genä çitkä karıym,
Şul mizgeldä sagındırasıñ...

Başlıysıñ da moñlı cırlarıñnı,
Yörägemne, ah, yandırasıñ...
Çıtırdatıp yomam küzläremne,—
Barıber küz aldımda torasıñ...

Berençe kar
Sin mine añlamıysıñmı,
Min sine añlamıymmı?
“Min anı yaratam” diyep
Üzemne aldalıymmı?

İnde iñ soñgı märtäbä
Yaratıp karıym disäm...
Tuñ cirgä mätälep töşäm,
Yöräk barıber isän!

Canım haman da ömettä,
Hıyal barıber kala!
Cılı kuyınga omtıla
Canı bulgan bar bala...

Min dä şul sabıy şikelle,
Yazga omtılıp yäşim.
Cılı cäylärdä cılınam,
Salkın közlärdä öşim.

...Közge yañgır uramnardan
Ozak kitmägän ikän.
Küñelemne añlar öçen
Ak kar citmägän ikän...

* * *

Kerfekläreñ sirpelde,
Yözeñnän nur börkelde...
Küñeleñne açmadıñ,
Canım şuña ürtälde...

Küzläreñdä — söyü bar,
Ah, bu şaşkın söyulär!..
Karaşıñda serle ım:
“Yale mine söy, yülär...”

* * *

Aşıgıp eşkä kitep bargan çakta
Kinät kenä iseñä töşärmen.
Kütärelep yözenä kararsıñ sin
Minem kebek berär isärneñ.

Küzlärendä tirän sagış kürep,
Minem hakta uylap kuyarsıñ...
Küñeleñneñ yırak poçmagında
Minem söyüemne toyarsıñ...

***
Bozga katkan küñelemne
Sulışıñ belän eret.
İrkälä-nazla,
yörägeñ
Cılısı belän törep...

Annarı urınına kuy, —
Bik üsenmäsen nazga.
Söyüneñ tatlı mizgele
Kalsın kiläçäk yazga!

Yaz. May. Koyaş

...İñ katkan, tutıkkan cannıñ
Mökibbän kuanır çagı.

...Küñeldäge mähäbbätneñ
Böredäy uyanır çagı.

...Börtek qadär şatlıkka da
Cannıñ yuanır çagı.

...Söyeşep torgan yarlardan
Dönyanıñ oyalır çagı.

Fälsäfä

Kemder ğalimnän soragan:
— Närsä ul — Ğaläm? — digän.
Galim:
— Ğaläm ul — koyaştan
Tukılgan keläm, — digän.

İkençe beräü soragan:
— Yöräk — närsä ul? — digän.
Galim äytkän:
— Tormış kebek
Kiräk närsä ul, — digän.

Öçençese kilep däşkän:
— Mähäbbät — ul nindiräk?
“Ah” itkän dä...
Äytkän ğalim:
— Bar Ğaläm sıygan yöräk!

***
Min sine yalkıttım, beläm,
Arıttım, talçıktırdım.
Küñel yarın oya itkän
Akkoşka balçık ordım.

Kurkıttım, örkettem, ahrı,
Kanatın kayırdımmı!
Anı yaktı hıyalınnan
Mäñgegä ayırdımmı?

Küñelne kakkan dulkınnar
Şul akkoşnıñ oyasın
Tuzdırıp taşladılarmı,
Cimerep yar-kıyasın?

...Canımdagı davıllarda
Akkoşlar yaralana.
İ Gomer!
Barıber mine
Davıldan aralama!

***

Yullarıña buran bulıp yatam,
İreneñä kunam kar bulıp.
Cılı öygä kersäñ,
işegeñnän
Suık bulıp keräm urgılıp...

Moñsu töndä tışka töbäläseñ,
Pärdä bulıp koçam iñeñne.
Közge karşısına kilep bassañ, —
Bel: ul oyatsız közge min inde!

Yaulıgıñnı kısıp-kısıp bäylä, —
Cillär bulıp alıp kitärmen.
Olı yulga çıksañ, allarıñnan
Sulı çiläk totıp ütärmen.

Tormışıñnıñ här mizgelen şulay
Yaktırtırmın cılı nur bulıp.
Sin belmiseñ mine.
Yazmışıña
Sizdermiçä keräm urgılıp...

Yaşen

Çäçläreñ cilgä igezäk,
Karaşıñ — kükkä.
Yanarmın-köyärmen kebek,
Tüzalmam küpkä.

Küzläreñ — yañgır tamçısı,
Yörägeñ — yäşen.
Keräm,
saylap,
şul yäşenneñ
İñ hätär töşen.

***

Yöräktäge söyüemne
Kisäkläp telep yörim.
Karşıma oçragan sayın,
Tallarga elep yörim...

Yörägemdäge söyüne
Utka yagıp karıym da...
Söyü kala, üzem yanam,
Yanam yılga yarında...

Kaylarga kuyıym söyüne? —
Yöräktän taşıp çıga.
Upkın yasıym.
Mähäbbätem
Östennän oçıp çıga.

...Kotılalmasam gazaptan,
Yöräkne meñgä telep.
Törermen sine söyügä,
Sizdermi genä kilep...

***

Uramnarga koyaş kerde,
Nik moñsu haman yözlär?
Yuıla, yugala bara
Kar östendäge ezlär.

Ak kar belän erep aga
Küñeldän izge hislär.
Hıyalga çumgan irtälär,
Mähäbbät tulı kiçlär...

Ak kar belän erep aga
Al çäçäk atkan söyü.
Barıber kala!
Yöräkkä
Moñ bulıp katkan söyü!

Yazgı çellä

Sulış aluları çiten, — Min kaynar vakıt sulıym.
Kaya kuyıym sagışımnı?
Ällä, dim, külgä salıym?

Cilgä yöz kuyıp, börelär
Söyläşer könnär dä bit...
Ut-yalkın yotam, küñeldä
Korgaksıp kipkän ömet...

...Ul dip yalgışam, işekkä
Kagılıp kitsä cillär.
Tışta — sıyırçık buranı,
Küñeldä — yazgı çellä!

***

Ällä min äüliyä mikän? —
Moñlansam — ak kar yava.
Elasam — kük bolıtlana,
Yaşenä buıla hava...

Ällä sin siherçe mikän? —
Moñlanıp yörgän çakta
Koyaştay kilep çıgasıñ, —
Tañ ata minem yakta...

Päygambär

Cillär bulıp iñnäreñä sarılam,
Ayamıyça taptap ütäseñ.
Min — gap-gadi ğaşıyq,
ä sin minnän
Mäcnün tılsımnarı kötäseñ...

Hozır-İlyas, Söläyman da tügel, —
Siher-tılsım mindä çamalı.
Yörägemneñ söyü kungan cire
Meñ märtäbä betkän yamalıp...

Min ber därviş Söyü digän ildä,
Cir — tüşägem, tübäm — kügem bar.
Min ber därviş, ämma därtem belän
Küp mäcnünnär öçen — Päygambär!

***

Oçam gına, kabalanam!
Nigä şulay aşıgamdır?
Kükrägemdä yöräk tügel,
Yana yäşen taşı...
Yañgır!..
Cılı podezd.
Häzer kitäm.
Yañgır gına beraz tınsın...
Dönya betkän kebek çabam,
Kaya bolay aşıgam soñ?..

Yañgır tındı.
Yañgır belän
Yaşen taşı pıskıp sünde...
...Yäşlegemdä torıp kalgan
Ber yoldıznı, ah, yuksındım...

***

Çäçläreñnän bolın ise kilä,
Küzläreñdä — böre karaşı.
Bügen sineñ yafrak yargan köneñ,
Küñleñ Koyaş, Aprel — bar yäşeñ.
Agaçlarga nurlar elep yörgän
Cillär ütä siña kagılıp.
İzülärdän börep-börep totkan
Açı sagış kala yıgılıp...
Görläveklär ayagıña sarıla,
Däryalarga kitär aldınnan.
Karaşıñnı iyün diyep belep,
Küpme bılbıl, turgay aldangan...
Buran äle yaña basıldı bit,
Koş cırına tüzär ämäl yuk.
Äydä äle, koşlar öşemäskä,
Cannan berär närsä ämällik!..
Cil-cil atlap uzganıñnı toyıp,
Kerfeklären aça sirennär.
Nidän ikän? Yıl äylänäsenä
Siren tämen saklıy irennär?
Tanış kayın tagın yäşkä tulgan,
Menä-menä yılap cibärer...
Beläm, kürsä, yäşen sörtä-sörtä,
Sineñ arttan torıp yögerer...
Ber tanışım äytä: “Därtlän äydä,
Kışkı moñsulıktan terel dä...”
Aprelne utız könlek di ul,
Min yıl buyı yäşim apreldä!

***

Sine kemder haman sagınıp yäşi,
Sin kemneder sagınıp yäşiseñ.
Här can şulay onıta almıy yöri
Öleşenä tigän keşesen.

Minem öleş gel sin bulır kebek,
Ällä minme — sineñ öleşeñ?
...İñnäremdä avır kük kütärep,
Sineñ yannan kaytıp kileşem...

Şärab savıtına tırnap yazılgan şiğır

Mäñgelek särhuş itsäñ dä,
Kiçeräm min, kiçeräm.
Sin yanımda bulgan çakta
Şärabsız da iseräm.

Koyı burasına uyıp yazılgan
şiğır

Söygäneñne belsäm, yöz... meñ yıllık
Zindanga da çıdar idem min.
Sämrug koşka bäğır iten birep,
Bu dönyaga çıgar idem min...

Moñ häm Yöräk
(Ballada)

Küñelemdä ber Moñ bärgälänä,
Totkın sandugaç kebek.
Sayrıy-sayrıy da endäşä:
— Zindanımnı aç, yeget!
Näfesem cibärmi anı, —
Şäüläse belän yapkan.
Küñelneñ här sukmagına
Kuyılgan mäker, kapkan...

Özgälängän Moñga karap,
Yörägem ärnep tordı.
Annarı, üz-üzen alıp,
Çitlek bigenä ordı.

Açılıp kitte işeklär,
İ oçıp kitte koşım!
Töşep kalgan kaurıyına
Ber bişek buldı uçım.

Moñ-sandugaç oçtı-oçtı...
Saf Söyü bulıp oçtı.
...Peşkän alma kebek Yöräk
Bäğremnän özelep töşte...

Salkın sagış

Kazanımda bügen koş bazarı, —
İrtä kilgän yazlar bu yakka.
Çagandagı börelärne, güyä,
Sineñ yılmayuıñ uyatkan...

Mine uylap yılmayasıñ mikän?
Başka beräü moña säbäpme?
Haman aşıga ul, i aşıga, —
Salıp atam kahär säğatne!

Äle genä kilgän idem läsa,
İnde küktä tönge ay yana.
Täräzäñdä, änä, utlar sünde,
Mindä sagış yaña uyana...

Töne buyı yörep çıgaçak ul
Sineñ salkın täräz töbendä.
Ay şeltäli: “Bar kayt inde, — di ul, —
Cide katlap, enem, sügen dä!..”

Kaya kayttım? Minem öyem häzer
Çal Kazannıñ şuşı uramı...
Monda yazlar härçak irtä kilä,
Şuña da min tuñmıy toramın...

Kaya kaytıym? Canım, çegän kebek,
Ber urında gına toralmıy.
Bähetennän çitkä kitä almıy,
Yanına da yakın baralmıy...

***
N.-gä

Sentyabrdä kilgän yazlar kebek,
Bähet kiler äle, ber kiler.
Mähäbbätkä susap yörgän canıñ
Yaktı, matur hiskä börkeler...

Bu his küñeleñne beraz gına
Imsındırıp yörer-yörer dä
Söyü digän yaktı ber dönyanıñ
İñ türenä däşär kerergä...

Şayaru

Küñeleñne şar açıp kuy, —
Min kiläm bügen siña!
Yöräk çirläre buyınça
Min — mäşhür İbn Sina.

Sagışıñ, zarlarıñ barmı?
Söyläp bir yäşermiçä.
İmanıñ nıkmı?
Küñeleñ —
safmı?
Tä-ä-k... Yäşeñ niçä?

Yaşermä — küpme avırdıñ
Mähäbbät çire belän?
Ber? İke?
Bulmas, irkä can,
Un gına bardır, beläm!

Çireñnän däva bar-barın...
(Ber tapkır gına sına!)
Yaratıp-söyep karşı al, —
Min kiläm bügen siña!

***

— Şatlıkta da, kaygıda da
Aşkınıp siña baram.
Sin — yöräk yarama däva,
Sin şul uk yöräk yaram!

***

— Sin bähetleme? — diseñ sin,
Küzemä turı karap.
“Äye” dideräseñ kilsä,
Yarat, ber genä yarat!

* * *
Tugan yortka kaytkan kebek kerdem, —
Täme başka monda hind-çäyneñ.
Änkäy genä citmi... Ä şulay da
Cılı karaşı bar änkäyneñ...

* * *
Sin mine añlamıysıñmı,
Min sine añlamıymmı?
Sin — hıyalıy ımsınumı?
Yä yazmış yalganımı?

***
Bügen menä tagın töşkä kerdeñ, —
Göl-çäçkäle yalan urtası...
Koçagıñda göllär... Üzeñ dä göl...
Töş pärdäsen niçek yırtası?!

Äytäm, imeş: “Cıygan gölläreñne
Sin miña da beraz birgälä...”
Ä üzem yuk. Barı kük katında
Turgay bulıp canım tirbälä.

Sin ezliseñ mine. Tabalmıysıñ.
Yögrep sukmaklarga çıgasıñ...
Sin niçek tä tabarsıñ kük mine,
Tik yörägeñ genä çıdasın!

...Tabalmadıñ.
Kerfegeñdä — çıklar...
Yazmışıñnı, canıy, tirgämä.
Kükkä kara, änä, kük katında
Turgay bulıp canım tirbälä...

***
Ütkän gomereñdä cil bulgansıñ,
Häzer inde tögäl beläm min.
Şuña kürä sinnän his soramıym,
Şuña kürä söyü telänmim...

Cillär kebek,
ımsındırasıñ da,
Tagın yugalasıñ küzemnän.
Keşe bulsam, ber cibärmäs idem
Kısıp koçıp ike tezeñnän...

Ber cibärmäs idem,
yörsäñ dä sin,
Ciläs cildäy, yannan uzgalap.
Yuk, sineñ can — öyermäle davıl,
Ä minem can — yalgız tuzganak...

Töştä kürdem

Menä tagın töştä kürdem äle, —
Säyer kölep kaldıñ artımnan.
Ällä şuña inde
can kıllarım
Özelerlek bulıp tartılgan...

Kölebräk yäşädeñ sin minnän,
Uynabrak söydeñ şikelle.
Bötenläy ük ihlas bulmasañ da,
Töşeñdä sin barıber söykemle!

Min gel şulay: yaktı bähet telim
Töşkä kergän yakın keşemä.
Sin dä
berär
ömet birep kaldır
Kabat kilep kersäñ töşemä...

***
Küñelemdä ike alla yäşi:
Bere küktä, bere —sin.
Ä şulay da, sineñ isem belän
Atıym kayın böresen...

Sineñ katnaşıñ bar kebek
Yazlarnıñ kilüendä
Sandugaç, turgay cırında,
Çişmälär kölüendä.

Sin minem hakıykat, iman,
Kalganı barsı yalgan!
Yuk, Alla ber genä bula...
...Sin genä minem Allam!

***
Minem söyü yazgı çişmä kebek, —
Eçtän yarsu, tıştan tın aga.
Ä bit matur häm bähetle yazmış
Şulay gına tua dönyaga.

Minem söyü yazgı tallar kebek, —
Härber hisem — böre şikelle.
Kerfeklären äle açmagan ul,
Üze şundıy yaktı, söykemle!

Minem söyü turgay cırı kebek, —
Moñı bar da, üze kürenmi.
Nindi genä salkın cillärdä dä,
Hätär yañgırda da sürelmi...

Alda ni bulır?

Bügen ışkıp-ışkıp yudım
Küñelem täräzäsen.
Kürmi kalırmın dip kurkam
Gomerem küräzäsen.

Yuratır idem añardan
Aldagı tormış yulın.
...Çal Dönya kabul itärme
Säfärgä çıkkan ulın?

Yullarnıñ avırı bulsa,
Barıber tüzär idem.
Kullarımnı bogau yapsa,
“Eh” dimi özär idem.

Yazmışnıñ hätäre bulsın,
Söyüneñ iñ açısı,—
Aldan gına äytä alsın
Gomeremneñ falçısı!