Krizis

(yumoreska)
Şähärdä eşläp kaytıp yörüçe Däüläthan, Könkürmäs avılında üzeneñ han saraylarınnan da zurrak kottedcın saklau öçen bulsa kiräk, ber et aldı. Zagraniçnıy tokımlısın, yağni mäsälän, çit ildä azdırılgannı. Et, digäç tä, başta bik keçkenä – köçek kenä ide ul. Däüläthan aña Krizis digän isem birde.

Ay üsäsen kön üsep, berzamannı Krizis ölgerep tä citte. Üskäç holkı yamanlandı bit tegeneñ. Keşelärne teşli başladı. Däüläthanga närsä, başkalar yanında anı açulangan kebek kılansa da, çittä – üz işläre arasında – Krizisnı maktıy, üsenderep tora ide. Keşelärne kurkıtırga menä digän koral bit!

Etneñ tagın ber üzençälekle yagı bar, Krizis gadi halıknı teşläsä dä, türälärgä timi. Nişläp teşläsen, alarnıñ küz aldında üste, läbasa.

Krizis zuraygan sayın avılda tıngılık bette. Tora-bara keşelär annan tämam tuydılar. Aptıragaç, etneñ hucasına möräcäğat itärgä buldılar. Tik Däüläthan halıknı yumalıy belä.

– Sez äle Krizisnı ütkändä-sütkändä genä küräsez. Ä miña tagın da avırrak, çönki Krizis öyebezdä. Tüzäbez bit, sez dä tüzegez, – dide.

– Tüzärseñ monda, änä berkönne kesämne niçek umırdı, – dip, Krizis tişkän kesäse aşa «kukiş» kürsätte Säyfi.

Keşelär arasında torgan Yunıs ta zarlana başladı. Artına borılıp, yırtık çalbarı astınnan kürenep torgan art şäriflärenä işarä itep:

– Karagız, monısı da şunıñ eşe. Tämam ıştansız kaldırdı näğlät Krizis, – dide ul, yılamsırap.

Halıknı aldarga tämam öyränep citkän Däüläthan monda da sudan korı çıktı:

– Äle sineñ k...ne genä şärä kaldırgan, ä menä ber çaknı Krizis mine bötenläy çişenderde. Işanmasagız, karagız, – dip, kesäsenän şärä töşkän süräten alıp kürsätte.

Bu anıñ cäy başında Kanar utraularına yal itärgä bargaç, komda kızınıp yatkanda töşkän şärä räseme ikänlegen halık belmi ide, älbättä...

Soñgı vakıtta et tämam bäydän ıçkındı. Krizis arkasında häzer keşelär kibetkä barıp, kiräkle äyberlären satıp ala almıylar. Nik digändä, kibetkä baru yulı da Däüläthan kottedcı yanınnan uza.

Berzamannı hätta ukuçı balalar mäktäpkä yöri almas däräcägä citte. Alarga da ırıldıy, mälgun. Çönki mäktäpkä şul yuldan barışlı. Ata-analar bu turıda Däüläthanga zarlangaç, tege üze kebek bay-türäne cıyıp kiñäşläşmi çarası kalmadı.

– Cämäğat, berär çara kürik äle şul balalarnı mäktäpkä yörtü buyınça. Yuksa, halık, Krizisnı beterergä kiräk, di. Annan ber dä ayırılasım kilmi bit, cämäğat. Ul etemneñ sezgä dä zıyanı tigäne yuk dip beläm...

Bay-türälär kaysı kayan:

– Yuk inde, Krizisnıñ kaya bezgä zıyanı tisen, – dip göreldäştelär.

– Tämam alıp uzdı bu yarlı-yabaga! Tınıçlap, zatlı zagraniçnıy et asrarga irek birmilär. Monnan berniçä yıl elek Halikka ber köçek birgän idem. Subsidiyä dip isem kuştı. Tavışı «läñ-läñ» – cannarga tiyä. Öy buyınça yörep aşıy. Şulay bulsa da, bez ber süz dä äytmibez. Ä alar bezneñ Kriziska, teşlären kayrarga gına toralar. Berkönne şul yolkış Subsidiyä Kriziska örep mataşa. Krizis ber genä ırıldap kuydı, gel dä bulmagan şikelle yukka çıktı tege...

Däüläthan gorurlık belän korsagın kiyerde. Anıñ süzen işetkän türälär «pırh-pırh» köleştelär. Aradan berse:

– Kaya inde Kriziska karşı tora alsın ul yolkış Subsidiyä, – dip, şarkıldadı.

– Ällä soñ, Kriziska tigänçe, balaların mäktäpkä ölkännär belän yörtä torgan itikme?

Häm şulay eşlädelär dä. Häzer balalarnı mäktäpkä ölkännär ozata. Bu eş barısına da oşadı. Monı «Mäktäpkä barırga bulış» aktsiyäse dip atadılar. Şulay bulmıy soñ, büre dä tuk, sarık ta isän, digändäy, halıknı aldap-yoldap yäşärgä bula bit.

Soñgı vakıttta Krizisnıñ azınuına çik-çama yuk. Häzer bu äşäke et turında başka töbäklärdä dä işetkännär inde. Hätta Mäskäü türäläre dä häbärdar ikän etneñ kılanmışlarına. Äle alay gınamı, Amerikada da belälär, di anıñ usallıgın. Işanmıysızmı? Alaysa, kiçen televizorıgıznı açıp karagız. Böten cirdä halık başına bäla bulıp töşkän Krizis hakında söylilär. Söyläven söylilär dä bit. Tik berni dä eşlämilär. Kazan da, Mäskäü dä Könkürmästän bik yırak şul. Ä Krizis könnän-kön azına gına bara.

Click or select a word or words to search the definition