Koyaş Kölmi Dä, Yılmaymıy Da

II İnternatsional kızı, Angliyä koroleneñ ikençe hatını Makdonald Angliyä tähetenä naslednik kiterergä yörgän yıllarda min parohod borınına utırıp tämäke tartıp bara idem.

Tege şağıyrlär yazgan kebek parohodta ällä närsälär yuk: küñelsez, yoklıysı kilä, yoklarga urın yuk.

— Koyaş kölä.

— Koyaş yılmaya,— dilär. Anı şağıyrlär şulay yalganlıylar.

Avıl malayları da analarınıñ berär närsäsen sıptırıp totılgaç:

— Koyaştır, almadım,— dilär, koyaşnı yakasınnan totıp şähitlekkä österilär.

Ä koyaş kürmi dä, belmi dä, yılmaymıy da.

Ägär koyaş kürä, belä, yılmaya torgan bernärsä, ya ber hayvan bulsa, ul bezneñ cirdä eşläp yörgän tileleklärebezne ka-rıy-karıy, batarga kiçeger ide.

Ä cirneñ tege yagındagı keşelär tik koyaş kötep utırsınnar.

Koyaş kürmi dä, belmi dä, yılmaymıy da.

Anıñ yöze härvakıt bertösle. Ul batarga da kiçekmi.

Ä min, kürä, belä, yılmaya torgan hayvan, avıldan yal itep kaytkanda, Samaranı karıy-karıy passacirskiy parohodka kiçektem häm min parohod borınına utırıp tämäke tartıp baram. Koyaş kölmi dä, yılmaymıy da. Yugarıda berençe häm ikençe klasska bilet algan keşelär baralar.

Tübändä matroslarnıñ stengazetaları bar.

Kayçandır min sukaçı malay idem.

Bezneñ kırlar küllär, urmannar belän uralgan.

Läkin şunda sukalap yörgändä bervakıtta da çäçäklärgä karap:

— Parohodta bik matur kızlar bula,— dilär.

Parohodka utıru belän minem şul ğaşıyq bula torgan hayvannarnı küräsem kilä. Läkin arı-bire karanga-lasam da, andıy närsälär küzgä kürenmäde; halık, berse östenä berse utırıp, urın öçen talaşıp dönya cimerep baralar.

Citmäsä matur gına ber tutaş belän söykemle genä yeget, urın östendä talaşa-talaşa, borınlaşır1 däräcägä cittelär...

Akça belän eşsezlek ber cirgä cıyılgan cirdä mähäbbät yomırka sala, dilär. Gıyşık-mähäbbät berençe häm ikençe klasska bilet aluçılarnıñ kesälärendä yöri torgandır, bälki, dip, yugarı menmäkçe buldım. Läkin tege şağıyrlärneñ romannarındagı geroylarına vino taşıp yörüçe geroy-şveytsar, minem biletımnı karap, yugarıga cibärmäde:

— Nelzya! — dide.

Min yugarı menä almagaç:

— Bälki berärse mähäbbät tragediyäse belän palubadan Volgaga sikerep töşär äle,— dip, yugarı karıy başladım.

Läkin şul arada ike tatar agay-enese arasında kızık ber kartina bulıp aldı.

Señlese tuoyırkulea Min añarga karıym da:

— Üze näni,— dim,— üze tuberkulez belän avırıy...

Ä Anna, curnalın çitkä kuya da, minem yanıma utırıp, ayakların selkä-selkä Volga yarların karıy. Ul krästiyän kızı. Komsomolka. Açlık yılnı Taşkentka bargan, anda idännär yuıp tamagın tuydırgan. Könnärneñ berendä Taşkent muzıka mäktäbenä idän yuuçı bulıp kergän, soñınnan...

Ul ayakların selkä-selkä söyli:

— Anda min berençe märtäbä pianino kürdem häm, muzıka mäktäbeneñ mödire kürmägändä genä, pianino barmakların basa başladım,— di.

Ä soñınnan, aylar ütü belän, ul muzıka mäktäbenä gariza

birgän.

Ap-ak sakallı muzıka professorı:

— Min sigez yäşemnän muzıkaga öyränä başladım, alay da... Sin yegerme yäşeñdä...— digän.

Ayak-kulı belän tıpırçınıp almaska tırışkan. Läkin Anna mäktäpkä kergän. Ä ike yıldan soñ ak sakallı muzıka professorı Annaga birelgän.

— «...muzıka mäktäbendä ike yıllık gomerendä keşe ışanmaslık ber köç kürsätte...» digän rekomendatsiyä käğazenä kul kuygan. Häzer Anna Samara, Nicniy arkılı Mäs-käü konservatoriyäsenä bara.

Ul yegerme yäşenä qadär pianino kürmägän.

Ul yegerme yäşenä qadär skripka tavışı işetmägän.

larnı, parohodta oçraştırıp, ğaşıyq iteler, matur kayutalarda übeşterälär...

Tel belän mähäbbätlären söyläüçelär dä mähäbbätlären yä cilkän köymä koyrıgına bäyläp söylilär, yä parohod palubasına utırtalar.

— Parohod matur,— dilär.

— Parohodta bik matur kızlar bula,— dilär. Parohodka utıru belän minem şul taptıyk bula torgan hayvannarnı küräsem kilä. Läkin arı-bire karanga-

— AH, nindi matur çäçäklär,— dip soklanıp karap tormagan idem (bugay).

Çäçäklärgä kümelgän cirlärne agaç suka belän yırtıp, çäçäklärne yözläre belän yöztübän kümep yördem. Alarnıñ maturlıgı turında ber genä dä isemä kilmäde.

Yal itkändä şunda cirgä yatıp kulga eläkkännäreneñ dä kanatların yolkıp taşlıydır idem.

Ä häzer...

Koyaş kölmi dä, yılmaymıy da.

Ä minem köläsem kilä, kıçkırıp-kıçkırıp köläsem , yılmaymıy da.

zm kilä, kıçkırıp-kıçkırıp köläsem kilä.

fohod borınında utırıp tämäke tartıp

»lär üzläreneñ romannarındagı geroy-çraştırıp, ğaşıyq itälär, matur kayuta-

bätlären söyläüçelär dä mähäbbätlären yä eıgına bäyläp söylilär, yä parohod palu-

Çönki — min parohod baram.

Kayber şağıyrlär ü larnı, parohodta oçraşt: larda übeşterälär...

Tel belän mähäbbätläre koyma konlıgına.

Ä häzer — minem yanıma utırıp ayakların selkä-selkä Volga yarların karıy. Ä señlese tuberkulez belän avırıy.

Min parohod borınında tämäke tartıp utırganda, idän yuuçı komsomolka Anna ayakların selkep barganda, Evropada:

— Bolşeviklar sänğatne cimerälär, mädäniyätne taptıylar,— dip «utın kisälär» ide.

Minem başka Annanıñ tärcemäi hälen kuyıp, Çember-lennıñ üz adresı belän şundıy ber hat yazu uyı töşte: «Şulay, Çemberlen agay, sezneñ neçkä kullı mamzilläregez genä uynarga tiyeşle pianinogızda kalın barmakları belän idän yuuçı bezneñ Anna uynıy».

Tsilindr kimäsäk tä inde, «sezneñ» neçkä ahäñle fleytalarıgıznı sıbızgı urınına sızgırtabız!

Sezneñ «ak söyäklär genä uynarga tiyeşle», dip belgän «mökatdäs sänğat korallarında» bezneñ uramnardan cıyılgan detdom1 balaları äytterälär.

«Kiler ber kön, sez dä bezneñ kontsertka bilet alırsız!»— Läkin min aña hat yazmadım. Çönki Çemberlen ul närsäne üze dä yahşı belä. Ul barı süz yuktan süz dip kenä kıçkıra.

Ä koyaş kölmi dä, yılmaymıy da. Ul bervakıtta da batarga kiçekmi. Ä keşelär parohodka kiçegälär.

Uramnardagı törle kızıklarnı karıy-karıy, öylärenä kaytıp aşarga kiçegälär. Alay gına tügel, keşelär yäşärgä, hätta şatlanırga, bähetle bulırga da kiçegälär.

Yuk, alay tügel, bez bälki ğaşıyq bulırga, rähät yäşärgä kiçegä torganbızdır, läkin revolyutsiyä yasarga, iske tormışnı cimerergä kiçekmibez. Üz vakıtında eşlibez.

Koyaş bervakıtta da kiçekmi. Bez dä ciñü könnärenä minutlar belän barabız. İnde koyaş kölä, yılmaya, digän süz — yalgan! Koyaş kölmi dä, yılmaymıy da.

Ä bez köläbez häm bezneñ kölüdä tuaçak yaña tormışnıñ simfoniyäse yañgırıy.