Kibernetiklarnıñ hıyalı

Kara eşläpä, kara küzlek kigän bu şikle keşeneñ mıyıgı da kara ide. Uram çatındagı kiçke ıgı-zıgıda aña iğtibar itüçe bulmadı. Ul, halık diñgezen köç-häl belän yırıp, ike katlı yortnıñ işek töbenä kilde dä, yak-yagına karap algaç, küzlegen salıp, at başıday ere häreflär belän yazılgan iğlanga tekälde.
«İğtibar! Biredä prof. Stenli Mousnıñ tere maşinaları — kibernetik taşbakalar kürsätelä. Bilet bäyäse 2 pizarro. Fotokinoapparatlar alıp kerergä röhsät itelmi».
Belderüne ukıp çıkkaç, şikle keşe küzlegen tagın borınına mengerep utırttı. «Şaytan algırı,— dip mıgırdandı ul,— inde tamaşaçıga kürsäterlek bulgaç, professor Stenli avtomatlar tözüdä şaktıy alga kitkän bula bit. Ägär tulı mäğlümat cıyıp kaytmasam, şef mine tere kileş totıp aşayaçak...»
Biş minuttan ul keçeräk kenä tamaşa zalında ikençe rättä utıra ide inde.
Menä zvonok şaltıradı. Tamaşaçılar tınıp kaldı. Arenada ut kabızdılar. Sul yak işektän, cähät-cähät atlap, professor Stenli Mous üze kilep kerde.
— Möhtäräm tamaşaçılar! — dide ul, urtadagı östäl yanına basıp.— Sez yegermençe ğasırnıñ iñ böyek kazanışı bulgan kibernetik avtomatlar belän tanışırsız.
Şikle keşe, alda utırgan kiñ cilkäle tamaşaçı artına posıp, fotoapparatın äzerläde.
— Negro! — dip kıçkırdı professor Mous, işekkä taba borılıp.— Taşbakalarnı cibär!
İşek çarşavı selkenep kuydı häm çarşau astınnan yahşı uk zur gäüdäle ike närsä ürmäläp çıktı. Taşbakalarnıñ sırtı, kipmi torgan buyau belän buyalgan şikelle, yaltır-yoltır kilä ide. Professor alarnı ber-ber artlı äyländerep halıkka kürsätte dä lektsiyäsen başlap cibärde.
— İğtibar itegez, äfändelär,— dide ul.— Taşbakalar eçendä kondensatorlar, kätüklär genä bulsa da, tere taşbakadan kim cirläre yuk.
Professor ni öçender östäl astına kuyılgan elektr lampasın kabızıp cibärde.
— Küräsezme, taşbakalar yaktıga taba kittelär,— dip dävam itte ul.— Äye, alar yaktını sizälär.
Taşbakalar lampadan töşkän yaktı tügäräk eçenä kerep tuktap kaldılar.
Tamaşaçılar kul çapkan arada, şikle keşe maşinalarnı fotoga töşerep aldı.
— Tizdän alarnıñ aşıysı kiläçäk,— dip iğlan itte professor Mous. Anıñ şulay dip äytüe buldı, taşbakalarnıñ berse açı itep sızgırıp cibärde. Anıñ artınnan yalkau gına, irenep kenä ikençese dä sızgırırga totındı.
Professor, östäldän ike tälinkä alıp, idängä kuydı.
— Minem taşbakalarımnı elektr yörtä,— dide ul.— Taşbakalarga häzer elektr energiyäse birä torgan rizık kiräk.
Ul arada taşbakalar tälinkädän kislota eçep, tsink kisäge häm kümer tayak kabıp yottılar. Alarnıñ küzendä yäşel ut kabındı, monısı,. küräseñ, tamak tuyu, kanäğatlänü bilgese ide.— Şuşınıñ belän tamaşa tämam,— dip belderde professor.— Soraularıgız bulsa, rähim itegez.
Soraunı kızmaçarak ber tamaşaçı birde:
— Professor äfände! Bu mähluklarıñ bäbi kiteräme?
— Älegä yuk,— dide Mous.— Ämma üzenä ohşaş maşina yasıy torgan, yağni, äytergä yarasa, näselen kaldıra torgan avtomat tözü printsipta mömkin närsä.
Professor baş ide dä işekkä yünälde. Berazdan tamaşa zalı buşap kaldı. Ut sünde. Şul çaknı artkı rättä utırgıç şıgırdap kuydı häm şıpırt kına atlagan ayak tavışları işetelde. Kaçıp kalgan keşe, bülmädä can iyäse yuklıgına ışangaç, arenaga töşep, çerem itep yatkan taşbakalar yanına kilde. Ul (älege şikle keşe) ber taşbakanı äyländerep saldı da, askı kapkaçın açıp, bloknotına nider sızgalıy başladı.— Dürt kätük, ike motor... Sheması ütä gadi. İke-öç şartlı reflekstan artıknı buldıra almıy bolar,— dip pışıldadı ul.— Ähä, açlık instinktı...
Kinät ut kabındı. Zalga professor Stenli Mous yögerep kilep kerde.
— Kem bu? Äy, urınıñnan kuzgalma! — dip akırdı professor.
Tege keşe, başta kauşap kalgan bulsa da, üzen bik tiz kulga alıp ölgerde.
— Hörmätle professor...— dide ul, yalagaylanıp.— Bu min... Sezneñ kollega. Barri Frenç. Kibernetika fännäre magistrı...
— Min bernindi Frençnı da belmim. Negro! Bäyläp taşla äle bu şpionnı!
Şunı gına kötep torganday, çarşau artınnan Negro atılıp kerde. Ul kulına kapronnan işkän ütä nık arkan totkan ide.
Çigener cay yuklıgın kürgäç, Barri Frenç küz açıp yomgançı revolver çıgarıp Negroga töbäde:
— Äy sin, kara päri, yakın kiläse bulma! Negronıñ aña taşlanuı, Barri Frençnıñ tätegä
basuı ber mizgeldä bulıp aldı. Ä ikençe mizgeldä Barri Frenç professor Stenli Mousnı da atıp yıkkan ide inde.
«Tişek ber tiyenlek mäğlümat öçen ike can kıydım bugay,— dip uyladı Barri Frenç.— Tizräk tayarga kiräk monnan...» Ul östendäge tuzannı kaktı da, taşbakanıñ kayber detallären kesäsenä saldı, annarı üzeneñ korbannarına soñgı tapkır küz salırga dip borıldı.
Şul vakıt... ni küzläre belän kürsen, idändä çalkan yatkan professor Mous kımşanıp kuydı, anıñ başı şıgırdıy-şıgırdıy borılıp çıktı da, ber çitkä tägäräp kitte.
— Ya hoday, nitkän moğciza bu?
Barri Frenç professornıñ gäüdäsen kapşadı da:
— Ähä! — dide,— Bu bit professor Stenli Mous tügel, aña ohşatıp eşlängän kurçak, avtomat, robot bu! Dimäk, professor tere maşinalar icat itüdä iskitkeç uñışlarga ireşkän, ä konkurentlarına ahmak maşinalar kürsätep, küz buyap mataşa! Bezneñ firmanı bik nık uzdırgan, bez äle mondıy robotlarnı bu qadär ohşatıp yasıy belmibez.
Barri Frenç vakıtın äräm itmäde, şunda uk robotnıñ eçendä aktarına başladı, fotoga töşerde, bloknotına nider yazıp kuydı.
Cinayätçeneñ yözenä kanäğatlänü bilgese cäyelep çıktı. Ä professornıñ «kisekbaşın» ul, gazetaga törep, kuyınına kıstırdı. «Şef kuanır inde!»— dip küz kıstı Barri Frenç, küñelle yılmaep.
Eş şulay äybät kenä barganda, kinät ut sünep kitte. Karañgıda ırıldagan, çinagan kebek tavışlar işetelde, närsäder, borçak tutırgan kapçık şikelle, tıp itep idängä kilep töşte...
Yañadan ut kabınganda çın professor Stenlk Mous Barri Frençka atlanıp utırgan da, anı buıp-mı-buıp mataşa, robot Stenli isä idändä yata birä ide.
— Kaptıñmı? — dip ırıldadı çın prfessor.— Min, tugankayım, sezdän şpion kiläçägen küptän kötep yörim inde. Yä, bolar ni tüntärgän ikän? Sütik äle, sütik.
Professor Mous, kesäsennän keläşçälär, borgıçlar, açkıçlar çıgarıp, Barri Frençnıñ kolagın borırga totındı.
— Hoday hakı öçen bormagız, professor äfände! — dip yalındı Barri Frenç.
— Kara sin, şaytan! Çın keşe kebek kılana bit,— dip başın çaykadı professor.— Min uylagança uk nadan bulıp çıkmadı bolar: avırtunı sizä torgan äğzalar yasap kuygannar...
Barri Frenç şıñşıy uk bantladı:
— Min tere keşe, çın keşe min, professor! Barri Frenç yılap cibärde.
— Aldaşırga da öyrätkännär... Şäp, şäp! — dide professor.— Buldırgannar bit! Läkin kayanrak açıla ikän soñ bu?
Ul iñ zur keläşçäsen aldı da kibernetika fännäre magistrı Barri Frençnıñ borınına ürelde.

— Cibäregez, zinhar! — dip yalvardı Frenç.-— Bötenesen söylim, böten serebezne açıp birergä riza, cibäregez genä.
— Eh, buldıksızlar! — dide professor Stenli Mous.— Şundıy eşkä çın keşe cibärälär dimeni! Yarıy alaysa. Söylä üzegezneñ serläregezne!