Kaytavaz

(şiğırlär, poemalar)

İke şağıyr yaktaşı min!

Şağıyr bulıp tumagannar,
Şiğır yazıp tuymagannar.
Tarih bulıp kalgan süzlär,
Küñellärgä uyıp ezlär...

İldar, Ängam isemnären*
Ellar saklıy bik qaderläp, –
İzge miras bulıp yäşi,
Yöräklärdä uttay dörläp.
Härkaysınıñ üz sukmagı,
Härberseneñ üz takmagı.
Halkın danlap äytkän süze
Häterlätä ut-çakmanı.
İke yaktaş, ike ädip –
Söyde, köyde, bireşmäde:
Börket bulıp kükkä aştı,
«Kötü» belän kileşmäde!
Börket – kıya başın saylıy,
Äyter öçen soñgı süzen;
Kük kiñlegen yaulap algaç,
Eşkä kuşa ütker küzen.
Yäşlek belän huşlaşunı
Gel sagınıp uylıy üze.
Kara ikmäk qaderlären
Äytep birä şiğri süze...
Minem öçen bu şäheslär
Buy citmäslek biyeklektä!
Toyam bähet, şiğırlärem
Bulsa tiñdäş tiyeşlektä.
10 noyabr, 2016 yıl

* Halık şağıyrläre Ängam Atnabayıv häm İldar Yüzeyev

Tatarstanga gimn
(gimnnıñ yaña tekstı konkursına)
Böyek tatar ile – kiñ Vatanım –
Batırlarnıñ danın saklar cir.
Sulış irken sindä, gaziz İlem, –
Yazmışımnı minem yaklar cir.

Küpmillätle halkıñ, Respublikam,
Berdämlekne saklıy mäñgegä.
Räsäy kiñlegendä hozur İlem –
Yaktı mayak minem küñelgä.

Zur ciñülär yaulıym, sine danlap,
Aralaşam ana telemdä;
Sineñ isem belän, Tatar(e)stan,
Gorur yäşim Tugan ilemdä!

Yazıldı: 29 mart, 2012 yıl

Militsiyä turında cır
Zur sınaular ütep çınıktıñ sin,
Nıq kalkanı böyek ilemneñ.
Militsiyä, häzer politsiyä, –
Işanıçlı teräk sin bezneñ!

Halkım öçen, izge burıç diyep,
Kön-tön sakta tora ul bügen.
Militsiyä, häzer politsiyä, –
Işanıçlı teräk sin bezneñ!

Köräş tınmıy, haman dävam itä,
Batırlıgın sorıy härkemneñ.
Militsiyä, häzer politsiyä, –
Işanıçlı teräk sin bezneñ!

Gıynvar, 2012 yıl

Änkäyem-bäğrem
(cır)
Avır yazmışıñ, yalgız tormışıñ
Küz allarımnan kitmäslär inde.
Kürgän mihnäteñ, açı häsräteñ
Ber ezsez genä ütmäslär inde.
Uzgan gomergä mädhiyä cırlap,
Änkäyem, bäğrem, yäşäle ozak.
Sin bulsañ gına,
Sin bulsañ gına,
Häter yañarıp, kayta balaçak.

Yullardan arıp, kullarıñ talıp
Kaytsañ da, söydeñ irkäläp-nazlap:
«Ulım-ulkayım, yöräk maykayım,
Kil yannarıma, utırıyk azrak!..»
Häzer yullardan mine kötäseñ,
Änkäyem, bäğrem, yäşäle ozak.
Sin bulsañ gına,
Sin bulsañ gına,
Küñellärem kör,
Şatlanam härçak.

Täräzälärdä utlar sünmäsen,
Nigez taşımnıñ nurı betmäsen.
Gölle bakçañda yöre sin härçak,
Yözeñä kırau tiyep ütmäsen.
Gölläreñä dä härçak sin kiräk,
Änkäyem, bäğrem, yäşäle ozak.
Sin bulsañ gına,
Sin bulsañ gına,
Küñel türemdä balkır yort-uçak.

2006 yıl, 5 may

Avılkayım
(cır)
Balaçak ezlärem kalgan
Yaşel çiräm uramnarım,
Ellar uzgaç, kaytır yulga
Çıktım, ezläp burannarım.
Koçak cäyep karşı ala
Borma yulımda tal-kayın.
Sagınıp sine, ber kürergä
Kaytıp kiläm, avılkayım!

Erak kaldı şaulı könnär,
Hiskä tulı aylı tönnär.
Ğaşıyq bulgan täüge yazın
İskä almıy ikän kemnär?!
Koşlar cırın, urman şavın
Niçek inde min onıtıym,–
Sin yazım bit, avılkayım,
Sin nazım bit, avılkayım!

Tormış ürlären menärgä
Köç aldım çişmä suıñnan.
Fatihañnı birdeñ, avılım,
Nık basıp yör, dip, yulıñnan!
Cır-moñ söygän tugrı duslar,
Ence karlı sihri kışlar –
Sindä genä, avılkayım,
Sindä genä, avılkayım!

2003 yıl

Kürdemkäyem
«Avılkayım» cırınıñ täüge variantı
Kil sin, dideñ, kür sin, dideñ,
Minem tugan avılımnı,
İzge Häzrät çişmä buyın,
İgen tulı basuımnı.

Koçak cäyep karşı aldıñ,
Yörägemdä mäñge kaldıñ.
Kildem siña, Kürdemkäyem,
Kürdem sine, Kürdemkäyem!

Erak kaldı şaulı könnär,
Hiskä tulı aylı tönnär...
Ğaşıyq bulgan täüge yazın
İskä almıy ikän kemnär?!

Koşlar cırın, urman şavın
Niçek inde min onıtıym, –
Sin yazım bit, Kürdemkäyem,
Sin nazım bit, Kürdemkäyem!

Tormışıma ilham birde
Atnabaynıñ tugan cire.
Şiğri moñnarga uralıp,
Bu yaklarga kaytam kire.

Cır-moñ söygän tugrı duslar,
Ence karlı sihri kışlar –
Sindä genä, Kürdemkäyem,
Sindä minem küñelkäyem!

2001 yıl

Sagındıra ikän...
(cır)
Balaçagım yalan-täpi
Uzgan olı uramnarım,
Menä tagın kayttım äle,
Basar öçen sagınularım.

Kıyblalardan iskän cillär
Pışıldıylar kolagıma:
«Kunakka dip kenä kayt ta,
Mäñgelekkä kal sin monda».

Öyänkelär şaulavında
İşetelä sagışlı moñ.
Yöräk utıñ sünderäm, dip,
Çak(ı)rıp tora tanış koyım.

Kıyblalardan iskän cillär
Pışıldıylar kolagıma:
«Kunakka dip kenä kayt ta,
Mäñgelekkä kal sin monda».

Saf çişmälär, cırlı urman –
Barı tugan yakta ikän.
Ber küreşep kitü dä bit
Küñellärgä däva ikän!

Kıyblalardan iskän cillär
Pışıldıylar kolagıma:
«Kunakka dip kenä kayt ta,
Mäñgelekkä kal sin monda».

2014 yıl

Yäşlek ilem.
(cır)
Sagındıra yäşlek ilem.
Yögerep kenä kaytır idem,
İzge yortnı sälamlärgä
Tugan telemdä.
Nurlı öyem, nigez taşım,
Yalan ayak bala çagım –
Yaktı tañday, küñelemdä
Yäşi bügen dä!

Yazmışlarnı bulmıy uzıp,
Yäşik äydä, duslar, tüzep.
Hätirälär nurlar sipsen
Yatim küñelgä.
Yazlar ile tugan yagım,
Garmun telle yäşlek çagım –
İzge koyaş bulıp yäşi
Yöräk türemdä.

İlen taşlap kitär öçen,
Kitkäç, sagınıp yäşär öçen
Kiläme ni bu dönyaga
Adäm balası?!
Ätkäm-änkäm, tugannarım,
Özgälänä şul cannarım.
Nigez taşın koçıp yılau –
Tik şul dävası!

2009 yıl

Al kulıña garmunıñnı!
(cır)
Al kulıña garmunıñnı –
Yatmasın tuzanlanıp.
Uyna, tartıp küreklären,
Tellären moñga manıp!
Kuşımta:
Karap torsın dus-işläreñ,
Soklansın tugannarıñ.
Sızdırt köyneñ yöräklärne
Yandıra torgannarın.
İstä äle: bez üskändä
Küp ide garmunçılar...
Ällä uramnar taraydı,
Ällä moñsız cırçılar?!.
Kuşımta.
Därtle cırlar yañgırasın,
Kiñäysennär uramnar –
İñ moñlı telenä basıp
Uynıyk äle garmunnar!
Kuşımta.
Uyna, dustım, garmunıñnı –
Yatmasın tuzanlanıp.
Uyna, tartıp küreklären,
Tellären moñga manıp!
Kuşımta.
1993 yıl

Ukıtuçım, köt sin!..
(cır)
Çäçäk totıp kildek siña,
Çakırgaçtın kıñgıraular.
Karşı aldıñ, telädeñ sin
İñ yaktı teläk.
Sau bul inde, ukıtuçım,
Bez kitäbez – sin kalasıñ,
Hämmäbezgä izge yul teläp.

Belem yortı mäktäbebez
Yakın buldı, sin bulganga.
Ukıtuçım, härçak toydık
Matur uylarıñ.
Bäbkälärdäy tezeleşep,
Bez kilerbez – karşılarsıñ,
Şat yılmaep suzıp kullarıñ.

Alda ozın yäşäü yulı,
Bezne kötä zur sınaular.
Şatlanırbız, bar hıyallar
Tormışka aşsa.
Köt sin bezne, ukıtuçım:
Onıtmabız, ber kaytırbız
Küreşergä küp yıllar aşa...

May, 2012 yıl

Sin bergenäm minem
(cır)

Yannarıma kilsäñ,
Sin söygänem, disäñ,
Şatlık urgıp çıgar küñ(e)lemnän.
Sin – bergenäm minem,
Yaktı nurım minem,
Yoldız bulıp töşteñ kügemnän.
Yannarıma kilsäñ,
Özep göllär birsäñ,
Soklanırmın, alıp kulıma.
Sin – yäşlegem minem,
Mäñge şiñmäs gölem,
Yazgı koyaş bit sin canıma!
Yannarıma kilsäñ,
Bergä bulıyk, disäñ,
Küñel oçar, koştay talpınıp.
Sin kanatlar birdeñ,
Gomerlekkä kildeñ,
İnde yarat mine, altınım!
Min sineke genä, yakınım!
2008 yıl

Kaytıp bulmıy...
Yullar töşmi, duslar, ni häl itim?
Ara yırak, küñel oçsa da.
Kaytıp bulmıy ikän ütkännärgä,
Hıyalımda sezne koçsam da.
Ber oçraşıp, serlär söyläşergä
İde dä soñ. Yuk şul, bulmıy şul.
Härberbezneñ hiç tä vakıtı yuk,
Yalkaulıktan çıgıp bulmıy şul!
2009 yıl

Vasıyät
Tugan yagım bar yämnären bezgä
Ütkän buınnardan saklagan.
Tallı küldä kanat kagınuçı
Parlı akkoşlarga soklanam.
Kır kazları sagınıp kayta torgan
Urman-sular mäñge bulsınnar.
Uñdırışlı izge cirlärebez
Altın başaklarga tulsınnar.
Kiyek koşlar yıl da oçıp kilsen,
Şat moñnarı küñellärgä iñsen!
2009 yıl

İnternetta – şiğri bum
İnternetta bügen şiğri yarış,
Şiğır yaza belgän-belmägän.
Belgäneneñ rifmaları matur,
Belmägänneñ – turı kilmägän.
Kübeseneñ hıyallarda yörgän
Mähäbbäte kayta yäşlektän.
Kayberäülär izge cirne danlıy,
Öçençelär – töşä cilekkä...
Tırışalar yaña şiğırçelär,
Bersen-berse kuıp uzmakka.
Yarış kıza. Ä kem sudya,
Kem hökemdar bulır halıkka?
Süz taşkını bulıp, kön-tön ag(ı)la
Şiğri yullar, tirän uy-fiker.
Dönya çeltärenä elep kuygaç,
«Şedevr»lar tözi süz-küper!
Min üzem dä şuşı isemlektä,
İsem kitmi danım bulmauga.
Danlau-sanlau ukuçıma kalsın,
Bilge kuyu – şiğri bu «yau»ga!
2015 yıl

Rozaliyäm – roza gölem
Kilep kerdeñ tormışıma,
Kötmägändä, nur bulıp.
Hislärem tulıp aktılar,
Taşkınnarday urgılıp!
Rozaliyäm – roza gölem,
Sin ohşaşsıñ tañnarga:
Balkıtasıñ gomer yulım,
Uraltasıñ moñnarga!
Bergä tibä ike yöräk,
Urtak bezneñ sulışlar.
Disälär dä: «Yuk yazmıştan...»,
Bez bit taptık uzmışlar!
Rozaliyäm – roza gölem,
Sin ohşaşsıñ tañnarga:
Balkıtasıñ gomer yulım,
Uraltasıñ moñnarga!
Yuk, qaderlem, siña tiñnär,
Siräk sineñ işelär...
Härkem tapsın üz parların,–
İş(e)tegezçe, keşelär!
Rozaliyäm – roza gölem,
Sin ohşaşsıñ tañnarga:
Balkıtasıñ gomer yulım,
Uraltasıñ moñnarga!
2008 yıl

Nursinä häm Nuriyä
Bügen bezdä kunakta –
Nursinä häm Nuriyä.
Sıyların östälgä kuygan
Canıyım Ruzaliyä.
Nuriyä – Kazan kunagı,
Tugannarına kaytkan;

Sagıngan tugan Älmäten,
Anı kürgäç, şakkatkan:
Nıq üzgärgän Älmäte,
Bay yäşi keşeläre,
Kül buyları bik yämlängän –
Yäşlek hätiräläre.
Pensiyä yäşenä citkän,
Yarengä – yübilee.
Gomere zaya uzmagan –
Şatlıgı: öç malayı!
Nursinä – massac ostası.
Kazannan ukıp kaytsa,
Manikyurlar, pedikyurlar
Yasar ul, allabirsa!..
Avgust, 2008 yıl

Çırşıkay
(bilgele rus cırına tärcemä)
Urmanda tudı Çırşıkay,
Urmanda ul üste.
Cäyen-kışın näfis sınlı,
Härçak yäşel ide.
Cil köyläde aña cırlar:
«Yokla, Çırşı, bäü-bäü!».
Kar-yurganga törde Suık:
«Tuñıp kuya kürmä(ü)!»
Kurkak bulgaç, sorı Kuyan
Kaçtı, ışık tabıp.
Kayçagında usal Büre
Ütä ide çabıp...
Kunak bul bezneñ bäyrämdä,
Kil, matur Çırşıkay,
Häm bezgä küp-küp şatlıklar
Öläş sin, Çırşıkay!
2009 yıl

Yaña yıl kilde
(cır)
Kötep alıngan
Yaña yıl kilde,
Çırşılı yortka
Kış Babay kerde.
Kış Babay kerde,
Yaña yıl kilde,–
Duslarımnıñ küñelenä
Nurlar sibelde.

Härberebezgä
Nazlap endäşä,
Aldıngılarga
Büläk öläşä.
Büläk öläşä,
Nazlap endäşä;
Kış Babayga: «Min kildem», – dip,
Yaña Yıl däşä.

Ellarnı sanıy
Säğat ukları.
Kurkıtmıy bezne
Kış suıkları.
Kış suıkları,
Säğat ukları...
Salkında da balkıp torsın
Çırşı utları!

Dekabr, 2009 yıl

«Saumı, İrkäm!»
Niçä yazsam, şulay başlıy idem
Kaynar söyü tulı hatlarım.
Uylap toram: nindi güzäl bulgan
Yanıp-şaşıp yörgän çaklarım!
Ütkän könnär inde kire kaytmas,
Kabatlanmas inde tönnäre.
Ah, ul tönnär! Utlı yöräklärdän
Könläştelär «şähär cennäre».
«Päri»läre, töçe tellelänep,
Aralardan bezneñ üttelär, –
Ayıralmaslarına ışanıpmı,
Bähet teläp, arı kittelär.
Bireşmädek – cil-yañgırlar buldı
Anıñ küñelendä, mindä dä.
İnde uzdı, disäm, davıllarnı,
Sınau kötkän algı köndä dä.
Akkoşları oçıp kitkän küllär
Cırsız kala, yalgız moñayıp.
Küñel külläreñdä akkoş yözsä,
Oçırasıñ kilmäs, mögayın?!
Akkoş ide. Akkoş bulıp kına
Oçıp kitte küñel türemnän.
Sagış kümde hisle yörägemne,
Tonıklandı tormış kügem dä.
Akkoş akkoş inde: küñelkäye
Härçak güzällekä omtıla.
Bügengese matur ütsen öçen,
Matur ütkännäre onıtıla.
Hıyallana idek, kaytırga dip,
Bezneñ yakka kışkı kiçlärdä.
Karagaylar üskän bakçabızda
Uralırga yaña hislärgä.
Tormış yazın bergä başlar öçen,
Uylar urtak, yullar ber ide.

Ni tuktattı mine şuşı yulda,
Ni süreltte mine? Bel ide!
Tatlı hıyallarnı cirgä kümep,
Min aşıktım tugan yaklarga.
Meñ gazaplı kersez mähäbbätne
Yöräk türläremdä saklarga.
Soñgı tapkır anı oçratkanda:
«Onıt, – dide, – mine uylama,
Üz tiñeñne tap, bähetle bul,
İske cırlar cırlap moñlanma».
Onıtırga teläsäm dä bulmıy –
Bu isemne sorıy cırlarım!
Yäşlegemneñ istälege itep,
Otıp kala anı kırlarım.
Kilä yazlar, akkoşlar da kayta,
Tugan yaklar moñga kümelä.
Kabatlana yazlar, tik nigäder,
Yaña nazlar iñmi küñelgä.
Yäşlek ezem kalgan şul yaklarga
Barıp kaytam, yulım töşkändä.
Hıyalıylar itkän aylı kiçlär
Bulgan tösle barı töşlärdä.
Tınlık buylap, minutların sanap,
Başka beräü belän ul atlıy.
«Sine genä...» digän süzlären dä
İnde başkalarga kabatlıy.
1984 yıl

Ütkännärgä – salavat
Sine sag(ı)nıp yäşägändä,
Nik bulmadıñ yannarımda?
Menä bügen, yıllar uzgaç,
Kilep bastıñ allarıma!
Imsındırgan süzläreñnän
Hislär yañaruın toydım.

Ütkännärgä – salavat, dip,
Bu uylarga nokta kuydım.
Sine kötep, küpme yıllar
Ber qadersez ütep kitte.
Ükeneçkä genä kaldı
Ul tarihnıñ härber bite...
2016 yıl, may

Uramnarnıñ dävamı bar...
Gomer tañın alıp kalgan
Hätfä ülän uramnarım,
Ellar aşa sag(ı)nam sezne,
Yañarganda şul uylarım.
Uramnarnıñ dävamıdır –
Ozın tormışnıñ yulları.
Çit cirlärgä alıp kitä,
Yatim itep bar tallarnı.
Kaytır yullar kaldı yırak,
Yuksınsa da minem aulım;
Çakırsa da çişmäläre
Cide-Tübä taularınıñ.
Ellar, çişmä sularıday,
Kaytmas bulıp akkan ikän.
Miña ildän ayırılıp
Yaşärgä bit yazgan ikän...
2008 yıl

Şiğır yazdım
Şiğır yazdım... häm «bastırdım»
İnternet çeltärendä:
Duslar kürep ukısınnar,
Kaldırıp islärendä.
Şiğır yazu ciñel tügel –
Kiräk beraz äzerlek.

Äzerleklär genä citmäs,
Kiräk bulır tüzemlek!
Bulgan belem «kazanı»nnan
Alıp kiräk süzlärne,
Şiğri yullar itep tezäm,
Cälep itep sezlärne.
2016 yıl

Timer yullı Yañavıl
«Poyızd kürep kaytu» uyı
Bala çaktan bula ul.
Bik küp istäleklär ile –
Timer yullı Yañavıl.
Olı buınnar telendä
Ul ataldı «çuyın yul».
Depolı tarihı kalgan
Timer yullı Yañavıl!
Çuyın yul küpere aşa
Çıgabız, kıskartıp yul.
Çirläp kitsäñ, däva taba
Timer yullı Yañavıl.
İlebezgä böyek zatlar
Yasap birgän kala ul:
Galim, cırçı, rässam tugan
Timer yullı Yañavıl.
«Kara altın» – nefte bulgan
Başka cirlär kayda ul?
Üz batırların tudırgan
Timer yullı Yañavıl.
İgen igä, göl üsterä
Şähär atlı zur avıl.
Sabantuyga duslar cıya
Timer yullı Yañavıl.
Matur eşlär belän danlı,
Kürşelärdän alda ul.

Ciñüçesen maktap cırlıy
Timer yullı Yañavıl.
Kiyäü birü, kilen alu –
Mäñge betmäs yola ul.
Tuylar yasap, gomer itä
Timer yullı Yañavıl.
Tözeleşlär, üzgäreşlär
Dulkınında kala ul.
Döres yuldan kıyu bara
Timer yullı Yañavıl.
Çiksez Ğaläm kiñlegendä
Kütärelsä zur davıl,
Hiç bireşmi, ciñep çıga
Timer yullı Yañavıl.
Vokzalında tärtip saklıy
Un yegetle karavıl.
Ozatıp kala, karşı ala
Timer yullı Yañavıl.
Kaytmıy torsañ, çiksez sagış
Utlarına sala ul –
Küñellärdä mäñge yörtkän
Timer yullı Yañavıl!
2015 yıl

Cäyäüleme, «timer at»lımı?
Zatlı maşinaga yakın kilep,
Foto töşäm, uzıp barışlıy...
Bu – bay, diyep, tizräk tanışırga
Küñeleñä kiler yalgış uy.
Şul surätkä bagıp uylanırsıñ:
«Rähät uzgan gomer yılları.
Tägärmäçle atta härçak yakın
Toyılgandır yırak yulları».
Añla, zinhar, şuşı timer atka
Utırtmadı şul uk «yalgış uy»:
Häläl rizık kötep, bar bulganga

Riza bulıp üste ozın buy.
Ütkän buın bezne, üzlärençä,
Saklap yörtte häräm baylıktan.
Şul säbäptän böten baylıgıbız
Uz(a) almadı algan «aylık»tan.
Tärtipsezlär, oyatsızlar uzdı
Bez barası yuldan iñ aldan.
«Tärbiyäle bala» ul arbaga
Utırmadı, toyıp zur yalgan.
Häzer menä şuşı «çit arbalar»
Çabışkanda tirä-yagımda
Uylandıra: «Nik soñ bolay
Cäyäü atlıym gomer soñımda?»
Äytälär bit: «Bulgaç bik akıllı,
Nigä yarlı sineñ bulmışıñ?»
Täkdireñme, ällä könçel zatlar
Kulındamı sineñ yazmışıñ?
Yazmışıbız kulıbızda bulsa,
Beler idek kaya kuyarga!
Bulmadı şul, bezneñ şul yazmışnı
Ciñüçelär bulıp toyarga.
«Bu bay» urınına «gud bay» häzer,
Dubay tügel – yarık tagarak...
Yöräk tuzgan, yäşeñ uzgan, dilär,
Çıgam disäm beraz algarak.
...Ütep bargan çakta, istälekkä
Foto töşäm, saylap «zatlı»nı.
Häräm kemdä, häläl rizıklı kem –
Cäyäüleme, «timer at»lımı?
2015 yıl

Bilçän
Köz sulışı kergän kırga çıktım.
Kük bolıtlar moñsu agıla.
Matur göllär şiñgän, ä ber çäçäk
Huş is börki tirä-yagına.

Şundıy gorur üze, töp-töz baskan,
Äyterseñ lä, kırnıñ hucası!
Huca bulmıy – cirneñ çın hucası
İrek kuydı, töşkäç «nuca»sı.
Yakın kilep karıym: bilçän ikän
(Çüp üläne bezneñ yaklarda) –
Ärsezlege-ğarsezlege belän
Bilämäsen baskan saklarga.
Al töstäge yomşak çäçägenä
Kübäläklär kilep kunaklıy.
Tämle is söyüçe härber böcäk
Şul çüp tiräsendä uynaklıy.
Başka ülän-göllär asta kalgan,
Ürgä üsü – anıñ irkendä:
Teläsä, ul koyaşnı da kaplıy,
Yañgırnı da birmi härkemgä.
«Mamık baş»ka äylängängä qadär,
Annan matur göl yuk bu kırda!
Közge cildän genä kotılu yuk –
Oça «mamık» yırak yaklarga...
Oktyabr, 2015 yıl

Kürdem – bezneñ belem uçagı.
Mäktäp disäm, küñel töpkelemdä
Kıñgıraular çıñı yañara.
Ellar-sular bulıp agıp kitte,
Haman yıragaya bu ara.
Tik şulay da yäşi ilahi moñ –
İstälege şuşı yıllarnıñ.
...Kürdem digän izge sulı avıl
Çak(ı)rıp tordı kız häm ulların.
«Gıylem uçagı»nda ukıp çıgu
Soramadı artık akçalar.
Tirä-yaktan, unbiş vak avıldan,
Kilä idek, asıp bukçalar.

Hätta iräktelär ul yıllarda
Yöri ide belem yortına.
Şul höcrädä torıp kalgan uylar
Gel yañara, baksam artıma.
Ana telen yakın kürgängäder,
Kürdem tarttı tatar tellene.
Härber bala anda duslar taptı,
Üz töyäge itte Kürdemne.
Zur etärgeç birde şuşı avıl
Şiğır yazar bulgan härkemgä.
Atnabaylı, Äühätovlı töbäk
Yäşi bezneñ şiğri şälkemdä.
Belem alu – koyı kazu buldı,
Tırıştık bez, korıp hıyallar...
Sıynıftaşlar cıyılışa kabat,
İstälekkä östäp buyaular.
Küñellärdä yörtkän yaktı hislär
Cılı birä korgan tabınga.
Kötä kebek bezne Kürdem cire,
Sag(ı)nulardan däva tabarga!
2016 yıl, 30 mart.

Rähmät siña!
Rähmät siña, irkäm!
Rähmät, dimen meñ kat –
Mine, ozak ezläp, tapkanıñ öçen;
Küñelkäyemä nur,
Betmäs şatlık östäp,
Zäñgär küzläremä bakkanıñ öçen!
Rähmät siña, irkäm!
Rähmät, dimen meñ kat –
Mine hislärgä bayıtkanıñ öçen.
Cırlarımda gel yaz,
Tormışım çalt ayaz,
Canga iman nurı yatkanı öçen.
2008 yıl

Millätçeme, däülätçeme?
Cide tügel, meñ kat uyla,
Kitär bulsañ
millätçelek yullarınnan!
Küzeñne aç: kemgä kiräk mondıy halät –
Hiç çıkmasın uylarıñnan.
Zur uyında sin – uyınçık
Bitlek kigän häyläkärlär kullarında.
Milläteñneñ töp urını
Kaydalıgın çamalıy bel Cir şarında.
Nizag başlıy, sugış aça –
Yavız zatlar biläp algan millätçelek.
Dus yäşätä, bay yäşätä
İlne totkan, bezgä kiräk – däülätçelek!
17 may, 2016 yıl

Kem sin?
Min haman da añlıy almıym:
Tatar kem dä mişär kem...
Törle millät bulıp betsäk,
Tatar bulıp yäşär kem?
Bez – bolgar, dip, üzen aldıy
Tatar telle bik küplär...
Taralgan millät kaldıgın,
Kem teläsä, şul çüplär.
Sibep taşlangan borçaknı
Avır cıyu kazanga.
Kemder şuşı ısul belän
Yalgan şöhrät kazana.
Keräşennär üzlärençä
Ayırılıp yörilär;
Ata-baba yalgışlıgın
Küp ğasırlar «körilär».

Yalgışlarnı yazmış belän
Küpme bula tülärgä?..
Tatarlıgım yäşäsen, dip,
Kiräk ihlas telärgä!
21 oktyabr, 2016 yıl

Taş sınnar
Taş sınnarga karap toram,
Kara-sorı sınnarga...
Tarih söyli alar bezgä,
Kalsın dip buınnarga.
Taş sınnarnıñ möhimlege
Kilgän şanlı yıllardan.
Läkin bügen kayber irlär
Üç alalar sınnardan.
Hucası bulmagan illär
Bu hällärgä yul aça.
Taş sınnarnı cirgä atıp,
Köräşälär yañaça!
İñ töp häykäl haman tora,
Yaktı köngä çakırıp.
Anıñ kilmäsen belsäk tä,
Küpme yördek kıçkırıp.
Äytterttelär, yatlattılar
İliç täğlimatlären –
Katıp kalgan şuşı sınnıñ
Mäkerle niyätlären.
Haman yäşi, çatkı bulıp,
Tirän sızgan ezläre...
Kulın suzgan, äytep betmi
Kalgan kebek süzläre.
Taş sınnarnıñ mañgayların
Yumıylar inde küptän.
Tora birä kiräksezgä,
Yardäm kötkändäy küktän.

Kilä tik zur bäyrämnärdä
Fikerdäş duskayları.
Başka könnärdä häl belä
Ayırılmas koşkayları.
Karga, kügärçen, çıpçıklar
Bik yarata kunarga –
Taş kıyaday ışanıçlı
Ketäklek ul alarga.
Kiräklege şunıñ çaklı
Bulgaçtın soñ nişlärgä?
Böyeklege – taş sınnarda,
Kermäsen tik töşlärgä!
Cir yözendä artıp tora
Tsereteli sınnarı.
Yäşi halık isemennän
Akça eşläü yulları.
...Tora sınnar bakçalarda,
Bersen koşlar «üz itkän»:
Yal itkän dä, kepkasında
Tizäk kaldırıp kitkän.
22 may, 2016 yıl

Ertık çalbarlar modada...
«Ertık dcinsı» bik modalı –
Kiyä yäşe, kartı da.
Kürep şuşı «ertıklı»nı,
Kölep kalam artınnan.
Kölärlek tä, yılarlık ta
Modada üzgäreşlär:
Häyerçelek bilgese bu
Zävıksız küreneşlär!
Tişek çalbar hucasına
Bu süzne äytep kara, –
«Öç häref»kä ozattırır,
«Dcinsı» bik kıymmät tora!

Añlamıy şul bezneñ yäşlär
«Misterlar»nıñ uyların.
Kölep ildän, halkıbızga
Brak kiderep kuyganın...
Mäktäp, ğailä tärbiyäse
«Aksaganı» sizelä...
İnde tüzmim, «ertıklı»nıñ
Totıp äytäm üzenä!
Avgust, 2016 yıl

Işanıp ta kuyarsıñ...
Döres söyli Zyuganov, dip,
Işanıp ta kuyarsıñ.
Saylaularda anıñ öçen
Tavışıñnı yullarsıñ.
Revanşizm baş kütärsä,
Başlana repressiyä.
Kiräkme soñ halıkka bu
Kotoçkıç depressiyä?
«Berdäm partiyä» çorına
Kire kaytu yuk inde.
Kısır ömet belän yäşi
Firkaçelär törkeme.
İyül, 2016 yıl

Käkkük kilgän avılga
Urmanında yäm tapmıyça,
Käkkük kilgän avılga.
(Şuşı koşnıñ «yalgışuın»
Yuragannar yangınga).
Nişläsen soñ käkkükkäylär,
Urmanda cim kalmagaç;
İgen üskän basular da
Başaklarga tulmagaç?!

Böcäk-kortkıçlar azaygaç
Bolınnarda, kırlarda...
Bälki, kilgänder halıknıñ
Könküreşen kararga?
Köndälek bar-bulmışların
Härkem kürä yañaça –
Kümäk baylık ciren bülep,
Şähsi hucalık aça.
İl baylıgı taraluın
Kürep «yonlı kullar»ga,
Urman koşı da tañ kala,
Çañ suga ul şularga:
«Käk-kük! Käk-kük! Bette yäme
Urmanımnıñ, kırlarnıñ!
Kilde «fermer», köräk totıp,
Kırırga, dip, kılganın...
Ärem, bilçän basıp kitkän
Cirläremne küregez!
Bäğırsezlek çiren ciñep,
Cirgä sulış biregez».
Kükeldi koş, talga kunıp...
Härkem yurıy yahşıga:
Sınamışlarnı onıtıp,
Kön kürergä aşıga.
10 avgust, 2016 yıl

Säyähätçelär
Kemnärneder tarta hava yulı,
Cirdän säfär kıla bik küplär,
Su öslären kemder yakın kürä –
Cirne çornap algan bu «ceplär»!
Miña ohşıy poyızdlarda yörü,
Anıñ şoma korıç yulları.
Alga alıp bara maşinistnıñ
Ütker küze, tınıç kulları.

Vagonda baruçı hämmä keşe
Üz öyendä kebek his itä:
Yä utırıp çäyen eçep ala,
Kitap ukıy yäki yal itä.
Äle genä kiçlär bulgan ide,
Menä inde tañnar yaktıra.
Kaytıp citkän keşe töşep kala,
Yañaları kerep utıra...
Şulay ütä bezneñ gomer yulı:
Yä korıç yul, yä kükne saylap;
Kabat yaña yulga cıyınabız,
Yulıbız tik bulmasın taygak.
Avgust, 2016 yıl

Tämäkeçegä!
Malay çakta şayarudan
Başlangan naçar ğadät
Mäñgelek çir bulıp kala,
Tapkanga yalgan säbäp...
Köçeñ citsä, taşlap bula,
Hiç kiräkmi çit yärdäm.
Monı eşlärgä burıçlı
Üzen söygän här adäm!
Egoizm çagılışı
Härber tartkan keşedä:
Sine isäpkä almıy ul,
Yuk bernindi eşe dä.
Sargayıp betkän teşläre,
Sasıgan bit-tännäre;
Kul bireşep küreşkändä
Kala tämsez tämnäre.
Mondıy tämäkeçe keşe
Üzen kuya bik zurga –
İmeş, sin yeget tügelseñ,
Ohşamagaç añarga!

Hökümätkä rähmät inde:
Bädräflärdä tartmıylar.
Satuçılar riza tügel –
Tartuçılar...artmıylar!
Agu satıp bayuçılar
Kul çäbäkli tötengä:
Biznes öçen möhim tügel
Sineñ töşü töpkelgä.
Taşlap kara häm başlama
Tämäkeñne tartunı, –
Şul çagında sin toyarsıñ
Egärlegeñ artunı!
11 avgust, 2016 yıl

Nikotin kolları
Tämäke tartuçı keşedän,
Agulı, zararlı tötennän –
Kaçarga kiräk ber çakrımga,
Basmaska bu yalgış adımga!
Tämäke tartuçı ukuçı –
Mäktäptä «ikele» aluçı,
Därestä yokıga taluçı,
Yarışta gel artka kaluçı.
Tämäke tartuçı güzäl zat,
Kiyäügä çıgası yäşendä,
Üzenä tiñ yarın tapmıyça,
Adaşıp kala şul tötendä.
Tämäke tartuçı ir-eget
Äylänä nikotin kolına,–
Basa ul çäçäktäy gomeren
Minutlap kıskartu yulına.
Tämäke tartunı taşlagan –
İñ matur yar söyä başlagan,
Küz aldı yaktıra başlagan,
Aşları tämlänä başlagan.

Tamagın tötennän tuydırıp
Yaşäüçe bik küplär işetsen:
Havanı söremgä kümgänçe,
Saflıknı üzenä iş itsen!
Tämäke tartuçı härkemgä
Salsınnar iñ zurın salımnıñ –
Sulası havanı bozganga,
Hokugın bozganga halkımnıñ!
11 avgust, 2016 yıl

Oç sin, cırım!
Oç sin, cırım, yıraklarga,
Kun bılbıllı tiräklärgä.
Bılbıllarday moñlı bulıp,
Şat yäşäsen halkım bergä.
Kömeştäy saf çişmälärneñ
Şifalıgın tarat cirgä;
Köç-kuät bir eştä yangan
Yarsu, kaynar yöräklärgä.
Cılı cilgä kuşıl, cırım,
Nazlap üt moñ söygännärne;
Mäñge danla, çiksez zurla
Tugan telen belgännärne!
Aprel, 2009 yıl

Adaşkan yäşlegem
Beräüne söyäseñ ihlastan,
Kemneder – ul sine söygängä.
Tagın ber yulı bar: söyäseñ,
Min sine yaratam, digängä.
Yäşlektä yaratu bik tatlı:
Tilertä, yandıra-köyderä.
Berençe gıyşıgıñ bulganga,
Ut-karaş süzsez dä söyderä!

Tiz ütä yalkınlı yäşleklär,
Faydalı ul ütsä – yarıy da.
Sagınıp söylärgä tik kalsa,
Ükenep hat yazsa yarıñ da, –
Şul çakta añlıysıñ, hiçşiksez,
Söyüneñ barlıgın dönyada!
Tik kaytmıy hıyallar, ömetlär –
Adaşıp kalgannar yullarda...
17 avgust, 2015 yıl

Küz açkısız buran
(Rinat Möhämmädiyevnıñ şul isemdäge
romanın ukıgannan soñ tugan uylar)
Härkem sag(ı)na gaziz tugan yagın,
Kıya taular, urman, küllären;
Gomer buyı saklıy härber millät
Vatan-ana birgän tellären.
Tugan telen qaderlägän cannar,
Millätpärvar bulgan här keşe
Çit ildä dä taba üz kardäşen,
Duslık nıgıtuda – bar eşe.
Küz açkısız burannarda kala,
Tik taypılmıy barır yulınnan.
Tugan ile härçak kötep yäşi,
Kurçalaunı, gorur ulınnan.
Cir yözenä sib(e)lep yäşäsäk tä,
Urtak uylar yana küñeldä:
Berdämlektä – bezneñ köçebez, dip,
Eşlärebez bar, dip, bu ildä!
Koçakka uralgan burannarın,
Cıya almıy kalgan cilägen –
Ellar uzgaç öz(e)lep sagınabız
Kar oçırgan citez cillären.
Cem-cem utlar kömeş tamçı bulıp,
Cirgä tamıp, boznı eretä.

Yokımsırap yatkan canıbıznı
Zıyalılar süze tereltä.
Tik burannar küñel tutıkların
Yua alır mikän, yuk mikän?
Mañkortlardan närsä kötä ala
Çoñgıllarda kalgan ak cilkän?
Kolaç cäyep yözär köçlär tapsak,
Koşlar kebek söysäk kiñlekne,
Saklıy alsak, yıllar şaukımında
Yaulap algan bällür irekne;
«Terek-terek» tipkän yöräklärdä
Turannarça yalkın saklasak,
Bergä cıyıp çülmäk parçaların,
Böten bizäk tözep yasasak, –
Şuşı bulır bezneñ sallı öleş
Millätlärne tuplau eşenä.
Bitaraflık salkınnarın ciñep,
Dörläü tiyeş añlı keşegä!
17 oktyabr, 2016 yıl

Ber barmakka ike uymak kidermilär...
Ata-baba cirlärendä gomer gizep,
Könküreşkä kiräk qadär, bilne bögep,
Küp yäşälde... gorur hislär kimsetelep,
Milläteñnän vaz kiçüne toyıp-belep.
Cılı urın biläp algan kuştannarı
Gel ütäde yugarıdan kuşkannarnı.
Bulmaganga karşı torır doşmannarı,
Ciñel ütte kırın eşlär färmannarı.
Ütämäsäñ, partbiletıñ östälgä sal,
Baş kütärsäñ, mäñgelekkä zindanda kal...
İke yaktan kısırıklap aldı bu fal,
Ber yalgış süz – kuptarırlık buldı cäncal!
Soñ añladık kemnärneñder bu mäkeren,
Tar küñelle keşelärneñ tar häteren;

Däğvalarnıñ ğasırlarga uk kitären,
Äzerläven sınaularnıñ iñ hätären.
Här halıknı berläşterä tugan tele,
İrek kuysa öyränergä Tugan ile.
Sizä almas kurkınıçnı barı tile,
Kaysı yaktan iskänlegen davıl cile.
Törki tellär tılmaçsız da añlayışlı,
Härkaysınıñ ğasırlarda üz agışı.
Kemder teli üzgärtergä bu agışnı –
Mäcbür itep öyrätterä yat tavışnı.
Ber barmakka ike uymak kiyep bulmas,
Köçläp kisäñ, eşlär eşeñ yämgä tulmas,
Kiläçäkkä yarıp bargan ezeñ kalmas,
Kiler buın bähillegeñ ala almas!
19 oktyabr, 2016 yıl

Ana süze
Härber ana üz balasın
Küz karası kebek saklıy,
tudırgaç ta.
Haman yaklıy buldırgança,
Şul «sabıyı» altmış yäşen
tutırgaç ta.
Üz hälläre inde möşkel, tik haman da
«Akıl birä», üzenä bik az kalsa da!
Haman tirgi, ägär kalın kiyenmäsäñ,
Ul äytkänne vakıtında eşläp kuyıp ölgermäsäñ.
Bezne gelän tıñlatırlık
Nindi köç bar
ilahi zat –
analarda?
Äytkän süze karşısında,
Buysınuçan bala bit bez... üze barda.
Sentyabr, 2016 yıl

Kiçer!
Kiçer, Änkäy, şuşı olı sabıyıñnı,
İnde sine küzle itä almavımnı...
Küzem yomsam, sukır anam päyda bula...
Şul halättä torıp kalgan kebek bulam.
Kürmäs buldı anıñ zäñgär küzkäyläre,
Kaytmas kire elekkedäy töskäyläre.
Balkıp karşı ala ide, kaytıp kergäç,
«Yözeñ ar(ı)gan», – diyä ide, sälam birgäç.
Häzer kürmi... küzlär yäşle buluın da,
Çarasızlık utlarında yanuım da.
Sentyabr, 2016 yıl

Akça çıñı
Yaşäü rähät, yançık tulı akçañ bulsa,
Bank saklasa zatlı metall koyılmasın;
Kayırılıp açılalar bar işeklär,
Niçek kenä nıklı bulıp toyılmasın.
Meñnärçä yıl çit illärdän altın taşıy
Kolumb açkan Amerika kontinentı.
Dönyaküläm «gegemon» da bulıp kitte
Ayıruça baylık cıygan kontingentı.
Altın märcän, zur «karat»lı yözek kaşı –
Bu bizänü äyberläre küplärdä bar.
Cirlär tügel – diñgez töbe alarnıkı,
«Avız täme» çamasızga – küklär dä tar!
Cir şarında sugışlardan faydalanıp,
Kapkorsaklar illär talap gomer itä.
Däülätlärneñ ocmah kebek bakçaların,
Cavap totmıy, ber säbäpsez kümer itä.
Evropada küp sugışlar uzgan cirlär
Çäçäk attı, bölgenlekkä hiç batmadı.
Atlantika aryagına kaçıp kitkän
Revanşistlar üz eşlären tuktatmadı.

Soñgı sugış trofeyları – saf altınnar –
Planetanıñ kuyınına yäşerelde.
«Dollar» digän käğazlärgä almaşınıp,
Evropaga tonna-tonna kiterelde.
Cir baylıgın häzer şuşı käğazlärgä
Ciñel sata, aña bäyle bulgan illär.
Tabiğatneñ baylıkları mäñge tügel –
Tuzdırılgaç, kaznasında «isä cillär».
Kırın eşme, savaplımı – uylap tormıy,
Akça çıñı kızıktıra bik küplärne.
Sihri köçkä iyä şuşı «çıñgıldaular»,
Sorau bulgaç, tiz tabıla täqdimnäre...
20 oktyabr, 2016 yıl

Saylaularga yöri idek...
Ütkän ğasır saylauların
İskä alıyk ber mälgä:
Halık ihtıyarın tuplap,
Karar kerde ğamälgä.
Tik saylaular ul zamanda
Buldı başka törleräk.
Şul hällärne iskä alu –
Hätta azrak kölkeräk.
Saylau könen kötep aldı
Patriot bulgan härkem;
Tañ yaktısı belän kilde,
Büläk öçen, här törkem.
Komaçka törgän ärcälär
Tuldı yaktı uylardan,
Saylargamı, sızargamı –
İnde küptän uylangan.
Byulletendä ber kandidat
Bula ide yazılgan.
Bulmıy ide ul yıllarda
Ber käğaz dä «sızılgan»!

«Kommunizm tözü» eşe
Küp aldı köçebezne.
Küpme illär ğayepläde
Şuşı yul öçen bezne.
Ä saylaular görläp bardı
Partiyä kul(ı) astında.
Deputatka saylangannar
Kaçtı «Kaf-tau» artına.
Mäskäüdäge deputatnıñ
Eşe yuk ide bezdä, –
Kızıl mandatın kullandı
Yal yortında, diñgezdä.
«Berdäm blok» tözep yäşäde
Partbiletlı häm ansız.
Karerist bulgan adämgä
Yullar açıldı sansız.
Artık belem kiräkmäde,
Partbiletıñ bulganda;
Şul katırgı yolıp kaldı,
Avır hälgä kalganda.
Saylaularnı bäyräm itte,
Gadi halık, şatlanıp,
Üz tavışın birer buldı,
Küp uylamıy, ışanıp.
Işanıçlar aklanmadı –
Kuätle il taraldı.
Kommunizm tözibez dip,
Birgän tavış yugaldı.
25 oktyabr, 2016 yıl

Canvarlar
Keşelärne canvarlarga tiñläp,
Küp yazılgan şiğır yulları.
Här şiğırçe, üze telägänçä,
Surätlägän anı ni barı.

Tölke, büre, kuyan häm yomrannar
Yäşi, tulıp urman-kırlarga.
Härkaysınıñ monda üz dönyası,
Azık taba, bulsa «tırnarga».
Tölke häylä kora, kiräk bulsa,
Büre yırtkıçlıgın kürsätä,
Kurkak kuyan niçek kön kürüne
Yomran ürä basıp küzätä.
Urman yışlıgında härkaysınıñ
Tabiğattän kilgän burıçı
Küzätergä kuşa tirä-yünne,
Yuk itmäsen öçen ber auçı.
Yulı kiseşkändä kuyan belän,
Büre ırgıy, totıp alırga;
Citez ayakları yärdäm itä
Bahırkayga, isän kalırga.
Yomran taşıy saklagıçka orlık,
Koyrık bolgap bolgana tölke...
Canvarlarça yäşäü räveşläre –
Keşe tormışlarında kölke!
31 oktyabr, 2016 yıl

Yasalma büleneş
Üzallılık çiklärendä
Yaşärgä mäcbür itep,
Küpmillätle Räsäy ciren
Büldelär, osta kitep!
Lenin sızgan «yaktı yullar» –
Kartadagı çiklär ul!
Milli bilge «bolamıgı»
Küp yıllarga citär ul.
Avtonomiyä yaulangaç,
Yasalma tudı çiklär.
Başka millät telen inde
Öyränik soñ niçeklär?

Avtonomlı kısalarga
Kuydılar bezne bikläp,
Başka ölkä tatarların
Hokuklarında çikläp.
Nicgar, Sergaç tatarları
Söyläm teldä kalışa;
Ä tatarlık bilgeläre –
Anda häyran-tamaşa!
Eraklaşkan sayın ara
Märkäzdän törle yakka,
Tayanıçnı toyu möhim,
Bülenmi kara-akka!
Härkem teli millätenä
Kuät birep torırga –
Därräü kuba, säyäsätne
Tiyeş yakka borırga.
Milli sorau kanunnarın
Sak küzätä şuñarga;
İrek kuymıy, irek göle
Salkınnarda tuñarga!
Räsäy bulıp, berdäm bulıp,
SSSRda yäşädek;
Belem aldık tugan teldä –
Nigez buldı yäşärlek.
Uku-yazu äsbapların
Kazan cibärep tordı.
Häzer sag(ı)nıp iskä alam
Belemle itkän çornı!
Nindi teldä fikerliseñ,
Şul teldä tua cavap:
«Çıktım aşa küper» diyep,
Söyläşülär, ay, harap!
Kalır bezneñ söyläm tele
«Esperanto»-tel bulıp,
Ni tatarça, ni «başkortsa»
«Belmes» bulır yäş buın!

(Ukrainça söyläşergä
Tırışıp karıy gruzin, –
Bernärsä dä barıp çıkmıy,
Hurlıkka kuya üzen).
Nigä bala kapçık süzen
Tiyeş «tok» dip äytergä?
Öydä niçek söyläşergä –
Añlaşılmıy küplärgä.
Änisenä «äsäy» diyep
Äytergä tiyeşme ul?
Äti – «atay», gömbä – «bäşmäk» –
Şuşımı otışlı yul?!
Söyläm-telneñ çistalıgın
Kem saklarga tiyeş soñ?
Üzagışına kuygaçtın,
Kaytarırga bulır soñ!
Başkort telen marıylarga
Ukıta tatar kızı...
Kadrlarga kıtlık säbäp, –
Tırışa ber yalgızı.
Milli däräcäle ölkä
Türälär öçen kulay:
Berdäm teldä söyläşterü
Cayın tabalar şulay.
Ana telen bozgan telne
Öyränä alırbızmı?
Öyränmäsäk, bu çiklärdän
Çitlärdä kalırbızmı?!
Berdäm millät bulu öçen,
Üz teleñ belü kiräk, –
Buınnardan-buınnarga
Tapşırsın gorur yöräk!
12 noyabr, 2016 yıl

Tañnar cırı
(cır)

Tañnar matur,
Tañnar matur,
Sandugaçlar sayrasa;
Üzäklärne özep sayrap,
Sagışlarga salmasa.

Cäylär yämle,
Cäylär yämle,
Allı göllär üskängä;
Göllärne nazlap-irkäläp,
Cılı cillär iskängä.

Könnär yaktı,
Könnär yaktı –
Koyaş nurı kügemdä.
Cılı koyaş bulıp balkıy
Söyü hise küñeldä.

Sentyabr, 2016 yıl

Diversiyä
(mini-poema)
İğtisadnı yuk itüne
Tuksanda* başladılar.
Kerep tuldı ilebezgä
Küz kürmägän şäp «mallar».
Televizor, maşinalar –
Telägäneñ saylap al!
Şuşı buladır mullık, dip,
Aşıkkanbız, agaylar...
Gomer kürmägän sagızlar
Alıp kayttı kibetkä
Şähsi eş açıp cibärgän
Kürşe kızı – «çikertkä».
Oçsız hakka kiyem-salım
Taşıldı Törkiyädän.
Kaytıp tuldı himikatlar –
Kondız, betçä, köyädän.
Alıp-satarlar biläde
İlneñ böten poçmagın.
Zakon belän berkettelär
Alarnıñ «mul koçagın»!
Citeşterü yukka çıktı,
Äyber Kıtaydan kilde.
Küp närsäne yasau eşe
Çit illärgä «küçende».
Äzer tovar kaytıp torgaç,
Nigä häzer zavodlar?
Yugarı fän kazanışı
Bulıp kaldı... savıtlar!
Kiräksä-kiräkmäsä dä,
Egılıp aldı halık,

* 1990 yıl

Eltsinnıñ bu hästärenä
Üzlärençä tañ kalıp.
Kerep tuldı maşinalar,
Halık «kredit»lar aldı;
Bügen matur yäşär öçen,
Burıçka batıp kaldı.
Halıktan cıyıp betergäç,
Bar bulgan akçaların,
Hezmät hakın kıskarttılar,
Satıgız, dip, artıgın.
Çit il halkı nık söyende,
Kön dä eşläre bulgaç.
Beznekelär soñ añladı,
Eşsezlek basıp algaç.
Kolhozlar yukka çıktılar,
Berkem karşı kilmäde;
Fermalarnı sütep satkaç,
Ni bulasın «belmäde»...
Yaşäü çıganagı bulgan
Cirläre yätimlände.
Çañ suktı avıl keşese –
Tormış yüngä kilmäde.
«Fermer» bulıp karadılar
Şähsilek korbannarı...
Ämma yış üzgärep tordı
Hökümät färmannarı.
«Lizing»ka tehnikanı
Sattılar fermerlarga:
Tuldı traktor, kombaynnar
Uram, ihatalarga...
Yaşerelgän ide monda
İl cim(e)rü gämälläre, –
Ber fermerga öyelep kaldı
Kolhoz yöklämäläre.
Berniçä yıl tartkalaşkaç,
Bankir «dusları» belän,

Cıygan uñışı citmägäç
Burıç tülärgä gelän,
Körçekkä kilep terälde
Matur başlangan eşe;
Zur uñışlar yaulanmadı,
Çınga aşmadı töşe...
Bolar – avıl tormışınıñ
Küñelsez bizäkläre.
Ä şähärlär ni kiçerde,
Ni özde üzäklärne?
Şul uk cimerü eşläre
Şähärlärdä dä bardı.
Ükeneç kenä kiterde
Bu säyäsätneñ artı.
Vauçer digän käğaz belän
Aldadılar halıknı;
Oçsız hakka cıyıp algaç,
Yauladılar baylıknı.
Halık baylıgın kesägä
Salıp aldı ölgerlär, –
Alarnıkı bulıp kitte
Zavod, şahta, küperlär.
Hucaları alışındı,
Eşlär alga barmadı,
Kriziska kerep utırdı
Citeşterü tarmagı.
Sata torgaç ber-bersenä
Buşlay kilgän baylıknı,
«Kızıl kostyum»lılar aldı
Millionlagan «aylık»nı.
Kinät «bankrot» bulıp kaldı
Zavodlar hucaları,
Berniçä yıl «äyländerep»
Şul häräm akçalarnı.
Eşçelär eştän kuıldı,
Gayıp östäp östenä,

Öç keşe eşen almagaç,
Ber eş hakı köçenä.
Profsoyuz da yaklıy almas
Bulıp kaldı eşçene:
Kıskartılgan hezmätkärlär
İnde anıñ öçenme?!
Çit il bankı birgän äcät
Citmäs buldı tülärgä,
Kitertelgän cimeş öçen,
Gölbakçalı illärgä.
Bayıgannan bayıy bardı
Milek alıp kalgannar.
Fäkıyrlekneñ çigen uzdı
Tırış hezmät salgannar.
Eşsezlek – ul çit illärdä,
Diyep uylap yörgännär
Häzer kaldı şul hällärdä,
Şuşımı, dip, kürgännär?!
İnde zavod tsehlarında
«Vak biznes» bögä billär.
«Moskviç» – «Reno» bulıp kitte,
Ä «ZİL»da isä cillär.
Bay tormış bilgese bulgan
«Rubin» televizorı
Çıgargan aldıngı zavod –
İñ zur «bazar çılbırı»!
Ni teläsäñ, şul äyber bar,
Akçañ bulsa alırlık.
Bezdä çıkkan äyberlärne
Barmak belän sanarlık...
Avıl halkı citeştergän
Alma, kişer, sugannar
Konkurent bazar şartların
Ciñä almıy, tugannar!
Çit ildän kitertü caylı,
Anda bu eş köylängän.

Bezdägeneñ üzkıymmäte
Artıp kitä keremnän.
Häzer kıtaylılar eşli
Bezneñ halıknıñ eşen,
Üsterä kıyar, pomidor,
Cirgä birep bar köçen.
Tınıç kına, ber sugışsız,
Yaulana Räsäy cire!
Eçüne käsep itkännär
Kaytalmas anda kire...
Sarançaga karşı torır
Isullar tabalmıylar,
Urmannarnı yangın çornıy –
Hiç sünderä almıylar.
«Koş çire» uylap tabıldı,
Kırırga koşkaylarnı;
«Buş ayakları»n tutırıp,
Aşadık aşkaylarnı.
İnde mullık başlana, dip,
Kötep kenä torganda,
Sugış utın kabızalar,
Yaktı uylar korganda.
Köçle ilneñ köçen sınap,
Yäşi kürşe däülätlär:
Yuk itärgä yabırıla
Vak «köçeklär», däü «etlär»...
Oktyabr, 2016 yıl

Kaytavaz
(poema)

Bügen min istälek kitabın –
Ütkänem yılların barladım;
Balaçak, yäşlegem ilenä
İhlastan ber kaytıp uradım.

Uyladım gomerneñ ütkänen,
Tormıştan zur bähet kötkänem;
Ellarga iyärep, ul çaklar
Mäñgegä kaytmaska kitkänen.
Sin tıñla, ukuçım, min söylim.
Yaz-cäylär çakıra, köz-kışlar...
Kaytavaz bulıp la yañgırıy
Kolakta ul tanış tavışlar:
«Min monda, min – sineñ ütkäneñ,
Eşläreñ, uylarıñ şahite.
Ni kılsañ, ni belsäñ – şularnıñ
Ellarda sakladım här biten.
Belemle bulırga omtıldıñ,
Bar gıylem bik ciñel birelde.
Sin yazgan här döres cavapka
«Bişle»lär däftärgä tezelde.
Ukıgaç av(ı)lıñda sigez yıl,
Unellık mäktäpkä yullandıñ.
Unike çakrımda ide ul,
İk(e) yıllık ide şul yullarıñ.
Kürdeñ dä Kürdemneñ mäktäben,
Yamadı turında onıttıñ;
Yuzeev töbägen iş itmi,
Atnabay avılın yarattıñ.
Ukuda aldıngı buldıñ sin,
Komsomol eşeneñ başında.
Äydäüçe ürnäge ideñ sin
Sıynıftaş duslarıñ karşında.
İnternat tormışın da beldeñ,
Belemeñ arttırgan «uçak»ta.
Tirä-yak avıldan kilgännär
Görläşep yäşäde ul çakta.
Tiz ütte bu mäktäp yılları,
Cır, bayan moñına kümelep.
Yazlarda saf söyü tatıdıñ,
Buy citmäs nazlarga ürelep.

Çişmäle yar buyı tınlıgın
Küp toyıp yörergä yazmadı.
Kıskarak buldı şul hıyallar –
Tormışıñ nurlatıp uzmadı.
Unaltı yäş tulıp kitügä,
Pasportlı buldıgız, yäştäşlär.
Karlı may ayınıñ şul köne –
İstälek öçender, Täteşle!
İmtihan tapşırtıp, zur yulga
Çıgardı yaratkan mäktäbeñ.
Yuristlık hönären sayladıñ,
Tik üzeñ şul yuldan kitmädeñ...
Huşlaşkaç, bik ozak sagındıñ
Çañgılı-cäyäüle yıllarnı;
İke yıl buyına taptalgan
Yañgırdan soñ pıçrak yullarnı.

***

Şuşı yul kabattan çakırdı,
Diplomlı, hönärle buluga.
Mädäni uçagın dörlätteñ,
Ruhi köç alıp saf suınnan.
Kız häm ul tudırdıñ şul cirdä,
Gazaplı tik buldı tormışıñ;
Söyenep-söyelep uzmadı,
Könnäreñ agıldı ızgışıp.
Üz parın ezlilär keşelär,
Yalgışıp häm tagın kavışıp.
Yazmıştan uzmışlar sin taptıñ,
Barganda kön kiçkä avışıp.
Soñlagan söyüeñ cimeşe –
Malaylı buldıñ sin kabattan.
İnde bu saylanış bilgesen
Saklarga ide bit çit-yattan!..

Ber-bereñ tiñ kürep, üz itep
Yaşärgä telägän çagıñda,
Balaña can atıp torsañ da,
Aralar suındı tagın da.
Öç bala atası bulsañ da,
Yalgızlık açısın tatıdıñ...
Sagınıp şularnı, kiç-irtän,
Fotolar albomın açasıñ.
Här surät yañarta hät(e)reñdä
Alarnıñ narasıy çakların:
Tomrılıp karıylar par küzlär,
Kötepme ätise yakların?!
«Atası öyrätkän – uk yungan» –
Bu äytem başkalar öçenme?
Tüzemlek soralgan tormışta
Kuymadıñ tiyeşle köçeñne!
Ükenep sagınma ütkänne,
Kaytalmıy ul çaklar kiregä.
Yulıma çıksınnar, dip telä, –
Oçraşıp, kulların birergä.
Maratıñ VDV safında
Çınıgu aldı bu tormışta.
Hezmäten tutırgaç, ezlägän –
Erakta ideñ sin bu kışta...
Bulatıñ üsüen küzätteñ,
Änisen yalgızın kaldırıp.
Kartäti ürnägen üz itep,
Buy citte, küzlären taldırıp.
Sin tiyeş ideñ bit ulıñnı
Üzeñneñ almaşıñ itärgä.
Häzer ul yanına kitermäs –
Kiräger bik ozak kötärgä.
Student çak – iñ matur mizgele
Yäşlekneñ, gomerlär yulınıñ.
Här ata gorurlık kiçerä,
Kürep zur uñışın ulınıñ.

İke ul häm kızıñ – sineñ bu
Yaşäyeş hakına öleşeñ.
Tudıru – ber närsä, üsterü
Kıymmätter dönyada, i keşem.

***

Sin uyla: niçämä yıllarıñ
Nik şulay faydasız ütelgän;
Altınga tiñlärlek gomereñ
Mäğnäsez nik sarıf itelgän?
Yuk ide meni soñ sorarga
Ber kiñäş – berdänber döres yul?
Şul yulnı kürsätep barırga,
Bulmadı meni soñ mayak-kul?
Kilergä tiyeşle bähetlär
İşelep töşmäde aldıña;
Härber kön sınaular kiterde,
Çınıktıñ aldana-aldana.
Yulıña yulıktı yalgızlar,
Yuldaşıñ bulam, dip, mäñgegä.
Härkaysı üzençä söykemle –
Dörlätep ut yaktı küñ(e)leñä.
Mäñgelek yanarday uçaklar
Kön sayın köl genä arttırdı.
Mähäbbät balkışı sürelde, –
Bulmıydır nazlarnıñ artıgı.

***

Yalgızıñ küp yazlar ütkärdeñ,
Soklanıp bähetle parlarga.
Bulmasnı buldırıp yörgänçe,
Vakıttır ütkänne barlarga?!
«Üz eşeñ»ne açıp cibärgäç,
Gomerneñ agışı köylände;

Çın irek yılları bulganga,
Ör-yaña käsepkä äylände.
Vatıknı tözätü eşenä
Totındıñ, sızganıp ciñnäreñ.
İsäbe yuk barlık tözälgän
Televizor kebek äyberneñ!
Sin açkan «könküreş yortı»na
Keşelär tuktausız agıldı:
Kemneder fotoga töşerdeñ,
Kaysına cılı süz tabıldı.
Kiräkle tovarnı Ufadan
Kaytarttı teläge bulgannar.
Yañaça yäşärgä öyrände
Ul çakta avılda torgannar.

***

Mäktäptä eşlägän yıllarıñ
Öç distä ikän bit, beldeñme?
Faydası bulmasın añlamıy,
Vakıtıñ ütkärep yördeñme?
Uncide yäşeñnän mäktäpneñ
Pioner eşenä totındıñ.
Äydaman buldıñ sin ike yıl,
Ukırga kitteñ dä kotıldıñ...
Zavodta eşlägän yıllarda,
Zur söyü utında yandıñ sin.
Äniyeñ kiregä kaytargaç,
İke yul çatında kaldıñ sin.
Ni ğailä, ni diplom bulmadı –
Tormışta iñ kiräk närsälär...
Tagın ber talpınıp karadıñ,
Tik bastı aldıña kirtälär.
Mäktäptä diplomsız eşläve –
Ul yıllar öçen has küreneş.
Räsemnär-sızımnar därese

Ukıttıñ, kulıña birep eş.
Avır fän – algebra ukıttıñ,
Cırlatu därese östälde.
Curnalnıñ tagın bik küp fännär
Bitläre açıldı östäldä...
Cırlarga telägän balanı
Muzıkal yaktan sin kütärdeñ;
Garmunga öyrätteñ alarnı –
Uynaldı, kem uzıp kitärdän!
Hezmäteñ öçen dip birelgän,
«Ayırım tamga»lı käğazlär
Öyelde aldıña küp bulıp, –
Kiräge kalmadı berazdan.
Pioner, komsomol taraldı,
Yugarı ideallar on(ı)tıldı.
Üsüçe buınnı yuk itü
Eşenä çit illär totındı.
«Eltsinnıñ irege»n tatıdı
Üzäktän ayırılgan ölkälär.
Tarkatıp, yuk itü uyların
Soñ belde ul «kalın cilkälär».
«Demokratik cillär» taşkının
Här türä kullandı üzençä.
Şul avır yıllarda berüzeñ
Köräşteñ häleñnän kilgänçä.
Uyıñda karşılık belderdeñ
Bülenep tarkalu eşenä:
Öy tübäñ buyaldı Räsäyneñ
«Öç tösle» äläme tösenä!

***

«Keçe biznes» köçen yugalttı.
Sin kitteñ avıldan küçenep.
Şähärneñ mäktäben sayladıñ,
Yaşärgä gazaplar kiçerep.

Altı yıl – uñışlar, yalgışlar
Vakıtı bulıpmı yazıldı
Tormışıñ kitabı bitenä? –
Tik kötteñ bähetle yazıñnı.
Mäğarif tarmagın üsterü
Eşlären bik teläp başkardıñ.
Ukuçıñ yarışta ciñgängä,
Kiçerdeñ kuanıç taşkının.
Kemgäder tormışta üz yulın
Tabarga bulışu – zur savap.
Küp vakıt izgelek on(ı)tıla,
İş(e)telmi kötelgän ber cavap...
Tagın öç yıl ütep kitelde,
Östälmä belemgä korılgan
Tehniklar äzerläü yortında –
Niçeklär yäşälgän-torılgan?..
«Ciguli» maşinañ bulganga,
Avıldan kilep sin yöredeñ.
«Timer at» kıskarttı aranı,
Küp eşlär eşlärgä ölgerdeñ...
«Keçe biznes» eşen yañartıp,
Kontsertlar kuydıñ sin rayonda:
Bar bulgan säläteñ kullanıp,
Cır suzdıñ, kuşılıp bayanga.
Üzeñneñ cırlarnı halıkka
Tıñlatu eşen sin başladıñ:
Rayonnıñ utızlap avılın
Gastrollär çeltäre kapladı.
Buranda, çıkmaslık batkakta
Bik ozak vakıtlar yörelde.
Rähmätle tamaşa kıluçı
Kontsertka bik teläp yörede.
Zur büläk aldıñ sin bu yılda
Rayonnıñ hakime kulınnan –
Ufada zur bäyräm korganga,
Putinnı karşılau aldınnan.

***

«İnternet» isemle yañalık
Kergäçten härkemneñ öyenä,
Dönyalar kiñäyde yañadan,
Täm kerde «mähäbbät tele»nä!
Söyügä susagan küñeleñ
Üzenä fikerdäş oçrattı;
Öç yözläp çakrımda bulsa da,
Här kiçne «küreşer» cay taptı.
Yalgızlık mihnäten tatıgan,
Üz parın tabam dip talpıngan
Şul kıznı tizeräk kürergä
Yul çıktıñ, uylarıñ artınnan.
Ul torgan şähärne ber kürep,
Mäñgegä şul yaknı yarattıñ;
Küñ(e)leñdä ömetlär uyatıp,
Eşeñä kaytırga aşıktıñ.
Yazgı tön tämnären irennär
Sakladı aldagı aylarga.
Ozakka bulırmı kötülär,
Rizıklar tartamı kaylarga?
Cäy kiçe. Su buyın uraular...
Bu inde sin torgan yaklarda.
Kunakka kilde dä, ul äytte:
«Äzer bul ömetem aklarga».
Maşinañ tiz-ara satıldı,
Eşeñnän irekle kitelde.
Şul könnän bügenge köngäçä,
Çit yakta gomereñ ütelde.
Yuksındıñ tugan yort, av(ı)lıñnı,
Yalgızın kaldırgan änkäñne.
Tik yaña eşeñneñ kıymmäte
Kapladı bar bulgan ütkänne.
Üzenä bäyläde berazdan
Ör-yaña tanışlar mohite.

Eşeñdä tayanıç buldılar
«Täcribä tomı»nıñ här bite.
Tatarça ukıtu mäktäbe
Tormışın üzeñçä maturlap,
«Gimnazist» bulgan här balaga
Bulıştıñ, soklanıp häm zurlap!
Küñelle, faydalı ütelde
Älmättä yäşälgän yıllarıñ.
Medal häm Maktalu käğaze
Aldılar hezmätçän kullarıñ.
Küp yaktı istälek saklıylar
Sin baskan kül buyı taşları.
Täräzäñ karşına cim sipkäç,
Söyende tabiğat koşları.
Bişençe kattan sin küzätteñ
Bäyrämdä atılgan utların, –
Tözeklek, güzällek şähäre
Çakıra üzenä dusların!
Tormışıñ iñ avır yılların
Parlaşıp ütüe ciñelder?!
Öyelep kilgän här sınaular
Mähäbbät karşında ciñelde!
İlham-därt alıp bu yaklardan,
Yazıldı iñ matur cırlarıñ.
Üzeşçän icatıñ aldında
Baş ide eçkersez duslarıñ.
Älmätle şağıyrlär süzenä
Uñışlı köyläreñ tudılar;
Gel üzeñ başkargan cırlarıñ
İnternet bitenä tuldılar.
Şiğırlär dä yaza başladıñ,
İlhamıñ kilgändä küñ(e)leñdä.
Uñışlı toyıldı bu süzlär –
Ruhi därt kabındı üzeñdä.
Gäcittä basıldı cırlarıñ,
Şiğırlär şälkemeñ basıldı.

Ukuçıñ aldında tanılu
Alırga zur yullar açıldı!
Tormışıñ bormalı sukmagı
Mäskäügä iyärtep kiterde,
Küptänge hıyalıñ bulganga –
Yazmışıñ yugarı kütärde!
Älmättän küçenep kittegez,
Layıklı yal alır aldınnan:
«Keşelärçä» yäşäü teläge
Bik küptän küñelgä salıngan!
Tik forsat bulmagan, küräseñ,
Hıyallar aşarga çınlıkka...
Külläre buyına töşäseñ,
Tañ kalıp bu hozur tınlıkka.
Eş tabu eşläre tik avır, –
Megapolis küptän «tulışkan».
Vakıtlı eşlärdä yöriseñ,
Berkem yuk, çın-çınlap bulışkan.
Dürt yılga suzıldı yäşäveñ,
Tulayım torakka bäylänep;
Tormışnı, bälki, sin añlarsıñ,
Karasañ artıña äylänep.
Şulay da, gorurlık kiçerep,
Atlıysıñ başkala eçennän.
Zur tarih saklagan märmär taş
Çıñgıldıy här baskan ezeñnän.
Mäydannar görli zur bäyrämdä,
Sin dä şul dulkınnar şavında.
Telägän härkem dä bula (a)lmıy
Yazmışnıñ märtäbä tavında!..»
Şul cirdä tuktaldı yıraktan
Yañgırap işelgän bu avaz –
Gomerneñ ütelgän bitlären
Tarihka tuplauçı Kaytavaz!
Oktyabr, 2016 yıl

Click or select a word or words to search the definition