Kart tarihnıñ soñgı könnäre

1

Baş yagınıñ bik küp originalı
Yugalıp, naborları sibelgän,
Kilä torgan kanlı yullarına,
Mayak bulıp, skelet tezelgän.

Küperläre — adäm söyägennän,
Elgaları — keşe kanınnan,
Eçep käyeflängän şärabları
Küz yäşennän sıgıp alıngan.

Meñ yıllarça yulın üzgärtmiçä,
Ber yul belän alga atlagan,
Cillär, davıllarga oçrasa da,
Kara tösen haman saklagan.

Sömsez tarih kerde zur köç belän
Egermençe ğasır eçenä;
Alpamışlar adımı belän atlap,
Mäğrur bulıp kara köçenä...

Korallangan çiksez ğaskärläre
Cirneñ yözen buyap kan belän,
Väzirläre, köçle sakçıları,
Tantanalı olug dan belän.

Cariyälär, kollar, äsirälär —
Hezmätendä tora sızganıp,
Yalan kılıç totkan kansız cällad,
Şpionnar belän çolganıp...

Eçtä saklap yäşeren, serle vähşät,

Tıştan tantanalar kürsätep,

Kılıç,
Mıltık
Belän korallanıp,

Keşelärne köçläp eşlätep!..

«Ul» gına bar, anıñ ämere kisken!..
Başkalar çüp aña... yuk aña!..
Karşı ber süz äytsäñ, harap buldıñ!
«Ul» diktator böten dönyaga...

Anıñ yulı östenä karşı kilgän
Keşe, kiräk bulsın kem genä —
Yä taptalıp şunda sıtılıp kala,
Yaisä kurkıp artka çigenä.

Yä bulmasa, büregen kulına alıp,
Sälam birep, «aña» baş bögä.
Ul kürmägän çakta, zolımnarın
Sanap, küzdän kaynar yäş tügä...

Anı zurlap, «aña» säcdä kılıp,
Hörmätlilär mahsus kolları.
Anıñ sızgan yulın täqdis itä[12]
İtağatçel, kurkak ulları...

Ayak tuzannarı — küzgä sörmä,
Tırnak, sakalları, çäçläre
Cılı kükräklärdä genä saklanalar,
Kämmäse dä anıñ tösläre...

İrek betkän adäm balasında, —
Nämmäse dä anıñ kulında;
Üzen, üz balasın, üz kızların
Korban itä anıñ yulında...

Meñ-meñ yıllar buyı şulay uylap,
Şulay kilgän, şulay torılgan;
Böten eşlär, böten «fälsäfä»lär
Şul nigezgä karatıp korılgan.

Kara-kara!.. Tizräk çitkä taypıl,
Kaç tiz, sine taptap sıtmasın!..
Eläkterep sine köpçägenä,
Cänçemäsen, canıñ çıkmasın!..

İzelsäñ dä, sine kızganmas ul,
Kan äçüdän genä täm taba;
Ah-zarlardan, kaynar küz yäşennän
Läzzät taba, matur yäm taba!..

«Tukta!.. Ütte däüreñ, bette gomreñ!..
Soñgı köneñ citte, kart täre!»
Digän köçle tavış çıktı berkön,
Baş kütärde eşçe ğaskäre.

«Ul» yılmaydı şunda mıskıl itep,
Akırındı: — İh sez!.. Sez — nadan!.
Alda kötä sezne açı ülem,
Üz kanıgızga üzegez susagan!..

Kanıgız çuçkalarga susın bulır,
Etkä azık bulır itegez!..
Närsä monda borçıp tavışlıysız?!
Tizräk küz aldımnan kitegez!..

«Katı cäza!..» Kayda, kil tiz monda,
Küz aldımnan alıp kit barın!..
Karañgı, tar, salkın taş zindanda
Beräm-beräm özder başların!..

Äydä, cällad, ütker kılıçıñ al!..
As, kis, dönyadan cuy şul arnı,
Kemnär bolar «keşe» bulgan bulıp
Kıçkıralar?!

Avız açtırma sin bolarnı!..

— Sugış!.. Sugış!.. Olug doşman belän
Soñgı sugış, katgıy zur sugış!..

«Yä sez, yä bez!..» digän köçle tavış,
Soñgı minut, soñgı kurkınıç!..

— Ciñü!.. Berdän bärep, katgıy ciñü!..
Alga, alga!.. Häzer yuk çigü!..

«Kart şaytan»nıñ muynın özep taşlıyk!
Betsen cir yözendä kan tügü!..

Ozak kanlı sugış, katgıy sugış
Belän doşman tämam ciñelde,
Sarayları vatılıp, cälladları,
Kurkıp, artka karap çigende!..

«Kart doşman»ga oçlı ştık teräp
Torgaç...
Bögelep töşte, älseräp,
Sakalınnan söyräp, tähetennän
Töşerdelär cirgä österäp...

Altınnarı, cäühär-yakutları
Belän taptap, cirgä kümdelär...
«İzge mäğbädläre» aldındagı
Utlar beräm-beräm sündelär...

Cälladların totıp, beräm-beräm
Kärberseneñ başın kırıktılar.
Altın hisapların, baylıkların
Yazgan däftärlären yırttılar...

Törkem-törkem kollar azatlıkka
Çıgu şatlıgınnan köldelär...
«Kart tarih»nıñ kaldık-postıkların
Cırlıy-cırlıy cirgä kümdelär...

Yaz!..

Koyaş nurın bolıt kaplasa da,
Yaz yazlıgın itä, eretä...
Karlar betep, kara cir yäşärep,
Sandugaçlar sayrar kön citä.

Cirneñ yözen, kara çatır kebek,
Kara bolıt kaplap yatsa da;
Yaz yazlıgın itte, ülän çıktı
Köngä karşı bulgan bakçada.

Koyaş, bara torgaç, ciñep çıktı,
Cir yözenä karap kölde ul;
Salkın kara bolıt saf koyaşnıñ
Köçle nurlarına birde yul.

Nurdan bulgan koyaş cädräläre
Ertıkladı bolıt pärdäsen;
Zifa buylı, yalangaç kızlarday,
Kürsätte ul böten gäüdäsen.

Küräm: yırtık bolıt kisäkläre
Kurkınıp çitkä kitälär,
Kitälär dä... beraz baru belän,
Töten kebek taralıp betälär.

Töten — härvakıtta tiz yugala,
Tiz tarala torgan närsä ul.
Häm şulay uk hämmä karañgılık
Koyaş nurlarına birä yul...

_________
[12] Täqdis itä — izge dip ışana.