Kasmanatlar

(yumoreska)
Bügen kunaklar bula bezdä. Äni kürşe äbilärne cıyıp korban aşı ütkärä. Böten öygä tämle bulıp bäleş ise taralgan. İnde menä irtädän birle bez da enem belän änigä bulışıp yöribez. Kürşe Näfilä apalardan östäl belän urındıklar alıp çıktık. Miñsılu apalardan savıt-saba belän samavır. Kunaklar da kilä başladı. Şuna kürä: “Ayak arasında butalıp yörmägez", – dip, äni bezneñ ikebezne dä miç başına meñgerep cibärde. Uramga gına uynarga çıgıyk, dip soragan idem dä: "Uramda salkın, miç başında uynarsız", – dide… He-ey, ni genä yuk ul bezneñ miç başında. Änä böten miç başına huş is taratıp, oyık baltırına tutırgan sugan elenep tora. Menä ätineñ oltan salgan kiyez itege. Änä bersennän-berse maturrak bulıp yaltırap yatuçı kıp-kızıl borıç kuzakları...

– Abıy, ä sin üskäç kem bulasıñ? – dide enem, ayagı belän matçaga arkılı-torkılı sızıklar sızıp.

– Traktoris, känişne! – dim.

– Ä min kasmanat bulam, – di bu.

Ällä niçek kenä, üzem dä sizmästän könläşep kuydım tegennän.

– Bulasıñ, minäytäm, bar... betkän di anda sineñ işelär! Kasmanat bulır öçen batır bulırga kiräk, ä sin kiç belän tışka çıkkanda da miña iyärep kenä yöriseñ!

– Yörsä soñ! Min keçkenä bit äle... Abıy, äydä ikäü kasmanat-kasmanat uynıyk äle, – dip enem miña yalına.

– Äydä soñ! Tülke min baş kasmanat bulam. Miña “kamandir” dip äyterseñ!

Enem bersüzsez riza buldı. Miç başı şunda uk bezneñ raketaga äverelde. Häm bez kosmoska äzerlänä başladık. Oyık baltırına tutırılgan sugan belän borıç kuzakları bezneñ azık-tölek zapası buldı. Ä cılıtırga meñgerep kuygan tum-tulı komgan bezneñ eçär suıbız, ikän...

İşektän şau-gör kilep, karlı iteklären kaga-kaga Maybädär äbi kergändä bezneñ raketa yırak säfärga kuzgalıp yata ide.

– Abıy, ä bez kaya oçabız soñ? – dide enem.

– Abıy tügel min siña – kamandir! Añladıñmı? Marska kittek bez! Marsiannar bezgä karşı sugış açkan di. Şunda barabız!

Bez vıc da vıc kiterep raketanıñ tizlegen arttırdık. Äni çarşau çatın gına kütärep: “Tavışlanmagız”, – dip bezgä barmak yanap kitte. Bez äz genä tınıç utırdık ta, onıtılıp kitep, tagın uynıy başladık. Küpmeder oçıp, Aynı uzgaç, äbätkä tuktadık.

– Mä, aşa! – didem min enemä borıç kuzagın suzıp. – Bu bezneñ teş pastası savıtına tutırılgan botka bula inde...

Enem kosmik rizıktan baş tartıp kirelänä başladı.

– Sin närsä? Bez bit marsiannarga karşı sugışırga barabız. Bezgä köç cıyarga kiräk!

– Borıç bit ul, – dide enem şıñşıp.

– Nindi borıç?! Äytep toram bit – teş pastasına tutırılgan botka dip. Uynıysıñmı sin kasmanat-kasmanat, ällä uynamıysıñmı?

– Borıç iç...

– Bulsa soñ! Ällä borıç aşarga da kurkasıñmı? Eh sin! Äle kasmanat bulam diseñ tagın! Bolay bulsañ, bernindi kasmanat çıkmıy sinnän, almıylar sine kasmanatka, bel dä tor şunı! Äydä inde, nanım, äydä, aşa tizräk! Äle bezneñ yul ozın, tizräk barıp citäse dä bar!

Enem, çırayın sıtıp, borıç kuzagı çäyni başladı. Min anı maktıy-maktıy köç-kuät birep tordım. Täki çäyni bit kahär, inde yartısın beterde. Küzläre yäş belän tulıp yaltırıy, kolaklarına qadär kıp-kızıl buldı. İnde avızına tutırıp beterä digändä genä tegeneñ tüzemlege bette. İñ berençe itep borın tişegennän yodrık qadärle kuık atılıp çıktı, annarı ul akırıp yılarga uk totındı.

Poçmak yaktan änineñ: “Timä balaga!” – digän usal tavışı işetelde. Min tizräk yılak kasmanatnı tınıçlandırırga kereştem. Tuktatırsıñ anı yılavınnan! Borıç belän tulı avızın açkan da täki ulap utıra.

– Mä, tizräk avızıñnı çayka! – dip sulı komgannı tegeneñ aldına kuydım. Ul avızına küp itep su aldı da, soñınnan kaya tökerergä belmiçä, kire komganga buşattı. Berazdan kasmanatka keşe räte kerä başladı.

– Du-ura-ak, – dide ul, äle haman da şıñşıy-şıñşıy.

– Kasmanat bulgaç tüzälär inde anı, – didem, tegene oyaltırga tırışıp. – Tagın uynıysıñ kiläme?

– Tülke bütän aşarga tuktamıybız, yäme!.. – dide ul borının tartıp, – Tizräk Marska barıp citärgä kiräk!..

Min kileşep başımnı selkedem. Şulvakıt çarşaunıñ çatı açılıp, änineñ kulı kürende. Äni närsäder ezli ide bugay.

– Närsä kiräk, äni? – didem min, mışkıldap utıruçı enemneñ tavışın basarga tırışıp.

– Komgannı alıp bir äle, – dip, äni minem yakka kulın suzdı. Min tiz genä kasmanatnın tez arasında torgan komgannı alıp, änigä birdem. Äni äbilärne iyärtep işek aldına alıp çıgıp kitte.

Ä bez kasmanat belän Marska taba yul aldık. Tegeneñ oçarlık räte kalmagan ide inde. Cäyge çellädä älserägän karga şikelle, avızın zur açıp, morca töbendä miña karap utıra birde.

– Marska citäbez, änä marsiannar kürenä başladı, – didem enekäşkä törtep.

– Marsiannar ber genä küzle bula, – dide tege.

– Kem äytte anı siña ber genä küzle dip? Nadan! Menä şuşındıy, teşsez bulalar alar, yaulıklı! – didem min, tıştan kerep kilüçe äbilärgä kürsätep. Äydä avızıñnı açıp utırma, tot pülämitne, – dip, tegeneñ kulına oltanlı kiyez itekneñ sıñarın tottırdım. Bez morcanıñ ikebez-ike yagınnan “marsiannarga” ut açtık. Bah-bah-bah! – menä berse utırdı. Tah-tah-ta-ta-tah! – tagın bersen beterdek. Ärle-birle butalıp yörüçe “marsiannar” beznen pülämitkä çıdıy almıyça beräm-beräm östäl artındagı urındıklarga ava tordılar. Nihayät, bötenese utırıp bette.

– Tik kenä utıra beläsezme sez, yukmı? – dip, äni miç başına suzılıp, minem beläkne çemetep aldı. Bez şunduk şım buldık. Tämläp kenä kaysınıñdır kilenen “çäynägännän” soñ äbilär dä tınıp kaldı. Tür başında utıruçı Hädiçättäy, ap-ak sölge östenä üzeneñ borıngı kitabın kuyıp, doga ukırga totındı. Bez kasmanat belän pülämitlärne äzer totkan kileş sabır gına “marsiannar”nıñ ukıp betergännären kötä başladık. Ä doganıñ tiz genä betäse yuk... Hädiçättäy suzıp kına, küzlären yoma-yoma, haman ukıy da ukıy. Menä berazdan ul küzlären zur açıp, säyer genä tirä-yagına karap aldı, annarı sizeler-sizelmäs kenä urındıgında selkenep kuydı. Anıñ häräkätlären kabatlaganday işek katında utıruçı Gölkäbira äbi dä borgalanıp aldı. Ber-ike minuttan östäl artında utıruçı äbilär barsı da, kırmıska oyasına utırganday kıbırsıy başlagannar ide. Hädiçättäyneñ dä dogası bayagı kebek moñlı itep işetelmi, ä niçekter özek-özek itep, totlıgıp-totlıgıp çıga ide. Şulay küpmeder sikerenep utırgannan soñ Hädiçättäy kinät ukuın tuktattı da: “Cämäğat, bulmıy bu, närsäder bar monda”, – dip urınınnan sikerep tordı. Ä bezgä kasmanat belän şul gına kiräk tä inde. Panikaga birelep şaulaşa başlagan “marsiannar”ga üzebezneñ pülämitlärdän yänä ut açtık…

Şulay morca artına ışıklanıp pülämittän sipterep yatkanda “dıñk” itep närsäder kilep bärelde. Borılıp karasam, äni ikän. Böten eşneñ “kasmanat” avız çaykagan komganda ikäne şunda gına başka barıp citte. Äni ikençe tapkır kizängänçe, min tiz genä kazan östennän poçmak yakka sikerep töştem. Tik barıber öydän çıgıp kaçıp bulmadı. Busagaga citäräk Maybädär äbineñ itägenä abınıp yıgıldım. Şunnan birdelär genä “marsiannar” kiräkne! “Kasmanatka” da eläkte, tik aña yılıy başlagaç bik timädelär. Min olırak bulgangadır inde, tayaknıñ iñ avır başı miña töşte. Mars bulıp Marska oçıp kitärdäy buddım bit, äy!

Click or select a word or words to search the definition