Kanatlı keşe

(hikäyä)

— Yegetlär, ä min oçarga telim, — dide ul.

«Egetlär» irennärenä tidergän bokallardan sıra urtlarga da onıtıp katıp kaldı.

Cäyge yämle kiçlärneñ bersendä şähär üzägendäge gadi genä yortnıñ ber podezdında yäşäüçe ir-egetlär işegaldında üskän berdänber narat külägäsendä sıra çümerälär ide. Ber podezdda ozak yıllar buyına gomer itep, ber-bersen yahşı belgän bu irlär, atna azagında şulay cıyılışıp alalar da dönya hällären söyläşep, şatlık-kaygıların, uy-hıyalların urtaklaşıp sıra artında vakıt ütkärälär. Bolar betkänbaş irlär tügel, härkaysı üz ölkäsendä nindider däräcägä ireşkän, yäşäü şartların cayga salgan, härberseneñ tormışka ğamäli karaşı, kükräk sugıp «Min!» — diyärlek mömkinlege bar, häm monı alar üzläre dä belä, şuña kürä ber-bersen bik hörmät itälär, vakıtı belän sabıylarça ihlaslıkka birelep yöräk serlären dä açıp salalar, ul serlär nindi genä säyer bulıp toyılmasın, alar bersen-berse añlıy, kulınnan kilgänçä yärdäm itä, kıskası, bolar küptänge duslar häm ber-bereneñ yazmışına bitaraf tügellär ide.

Alar bişäü ide. Bişese dä elektän ük sport belän şogıllänep dan-däräcälärgä ireşkännär, kayberläre äle dä bu ğamälen taşlamıy, härvakıt formada bulırga tırışa. Militsiyä mayorı Näcip bügen yäşlärne kul sugışına öyrätä, Respublika hastahanäseneñ hirurgı Şakir kış buyına çañgıdan töşmi, şahmat buyınça sport masterı Azamat bu uyınga böten dusların da ğaşıyq itte. Barı tik eleke avır atlet Hörmät belän härbi oçuçı Nurinıñ gına soñgı vakıtta fizik künegülär belän mavıkkanı sizelmi ide.

Tizdän Nuri başka şähärgä kitte dä anıñ urınına Tahir isemle ber adäm küçep kilde.

Yuk… Döresräge, Nurinıñ fatirı berniçä ay buyına bikle tordı. Anda kerüçe dä, çıguçı da bulmadı, şikelle. Näq şul könnärdä Şakir, mul gına tabın äzerläp, dusların cıydı.

— Avtomobil facigasenä eläkkän beräügä operatsiyä yasadım, — dip añlattı ul monıñ säbäben,— Döresen äytkändä, yañadan cıydım. Kul-ayakları özelgän, eçke organnarı izelgän ide. Hatını da, balaları da şunduk hälaq bulgan.

— Üzenä äyttegezme soñ? Ğailäse turında.

Azamatnıñ bu soravınnan hirurgnıñ küzlärendä gazaplı oçkın çagılıp ütte.

— Yuk,— dide ul, nokta kuyganday itep.

— Üzeneñ toma yätim kalganlıgın belgäç, ul siña räncemäsme soñ? — Monsın Hörmät äytte, — Urınınnan toralmaslık garip bulıp kalsa?! Yapa-yalgız kileş…

Hirurg däşmäde.

— Bez kayçak ğayeplelärne ülem cäzasına tarttırabız, — dide militsiyä mayorı Näcip, hökem çıgarganday itep, — Ä sin anı — yäşäü cäzasına…

Avır tınlık urnaştı.

Tınlık ozakka suzıldı. Älege tanış tügel keşeneñ yazmışı turında uylangan duslarnıñ berse dä avız açıp süz äytergä aşıkmadı.

Berazdan hirurg telgä kilde:

—Bu hakta min dä uylandım, — dide ul, ğayeple keşe tösleräk,— İñ qaderle keşelären yugaltıp, canına mäñge tözälmäslek yara algan garip adämneñ yäşävenä karaganda üleme häyerleräk tügelme, didem. Annan soñ, operatsiyä da ällä uñışlı çıga, ällä yuk bit äle. Şularnı uylagaç, min anı üterergä dä, döresräge, äcälgä irek birergä dä äzer idem.

Hirurg avır uyga çumıp tuktap kaldı.

Ozak endäşmäde.

— Nik şulay itmädeñ soñ? — dide Näcip,— Bez sugışta ömetsez yaralılarnı üzebez üterä idek.

Häm iptäşläreneñ yöze üzgärep kitüen sizep, aklanganday östäp kuydı:

— Alar monı üzläre ütenälär ide. Yäşäü ömete yuk ikän, nigä keşeneñ gomeren suzıp, gazabın ozaytırga?!.

Hirurg däşmäde.

Ul gomereneñ ber öleşen Äfgan sugışında ütkärgän dustınıñ süzläre belän küpmeder däräcädä kileşä, üzeneñ izgelekme, gonahmı eşläven üze dä belmi ide. Häm ülem kuyınındagı patsiyentnı ni öçen yañadan tereltüen, yañadan cıyuın da añlamıy ide. Şul uk vakıtta, ul bu ğamäleneñ fantastik küreneş, mömkin bulmagan ber eş ikänen yahşı töşenä, häm üzeneñ şuşı eşkä alınuı, anı uñışlı başkarıp çıguı belän küñelennän genä gorurlana da ide.

— Ul huşına kildeme soñ äle? Häle niçek?

Azamatnıñ bu soravınnan Şakir dertläp kitte.

— Häle niçek?.. — dip kabatladı ul, älege soraunıñ avırlıgın ülçäp karaganday, — Häle niçek… Tege dönyadan kire kaytkannarnıñ häle niçek bula?!.

Berkem dä däşmäde.

— Söyläşä almıy ul. İşetmi dä. Ayakları yörmi. Yöri dä almayaçak… Ä üze isän. Fikere döres. Kulları yahşı häräkätlänä. Tüşäktä ozak, bik ozak yataçak äle.

Häm hirurg küz iyärmäs tizlek belän aldındagı ryumkanı kipterep kuydı. Annan soñ kul sırtı belän avızın sörtep aldı. Anıñ çırayı sıtık, kaşları cimerelgän, kerfek oçlarında ike tamçı yaltırıy ide. Ul alarnı sörtmäde. Çalbar kesäsennän dürtkä böklängän käğaz kisäge tartıp çıgardı da Azamatka suzdı. Azamat däftär bitenä hälsez kullar belän sızgalangan käkere-bökere häreflärgä tekälde.

— Kardiogramma kebek…— dide ul, anı barsına da kürsätep, — Ber karasañ, çınlap ta şul inde bu, kardiogramma — yöräk tibeşe.

— Ya, hoday…— dip kuydı kemder.

— Monı ul öç kön buyına yazdı, — Şakirneñ tavışı haman kaltırıy ide äle. — Huşına kilgän sayın berär sızık östäp kuya ide. Küräseñ, gel şuşı uy belän yäşägän. Ä sez nik kotkardıñ disez…

Barsı beravızdan kabatladı:

— Gafü it, doktor.

— Gafü it… — dip ireşterde hirurg, ciñelçä şeltä belän, häm ryumkasın kütärep çäkäştrergä suzdı da tege käğazdä yazılgan süzlärne ukıdı:

— Min yäşärgä telim!

— Min yäşärgä telim! — dip beravızdan kabatladı tabın, häm barsı da ayagurä bastı.

Min yäşärgä telim!

Bu süzlär yöräklärneñ iñ tiränenä kerep, keşe canınıñ yäşeren köçlären uyattı da, bar gazapnı ciñär ber cır bulıp kabat yañgıradı. Min yäşärgä telim!

Bu süzlärdä keşe ruhınıñ kodrätenä soklanu da, üz burıçın ğadel ütäüçegä rähmät hisläre dä, ciñel uylar belän yalgış yulga töşkännärneñ çiksez ükeneçe dä bar ide.

Min yäşärgä telim!

Ryumkalarnı çäkäşterep eçkäç, älege käğazne izge ber miras sıman kuldan kulga küçerep yañadan karap çıktılar. Küñellär çistarınıp, yäşäü därte artıp kitkändäy buldı. Annan soñ Şakir anı üzenä birelgän iñ qaderle büläklär saklana torgan tartmaga salıp kuydı.

— Yanına häl belergä kilüçelär barmı soñ? — dip soradı Hörmät, — Yalgızı gına yatmıymı?

— Yuk, — Şakir yänä ryumkalarga şärab koydı, — Ul bit monda küçep kenä kilgän bulgan. Dusları da, tugannarı da yuk. Annan soñ, yanına keşe kerterlek tä tügel äle.

— Ägär ul ülep kitsä?..

Azamatnıñ bu süzennän tabın dertläp kuydı. Älege tanış tügel keşe alar öçen şul tiklem qaderlegä äverelgän ide inde, anı yugaltu turındagı uy üze genä dä tirän kaygıga töşerä, yöräkne uyıp ala ide.

— Ülmäs!

Hirurgnıñ tirän ışanıç belän äytelgän süze küñellärne cılıtıp cibärde. Täräzä artında karañgılık kuyıra barsa da dönya yaktırıp kitkändäy buldı.

— Ä anıñ iseme niçek? — dip soradı Näcip.

Häm anı barsı da kütärep aldı:

— Äye, iseme niçek? İseme…

— Tahir, — dide hirurg.

— Tahir! — dip zur ihtiram belän kabatladı tabın,— Tahir…

— Bez anı taşlamaska tiyeş, — dide Hörmät, — Tahirga yärdäm itärgä tiyeşbez.

— Min bügennän äzer. Kuş kullap!

— Min dä!

Küñellärendä Tahirga karata tirän ihtiram hise bulsa da alar niçek yärdäm itärgä ikänen belmilär ide äle. Şuña barsı da Şakirgä töbälde.

— Närsä eşlärgä kirägen vakıtı citkäç üzem äytermen, — dide hirurg. Duslarınıñ bu teläge öçen söyenüe anıñ tavışına uk çıkkan ide. — Älegä barsı da Tahirdan tora. Häm minnän…

Tınlık urnaştı.

Hirurg yänä ryumkaga ürelde:

— Tahir öçen!

— Tahir öçen! — dip kabatladı tabın, ayagürä basıp, häm bu süzlärneñ kaytavazı yañgıradı, — Yäşäü öçen! Ciñü öçen!

— Sezneñ Tahirnı yakın kürüegezgä bik şatmın, — dide Şakir, ryumkalarnı buşatıp kuygaç,— Çönki ul bezneñ kürşebez dä äle. Nuri dustıbıznıñ fatirın Tahirlar ğailäse satıp algan bulgan.

Mondıy kötelmägän häbärdän soñ ni äytergä belmi katıp kaldılar. Tahirnıñ kürşe buluı, ul gına da tügel, dusları Nurinıñ fatirında yäşäüe anı küñellärgä tagı da yakın itte.

— Menä şundıy hällär…— dip kuydı Şakir, iñennän avır yök töşkändäy

Älege oçraşudan soñ baytak vakıt ütte. Tahirga ber-ber artlı katlaulı operatsiyälär yasadılar. Duslarga anıñ yanına barıp yörü älegä röhsät itelmäsä dä alar çittä kalırga telämäde, kıymmätle mohtaclıklar öçen härberse kulınnan kilgänçä akça bülde. Häm duslar ihtiramı belän tabiplar tırışlıgınıñ näticäse küzgä kürende — Tahir tormışka kire kayttı. Anıñ kolakları kabat işetä, küzläre yañadan yahşı kürä başladı. Täüdäräk hälsez genä kıbırdagan kulları inde irken häräkätlär yasadı, şul kulları yärdämendä ul äylänep yatarga, ä soñrak torıp utırırga da öyrände.

Tik ul haman söyläşmi ide.

Doktornıñ soravına täüdäräk kerfeklären sirpep, soñrak inde baş kagıp, yäki kul häräkätläre belän cavap birde. Tora-bara alar arasında ım-işarälärdän genä torgan üzençälekle aralaşu hasil buldı.

Läkin bu telne Şakirdän başka berkem dä añlamadı, şuña kürä törle karşılıklar da kilep tudı Häm hirurg, üze atna buyı öyrängännän soñ, Tahirga äpälär alfavitı alıp kilde.

— Siña älegä şuşını üzläşterergä turı kiler, — dide ul.

Tahir aşıkmıy gına kitapnı aktarıp çıktı. Annan soñ mölderämä küzläre belän hirurgka tekälde. Ärnü dä, näfrät tä, ükeneç tä, üz häle belän kileşergä telämäü açısı da tuplangan bu karaşlardan Şakir üzen taralıp töşkändäy his itte. Ä Tahir can açuı belän kitapnı atıp bärde. Berazdan ul gafü ütengändäy başın tübän ide. Telen çıgarıp kürsätte dä soraulı karaşın Şakirgä töbäde.

— Yuk, bu barı tik vakıtlıça gına, — dide Şakir.

Tahir işaräläp käğaz belän ruçka soradı häm tizdän närsäder yazıp Şakirgä tottırdı. Hirurg üze dä sizmästän anı kıçkırıp ukıdı:

— Min söyläşergä telim!

— Min söyläşergä telim…— dip kabatladı ul, dusları belän tege vakıtta bulgan äñgämäne iskä alıp, — Min yäşärgä telim.

Tahir çiksez ömet tulı karaşları belän ayausız boraulıy, bu karaşlardan berniçek tä, ber kayda kitep tä kotılıp bulmıy, bu karaşlarga barı tik buysınırga gına mömkin ide.

— Sin söyläşäçäkseñ,— dide Şakir, üz-üzenä nıklı ışanıç belän. Bolay dip äytergä bernindi nigez bulmasa da ul üz süzläreneñ çınga aşaçagına tamçı da şiklänmi ide. Härhäldä, älege mizgeldä.

— Sin söyläşäçäkseñ!

Tahir yılmaep kuydı. Bu sabıylarça ihlas, şat häm şul uk vakıtta, üz köçenä nık ışangan keşelärçä täkäbber dä yılmayu ide. Sin mine aldıym dip uylıysıñmı, yänäse. Sin mine yuatasıñmı? Ä bit min çınlap ta söyläşäçäkmen. Äle sin mine belmiseñ… Min söyläşäçäkmen!

İkençe könne kergändä Tahir äpälär telen öyrängän ide inde.

— Töne buyı utnı sündermäde, — dide kizü torgan şäfkat tutaşı, — Bez aña karşı kilergä kıymadık.

Tahir anı kiñ yılmaep karşı aldı:

— Rähmät, doktor. Bolay aralaşunıñ da mömkinlekläre küp ikän. Rähmät.

Şakir dä şatlıklı yılmaydı.

— Bez sineñ belän cırlaşıp utıraçakbız äle. Tik az gına köt sin.

Berazdan Tahir uyçanlanıp kaldı. Häm barmakların uynatırga totındı:

— Ä ni öçen miña berkem dä kilmi?

— Älegä yaramıy, — Şakir küzlären yäşermäskä tırıştı.

Tik Tahirga anık cavap kiräk ide. Ul kabalanıp ım-işarälär yasadı häm doktornıñ añlamıy kaluın sizep anı tagın, bu yulı äkerenräk itep kabatladı:

— Alar isänme?

— Äye, isän-sau.

Şakir süzneñ kemnär hakında baruın yahşı añlıy ide, älbättä. Läkin ul avırunıñ soñgı ömeten özärgä telämäde, «alar» digändä üzeneñ Tahirga yärdäm itkän dusların küz aldına kiterergä tırıştı, şuña da cavabı bik tä ışanıçlı çıktı.

Ämma Tahirnıñ yözen kara bolıp kapladı. Ul ärnüle näfrät belän doktorga töbälde. «Ay-hay, yeget…» — digändäy başın çaykap kuydı. Annan soñ böten täne közän cıyırganday tartışa başladı, muyın tamırları kabarıp, yañakları bürtenep çıktı, bitenä kuyı kızıllık yögerde, küzläre tägäräp çıgarday bulıp tügäräklände, mañgay sırlarınnan tir börtekläre tägäräde.

— A-a-a… Al-llldı-ıys-ssı-ıñ… Al-dıy-sıñ bb-it.

Monı işetügä doktor açkan avızın yabarga da da onıtıp katıp kaldı. Gacäplänüdän anıñ küzläre akaydı, çäçläre ürä tordı.

Şul räveşle ozak vakıt ütte.

— İsän bulsa, ul mine kürmi tüzmäs ide, — dide Tahir. Söyläşü aña zur avırlık belän birelsä dä här süzne açık itep äytte. — Ya hat yazar ide. Döresen äyt, doktor. Min tüzärmen.

Şakirgä inde süz söyläüneñ hacäte yuk ide, yañakları buylap ike tasma agıp töşte, küksel töskä kergän irennäre kaltırandı.

— Doktor! Doktor! Şakir abıy…— dip kıçkırdı şäfkat tutaşı.

— Yuk-yuk, bar da tärtiptä… — digän tavış işetelde. Bu Şakirneñ üz tavışı ide. Kinät ul iñendä kemneñder kulın toyıp dertläp kitte. Tahirnıñ kulı ikän bit… Şakir buınnarı yomşarudan anıñ karavatına çügälägän ikän.

— Bireşmik, doktor… Köçle bulıyk, doktor…

Şakir ciñe belän küz yäşlären sörtep Tahirga karadı.

Tahirnıñ da küzlärendä yäş ide.

Anıñ böten gäüdäse kaltırana, ä irennäre barı tik ber süzne kabatlıy:

— Bireşmik, doktor… Köçle bulıyk, doktor…

Tizdän şpritslar totıp şäfkat tutaşı kilep citte…

İrtägäsen alar ber-berseneñ küzlärenä karıy almadılar.

Şakir patsiyentnıñ üz-üzen niçek his itüe belän kızıksındı. Ul räsmiräk bulırga tırıştı. Tahir da ber süz belän genä cavap birde:«Äybät…»

Läkin Şakir, üz eşeneñ ostası, Tahirnıñ şulay kinät kenä tele açılırga tiyeş tügellegen yahşı añlıy ide. Bu meditsinada tiñe bulmagan küreneş, monıñ buyınça ezlänülär alıp barırga, açışlar yasarga mömkin, tik äle bolarnıñ berse dä anı kızıksındırmadı, anıñ öçen barı tik Tahirnıñ ayakka basuı; yuk, ayagına basa almas inde — monsı bähässez, barı tik Tahirnıñ ruhi bötenlegen saklap kaluı, kaygılarga bögelep töşmäve, tormıştan ömeten özmäve möhimräk ide.

— Doktor, minem eçäsem kilä.

Üze dä sizmästän Şakir anıñ küzlärenä karadı. Häm barsın da añladı.

Yartı säğat ütügä alar Tahir yaratkan «Belıy aist»nıñ berençe ryumkasın çäkäşterep utıralar ide.

— Rähmät, doktor.

— Siña rähmät.

Eçep kuydılar.

Däşmädelär.

Konyak tänneñ böten küzänäklären cılıtıp cibärsä dä berkem bersüz däşmäde.

Şakir ryumkalarnı tutırdı.

Tahir iñendä yatkan bar avırlık-gazapların kütärep torıp utırdı.

Ber-berseneñ küzlärenä karap ryumkaların kütärdelär.

Çäkäşterergä suzdılar.

Tuktap kaldılar.

Eçep kuydılar.

Ryumkalarga taş tutırgan kebek ide.

Beraz tın tordılar.

Härkem üz uyları belän mäşgul, tik ikeseneñ dä uyı ber tirädä ide.

Tagın eçtelär.

— Sineñ ğailäñ barmı, — dide Tahir.

— Ber kızım, ber ulım bar.

— Sin bähetle keşe.

Tınlık urnaştı.

Ozın-ozak tınlık.

Häyer, tınlık mikän…

İkeseneñ dä canında davıl kotıra, ägär keşeneñ ihlas hisläre, ülgännärne tereltä, ütkännärneñ avır facigasen tözätä ala ikän, bu ikäüneñ toygılarınnan barısı da üzgärer, dönyada gazap-ärnülärgä ber urın da kalmas, keşelär kaygı-hasrätneñ ni ikänen dä belmi yäşärlär ide.

Kinät Tahirnıñ yözen kaygı külägäse kapladı. Küzläre ärnü diñgezenä äylände.

— Nigä mine ütermädeñ, doktor?

Şakir uyga kaldı. Ul ällä närsälär dip äytergä, üzeneñ bu KEŞEgä bulgan uy-hislären añlatırga teläde häm… Häm ber süz belän genä cavap birde:

— Belmim.

Tagın tın kaldılar.

— Doktor, ayaklarım yöri alaçakmı?

Hirurg däşmäde.

— Dimäk, yuk?

Kinät anıñ izüennän alıp cilterättelär:

— Minem yörisem kilä, doktor. Añlıysıñmı? Min yörergä telim.

Tahirnıñ küzlärendä çiksez ihtıyar ide.

Aña karşı kilü mömkin tügel ide.

Tik anıñ ayakka basuı da mömkin tügel, bu meditsina kanunnarına karşı kilä torgan gacäp ber häl ide.

— Sin yöriyäçäkseñ! — dide doktor, — Sin yögerep yöriyäçäkseñ.

— Min yöriyäçäkmen! — dide Tahir hıyalıy ber tantana belän — Min yögerep yöriyäçäkmen

Häm ul kinät ayakların idängä alıp attı da torıp bastı. Anıñ aşkınuın, anıñ telängen tıyar köç yuk sıman ide. Ul niçämä-niçä aylar buyına häräkätsez yatıp, inde suına başlagan ayaklarında çaykalıp berkavem basıp tordı häm… häm kak idängä yöztübän barıp töşte.

Şakirnıñ yöräge «cu» itep kuydı.

Tahir bermäl tınsız yattı. Annan soñ kullarında kütärelep, torıp utırdı. Anıñ yöze kanga batsa da irennärendä samimi yılmayu ide:

— Yarıy, monısı başı gına äle, — dide ul, küzlären oçkınlandırıp, — Monısı täüge adım gına.

Täüge adımnan soñ ikençese, annan öçençese, dürtençese, bişençese... Adımnar kabatlanıp kına tordı. Adımnar artkan sayın Tahirnıñ yözendä kügärmägän, yaralanmagan ber urın da kalmadı.

Şakirnıñ dusları da häzer dävahanägä yış yörer bulıp kitte. Alar Tahir belän törle kızıklı hällär turında söyläşte, vakıt-vakıt sıra çömerdelär, ä kübesençä yaña kürşeläreneñ telägen ütäp, anıñ ayakların häräkätländerdelär, säğatlär buyına, Tahir şıbır tirgä batıp, arıp yıgılgançı bülmä buylap yörttelär. Alar ayaksızlarnı atlatu turında törle kitaplar tabıp kiterde, hätta Kıtaydan tabip-ostazlarnı da çakırdılar. Tik bolarnıñ berse dä yärdäm itmäde. Härhäldä, küzgä kürenerlek üzgäreş sizelmäde.

Könnärneñ berendä Tahir bolay dide:

— Min ayakka basa almam, doktor.

Şakir däşmäde.

Ul ni äytergä dä belmi ide.

— Yalgışasıñ, doktor — dide Tahir.

Berazdan ul östäp kuydı:

— Mondıy uyınnardan tuydım, doktor. Minem yalgızımnı kaldırıgız. Häm yanıma berkem kilmäsen.

— Yarıy. — dip rizalaştı doktor. Anıñ başka çarası yuk ide.

İkençe könne Tahir yanına berkem dä kilmäde.

Ul köne buyı tüşämgä karap yattı.

Küzlärendä çiksez moñ ide.

Ä irtägäsen häl belergä kergäç, Şakir dertläp kitte. Tahirnıñ urınında sakal-mıyıklı ber yat keşe yata ide.

— Gafu itegez, doktor, — dide ul, Şakirnıñ agarınıp kitüen toyıp, — Min kürşe palatadan, Tahir ber genä minutka kolyaskamnı sorap torgan ide… Äle bulsa kilep citmi. Ul sezgä şuşı konvertnı tapşırırga kuştı.

Şakir konvertnı açtı.

Däftär bitendä ber genä cömlä yazılgan ide: «Min atlarga telim.»

Şakir ozak kına süzsez tordı. Azak kul astındagılarga Tahirnı ezlärgä kuştı. Tapmadılar.

Militsiyä eşkä cigelde.

Ezlädelär.

Yuk. Atna ütte.

Ay.

Yuk.

Şakir da, anıñ dusları da kara kaygıga battı. Kaysıdır yagı belän äesir itkän bu keşeneñ şulay kötmägändä yugaluı, bötenläy yukka çıguı ayanıçtan da ayanıç ide. Ezlämägän cirläre kalmadı, anıñ fatir töbendä çiratlaşıp kizü tordılar. Ämma Tahir tabılmadı.

Nihayät, Azamatnıñ başına barıp citte:

— Ğailäse kayda cirlängän? — dide ul ber könne.

Näcipneñ yärdäme belän Tahirnıñ ğailäse kayda cirlängänen açıkladılar häm dürtese ber bulıp şunda kittelär.

— Äye, monda kolyaska belän ber adäm kilgän ide, — dide ziyäratnı saklauçı kart. — Aydan artık inde çıkkanı yuk.

— Nik barıp karamıysız soñ? — dide Näcip, — Bälki ul avır häldäder.

— Kurıktım.

— Närsäsennän?

— Ul säyer ide.

— Barıber.

— Belmim… — Karavılçı beraz uylanıp tordı — Ul bireşä torgan tügel kebek. Anıñ küzläre ällä nindi.

— Şulay da.

— Min başta çittän küzättem. Ul yänäşä torgan ike kaberne koçaklap yıladı. Köne buyı. Töne buyı… Annan soñ… Annan soñ… Belmim… Kaberlär ürdäräk bit… Ä kiçä kolyaskası tägäräp töşte.

— Kolyaskası?! — didelär bar da ber tavıştan.

— Äye. Min kurıktım. Elek tä kurka idem. Beläsezme, ul närsä dide?! Ul bolay dide: «Min siña atlap kiläçäkmen!» — dide. Şunnan birle kerfek kakkanım yuk. Yoklap kitsäm, mäyetlärneñ ayak tavışın işetep uyanam.

Duslar inde kaberlär yanına barırga cıyıngannar ide. Tik karavılçı gına ul yakka barırga yakın da kilmäde. Anı törleçä ügetläp karadılar:

— Nindi çirläreñ bar — dävalanırga yärdäm itäbez…

— Başıñnı törmädä çeretäm…

— Yuk, teläsä nişlätegez! Min kurkam.

Kinät yakında gına ülän kıştırdavı işetelde. Barısı da tınıp kaldı.

— Min siña atlap kilergä väğdä birgän idem, — dide tanış tavış, — Min kiläm! Min atlap kiläm!

— Minem ber gayıbem dä yuk — dide karavılçı dereldävek tavış belän — Zinhar miña timä!

— Ha-ha-ha!

Hätta Şakirnıñ da täne essele-suıklı bulıp kitte, bala connarı kabarıp çıktı.

— Sin minnän kurıkma! Min — gadi keşe! Yuk, min — gali keşe. Çönki atlıy alam. Yöri, yögerä alam. Min — çın keşe!

— Tahir! — dide hirurg.

— Doktor!

— Tahir…

Doktor, rähmät siña! — tizdän Tahir üze dä kürende. Ul bernärsä bulmaganday ayaklarında basıp tora ide.

— Rähmät sezgä, duslarım… Rähmät sezgä…

Duslar ber-bersenä karaşıp aldı. Alar gorur ide. Bigräk tä Şakir. Anıñ kerfeklärennän tägärägän yäş börtekläre häm irennärenä kungan yılmayu bu mizgeldä niçekter kileşep, ber-bersen tulılandırıp tora ide.

Şunnan soñ alar yöreşep, küreşep, hällär beleşep yäşär buldılar. Här comga sayın cıyılıp, kışların berär kafega kerep, ä cäylären işegaldında üskän berdänber narat külägäsendä dönya hällären söyläşep, uy-hıyalların büleşep sıra artında gomer ütkärerlär ide. Änä şundıy kiçlärneñ bersendä Tahir äytep kuydı:

— Yegetlär, ä min oçarga telim.

Egetlär irennärenä tidergän bokalların urtlarga da onıtıp katıp kaldı.

Anıñ süzlären uyınga alırgamı, ällä çıngamı?

Şakir Tahirnıñ küzlärenä karadı da gacäplänüdän kulındagı bokalın töşerep cibärde.

Ozak kına däşmi tordı.

Başkalar da ber süz dä äytmäde.

— Sin oçaçaksıñ! — dide Şakir annan soñ, — Sin motlak oçaçaksıñ.

Bu süzläre böten kanunnarga karşı kilüen belsä dä, Tahirga ul ışana, anıñ kanatların cilpep şuşı yortlar östennän ütä aluına tamçı da şiklänmi ide.

Şuşı söyläşüdä soñ küp vakıt uzdı. Tahir başkaça küzgä kürenmäde. Anı fatirınnan da, eş urınınnan da, ğailäse ziratınnan da tapmadılar.

Härkaysı üz ölkäsendä nindider däräcägä ireşkän, yäşäü şartların cayga salgan härberseneñ kükräk sugıp «Min!» diyärlek mömkinlege bulgan ğamäli karaşlı asıl irlär bergä cıyılganda da, ayırım çaklarında da üzläre dä sizmästän vakıt-vakıt havaga karap alalar da, küzlärendä çiksez sagış, sürelmäs ömet balkıp kitä ide.

Click or select a word or words to search the definition