Kälüşle Malay

(yumoreskalar)
Kälüşle malay

Zahit Ufada ber redaktsiyädä utıra ikän. Şul vakıt ikençe redaktsiyä hezmätkäre kilep kerä dä, Zahitnı kürep, sin bit hikäyälär konkursında katnaşkan ideñ, şuña premiyä bar, di.

- Bulır, bulır, min kälüşle malay bit äle, - di Zahit tınıç kına.

Baktisäñ, ul moña qadär anekdotlar konkursında katnaşıp büläkkä kälüş algan bulgan ikän.

Teläsä kem

Rayon gäziteneñ elekke möhärrire ülgän ikän. Yuarga keşe tabalmıylar. Yäş möhärrir Zahit yanına kilep, yuışırga bar äle, dip kıstaşa başlıy. Tik, Zahit mäyet yuu tügel, ziratka kerergä dä kurka ikän. Läkin monı keşegä niçek añlatasıñ.

- Barmıym, ul bit redaktor, teläsä kemne yuıp yörmäm inde, - dip äytkänen sizmi dä kala yeget.

Yäş möhärrir küzlären alartıp ber karıy da däşälmi kitep bara.

Yulnı häterlider

Bermälne redaktsiyä hezmätkärlären kuıp çıgara başlıylar, rayonga prezident kilgän, mäydan tulı halık bulırga tiyeş, ä Zahitnıñ eşennän ayırılası kilmi.

- Maşinada kilgänme? - di ul.

- Äye, - di redaktor.

- Alaysa yulnı häterlider äle, niçek kilsä, şulay kaytıp kitär.

Şulay da bula

Ber könne möhärrir Zahitka bäylänä.

- Redaktsiyädän çıkkanda karap çık, kiçä kiç mine bikläp kaldırgansıñ, - di. Üzeneñ niçek intekkänen söyli.

Zahit hikäyä yaza ikän, uyga batkan. Yazıp beterä dä, redaktsiyä işegen tıştan bikläp, kaytıp kitä.

Redaktor tagı da eçtä torıp kalgan, tik ul başkaça Zahit belän söyläşmi.

Soraşu

Zahitka ber avıl sovetı eşe turında yazarga kuşalar. Ul moña qadär taşçı bulıp eşlägän ikän, tsementka katkan fufaykasın, tözeleştä algan käkere-bökre, ikese ike törle pimasın kiyä, şulay hakimiyätkä kilep kerä. Kötep tor, dilär aña. Häbärçe ber säğat kötä, ike... Ahırda tüzmi, min redaktsiyädän fälän-fälänov bulam, dip, tanıklıgın çıgarıp kürsätä.

- Nigä anı başta uk äytmädegez, sezne närsä kızıksındıra? - dilär hanımnar ölteräp.

- İnde bernärsä dä kiräkmi. Rähmät! - di dä, Zahit çıgıp ta kitä.

Süze betkän

Ber yılnı redaktsiyä tübäsen yabalar. Çarlakta beraz kügärçen tizäge bar ikän, bakçaçılık belän şögıllängän Zahit şunı zavhozdan sorıy başlıy, ä tegese birmi. Zahit inde äväslänep kitep inälergä totına, telgä osta curnalist belgän bar süz baylıgın faydalana, tirgä bata, zavhoznıñ itegen genä üpmi, läkin tegese barıber birmi. Azak Zahit duslarına bolay di ikän:

- Uf, böten inälgeç, yalıngıç süzläremne äräm itep beterdem, gomerem betep Gazrailga kilsä, kipke kigänne köt, zinhar, dip tä äytä almam inde!

Akça çıganagı

Matbugatnıñ körçektäge yılları. Gäzitneñ ber sanında kotlaular küp – beryulı berniçä citäkçeneñ tugan köne. Zahit polosa ukıy.

- Bu yübileylar bezneñ öçen baylık ikän. Tizräk ülsennär dä ide inde, tagın da kübräk akça bulır ide, - di.

Aldaşalar

Zahitnıñ kitabı basılgan ikän, şunı küp itep rayonga alıp kaytmakçı. Ufaga baruçı maşina ezläp, ber ay uramda kañgırıp yöri bu.

- Sin kiçä eştä bulmagansıñ ikän, miña äyttelär inde, - dip bäylänä moña şef.

- Aldaşalar! Min kiçä tügel, ber ay eştä bulmadım, - dip cavap birä Zahit.

Tiskärelek faydası

Zahitnıñ yäş çagı. İptäş yegete belän rayon üzägenä barırga avtobus kötälär. Öç säğat kötkännän soñ, bolar arıy. Şulçak avtobus kürenä, läkin ul kiregä, şähärgä kitep bara. Zahit yögerep barıp maşinaga kerep kitä.

- Sin närsä, sataştıñmı ällä, tiskäre yakka bara bit ul! - dip kıçkıra iptäşe.

- Logika buyınça uylaganda, tiskäre yakka kitsäñ, tizräk barıp citärgä mömkin, - di aña Zahit.

Ul kalaga baru belän şunduk kiregä, rayon üzägenä tiklem bilet ala. Avtobus, eçe tulı halık bulgaç, bolarnıñ avılında tuktalmıy gına ütep kitä. Uram urtasında yılarday bulıp karap kalgan iptäşenä Zahit täräzädän kıçkıra ikän:

- Kürdeñme inde tiskärelekneñ faydasın!

Kısır şatlık

Möhärrir çirläp dävahanägä eläkkän. Kollektiv şatlana, çäbekäy itä. Barı tik ber Zahit kına kanäğat tügel.

- Ülmägän bit äle, närsägä vakıtınnan alda şatlanasız?! - dip açulana ul.

Aptıragan

Zahit hatını belän nık kına açulanışkan ikän. Hatın-kız iblis tokımı şul, gel monıñ fikerenä arkılı kilep tik tora, di. Hiç tüzärlek tügel. Bu azak uyga kalgan. Ozak däşmägäç, hatını sorıy ikän:

- Närsä tavışıñ çıkmıy, äyter süzeñ betteme?

- Uyga kaldım äle, - di ikän Zahit sabır gına, - menä sin tiskäre tugansıñ inde, monısı añlaşıla, ä niçek itep tiskäre ülärseñ ikän, şunı hiç küz aldına kiterälmim.

Yañarak kına

2011 yılnı Karaidelgä Ufadan küz tabibları kilä. Eştän kaçıp kitep, Zahit ta bara.

- Ällä sineñ küptän vraçka kürengäneñ yuk ideme? - di vraç, anı karagaç.

- Bar, - di Zahit vayımsız gına.

- Kayçan?

- 1966 yılnıñ may ayında, kırık biş yıl elek kenä.

Başnı divanaga salsañ

Zahit mototsiklda bakçadan kaytıp kilä. Anı gaişnik tuktata. İñ yahşı oborona – höcüm, digän süzne isenä töşerep, Zahit şunduk uram yañgıratıp söylänä başlıy.

- İh, tugankayım, mahmır mıni? Üzem dä şul zähmättän integäm äle, tik ber käpikä dä häreç yuk şul. Siña närsä genä birim soñ? - di.

- Alaysa, biş litr bulsa da benzin bir.

- Eh, tugankayım, nigä anı başta uk äytmädeñ?! Benzin eçep baş tözätep buluın belsäm, ällä kayçan üzem eçep betergän bulır idem!

Militsioner moña karap tora da, bu yülär benzin eçsä bälase miña bula bit, dip monı kua başlıy. Ştraf tüläüdän kotılgan Zahit, eçtän kölep, tıştan kitäse kilmägän kıyafättä genä, mototsiklına menep kunaklıy.

Koyrıklı akça

Galiyä isemle hanım buhgalteriyädän bik yış akça alıp çıga. Monı kürüçelär kızıksına inde:

- Nindi akça aldıñ tagın? - dilär.

Galiyä, totılgan bur sıman çitkä karap, ıñgıraşa-totlıga gına cavap birä.

- Nigä, tege vakıtta koyrıgı torıp kalgan ide inde...

Mondıy küreneş küp kabatlangaç, Zahit ta tüzmi, üz fikeren äytep sala:

- Nişläp min akçanıñ koyrıgın da kürmim, disäm, barısı da Galiyägä iyäläşkän ikän, - di ul, könläşkän kıyafättä.

Balalagan

Şul uk Galliyä gomer buyı uramda yöri ide. Läkin berüze tügel, kulında mäñge ike sumkası buldı. Ul alardan berkayçan da ayırılmadı, güyä yabışıp tugan.

Bermälne Zahit redaktsiyägä kilep kerä dä yaña häbär yarıp sala:

- Galiyä balalagan!

- Niçek, kayçan, bulmas! - dip hezmätkärlär gacäpkä kala.

- Bulmasa, çıgıp karagız, äle genä uramda kürdem, bügen sumkası öçäü ide, - di Zahit.

Oyat häl

Zahit Matbugat yortında.

- Häleñ niçek, eşlär baramı? - dilär aña.

- Hällär bik hört äle, tüzär ämäl dä yuk, - dip zarlana bu.

- Närsä buldı soñ ulkadär?

- Minem yäştäşlär barısı da ülep bette, berüzem kaldım. Häzer şuña uramga çıgarga da oyalam, - di ikän uñaysızlanıp kına Zahit.

Beterep äytmägän

Bezneñ tanışka altmış tulgan. Çäy eçälär.

- Pensiyägä çıkkaç, küp keşe yañadan yäşi başlıy, ä sin närsä eşlärgä uylıysıñ? - dip soragan bulalar kollegaları.

- Eşläp kem bayıgan, rähätlänep, eşlämi genä yäşärgä uylıym, - di Zahit.

İkençe könne eşkä kilgäç, kiçäge süzen anıñ isenä töşerälär.

- Kiçä eşläp kem bayıgan, dip äytkän idem, süzemne äytep betermägänmen, eşlämiçä kem akça kürgän, dip äytergä kildem, di dä, urınına utırıp eşli başlıy.

Işanıç kürsätü

Zahit Ufadagı ber yazuçı belän telefon aşa söylänep tora ikän.

- Yazuçılar sezdına kiläseñme? - dip sorıy anardan ädäbiyät ähele.

- Barıp tormam, ahrı. Minnän başka üzegez genä ütkäregez inde, min sezgä ışanam, - di Zahit, gadi genä itep.

Millätsez kalgan

Zahitnıñ kulyazması yazuçılar soyuzında altı yıl yata, ädäbi konsultant Räşit Sabitov şulay bik “uñgan” ide. Nihayät, komissiyä köne bilgelänä, Sabitov: “Sineñ äsärläreñ motlak ütäçäk, şundıy şäp hikäyäläreñ bar bit,”- dip Zahitnı aldan ışandırıp kuya.

Menä tikşerü başlana, barısı da maktıy, kitap bar, kitap bulgan, dip näticälär yasala. Häm... Räşit agay Zahitka papkasın kire birep kaytara, yänäse, ber povestta ällä niçä keşe ülä, alay yaramıy.

Zahitnıñ aldaşunı cene söymi.“Bu tatarlar gel tiskäre inde, kaytam da pasportımnı alıştıram, başkort dip yazdıram, başkort sektsiyäsenä biräm,”- dip kıza ul. Kaytkaç, pasportın açıp karasa, anda millät digän grafanıñ eze dä yuk ikän.

- Millätemne alıştıram digän idem, millätem yuk ikän bit! - dip aptırauda kalgan Zahit. Şunnan birle üzeneñ kaysı millättän buluın belmi yöri, di.

Avtobus ger kütärmi

Zahitnıñ yäş çagı. Rayon üzägennän unike çakrımdagı avılda mäktäp tözep mataşalar, yeget şunda 32 kilolı ger kütärep bargan. Yänäse, eştän soñ şögıllänä.

- Nigä kütärep kildeñ, comga kön bezne alırga avtobus kilä bit? - dilär iptäşläre.

- Şul gerne avtobuska salıp yörimme? Bälki, sez anı kütärergä dä avtobuska kuşarsız?! - di Zahit gacäplänep.

Kiçä kızıl, bügen ak

Ber könne tözeleşkä naçalnik kilä. Zahitnıñ kıp-kızıl buluın kürep sorap kuya:

- Närsä buldı, nigä mondıysıñ?

- Çirlim. Gripp ahrı, - di Zahit, küzen dä yommıyça.

Naçalnik aña kiçekmästän dävahanägä barırga kuşa, grippnıñ bik kurkınıç çir buluın añlata başlıy. Yarar, yarar, dip baş kaga yeget.

İkençe könne tözüçelär yänä arakı eçä.

- Sin kiçä dä kıp-kızıl ideñ, sineñ arkada bezgä elägä yazdı, - di yegetlärneñ berse.

- Kiçä min kızıl arakı eçtem, şuña kızıl idem, bügen ak arakı, kürmiseñmeni?! - di Zahit.

Dörese şul

Ürmäkçedän kürmäkçe, digändäy, soñınnan Zahit ta kesä telefonı algan bulgan. Läkin, üzenä şıltıratsalar cavap birmi ikän. Karçıgı moña gacäplänep, nigä söyläşmiseñ soñ, dip äytä, di.

- Beläm inde. Bar keşe dä “bir” dip şıltırata, berse dä “mä” dip äytkäne yuk äle, - di ikän Zahit.

Tel bälase

Zahit dürtençe klassta ukıy ikän. Ukıtuçı apa “Geroy sotsialistiçeskogo truda” süzen tatarçaga äyländerep mataşa, tik berniçek tä kilep çıkmıy. Monıñ integüen kürep Zahitnıñ tüzemlege betä: “Sotsialistik hezmät geroyı,”- dip kıçkırıp cibärä. Şuña ukıtuçınıñ ğarlege kilä.

- Utır? Akırma. Tärtibeñnän ikele, kiter köndälegeñne, - di ul.

Malay, köndälegen tiskäre totıp, apasına suza.

- Nişläp miña başlı-kütle suzasıñ, kürmiseñme ällä?! - di ukıtuçı, tagın da nıgrak açulanıp.

- Öydä änigä döres kürsätsäm, sezneñ ikelegez aña bişle bulıp kürener ide. Bişlelek cavap birdem bit inde, - di Zahit.

Bulmasa bulmıy ikän

Zahit, nihayät, İnternet kuydırgan. Kartayıp betkäç! Şunda tegeläy-bolay knopkalarga törtkäläp utıra ikän. Kötmägändä “Razdevay uçitelnitsu!” digän äkämät kilep çıga. Läkin monıñ öçen soraularga cavap birergä kiräk ikän. Zahit aşıga-aşıga knopkalarga basa. İnde soñgı sorauga cavap birdem digändä genä telefon nomerın yazarga kuşalar. Abzıy öy telefonı nomerın yazıp karıy, tik barıp çıkmıy, kesä telefonı kiräk. E Zahitta ul yuk. Şärä hatın da kararga yaramagaç, bu nindi demokratiyä inde dip monıñ bik katı açuı kilä häm ul hatının akırta:

- Yöger magazinga, tiz genä telefon alıp kayt. Häzer ük kiräk!

Premiyä algan di

Zahit, pensiyägä çıkkaç, eş yuktan eçe poşıp kompyuter karap yata ikän. Şunda Gayan Lokmanov isemendäge ädäbi premiyä laureatları isemlege kilep çıkkan, ä anda Zahit üz isemen kürä. Ul küp uylap tormıy, hatınına kıçkıra. Äy, sin, kara äle, idän yuganda divan astınnan akça tapmadıñmı?

- Yuk, - di hatını. – Akça yugattıñ mıni, küpme ide?

- Küp inde küp, änä bit, ädäbi premiyä aldı dip yazgannar, dimäk, akçası da bulırga tiyeş, ezlä yahşırak divan astınnan!