Komediyä biş pärdädä (Kıskartıp alındı)

KATNAŞUÇILAR:
Huca Nasretdin.
Gölbanu — hatını.
Sälvi — kızı
Hammat — Sälvineñ söygäne.
Alçın — yeget.
Zöbärcät — Alçınnıñ söygäne.
Sähilä — karçık.
Biki — säüdägär.
Ahun.
Kolıy tarhan.
Cihangir — legendar ilbasar, uñ ayagı aksak.
Zöynegıy — anıñ baş väzire.
Nizamıy — kazıy.
Gıymay — baskak.
Därviş.
Saç tar aş.
İke Kasıym.
Atamış.
Kart.
Yaş keşe.
Cariyälär, ğaskär, halık.
Vakıyga urta yözlärdä Bolgar şähärendä häm anıñ yanındagı Timerçe bistäsendä bara.
Süzlek östendä eş.
Bikasap çapan — bärhetkä uka belän çigelgän yahşı ça­pan.
Därgah — 1) kapka töbe, işek töbe, busaga; 2) zur däräcäle keşelärneñ öyäldı.
İqlim — borıngı büleneştä cirneñ ekvatordan tönyak kotıpka qadär bulgan ara, cidedän ber öleşe.
Kıyl — äytelgän süz.
Mihlät (Möhlät) — kiçekterergä röhsät birü.
Ägah (Ägyah) — belep toruçı, häbärdar buluçı.
Töhmät (töhemmät) — yala yagu, keşegä ğayep tagu, ğayepläü, şik astına alu.

Möstäkıyl eş.
Bälfaraz, tarhan, zahir, täqsir, garız, täqdir, cällad, äükat, disbe süzlären añlatmalı süzlektän karap mäğnälären açıklagız.

ÖÇENÇE PÄRDÄ 2 NÇE SÄHNÄ
Bolgar şähärendä kazıy divanhanäse. Artta räşätkä, anıñ uñ yagında baganaga «gauga barabanı» elengän. Tagın arttarak, çokır aşa bökre küper. Bolgar manaraları häm Kara pulat (Çernaya palata) binaları kürenä.
1NÇE ÇIGIŞ
Huca, Kolıy tarhan, Biki kerälär. Bagana töbendä tuktagan işäkneñ başı kürenä.
Huca. häp! Tukta şunda, işägem! (İşäkne baraban as­tına räşätkägä bäyli.)
Biki (arıp, ahıldap, açulanıp). Uf! İşägem diyärgä, sineñ işägeñme ällä ul?
Kolıy. Ä hölläse mineke, bikasap sineke!
Divanga1 alga uzalar.
Biki. Salmıy bit! Köçkä genä alıp kildem, yarıy la sez atta! Uf!
Kolıy. Saldırırbız! Monda çaklı kiterdek, kaptı in­de.
2NÇE ÇIGIŞ
Şular uk häm kazıy Nizamıy, soñınnan arşınlı ike Kasıym kerälär.
Bar da. Ässälamäğaläykem!
Nizamıy. Väğaläykem ässälam! (Täbänäk divanga utı­ra.) Cihangir häzrätläreneñ färman şärife üzrä. Bolgar yortındagı şärigate İslamiyäneñ hökem mäclesen açık dip iğlan itäm. Bismillahirrahmanirrahim!.. (Salavat äytep, yäşel tışlı zur kitapnı aça.)
Huca (algarak çıgıp). İsänme?
Nizamıy cavap birmi.
Huca (halıkka). Kara, kara! Menä sin aşat hayvannı! Kazıy bulgaç, sälam dä almıysıñmı?..
Kolıy (Bikigä). Närsä ul? Kazıynı ällä üzeneñ yugalt­kan işäge dip beläme.
Huca. Koyrıgı, yarıy, çapan astında bulsın diik, ko­lakları niçek çalma astına sıygan soñ monıñ?
Kolıy (Bikigä). Ällä ni söyli bit bu?..
Biki (Kolıyga). Timä, kazıynıñ açuın kitersen äle!.. Annan bez östärbez!
Huca halıkka yakın, alga kilep utıra, arşın totkan ike Ka­sıym kilep kerä. Ber-bersen tota-tota, süz bülep söyläşälär.
Berençese. Kazıy äfände...
İkençese. Kazıy häzrät...
Nizamıy. Tuktagız! Sälam yuk, doga yuk, tagın kilde­gezme? Sezgä hökem buldı tügelme soñ: alıp taşlagız yul östennän şul ülgän etneñ üläksäsen! — didek...
Berençese. Min alıp taşlamıym, minem öleşemdä yat­mıy ul.
İkençese (yalgan). Öleşemdä yatmıy...
Nizamıy. Ya hoda! Miña tapşırılgan mähällädä, olug Cihangir häzrätläre belän min ütä torgan yul östendä, et üläksäse yatsın, imeş! İke yort arasın ülçägez dä et kem yagında yatsa, şul alıp taşlarga tiyeş didek tügelme? Menä. (Kitabın aça.) Ber kıylda äytkän: mondıy vakıtta ber genä tügel, cide kat ülçärgä kiräk, digän!
Berençese. Cide tügel, citmeş ülçädek!
İkençese. Ülçädek!
Berençese. Menä arşın, min siña äytim, ul yakka da altı çıga...
İkençese. Altı çıga!
Berençese. Bu yakka da altı çıga!
İkençese. Altı çıga!
Berençese. Urtasına yatkan etne nik min alıym?
İkençese. Nik min alıym?
Berençese. Sin karap tor, enem Kasıym, Sineñ öçen min et taşıym?..
İkençese. Minem yagım altı arşın!
Berençese. Minem yak ta altı arşın!
İkençese. Mä, min östim yartı arşın! (Suga.)
Berençese. Mä, min birim altı arşın! (Suga.)
İkese bergä. Sin dä Kasıym, min dä Kasıym, Sineñ öçen min et taşıym!
Arşın belän sugışalar.
Nizamıy. Totıgız üzlären! İke ahmak! Monıñ öçen hökem bar, şärigat bar! Menä! (Barmagına tökerep, kita­bın aça.) Ber kıylda äytkän, arşınnıñ yöze belän çıkma-sa, kırı belän ülçäp kararga kiräk, yağni mäsälän.
Berençese (arşın selkä-selkä). Kırı belenme? Ähä, häzer kırı belänme? Kiräkmi? Hökemeñ şul tösle bulsa, üläksä yul östendä yata birsen?
İkençese. Min dä riza tügel. Ber dä döres hökem bul­madı bu. Bolay bulgaç. Timerçedäge Huca Nasretdinga gına hökemgä barası kalgan ikän.
Nizamıy. Ul nindi Nasretdin, yağni mäsälän?
Berençese. Ul bezneñ şundıy ber hikmätle keşe inde. Halık menä mulla belän kazıylar hökemennän riza bulma-sa, añar bara. Ul, min siña äytim, kıl kebek özä dä birä inde.
Kolıy. Bezneñ Hucamı? Hucamı? Änä utıra ul. Huca Nasretdin.
Äylänep aña karıylar.
Berençese. Söbhanalla! Menä ul üze dä monda, kazıy häzrät!
Nizamıy (urınınnan torıp. Hucaga yakın kilep, anı karap çıkkannan soñ). Huş, bezneñ hökemebezdän riza tügel­sez ikän, häkim keşegezneñ hökemen işetep kürik!
Berençese. Hökem it, Huca, menä bezneñ uramda...
İkençese (bülep). Bezneñ uramda...
Huca. Ansın işettek. (Urınınnan torıp, iltifat­sız ber väqar belän kazıy urınına barıp utırıp, küzen yomgan kileş kitabın açıp, ber cirgä barmagın törtä.) Uram kem karamagında?
Berençese. Uram mähällä karamagında.
Huca (tagın açıp, törtep). Mähällä kem karamagın­da?
İkençese. Mähällä? Mähällä, änä, kazıy äfände kara­magında.
Huca (üz kıyafätenä kaytıp). Şulay bulgaç? Närsägä kıçkırışasız sez? Üläksäne dä kazıy äfände alıp taşlar­ga tiyeş bula.
Nizamıy (sikerep kitep). Ä?
Huca. Şunıñ belän yurgan da kitte, tavış ta bette. (Torıp kitep üz urınına utıra.)
Berençese. Menä döres hökem!
İkençese. Menä bu hökem içmasam! Menä rähmät! Bez monda, ike kürşe, ike Kasıym, bezgä kazıy kuşa dip, uram ülçi-ülçi...
Berençese. Sin dä Kasıym, min dä Kasıym, Sınıp bette bezneñ arşın...
İkençese. Ä ul kazıynıñ üz östenä töşä ikän! Ya, kürşe, bir kulıñnı, kileşik!
Berençese. Übeşik! Menä bezne dä kileşterdeñ. Huca! Menä rähmät!
Kileşälär, çıgalar.
3 NÇE ÇIGIŞ
Kazıy, Nizamıy. Huca, Kolıy tarhan. Biki.
Nizamıy (üzaldına). Ä min et üläksäse kütärep kal­dım! Yahşı hökem! Ay-hay, kem ikän bu Huca Nasretdin digännäre! Öste-başı cille kürenä, sak bulırga kiräk! Nin­di däğva belän kilde ikän bu? (Alga çıkkan Bikine kürep, aña.) Huş?
Biki. Hökem it, kazıy äfände. İñ elek şuşı Huca digän keşe bıltır minnän vakıtlı faydalanırga cir alıp çäçte, äle bulsa tülägäne yuk. (Käğaz suza.)
Nizamıy. Döresme?
Huca. Äye. Birgän cire taş buldı, birgän orlıgı pış buldı, şıtmadı.
Biki. Minem anda eşem yuk. Menä yazışkan şartnamäse, yortı salıngan, täqsir.
Nizamıy (şartnamäne karap). Nik tülämisez, Nasret­din äfände?
Huca. Min tülämim digänem yuk. Kayan çıgargan ul? (Bikigä.) Küpme burıçlı soñ äle min siña?
Biki. İlle öç sum.
Huca. Soñ şulay digen anı. İrtägä yegerme biş, annan irtägä tagın yegerme biş sumın birsäm, küpme kala tagın?
Biki. Öç sum.
Huca. Soñ şulay bulgaç? Öç sum öçen minem yözemne yırtıp, kazıy äfände aldına kilep, tavış kütärep yörergä oyalmıysıñmı?
Kolıy. Kara, kara, ni di ul? Tuktale, sineñ kılmış­larıñ ul gına tügel, çıgar garizañnı, Biki!
Biki (garizanı birep). Menä, kazıy häzrät, şunıñ östenä ul minem tuksan tugız altınımnı aldı.
Nizamıy (garizanı karap). Söbhanalla! Nasretdin alar-nı Alladan aldım dip däğva kıla... Huş, nindi soñ bu Nasretdin? Yağni Allahe Täğalä häzrätlärennän altın so­rap alırlık äüliyälıgı zahir keşemeni?
Biki. Kayan äüliyä bulsın Nasretdin! Gomerendä ber mäçetkä kergänen kürdek, anda da sıñar ayagın kütärgän ki­leş namaz ukıdı.
Nizamıy (gacäplänep). Sıñar ayagın kütärep? Söbha­nalla! Mäçettäme? Huş? Ni öçen sıñar ayagıñnı kütärdeñ sin, Nasretdin?
Huca. Ul şunıñ öçen: minem ber ayagımnıñ täharäte yuk ide, täqsir, suım citmäde!
Nizamıy (gacäplänep). Alla! Alla!
Kolıy. Äye, äye. Min dä bar idem anda. Ul namaz-namaz bulmadı, kazıy häzrät. Bervakıt säcdägä kitüebez buldı, mullanıñ «nişliseñ. Huca» dip kıçkırıp cibärüe bul­dı. Anı bu ahmak arttan çabuınnan tartkan ikän.
Nizamıy (şakkatıp). Ä?
Biki. Äle ul alay gınamı? Mulla añardan, ni öçen tartasıñ? dip sorıy, ul aña, ni öçen ikänen beläseñ kilsä, artımdagı keşedän sora, di.
Nizamıy. Lähäülä! Nik alay, säcdägä kitkäç, mulla­nıñ çabuınnan tarttıñ sin, Nasretdin?
Huca. Min kayan belim? Başta minem üzemneñ arttan çabuımnı tarttılar, annan min anıkın!
Biki. Şul mäshärä arkasında böten mäçet şau kilep köleşep, namaz bozıp taraldık.
Kolıy. Bozmaslıkmıni? Min üzem dä şunnan soñ mäçettä ber ay namaz ukıy almadım. Niçek säcdägä kittem, küñelgä şul kilä dä tora.
Nizamıy. Divanamı ul?
Biki. Ulmı? Altınnı da ul yözdän kim bulsa almıym dip ant itte, bez anı sınar öçen tuksan tugız altın sanap aldına ırgıttık, ul anı alıp, antına hanis buldı. Şäri­gat buyınça häzer yöz tayak orıp, şul burıçım belän altı­nımnı alıp biregez, täqsir.
Nizamıy. Dimäk, tuksan tugız altın sineke?
Biki. Yançıgına çaklı mineke. Min ansın da ber al­tın birep aldım.
Huca. Şulay bulgaç?.. Min şul yançıgı belän yöz al­tınga hisaplap aldım da anı. Min niçek antımnı totma­gan bulam?..
Nizamıy. Ästäğfirulla! Gakıl ireşerlek eş tügel bu! Ber yaktan, ul altın da totkan, ikençe yaktan, altınnı da şuıtkan! Belende: bu adäm avızınnan şaytan söyli, artın­da şaytan tora, äğah bulıgız, bervakıtta da şaytan kotı­rıgına iyärmägez, möselmannar!
Huca (kazıy yanına torıp kilep, arttan kolagına). Kahär sukkan şul şaytan, artımnan gına kilä dä, şuşı minutta östemdäge şul bikasapnı siña salıp birergä kuşa, kazıy häzrät... (Bikasapnı aldına kuya.)
Nizamıy (totlıgıp). Häyer, häyer, ni äytä idem äle? Ä... Äye... Ällä nidä ber genä şaytan süzen tıñlap kuyu da yarıy şul. Belmässeñ, bälki, ul sinen küñeleñne sınar öçen, yüri yahşılıkka dimläp kuyar! (Üzaldına.) Uf... butaldım min bu adäm belän! Ä bikasabı yahşı! (Tegelärgä.) Mäğlüm buldı, cämäğat! Bu ber divana adäm, imeş. Allahe Täğalä, ber hak divananıñ dogasın kabul itep, añar altın iñdergän bulsa, ni gacäp!
Biki. Niçek? Sez şuşı yalgançınıñ süzenä ışandıgızmı?
Huca. Ul üze yalgançı, kazıy äfände. Ul äle oyalmas, şuşı bikasapnı da üzeneke diyär.
Biki. Bikasapnı? Älbittä, mineke.
Huca (kazıyga). Menä, kürdegezme? (Bikigä). Bolay bulsa, sin äle minem mengän işägemne dä üzänneke diyärseñ. Oyatıñ citsä, äyt!
Biki. İşäkme? Ul da mineke!
Huca (kazıyga). Menä, kürdegezme, nindi adäm belän eş itäsez!
Nizamıy (Bikigä). Citte! Sineñ ber yalgan adäm ikäneñ mäğlüm buldı. Sin anıñ divanalıgınnan faydalanıp, bötenläy köpä-köndez suyarga cıyıngan adäm ikänseñ. Sineñ üzeñä yöz tayak lazem buldı. Hökem tämam.
Biki (yılap). Gafu boyırıgız, kazıy häzrät. Sezgä ata­bızdan kalgan keçkenä ber ämanät bar ide. İñ elek şunı alıgız äle! (Yançık suza, çitkä.) Ala bit, ala, ay Alla! Aldımı?..
Nizamıy (alıp). Amin! Ämanät can saklar. Tayak östeñnän töşte.
Biki (kesäsenä sugıp, kurkıp). Hay! Yöz östenä tagın yöz kitte, menä bäla!
Nizamıy. Sezneñ ni garızıgız bar, tarhan? Huca. Tarhannı monda min alıp kildem. Utın kitergän öçen miña biräçäge bar ide, täqsir.
Kolıy. Kara, kara, sin alıp kildeñ? Tora tor! İñ elek cavap bir äle .din, östendäge höllä kemneke?
Huca. Höllä? Menä höllägä dä iyä tabıldı. Sinekemeni ul, tarhan?
Kolıy. Mineke, mineke. Divanaga sabışıp, şärigattän kotıla almassıñ! Sin anı urladıñ! (Kazıyga.) Östennän höllämne saldırıp alıp biregez dä şärigat buyınça kisegez şul ugrınıñ kulın!
Huca. Yahşı kara. Yalgışmıysıñmı? Ohşaganmı soñ? Kolıy. Niçek ohşagan gına di? Üze! Menä Biki şahit. Kara çabuların! Töymä bavın! Vallahi, mineke! Biki. Vallahi, anıkı!
Huca (gacäplänep). Şulaymıni? Alay bulgaç, ul ti­res çümäläse östendä yoklagan iserek sin bulasıñ? Kolıy (katıp kala). Tires östendä? Kem?.. Nizamıy. Söylä, Nasretdin. Kayan kilde siña bu höllä? Huca. Tabıldık höllä ul, kazıy äfände. Nizamıy. Niçek tabıldık?
Huca. Şulay, bez berkön Hammat belän kaytıp kiläbez. Bezneñ borınga ällä kayan bik sası ber is kilä. Närsä ikän bu dip gacäplänep bardık. Anda, yılga başında, tires tügelgän. Hammat äytä, änä tires östendä üläksä yata, şunnan bu is, di. Yanına barsak, tireskä borının törtep beräü yok­lap yata. Üze iserek. Yanındagı agaçka şuşı höllä elengän... Nizamıy. Huş, sin anıñ kem ikänen tanımadıñmıni? Huca. Tanırga bit, anıñ yöze adäm karagısız. Bite ällä närsä! Çeregän yomırka bärep kitkännär aña, kazıy häzrät.
Nizamıy (çabuı belän borının basıp). Min buıl­dım, fu, Nasretdin äfände, kıskarak söylä, fu!
Huca. Sez äle monda buılasız, ä min anda niçek? Miña anı uyatırga kiräk bit inde. Tor, min äytäm, näces! Köpä-köndez şulay yatarga niçek oyalmıysıñ? Şulay dip, monıñ artına ber tiptem, uyanmıy. Şunnan Hammat, — anın ayagında ükçäse ciz dagalı kün itek, — şundıy ber tipte, cir sel­kende dip toram, uyanmıy. Tukta, min äytäm, bu duñgıznıñ hölläsen alıp kitälär bit, iyäse sorau belän kaytarıp bi­rermen dip, kızganıp alıp kittem. Sin ideñmeni ul? Mä, al hölläñne. (Sala başlıy.)
Kolıy. Yuk, tukta... Yalgışmıymmı? (Karıy.) Bu mi­neke tügel. Karale, menä sin!
Huca. Tügel diseñme?
Kolıy. Döres, minem hölläm yugaldı. Läkin bu mineke tügel!..
Huca. Yuk, yuk. Sin minem öçen ber dä oyalma, tarhan. Sineñ östeñdä minem hakım yörgän kebek, minem östemdä dä sineñ hakıñ yöri kürmäsen. Kara çabuların! Töymä baula­rın! Totıp kara!
Kolıy (tota). Äytäm bit, bötenläy mineke... Bötenläy mineke tügel! (Çitkä.) Menä kahär sukkırı. Kulım belän totam, ala almıym.
Huca. Çınlap ta monı sineñ östeñdä ber kürgän idem şul, mä hölläñne. (Aña ırgıta.)
Kolıy. Vallahi, bu mineke tügel. Alla saklasın! Ti­res östendä!.. Gomerdä kürgänem yuk!..
Nizamıy. Yahşı. Tınıçlap kiyegez, Huca. Sez, tarhan, häzer anın burıçın tülägez, annan yalgan töhemmät totkanıgız öçen un altın salım tülägez.
Kolıy. Añamı?
Nizamıy. Yuk, miña. Annan gafu ütenegez!
Kolıy. Tarhan başım belänme? Yuk, ansı gomerdä bul­mas! (Bikigä.) Kaya, yukmı soñ sindä akça?.. (Üze çitek bal­tırınnan tabıp alıp, yılak tavış belän.) Mä! (Kulın suzgan Hucaga da birep.) Mä!
Nizamıy. Başka garızlar yukmı? Ässälamegaläykem vä Rähmätulla! Hökem tämam! (Tora.)
Kolıy (buş yançıgın selkep). Äye... Tä-mam! (Yançıgın cirgä kütärep suga.)
Nizamıy (artkı räşätkä yagınnan çıgışlıy, üzen ozata kilgän Hucaga.) häy, Huca, kara, bu işäkneñ başı barabanga tiyä kürmäsen!
Huca. Tisä ni bula?
Nizamıy. Tisä, lähäüläñne ukı. Gauga kütärelä. (Hu­canıñ iñsäsendäge bikasapnı totıp kuyıp.) Bikasap — mi­neke!
Huca. Sineke, sineke! Yästüdän soñ ätäç azan äytkäç tä, kilep alırsıñ! Gauga kütäreläme?.. (Barabannıñ kayışın işäk muyınına kiderep, elgeçen kaptırıp kuya. Barabannı çirtep, Kolıy belän Bikigä karap.) İşettegezme, kazıy ni äytep çıgıp kitte sezgä? Bu işäk şärigatneñ yulı belän, minem kulım belän şuşı barabanga bäyläp kuyıldı. Kem dä kem bu işäkkä tisä, kubaçak gauga anıñ başına bulır, häy! Kayale, min dä işägemä salam alıp kilep salıym äle! (Çıgıp kitä.)
5 NÇE ÇIGIŞ
Kolıy,Biki,Ahun.
Ahun (yılagan tavışı işetelä). Ay-yay, yay, yay! hälaq buldım min, hälaq buldım!.. (Kilep kerä.)
Biki. Kil tizräk, närsä mıclıysıñ?.. Äyt, kürdeñme. Cihangir häzrätlären? Äytteñme aña şul läğnät keşe tu­rında?
Kolıy. Äyt tiz: şul etneñ başın kisärgä kuştımı, yukmı ul? Nik däşmiseñ? (Yözen kürep.) Tuktaçı! Siña ni buldı?
Biki (yözenä kulın selkep çigenä). Ahun! Sin kükle-yäşelle bulgansıñ bit! Närsä, kükert aşatıp çıgardılar­mı ällä?
Ahun (irennäre der-der itep torgaç). Kükert! Başım kitte minem! Bähil bulıgız, olannar! (Yılap cibärä.)
Biki. Närsä, kabul itmädemeni?
Kolıy (kızıp). Äytmädeñmeni mulla ikäneñne?
Ahun (kulın selki). Äyttem, ul da tügel, fil, fil!
Kolıy. Fil! (Kurkıp.) Närsä, sin şul mähälläñä yarıym dip, ällä file turında süz äytteñme? Nişlädeñ sin?
Ahun. Üze soradı, min äyttem, äytüemä, yöze kap-kara ki­selde. — Sin mulla gına tügel, bikmulla ikänseñ, alay bulsa, menä min siña öç mäsälä biräm, kön batuga, kilep cavap birerseñ, birä almasañ, başıñ (ışkıp kürsätä) kıh! dide...
Kolıy. Öç mäsälä diseñ? Närsä, närsälär?
Biki. Ya, ya! Äyt berençesen!
Ahun. Berençese: cirneñ urtası kayda?
Kolıy. Cirneñ urtası?
Ahun. Äye lä, ya, ya? Başım yarılıp bara, äytegez, olan­nar. Kaya soñ ul cirneñ urtası?
Biki. Cirneñ urtası! Yuk-yuk, bez yörgän cirdä oçrama­dı. İkençesen äyt!
Ahun. İkençeseme? Şunnan, Cihangir häzrätläre saka­lın uçlap tottı da, şuşı sakalımda niçä börtek yon bar? dip soradı.
Kolıy. Lähäülä! Cihangirnıñ üz sakalındamı?
Ahun. Ya, ya, sin äyt, Biki: niçä börtek?
Biki. Äye, divanaga altınnarımnı birdem dä, inde si­neñ belän Cihangirnıñ sakalın sanarga kaldım!
Kolıy. Öçençesen äyt!
Ahun. Öçençese şul, dide, minem yalgış uyımnı kürsät, dide.
Kolıy. Cihangir häzrätläreneñ yalgış uyın kürsä­tergäme? Siñamı?
Ahun (Bikigä). Ya äyt inde, sin äyt: moña ni dip cavap birim min?
Biki. Miña bik yakın torma, ahun. Vallahi, min säyäsätkä tıgılmıym!
Ahun. Eçemä ut töşte, yanam bit min, olannar! Bügen kiç başım kiseläçäk! Sin äyt, tarhan?
Kolıy. Äytäm, bire utır sin. (Ahun utıra.) Yuk, yuk, sin yat, şunda suzılıp yat. (Ahun yata.)
Kolıy (ikäüläp baş oçında doga kılalar).
Biki. İnna lillahi vä inna iläyhi racigun!
Ahun (başın totıp). Alla, başım! (Tägäräp töşä.)
Kolıy. Sakal! Kemneñ sakalı bit! Şundıy vakıtta säyäsätkä tıgılmasañ, yaramagan! Menä monda bezne Huca nişlätte digen, şunı äyt! Tor, gariza yaz, östennän Cihan­girga keräbez.
Ahun. Gariza?
Biki. Äye, kürmiseñmeni, kara cäyäügä kaldım! İke yöz altın ul! Yaz!
Ahun. Gariza? Yuk, sin äyt, kürenäme siña minem ba­şım? Miña kalsa, sakalım bar, başım yuk kebek.
Kolıy. Kaldır anı, cavabın uylıy torsın, ber gariza yazdırıp alırbız, ul kul gına kuyar, äydä. (Çıgalar.)
6 NÇI ÇIGIŞ
Ahun, Huca.
Ahun (yalgız). Sakalı. Urtası... Koyaş bayıy, ya Alla! Şul cirneñ sakalı kayda? Kayda şul Cihangirnıñ urta­sı! (Karıy.) Tukta, menä Huca kilä. Şul doşman arkasın­da bu bälaga uraldım. Ägär dä min bu soraularnı aña birep karasam, ä? Sizdermiçä genä? Menä akıl! Äytsen divana! (Mendär asların kütärep karap, nider ezlägän bula.) Ä? Huca (anı kürep, yanına kilep, iyelep karıy). Ä? Ahun (ikençe başka barıp, mendär kütärep karıy). Ä? Huca (şulay uk karaşıp). Ä? Niyeñ töşte, ahun? Ni ezliseñ?
Ahun. Ä, ni, şunı uylıy idem äle. Huca. Bälkem anı sin dä uylagansıñ: min äytäm, bu cirneñ urtası kayda ikän? — dim...
Huca. Kara sin anı. Nöcüm gıyleme2 belän dä şögıldanäseñ ikän sin. Alay bulgaç, kükkä karap ta uylıysıñ bulır?
Ahun. Kükkä karap uylamıym uylavın, alay da menä äle sineñ sakalıñnı kürgäç ber uy kilde: niçä börtek yon bar ikän?
Huca. Sin Korändä bar närsä dä bar dip söyliseñ bit, anda äytsä äytkänder minem sakalım turında!..
Ahun. Koränneñ böten serenä bändäneñ gakılı ireşmi, Huca!
Huca. Yarıy, mäsälä bit ğadättä öç bula. Öçençesen dä işetik.
Ahun. Öçençesen diseñme? Öçençese: menä sin äyt: mi­nem yalgış uyım närsä?
Huca (çitkä). Uylagan idem anı: aña bu mäsälälärne Cihangir birgän! (Aña.) Sineñ yalgış uyıñnı äytergäme? Äytäm. Menä sin häzer bu divananı yumalap öç mäsälägä cavap alıym da Cihangirga şularnı äytep kotılıym. Huca monı sizmi dä kalır, dip uylıysıñ.
Ahun (häyran bulıp). Tfü! Allanıñ kahäre keşe ikänseñ! (Aldına tezlänä.) İnde, inde üzeñ barısın da beläseñ, kot­kar mine. Huca Nasretdin äfände!
Huca. Äfände tügel, abzıy dip söyläş! Yarıy, min sine kotkarırmın, läkin sin elekke kebek havalanmassıñmı?
Ahun. Bulgan eş bulgan, inde monnan soñ bette, abzıy, bette!
Huca. Monnan soñ minem eşemä tıgılıp, minem belän bulışmassıñmı ?
Ahun. Bette, ciznäm, bette!
Huca. Yarıy, alay bulsa, sal çapanıñnı!
Ahun. Çapanımnı? Karale, min siña büläkkä başka närsä tabarmın...
Huca. Alay bulsa huş!
Ahun. Tukta, mä! (Huca tuktıy.) Mä! (Salıp birä.)
Huca (arkasına äylänep). Yahşılap kiderep bir!
Ahun (yan-yagına karap alıp, kidereşä). Uf!
Huca. İnde çalmañnı da salıp bir!
Ahun. Çalmanı? Ä, yuk!.. Çalma — ruhanilarnıñ kiyeme. Päygambär tacı. Anısı bulmıy!
Huca. Ä, şulaymı?
Ahun. Uf, bolay mine dä üzeñ şikelle divanaga saptı-rasıñ ikän sin. Tukta, çalmanı da biräm min siña! (Suza, kire alıp.) Ä, yuk, bulmıy... Cihangir häzrätläre yanına niçek barıym min? Tübätäyçänme?
Huca. Aña sin barmassıñ, min barırmın.
Ahun. Sin üzeñme? Tukta, niçek? Minem öçenme?
Huca. Nişläp sineñ öçen yörim di min? İlem öçen: aña sine ilçe itmädelär, mine ilçe ittelär.
Ahun. Ähä, şulaymıni? Yarar, ul çagında älege öç cavap­nı da minem öçen sin birerseñ.
Huca. Min birermen!
Ahun (çalmasın sala). Yuk, äyt: cavapnı sin birer­señme?
Huca. Min inde, min.
Ahun (çalmanı birep). Tfü, tfü! Pärigä yaulık, miña saulık! Mä! Mine totma, monı tot! (Kitä-kitä). Menä ko­tıldım!
Huca (çalmanı kiyä, ahunnıñ artında bilenä takkan töyençekne kürep). Tukta, artıñda ul ni?
Ahun. Ä, ulmı, kaz ide.
Huca (kilä). Peşkän kazmı? (Şart itep cebennän özep ala.)
Ahun. Alla, tukta...
Huca. Närsäsen — tukta! Sin bit anı büläkkä dip pe­şertkänseñ. Häzer kaznı da min alıp baram inde.
Ahun (añgıralanıp). Kaznı da algaç, bu niçek bula inde?
Huca. Bumı? Bik häybät bula bu. (Töyençekne çişä, kaz belän yomırkalar kilep çıga.) Kara, nindi simez kaz, yomır­kalar da bar. Buldı bu, yülär. (Päkesen çıgarıp, kaznıñ botın kisep ala.) Monda Cihangirga da, miña da citär. (Aşıy.)
Ahun. Botın kisä! Aşıy Ästäğfirula, nişli, ahmak! Cihangir häzräte üze dä uñ ayakka aksak, aña tagın şuşı kaznı iltep birerseñme?
Huca. Aksakka aksak kaz, añgıraga ul da yuk. Sineñ öçen aç yörmäm bit inde min. (Aşavında dävam itä.)
Ahun. Üzen mäshärä itkän öçen, Cihangir başıñnı gı­na özär!
Huca. Özsä, mineken özär, siña närsä? (Aşıy.)
Ahun (alga uzıp, ber Hucaga, ber halıkka karap). Aşıy!.. (Buılıp kölä.) Yarıy, aşa! Alıp bar äle sin aña sıñar ayaklı kazıñnı!.. Öç mäsälägä cavap ta bir. Annan soñ ul sinnän file turında söyläter. Eläkteñme, ahmak! Ul gına citmäsä, bez menä häzer Biki baylar belän bergä bik häybätläp sineñ östeñnän kem ikänlegeñne yazıp mengezik. Betteme ba­şıñ? Barıym, tizräk garizalarına kul kuyıym da, ber­yulı eşne beterim! (Kıçkırıp.) Miña kitsäm dä bulamı?
Huca. Bar, bar! Sineñ miña närsägä kirägeñ bar? Keşe aşagannı yotıp toru yahşı keşeneñ eşe tügel.
Soraular häm biremnär.
1. Komediyäne rollärgä bülep ukıgız. Här personacnıñ harakterın­nan çıgıp, döres ton belän ukırga öyränegez.
2. Öçençe pärdädäge personaclarnı äytegez. Hanlıknıñ östen köçlären harakterlagız: Kolıy tarhan, Nizamıy.
3. Bu büläktä Hucanıñ nindi sıyfatları birelä? Üzegez añlagança, analizlap karagız.
4. Biki baynı harakterlagız. Anıñ kaysı sıyfatı kölke tudıra?
5. Huca belen ahunnıñ dialogı sezgä niçek täyesir itte? Dialogka isem uylagız.

DÜRTENÇE PÄRDÄ
1 NÇE ÇIGIŞ
Tışkı pärdä kütärelä. Eçke pärdä aldında dürt karavıl belän Atamış.
Atamış. İşekçelär! Urınnarıgızga! Cihangir häzrät­läre çıga.
Cihangir. Söylä, väzir.
Zäynägıy. İşek artında sezgä baş oruçılar kötä.
Cihangir. Halıkmı? Halıknı anı kurku belän ömet arasında totarga kiräk, väzir! Büläklären alıgız da kuıgız üzlären! Min monda han bulıp utırırga kilmädem, hind-stannı basıp alasım bar, änä üzlären talarga Gıymay bas­kagım biredä kalır. İrtägä säfär. Ä bügen minem yal itäsem kilä, väzir!
Zöynägıy torıp, sähnä töbenä karap, ike märtäbä kul çaba. Muzıka. Artkı baskıçtan şäl yabıngan ike kız, yögerep töşep. Cihangirga sälam işaräse birgäç, cır häm muzıka astında bii başlıylar. Alar kiyem häm çırayları belän berse — könne, berse — tönne surätlep, cır häm muzıka astında, ber-bersen kuışıp öylänäder. Cihangir kul gına selki. Bar da çıga.
3 NÇE ÇIGIŞ
Cihangir, Zäynägıy.
Cihangir. Şatranıcnı kiter!
Zäynäygıy. Rähim itegez. (Şahmatı karulı keçkenä östälçekne kiterä.)
Cihangir (tezep). Äytçe, väzir: barmı bu ildä, içma­sam, küñel açarday berär keşe?
Zäynägıy. Monda, Timerçedä, Huca Nasretdin digän ber kölke divana bar ikän, işetkänsezder?
Cihangir. Äye.
Zäynägıy. Gacäp däräcädä kölke ber divana, imeş. Hätta... — Uyın sezdä kaldı, — hätta olılarga turı äytüdän dä tayçanmıy, imeş.
Cihangir. Äye, Miña därviş ul hakta söyläde... Fil belän yörik! (Yöri.)
Zäynägıy. Ämma kızı ifrat däräcädä güzäl, imeş...
Cihangir. Min ul kıznı totıp kiterergä baskagıma boyırdım. Şah! Tukta! Bu ni?
Zäynägıy. Sezneñ danlı sugış filegez ikese dä kur­kınıç astında, täqsir.
Cihangir. Minem fillärem? (Şahmatnı ber kulı belän bozıp, boyırıp.) Väzir! Häzer ul Nasretdin totıp ki­terelsen! Ägär dä ul çın divana bulmıyça, yüri genä divanga salıngan bulsa, başı şul urında özeläçäk!
4 NÇE ÇIGIŞ
Cihangir, Zäynägıy, Huca. Huca kerep basa, sakçılar anıñ yulına sönge totalar.
Cihangir (açuın köçkä tıyıp). Röhsätsez minem därgahemä kerälärme?
Zäynägıy (aşıgıp, karşı barıp, teş arasınnan). Kem sin?
Huca. Cihangir häzrätläreneñ boyırıgı buyınça, koyaş batuga kilep citüçe.
Cihangir. Ha, alay bulsa, bu tege... ahun? Timerçedäge minem filemne aldırırga yörüçe? Uzsın, uzsın! (Hucaga mäshäräle ber karap alıp, üzaldına.) hi! Üz başın üze minem kılıçıma orırga dip kilgän! Ni däräcädä ahmak keşe!
Huca, kilep, anıñ aldında kulın kükrägenä kuyıp, tiyeşle täğzim kürsätä, kulında törgäge belän kaz.
Niçek? Ul häzer miña tezen dä çükmime? (Hucaga açulı karap.) Alay? Min kuygan öçen mäsäläneñ öçesenä dä cavap birergä kildeñ inde sin?
Huca. Äye.
Cihangir. Aha! Ämma bersenä genä bulsa da cavap birä almasañ, sineñ başıñ bit... (Sadistlık belän kulların Hucanıñ başına taban suzgalıy, barmakları tırpayın yöri başlıy.) Nindi şart kuyılganın beläseñme sin?
Huca. Beläm.
Cihangir. Aha! Yarıy, işetik! Berençesen äyt aña, väzir.
Zäynägıy. Cirneñ urtası kayda?
Huca Änä kapkada minem işägem tora. Çık ta şunıñ uñ art ayagın kütärep kara. Toyak eze kayda bulsa, cirneñ urtasın tap şunda.
Cihangir (gacäpkä kalıp). Niçek? Tukta?.. Işanmıym!
Huca. Işanmasañ, ülçä. Ägär ber yagınnan ber yagı ar­tık yäki kim çıksa, annan soñ söyläşerbez.
Cihangir. Karagız äle monı! İşäk toyagı, ä? İkençe mäsälä ni inde, väzir?
Zäynägıy. Ä,ä... Sezneñ sakal Şärifläregez turında...
Cihangir. Äye. (Hucaga.) Menä minem sakalımda niçä börtek yon bar?
Huca. Sezneñ sakal Şärifegezdäme? Kayale... şul işägem­neñ koyrıgı bik pıçrangaç, min anı kisep algan idem... (Kesäsennän çıgara.) Menä şul koyrıkta niçä börtek yon bulsa, sineñ sakalıñda da şul çaklı yon bar.
Zäynägıy ike kulı belen başın totıp çügä.
Cihangir. İşäk koyrıgı?.. Närsä söyli ul, ahmak? Tukta! Min monıñ belän kileşä almıym!
Huca. Kileşmäsäñ, monnan ber tök, sinnän ber tök yol­kıp, sanap karıyk! Näq şulay bulmasa, başımnı kisärgä biräm!
Cihangir (väzirgä akrın). Niçek diseñ moña sin, väzir? Şulay uk min haman äle anıñ başın kisä almıym­mıni?
Zäynägıy (aña). Sezneñ kulıgızda öçençe soravıgız bar!
Cihangir. Äye, äye. Ul yünsez minem yalgış uyımnı kürsätergä tiyeş! (Hucaga.) Yarıy. Sin bolarınnan kotıl­dıñ, läkin sineñ aldıñda öçençe sorau bar: kürsät, minem yalgış uyım närsädä?
Huca. Kürsätäm: sin häzer üzeñne Timerçe ahunı belän söyläşäm dip uylıysıñ.
Cihangir (berdän käyefe kilep). Döres! Uylıym da häm söyläşäm dä! Läkin bit sin, şartıbız buyınça, minem yalgış uyımnı kürsätergä tiyeş ideñ? Ya?
Zäynägıy. Otıldıñmı? Ya?
Huca. Menä şul mine Timerçe ahunı dip uylavıñ üze yalgış inde, täqsir. Min üzem ahun tügel, min ul bistäneñ Huca Nasretdin digän keşese genä. (Çalmasın sala.)
Cihangir (şakkatıp, üze tezenä sugıp, urınınnan sikerep torıp). Huca Nasretdin! Tukta! Niçek? Kaya soñ ul ahun?.. Karale sin anıñ yözen, väzir! Ahun tügelmeni soñ ul?
Zäynägıy (karap). Kiyeme şul. Läkin yöze...
Cihangir. Ul tügel? Ä? (Kilep karıy.) Çınlap ta bu ul tügel! Min bu keşene berençe küräm!.. Alay bulsa, ahun üze cavap taba almagaç, üze urınına monı cibärgän! Kara­le monı sin! Huca Nasretdin! Ä? Ha-ha-ha! (Karaşalar, üze aldında Hucanıñ da kıyşayganın kürep, üzen üze tota almıyça, nık kölä başlıy.) Ha-ha-ha!
Huca (tämle ketkeldäp cibärä). Ha-hä-hä-hä-hä!
Cihangir. Yuk, niçek min monın başta uk ahun tügel ikänen belmädem, yalgıştım soñ?
Huca (Cihangir aldında sıgılıp torgan väzirne kürep alıp). Ul şunıñ öçen: sezneñ aldıgızda ğadättä tiyeşennän artıgrak iyelälär, şuña kürä sez alarnıñ çın yözlären kürmi kalasız.
Cihangir (üzaldına). Yuuuk... Bu divana tügel! (Hu­caga.) Yarıy, läkin sin bu kıyulıknı östeñä algan keşe bulgaç, ahun urınına bezgä ilçe dä bulıp kilgän bulasıñ.
Zäynägıy (Hucaga). Olug Cihangir sezneñ belän säyäsätçelär telendä söyläşmäkçe bula. Boyırıgız, ilçe! (Tähet yanında ber täbänäk bükän belän akbur kuyıp. Huca­ga urın kürsätep. ) Äh-hem!
Huca. Kıh-hım! (Bükänneñ ber yagınnan kilep utıra.)
Cihangir burnı ala da bükän östenä ber tügäräk sızık sıza. Huca burnı ala da sızıknı urtalay bülä. Cihangir urtaga häncär kadıy. Huca törgäktän ber yomırka ala da häncär yanına kuya.
Cihangir. Añlaşıldı, ilçe! Bezne väzirebez belän kaldırıp torıgız!
Zäynägıy (aña işarä belän). Äh-hem!
Huca (torıp kitep, işekkä citkäç, väzirgä äylänep). Kıh-hım! (Çıga, väzir ozata çıga.)
5 NÇE ÇIGIŞ
Cihangir, Zäynägıy.
Cihangir (tiz genä sikerep barıp, iyelep karıy), ha! Yomırka!.. (Zäynägıy kergäç.) Ya, väzir, bezneñ söyläşüebezdän sin ni añladıñ?
Zäynägıy. Sez, ber tügäräk sızıp, böten dönya ber mi­neke genä bulırga tiyeş, didegez.
Cihangir. Döres!
Zäynägıy. Ul sezgä: tora tor! Änä sineñ çigeñ, menä bezneke dip, anı bülep çıktı.
Cihangir. Döres!
Zäynägıy. Sez aña: ul çagında min köç belän basıp aldım! dip, urtaga häncäregezne kadadıgız.
Cihangir. Döres!
Zäinägıy. Ä ul menä ni öçen yomırka çıgarıp kuydı?
Cihangir. Ni öçen?
Zäynägıy. Añlıy almadım, täqsir!
Cihangir. Añlıy almadıñ! Ä min baş väzirem bulgan keşeneñ ütkenräk akıllı buluın taläp itäm! Min monıñ öçen aña altın tülim. Şunı da añlıy almagan, ä?
7 NÇE ÇIGIŞ
Cihangir, Zäynägıy, Huca.
Cihangir. Huş! Söylä, Nasretdin: bezneñ Timerçedäge ata filebez isänme? Halık yahşı karıymı? Aşatu avır-fälän dip zarlanmıylarmı?
Huca. Bik zarlanalar, täqsir.
Cihangir (barmagı belän ımlap çakırıp, aña suzı­la töşep). Ä?.. Zarlanalarmıni? Alaysa, alar minnän riza tügel?
Huca. Ber dä riza tügel!
Cihangir (kılıçın totıp). Niçek riza tügel?
Huca. Niçek riza bulsın, ber genä fil iç ul, citmäsä üze ata fil. Berüzenägenä küñelsez iç aña, eçe poşa. Aşa­sa — aş ütmi, ni aşasa — şul citmi. Menä inde ul ata filneñ yanına tagın ber ana fileñne dä cibärsäñ, ber märhämäteñ urınına, ike märhämäteñ bulır ide, dilär.
Cihangir (kölep), hay, şulay diseñmeni äle sin? Bezneñ biredäge ana filebez dä bik poşına başladı. (Zäynägıyga.) Ällä bu cirneñ havası kileşmäde. Yabıga, tu­tıylarım!
Huca. Şulay bulır. Bezneñ İqlimgä ber läksäñ!.. (Töyen­çegen çişep, tälinkägä salıngan kaznı Cihangirga suza.) Märhämät itep alsagız la, keçkenä genä küçtänäçebez ide.
Cihangir. Bu ni?
Huca. Kürmiseñmeni? Kaz.
Cihangir (karap). Kaz? Bu ber dä kaz bulırga turı kilmi. Kayda soñ monıñ tagın ber ayagı?
Huca. Niçek tagın ber ayagı? Şayartasız! Kaz härvakıtta da sıñar ayaklı gına bula.
Cihangir. Niçek ul sıñar ayaklı gına? Tukta...
Huca. Belmim. Bezneñ şähre Bolgar ileneñ kazları şulay bula. Işanmasañ, änä, artındagı täräzädän kara, şun­da saray çişmäse yanında toralar tügelme soñ? Änä, änä ber kaz, küräseñ, sıñar ayaklı.
Cihangir (karap), häy, härämçe! Ul bit salkınnan şulay ber ayagın kütärgän! Ul ike ayaklı.
Huca. Yalgışasız, täqsir. Ul sıñar ayaklı.
Cihangir. Väzir! Al şul tayaknı, çıgıp or şul kaz­nı, ägär dä ul sin orgaç ta ike ayaklı bulmasa...
Huca (väzir kulınnan tayaknı elep ala). Tukta, şu­şı tayak belän orgaçmı?
Cihangir. Äye.
Huca. Ğayepläştän bulmasın, täqsir, bu tayak belän min siña orsam, sin ike genä tügel, dürt ayaklı bulırsıñ! hap! (Tayagın Cihangirnıñ baş oçında seltäp cibärä. Cihan­gir kurkıp dürt ayaklap cirgä töşä.) Menä, kürdegezme?
Cihangir. hay, tot üzen, çınlap ora kürmäsen tagın ul divana! (Torıp utıra, tıyıla almıy kölep.) Cide iqlimdä yörep, min mondıy adäm kürgänem yuk ide. Ha-ha-ha! (Hucaga.) Ni käseptäge keşe sin?
Huca. İgençe.
Cihangir. Menä niçek? Äytçe, sineñçä, kem zurrak:
igençeme, patşamı?
Huca. Älbittä, igençe.
Cihangir. Ni öçen «älbittä»?
Huca. İgençe patşasız tora ala, menä patşa igençesez torıp karasın!
Cihangir (väzirgä akrın). İşetäseñme? Ul minem bak­çaga taş ata. Yuk! Minemçä, ul ber dä divana tügel!
Zäynägıy (aña). Akıllı keşeneñ sezdäy patşaga şun­dıy süz äytüe mömkinme?
Cihangir. Häzer bez anı sınap karıyk! (Hucaga.) Sineñ soñgı cavabıñ bezgä oşamadı. İlçelek ädäben boz­dıñ. Siña cäza: häzer sin minem karşımda nindi dä bulsa ber gäyep eş eşläp, minnän gozer-gafu üten, läkin kara: go­zer ütenüeñ gayıbeñä karaganda da kabahäträk bulıp çıksın. Añladıñmı?
Huca. Ah, häzrätegez miña şundıy avır cäza birä ki, monı uylar öçen ber täülek vakıt kiräk. (Mañgayına barmagın kuyıp, çitkä äylänep, uylagan bula.)
Cihangir. Ber täülek? Min siña ber minut biräm! (Väzirgä akrın.) Küräseñme, cäyäse buşadı. Anıñ tapkır­lıgı bik zur tügel.
Huca. Ber minut? Ah, canım, kötep algan ul minutı­bız citte... (Cihangirnıñ artınnan kilep, bilennän ko­çıp, yözen üzenä kayırıp übä. Cihangir şakkatıp kayırı­lıp kitmäkçe bulganda. Huca cibärmiçä.) Canım... Tagın ber, ber genä!.. (Yözen kayırıp. Cihangirnı kürep, ku­rıkkan bulıp.) Ay! Bu sezmeni?..
Cihangir (küzlären ber yomıp, ber açıp, kılıçın alıp, cäyep cibärä). Bu nindi cir kütärmäs kabahätlek?.. Min sorıym sinnän!
Huca (tezlänep). Ğayep mindä, padişa! Kiçeregez! Min sezne artıgızdan kürep, yaulıkçagızga karap, hatınıgız dip beldem!
Cihangir. Hatınım dip beldeñ! Sin? Mine?.. Sineñ bu gozereñ gayıbeñnän meñ märtäbä kabahäträk! (Kılıçın cäyep, başın alırga kilä.)
Huca (ayagına basıp, tınıç). Gayıbemnän dä kabahäträk bulsa, dimäk, min sezneñ cäzagıznı ütädem!
Cihangir (häyran bulıp). Ä?
Zäinägıy (sınsız bulıp tähet aldında tägäräp, eçen tırnap kölä). Ay, üzemne tota almıym!.. Ay haniyäm, ay Haniyäm!.. Ha-ha-ha!..
Cihangir (väzir yanına kilep, eçenä kılıç kını belän törtep). Karale... Ul mine hatınım dip belgän! Ah-ah!.. Ha-ha! (Açulanmakçı bula da kölüenä buılıp özek-özek tuk­tıy.) Sin köläseñ, min... açuımnan buılam. Ah-ha... ha-ha! (Kinät açuın ciñä almıyça.) Ah-ha... ha-ha-ha! Yuk, töçkerämme, kölämme, nişlim min bu keşe belän! Ah-ha-ha-ha-ha! (Kinät väzirgä kını belän suga.) Tuktıysıñmı, yuk­mı sin ahırında! Väqaremne saklıy almıym min bu keşe belän! (Hucaga.) Ni öçen Huca dilär soñ sine?
Huca. Ä min kışın balalar ukıtkalıym.
Cihangir. Sin hälfä ikän? Minem işägemne ukıtır­ga alasıñmı?
Huca. Alam. Ber un yıl möddät belän bulsa.
Cihangir. Yarıy. Ämma läkin şartı şul: berençe däräcädä ğalim yasarga.
Zäynägıy (barmagı belän Hucaga törtep kürsätep kölä başlıy). Ha-ha-ha-ha!
Huca. Un yıl eçendä baş väzireñnän dä ğalimräk bulır.
Cihangi (kinät kenä tursayıp kalgan Zäynägıyga karap). Ha-ha-ha! hay väzir, hay väzir!.. (Hucaga.) Hup. Ayına siña un altın. Ukıta almıysıñ ikän, başıñnan ko­lak kaktıñ!
Huca. Riza.
Cihangir. Riza? Ä? Riza? Ha-ha-ha. (Tähetenä taban yünälä.) Şır divana ikän bu! (Kıçkırıp.) Yaz, väzir, aña şartnamä.
Zäynägıy (keçkenä östälne tähet aldına çıgarıp, kaurıy kaläm belän yaza. Hucaga). Bu kaysı ay äle? Yaña aymı?
Huca. Belmim, ay alıp, ay satkanım yuk.
Zäynägıy. Divana. Sineñçä, yaña ay tugaç, iskesen nişlätälär?
Huca. Nişlätsennär? Kırkalar, kırkalar da yoldız yasıylar.
Zäynägıy. hay divana! Kulıñnı kuy! (Kul kuydırıp alıp. Cihangirga.) Şartnamä äzer, Cihangir häzrätläre.
Cihangir (alıp). Hup! (Möheren basıp birä.)
Zäynägıy (käğazne Hucaga kiterep). Rähim it! Şu­nıñ belän işäklärgä baş itep bilgeländeñ! Añlıysıñmı, işäklärgä! Ha-ha-ha.
Huca. Añlıym. Şunıñ belän sin dä minem kul astım-dagılarnıñ berse buldıñ alaysa! (Käğazne kuyınına sala.)
Cihangir (tähettä eçen totıp tıyıla almıyça). Ay väzir! Ay väzir! Ha-ha-ha! Yuk! Çıdıy almıym min bu keşe belän. Beläse ide, niçek dip belä ikän ul mine? Küpme toram ikän min anıñ karşında?
Zäynägıy. Ä sez... Ä sez añardan üzegezne bäyälätegez...
Cihangir. Döres. (Hucaga.) Miña kara, Huca.
Huca. Karıym.
Cihangir. Yahşı kara. Mine satsalar, küpme birer ideñ sin miña?
Huca. Siña birergä? Kara sin anı! Koştan kazımnı, igennän tarımnı aldı, haman min birim! Üzeñ ni biräseñ soñ miña?
Cihangir (Zäynägıyga). İşetteñ, ni di ul?
Zäynägıy (aña akrın). Sez aña bilegezdäge kämärne väğdä itegez dä, ul ni bäyä birsä dä, döres tügel diyegez, kämär üzegezdä kalır.
Cihangir. Ras äytäseñ. (Kämären çişep. Hucaga.) Mon­da kara, Huca: menä minem kıymmätle kämärem. Sin minem bäyämne döres citkerep birsäñ — bu siña. Küpme toram min?
Huca (karap, çamalap). Cide yöz altın.
Cihangir. Cide yöz! Tintäk! Ä minem bar kigän ki­yemnärem genä cide yöz altın tora.
Huca. Cide yöz altın toramı? Döresme?
Cihangir. Döres.
Huca. Döres bulgaç, kämär mineke. (Ala.)
Cihangir. Tukta, tukta, niçek sineke buldı ul?
Huca. Şulay. Min anı sinnän otıp aldım.
Cihangir. Tukta, tukta... Sin minem kiyemnäremä genä cide yöz birdeñ bit äle. Min üzem küpme toram soñ?
Huca. Üzeñ? Üzeñ sin ber tiyen tä tormıysıñ, täqsir. (Kämärne bäyli.)
Cihangir (Zäynägıyga). Allahe äkbär! Kiñäşeñä räh­mät! Kitte kämär! Läkin min däülät bilgese bulgan bu kämärne aña birä almıym, niçek kire kaytarıp alırga soñ?
Zäynägıy. Başka närsä belän alıştırasız gına.
Cihangir. Alıştırıp karıyk... (Hucaga.) hay, min aşıga töşkänmen, bu ämanät kämär ikän, Nasretdin. Ni teläsäñ, anı sora, läkin monı kaldır.
Zäynägıy. Cihangirnıñ däüläte kiñ, birer äyberse tabılır, sora.
Cihangir (boyırıp). Siña äytäm, sora!
Huca. Niçek itim ikän? Soramas idem inde, açuıgız­dan kurkam, küñel öçen genä sorasam sorıym inde alaysa:
ber genä köngä miña şuşı täheteñne birerseñ!
Cihangir (sikerep torıp, täheten ikençe baştan totıp). Tähetemneme? Siña? Sineñ han bulıp karıysıñ kilämeni, häy bagış? (Zäynägıyga.) Kızık, nişlär ide ikän ul han bulsa?
Zäynägıy (aña akrın). Niçek? Ällä sez çınlapmı?..
Cihangir (aña). Täqdir üze birde bu kızıknı! Bügen bu divana belän yal itäsem kilä minem! Nişli ala ul! (Hu­caga.) Yarıy, min siña ber köngä tähetemne birergä buldım, läkin ğaskäremnän başka.
Huca. Väğdä? İğlan it!
Cihangir. Äy! (İşarä birä.)
Kereş muzıkası.
8 NÇE ÇIGIŞ
Cihangir, Zäynägıy, Huca, Nizamın, väzirlär kerep, tähet karşında tezlänep utıralar.
Zäynägıy. Saray bikläre, väzirlär! Tınlık! Olug Cihangir häzrätläre sezgä yarlıgın boyıra.
Cihangir. Cide İqlimneñ bige — Cihangir, süzem:
min — Cihangir, ğaskäri eşem belän mäşgul buluım säbäple, şuşı et yılında, säfär ayınıñ dürtençe kiçennän tañ çulpanı kalıkkangaça, ğaskäremnän başka, barlık tähet-hökem eşlären, täqdirneñ hökeme belän, bu ilneñ hakim keşese Huca Nasretdinga tapşırdım. Tacım häm hälgatım anıkı. Şul möddät eçendä anıñ barlık ämerlären mi­neke şikelle cirenä citkereñlär! Hup! (Tacın Hucaga salıp birä. Üze yalanbaş kalıp, tübäse artında, mongol ğadätençä, ber ürem çäç tolımı kürenä. Huca, kämärne birep, tacnı kiyä. Cihangir işektä Zäynägıyga akrın.) Sin anıñ barlık hälennän miña häbär birep torırsıñ!.. (Çıga.)
9 NÇE ÇIGIŞ
Şular uk Cihangirdan başka.
Väzirlär (köyläbräk). Sälam siña, Nasretdin han! Sälam siña, Nasretdin han!
Zäynägıy. Saray bikläre, väzirlär, tınlık! Nasret­din han sezgä berençe yarlıgın boyıra.
Huca. Cide İqlimneñ hanı Huca Nasretdin, süzem:
Timerçedäge bezneñ ata filebez, biredäge ana filebezgä bik katı gıyşık totıp, koyrıgınnan sargaya başlagan ikän, bötenläy sarıga sabışmasın öçen, aşıgıç räveştä biregä, söyeklese yanına kaytarılsın! Min bettem! Barıgız!
Väzirlär aşıgıp çıgalar. İşektä tavış.
Ul ni anda tagı?
Zäinägıy. Sezgä hökemgä kilälär, täqsir. Tarhan belän Ahun. (Çıga.)
10 NÇI ÇIGIŞ
Huca, Kolıy tarhan. Ahun, Biki,Nizamıy. Ahun, Kolıy tarhan häm Biki, cirdän tezläre belän ürmäläp, tähet aldına kilälär. Huca tacın artın alga kiyep, çugın bitenä töşerä.
Ahun (käğaz totkan kulın kütärep). Sezgä garizabız bar ide, täqsir. (Aña suza.)
Huca (ayagı belän tibärep). Teldän genä söylä.
Ahun (yılamsırap). Ay, Allanıñ cirdäge külägäse! Vay, gaziz dinebezneñ teräge! Bismillahi, häzräteñä mäğlüm bul­sın, ilebezdä ber bädbähet, dinsez adäm zahir buldı. (Yılıy.) Şul! Ber dä çıdar hälebez kalmadı... İmamnardan kölä! Sez­neñ zatıgızga tel tiderä! Halıknı kotırta! İlebezne şul yamannan kotkarsagız ide, täqsir!
Kolıy. Ul burıçın tülämi, yalgan ant itä. Ugrı ul, täqsir!
Biki. Bik yaman, bik bozık figılle keşe. Hökemne aldadı ul, täqsir.
Huca. Kara sin yavıznı. Ni atlı soñ ul?
Ahun. Anıñ atı — Huca Nasretdin.
Huca. Ä? Dönyada andıy atlı keşe dä barmıni? İşetkänem yuk ide.
Bar da. Bar, bar, bar, bar!..
Huca. Kayda soñ ul häzer?
Ahun. Ul minem çapanımnı urlap kiyep, sezneñ sarayıgızga kerep kitte. Sak bulıgız! Ul sezgä dä yaman niyättä bulmasa, bire kilergä dä kıymas idek, täqsir!
Huca. Sez aña minnän nindi hökem sorıysız soñ?
Biki. Bez anıñ dürt kat tiresen inä belän tunatuıgız­nı sorıybız!
Ahun. İlgä gıybrät bulsın. İtäkläregezdän übep
Kolıy. İ ütenäbez, täqsir.
Huca. İtägemnän üp, ämma kesä tiräsennän üpmä! (Bi-kigä.) Sin bikasaptan! Bikasaptan! Höllädän citeş, tar­han! (Çabuın kaytara.) Ahun, avızıñ yuganmı? Üp monsın.
Kolıy (Bikigä). Näq minem höllä!
Biki. Näq minem bikasap!
Ahun (şulay uk). Taç minem çapan!
Huca (Nizamıyga). Kazıy! Koyıga tıçkan töşsä, tazar­tu öçen şärigat niçä çiläk su çıgarırga kuşa?
Nizamıy. Kırık çiläk, hanım-soltanım.
Huca. Änä çatta cämäğat koyısı bozılgan. Halık suga integä. Şunlıktan hökem sezgä şul: namuslı keşe östenä yala yagu, äläk, gaybät belän şögıllängänegez öçen, dürtegez dä bügen kırıgar çiläk su çıgarıp, şul koyını ärçep, ta­zartıp eşkä kertegez.
Zäynägıy. Eşlären tämam itkäç, nişlätergä kuşasız?
Huca. Sakalların kırkıp, öylärenä kaytarıp cibäre­gez! (Yözen aça.)
Zäynägıy. Märhämät it, Nasretdin han!
Ahun (yözlären kütärep). Nasretdin han?..
Biki. Söbhanalla!
Nizamıy. Lähäülä! hälaq buldım, hay, hay!
Yöztübän töşälär.
Bar da (ayagına yıgılıp). Kotkar üzeñ, kotkar, Nasret­din han!
Huca (üzeneñ ayagın koçkan Bikineñ arkasın tähet itep utırıp). Belmädegezmeni? Äläk töbe — hälaq! Sez, mi­nem dürt kat tiremne tunatu artınnan yörep, üzegeznekennän yazdıgız. Alar dürtese dä minem östemdä.
Ahun. Ay-vay, Nasretdin han! Alla täqdirçe, bändä säbäpçe! Min, üz kulım belän çalma, çapanımnı sezgä kide­rep Cihangir häzrätlärenä cibärüem belän, sezneñ han bu­luıgızga säbäpçe buldım. İnde min üzeñneñ ahunıñ. Bälfa-raz, şulay bulgaç, iltifat itep...
Huca (bülep). İltifat itep, koyı tazartırga cibäräm! İltegez üzlären koyıga! (Alarnı sakçılar alıp çıgıp kitälär.)
Yırakta halık gülägän tavış.
Huca. Ul ni anda, väzir? Zäynägıy. Halık kıçkıra, han!
Huca. Kıçkıra, dimäk, bugazları buş. İkmäk ambar­ların açıgız!
Zäynägıy (täräzägä). Tınıçlanıgız! Nasretdin han sezgä kaynar ikmäk cibärä. (Üzaldına.) Menä yülär han! Alar­nı suktırası cirdä...
Huca. Nik şaulıylar tagın?
Zäynägıy. Eçärgä dä sorıylar, täqsir.
Huca. Aşagaç, eçäse kilü tabigıy, eçeregez.
Zäynägıy (täräzägä). Tınıçlanıgız, Nasretdin han sezgä bazdan miçkälär tägärätterä. (Hucaga.) Alar sezdän kiyem dä sorıylar, täqsir.
Huca. Öläşegez soñ...
Şau-şu üsä.
Tagın ni citmäde?
Zäynägıy. Kızlarına yıfäk oyık, encele başmak, üzlärenä tuy arbası, yögerek at...
Huca. Yuk inde, monsın aldadıgız, väzir äfände. Ha­lık anı soramas. Aşattım, eçerttem, kiyenderdem — minem eş bette.
Tıştan «Yäşäsen Nasretdin han» digän hor işetelä.
Huca. «Yäşäsen» dilärme? (Täräzägä.) Cämäğat! Teläk­läregezne kabul itep, ülgänçe yäşärgä buldım. Tınıçlap kay­tıp kitegez.
Tışta köleş tavışları.
(Zäynägıyga.) Läkin karagız, baraban astındagı işäk mi­neke, ärketä kürmäsennär!
Soraular häm biremnär.
1. Cihangir belän Hucanıñ dialogı sezdä nindi täyesir kaldıra? Hucaga has sıyfatlar soklanu tudıramı? Äsärdän özeklär alıp söylägez.
2. Hucanıñ halık belän urtaklıgı närsädä? Huca Nasretdin turın­dagı mäzäklärne iskä töşeregez.
3. Hucanıñ Zäynägıyga (baş väzirgä) birgän harakteristikasın tekst­tagıça söylägez.
4. Huca Nasretdin hannı harakterlagız. Han bulgaç, anıñ kaysı sıyfatları ayıruça tulırak açıla?
5. Bu pärdädä Biki, Ahun, Kolıy tarhan, Nizamıylarnıñ Hucaga mönäsäbätlären açıklagız. Ni öçen alarnıñ kileş-kıyafätlären, häräkätlären surätläüdä satiranıñ köçe arta bara?

BİŞENÇE PÄRDÄ Şul uk saray.
14 NÇE ÇIGIŞ
Huca, Zäynägıy, soñınnan väzirlär, cariyälär.
Huca (Zäynägıyga). Ä, bu ni bu?
Zäynägıy (kotı oçıp). Gauga barabanı kagıldı!
Huca. Yau kilde? Tukta...
Zäynägıy. Min dä äytäm bit! Yau, yau! (Çıgıp çaba.)
Kañgırgan väzirlär, cariyälär tula.
Huca (tähetkä basıp). Kaçıgız! Yau kilde, yau, yau!
Bar da. Yau kilde! Yau, yau! Ah, ah! (Butalış, çıgu, ıgı-zıgı.)
Huca. Çıgıgız, çık! Äy! İtägenä basmagız anda güzäl hanbikäneñ. (Bar da çıgalar.)
Huca (yalgız). Şäp buldı! Kayçan min uzam, kayçan işägem uza. Barabannı zur kaktık, huş, Huca Nasretdin, ahırı niçek bulıp çıgır monıñ? Häzer sin dönyanıñ zur sugış ostasınıñ berse bulgan Cihangir belän bermä-bergä çıgasıñ! Çü! Menä väzir kilä.
10NÇI ÇIGIŞ
Huca, Cihangir. Huca däşmi, disbe tarta.
Cihangir. Nik däşmiseñ sin?
Huca däşmi. Yırakta baraban tavışı.
Cihangir. İşetämseñ, baraban! İhtimal, minem ğaskärem biredä yuklıktan faydalanıp, anda... Ya? Nik äytmi­señ? Gabdulla han kiläme?
Huca. Belmim.
Cihangir. Niçek belmiseñ sin?
Huca. Şulay. Belmim ber süz, beläm ike süz.
Cihangir. Şulaymı? (Köç belän açuın tıyıp.) Da­vıt galäyhessälam üz kulı belän koygan şuşı izge kılı­çım belän ant itep äytäm, ya sin miña häzer turısın söylärseñ, yäki... söylämiseñ?
Huca (aña karap torgannıñ soñında). Turı söylär idem, sin yaratmassıñ, yalgan söylär idem, üzem yaratmıym.
Cihangir. Ah, şamakay! Ber könlek hälifä! Bu ilneñ iñ tapkır keşese sin ideñ bit äle! Kaya soñ ul sineñ teleñ, tutıy?
Huca. Äye, minem ber tanış tutıyım bar ide, änä häzer tele arkasında çitlektä utıra.
Tagın baraban.
Cihangir (kükkä karap). Ya täñre! Sineñ hökemeñne cir yözendä cirläşteräm dip kulıma kılıç algan ber ha­nıñ buldım, şuşındıy tübän, karasöyäk ber divanañnı tähetemä cibärdem, ul zatsız, änä sineñ imamnarıñnı koyı kazırga cibärde! Bälki, şul yazıgım öçen miña mondıy bälalärne cibärüeñder...
Huca. Bälase bäla... bälase artınnan kazası iyärä äle anıñ.
Cihangir. İmanıñnı ukı, çük muyınıñnı, başıñ alındı sineñ, kurkak, kara baş! (Küzen yomıp, kılıçın seltäp cibärä, tışta baraban. Cihangir berdän küzen açıp.) Niçek? Ul haman şulay utıramı? Minem kılıçım astında?.. (Şiklänep.) Yazıkka töşermä, ya täñrem, bälki ul çınnan da sineñ yakın adämnäreñneñ berseder!.. (Kılı­çın kınga tıga.) Minem öçen Allaña sıyın, divana. (Tıñ­lap.) Närsä? Tuktadı tügelme baraban?
Huca (halıkka). Äytäm bit, üze üterä, üze ülemnän kur­ka. Yavıznıñ artı härvakıt kuış bula anıñ!
Cihangir. Ä?
Huca. Bez öylängäç, tön kıska buldı, dim. Bez han bul­dık, fetnä kuba. (Tora.)
Cihangir. Fetnä? Alay bulsa, bu — halık kütärele­şe? Yalgan!
Huca. Sezgä yalgan, miña çın. Siña berni dä bulmas, sineñ öçen monda mine suyarlar, min — han. (Tacın alıp birä.) Rähim it tacıñnı.
Cihangir (yetärä). Ya täñre, söyäklärem şunda kalır­mı minem?
Huca (yılak tavış belän). Ülüeñä kürä kümüe bulır...
18 NÇE ÇIGIŞ
Huca häm ber yaktan Alçın, Zöbärcät, Gölbanu, ikençe yaktan Sälvi belän Hammat kerälär.
Bar da. hay, äti! hay, Hucam! Ha-ha-hay! Hay!
Huca. Närsä hay?
Hammat. Baraban bit işäk muyınına kiyelgän! Ul anı kütärä dä cirgä suga, kütärä dä cirgä suga!
Alçın. Ul halık! Bar da: yau bastı da yau bastı! Ä tege aksak... Ha-ha-ha!..
Huca. Bulır, bulır, kiyäülär. Ber işäk şähäreñä şun­dıy ber eş yasar, meñ akıllı keşe hikmäten töşenmäs. Alay da bezgä kölärgä irtä, monda äle aksagı kitsä, baskagı kal­dı.
Toyak tavışları.
Menä! Kilälär!
Gölbanu. Ay Alla, harap buldık! Nişlibez?
Huca. Kölke kölä citte, arttan kua citte.
Alçın. Arıslanı kitte, ayuı kilä.
Sälvi. Ayumı? Ülgän bulıp yatsañ, timi di.
Gölbanu (Sälvigä). Yuknı söylämä, sin inde bala tügel!
Huca. Timä, hatın, kız döres söyli, üzemä ohşagan, akıllı bulır. Ya bar, kaldırıgız äle mine, tegendä çıgıgız, çık!
Hucadan başkalar çıga.
Ülgängä ayu timi! Ä? (Tähetkä utıra.)
19 NÇI ÇIGIŞ
Huca, Gıymay, Ahun, Kolıy,Biki, Nizamıy.
Gıymay. Ürä kat! Şım! Miña belergä kiräk. (Hucaga.) Bu gauganı sinme kuptardıñ?
Ahun. Şul bädbähet! Barısına da şul ğayeple! Huca. Nişläp min ğayeple bulıym? İşäk ğayeple. Kolıy. Kara, kara, häzer işäkkä sıltamak bula, ä? Monıñ öçen dönyada yuk ber cäza tiyeşle aña baskak!
Gıymay. Monıñ öçenme! Tukta! Monıñ öçen sine... borınıñnan tişep üterergä kiräk!
Huca. Minem borınımnıñ ike tişege bar, öçençesen tişärgä hacät yuk.
Ahun. Kara, kara, sayıskan! Närsä söyli! İmanıñnı ukı!
Gıymay. Ürä kat! Dönya belän bähilläş, Nasretdin!
Huca. Dönya belän min bähil, ükeneçen kuymadım, menä hatın belän, belmim. Röhsät itegez, anıñ belän bähilläşep çıgıym.
Gıymay. Siña ber minut mihlät!
Huca çıga.
Nizamıy. Olılardan koyı kazıttıra!
Biki. Söylämä, sakallarıbıznı kisä başladı bit!
Gıymay. Şım utır! Monda min baskak! Ni öçen bara­bannı işäk kütärep kitkän? Ul şuña cavap birsen!
Yılaş işetelä.
Nindi yılaş anda? Karagız!
20 NÇE ÇIGIŞ Şular uk häm Gölbanu.
Gölbanu. Ah! Vah!
Biki (siskänä). Hatını yılıy.
Gölbanu (kulında buş taşayak, yılap kerä). Läğnät töşsen, sezneñ öçen şuşı yäşemdä irdän kaldım... Ah! Ah!..
Gıymay. Miña karap söylä, ni buldı?
Gölbanu. Yanıma çıktı, uf, yanam, Gölbanu, dip, şuşı torgan taşayaknı kütärep eçüe buldı...
Nizamıy (taşayaknı alıp). Şunımı?.. Karagız, Al­lanıñ kürsätkän gıybräte bu: üzenä äzerlängän agunı üz ku­lı belän kütärep eçkän!
Kolıy. Töbenä hätle çömergän bu!
Gölbanu. Başına cittegez Nasretdinımnıñ! Taşaya­gıgıznı başıgızga kaplagız! Ülde bit, kara yandı! Ah-ah! (Çıga.)
Ahun (taşayaknı alıp). Kara sin ahmaklıgın! Üzenä hökem çıkkannı da kötmägän, bez dä siña şunı eçergän bu­lır idek bit!
21 NÇE ÇIGIŞ
Şular uk häm Hammat, Alçın, Saçtaraş, Sälvi, Zebärcät. Hucanıñ palaska salıngan gäüdäsen kütärep çıgalar.
Tavışlar. Çügez, çıgaralar! Küräseñ, imanın da äytä almagan, nindi gazaplanıp ülgän! Gıymay. Kuyıgız!
Hucanı idängä suzıp salalar.
Kolıy. Lähäülä, bite niçek suzılgan! Şulay uk ülärbez mikänni?
Ahun. İnnä illähi vä innä iläyhi racigun! İnde, abıs­tay, ülgän artınnan ülmäk yuk! Ülmäk yuk!
Gölbanu (yılagan bulıp). Niçek yılamıysıñ! Şul külmäktän başka kiyärgä külmäk yuk, külmäk yuk! (Artına äylänep bara da söyrälep kalgan itägeneñ oçın kütärep küzen sörtä.) Barıber salmıym külmägen. Ah, ah, ah!
Ahun. Gönahsıñ däver kıldırırga kiräk. Fidiyäsen ka­rarga kiräk. (Sakalın kütärep.) Märhüm divana keşe ide. Kem östendä bulsa da kiçelmägän burıçları kalmadımı?
Biki. Kaldı: iñ elek yançıgı belän hisaplap, yöz al­tın.
Gölbanu. Ah!
Sähilä. Minem dä yöz altın.
Kolıy. Minem dä...
Gölbanu. Ah, ah!
Alçın, hämmägezneñ dä şul ber yöz altın bit inde ul. Anı da änä kazıy äfände Huca faydasına hökem itte.
Gölbanu (kuanıp). Ah!
Alçın. Küräsez, Gölbanu apa borçıla, märhüm izge ke­şe ide, räncep yatmasın, kiçä alsagız, burıçlarınnan ki­çegez!
Gölbanu (sızlanıp). Ah, ah!
Biki. Tagın ille öç sum, yortı mindä digändäy... Sälvi sılu hakına kiçmäsäk...
Gıymay. Ürä kat! Monda min baskak! Bu gauganı ul kütärdeme? İñ elek ul şuña cavap birsen!
Ahun. Bäleş! Ülek niçek cavap birsen?..
Gıymay. Tik tor! Ni öçen ul barabannı işägenä tagıp cibärgän? İşäge öçen ul cavaplımı?
Biki. Gafu boyırıgız, işäk anıkı da tügel mineke!
Gıymay. Sinekeme? Ähä! Alay bulgaç, bu gauga öçen dä sin cavap bir!
Biki. Bäräkät! Bu ülgäç tä mine tottırıp yata, tagın min ğayeple buldımmı?
Ahun. Sabır. İşäk Nasretdin märhümneke, barabannı aña ul takkan, bu eşkä ul cavaplı.
Gıymay. Nasretdinnıkı bulsa, Nasretdinıgıznı alıgız da çıgıp kitegez monnan! Sez äle minnän ülekne hökemgä tarttırasızmıni? Kütäregez!Änä sezgä işek. harş!
Biki. İşäkne dä birdem, ülegen dä minnän kütärtäsez­meni?
Ahun. Çü! Divananıñ ruhı sukmasın, yahşı gına alıp çıgıgız üzen.
Hucanı üzenekelär kütäreşep işekkä yünälälär.
Hammat. Belmim, bez bu işekkä niçek sıyarbız? Tavışlar. Kütärä töşegez, cämäğat! Töşeregez, töşe­regez! Yuk, alay da bulmıy... Tuktagız, bez kırıydan... Bolay da bulmıy. Kuyıgız äle mäyetne... Niçek çıgabız bu işektän, cämäğat?
Huca (iñ elek ber teze kütärelä, bar da katı siskänä, annan üze torıp utıra). Cämäğat! Min üzem isän vakıtta änä tege art işekne kiñ açıp çıgıp yöri idem. Şunnan alıp çıgıgız, şunnan!
Ahun. Lähäülä!.. Mäyet terelde. Ukınıgız, ukınıgız!
Kartlar. Ya alay! Ya Alla! Hay, hay!
Panika. Huca, kulların suzıp, öslärenä kilä.
Ahun. Äyberen sorıy... Biregez (çapanın ırgıtıp çi­genep bara).
Kolıy. Vallahi mineke tügel. Al hölläñne! Mä!.. (Hölläne ırgıtıp artka tayışa.)
Biki. Nindi kurkınıç! Totma, cibär... Mä bikasabıñnı! (Bikasapnı taşlap kaça.)
Sähilä. Abau! Yöz altınıñ da kiräkmi! A, ah!
Ahun. Ruh sukmasın, ruh, ruh! Törenegez!
Kartlar çapannarın başlarına kaytarıp teränälär.
Cibär! Cibär! (Kaçalar.)
Gıymay (çukmarın kütärep). Ay! Miña kilmä! Ürä kat! Algarı harş, harş! Ay!
Barısı da kaçıp betä.
Hammat. Ha-ha-ha! Menä bez ciñdek! Hor (Huca Nasretdinnı urtaga alıp cırlıylar).
Yäşä, yäşä. Huca Nasretdin.
Sin ülemsez halık hikmäte.
här kıyınnı yırıp çıguçı,
Kölke siña dönya mihnäte.
Yäşlär öçen şatlık sin,
Kartlarga da tansık sin,
Halık ülmäs — sin ülmäs,
Mäñge yäşä, Nasretdin!
Pärdä.
Komediyä (grek süze) — sotsial häm könküreştä oçrıy tor­gan yaraksız hällärdän kölep yazılgan sähnä äsäre. Monda yazuçınıñ ütken küzötüçänlege, tapkır surätläve, sähnä ka­nunnarın osta belüe kürenä.
Kölü — tänkıytneñ üzençälekle forması. Ukuçıga ul ayıruça köçle yogıntı yasıy, naçardan kölderä, anı ahırgaça faş itä.
Soraular häm biremnär.
1. Ukılgan özeklärneñ eçtälegen söylägez.
2. Kolıy häm Nizamıylarnı surätlägändä ni öçen kölü faş itü däräcäsenä citä?
3. Huca obrazın tulırak söylägez. Anıñ harakterın açuda yumor nindi rol uynıy?
4. «Huca Nasretdin» ni öçen komediyä törenä kerä? Komediyä närsä ul? Nindi komediyälär ukıganıgız bar?
5. Äsärdä surätlängän şärigatçä cäzalar belän kileşäsezme? Bu tu­rıda sezneñ fikeregez niçek?
Möstäkıyl eş.
1. Albomnan3 bu komediyädä katnaşkan artistlar belän tanışıgız, Alarnıñ rolen kıskaça harakterlagız.
2. Uku yılı başında ütkän Huca Nasretdin mäzäklären häterlägez. Alar komediyäneñ eçtälegenä turı kiläme? Üzegez dä şundıy mäzäklär cıyıgız.
Yazma eş.
Üzegezneñ belgännäregezne dä faydalanıp. Huca Nasretdin obra­zın tulırak harakterlagız. Äsärgä katlaulı plan tözep, inşa yazıgız.
1 Divan — hökem zalı.
2 Nöcüm gıyleme — astrologiyä, astronomiyä urınına yoldızlar­ga karap, falçılık belän şögıllänü
3 G. Kamal isemendäge teatr turında fotoalbom (tatar häm rus tellärendä). — Kazan: Tatar, kit. näşr., 1967

(na foto: H.G.Abcalilov v roli Huci Nasretdina v Teatre im. Ş. Kamala)