Cilkänsezlär

(Äsärdän özeklär.)
UYNAUÇILAR:
Batırhan — zıyalı.
Nuretdin — Bay säüdägär.
Davıt — student, Nuretdinneñ ulı.
Dilbär — gimnaziyä betergän, Nuretdinneñ, kızı.
Rökıya — Nuretdinneñ zägıyf kızı,
Fattah — vak kul bay, spekulyant,
Seığat — zıyalı yäşlärdän, sotsialist.
Niyäz — ofitser, möselman komitetı sekretare,
Misbah haci — zur säüdägär, bay.
Sähipgäräy — Härbi şura väkile, ofitser.
Fäthi — eşçe.
Rauza — hezmätkär.
Vakıyga 1910 yılla başlana. 1923 — 1924 yıllarda

BERENÇE KARTİNA.

Byay kunak büliäse.

Davıt. Bu niçek bolay, Sönğat iptäş, sez bezdä?!.
Sönğat. Menä kaytkanıgıznı işettem dä kilergä buldım. Davıt. İä, nilär bar monda, sezdä, şähärdä? Mnn bit äle kiçä genä kayttım.
Sönğat. Ul-bu yuk. İskeçäräk.
Davıt. Üzgärgänsez, yabıkkansız dip äytmime?
Svnğat. Gacäp tügel! Bıyıl daçaga çıkmadım, bülmädän kudılar, burıçka aşarga da birmilär, hi-hi-hi!
Davıt. Şutnik sez, da... Attestat zrelostnıgız ni häldä?
Sönğat. Bıyıl imtihanga da kertmädelär.
Davıt. Säbäp?
Sönğat, Neblagonadecnıy.
Davıt, Şul politikaga - katnaşıp üzegezne genä harap itäsez. Politika belän çuala torgan zamanmıni häzer. Bigräk tä bezgä, tatar yäşlärenä. Bişençe yılnı şayardık, balalandık, şul citmimeni?!
Sönğat. Min sezgä, Davıt äfände, yomış belän kilgän idem. Seznen. kontoraga sçetovod kiräk, dip işetkän idem.
Nuretdin belän Batırhak kerä.
Davıt. İsänmesez, Batırlap äfände!
Batırhan. Äy. Davıt äfände, isänmesez, tugan! Ä Sänğat äfände, isänmesez!
Sönğat (küreşä-küreşe). Sönğat Seyfetdinov!
Nuretdin (siskänep kitep). Sin ällä tege comgaıı beskeräsiniyäge almaştıruçı hodaysız Säyfetdnnovmı?
Sönğat. Hezmätçelärgä atnaga ber kön yal köne birelüen yaklıym.
Nuretdin. Şul ikänsen tyay nihätle tärtägä doşman bulsa da, at bulgaç tärtä eçenä üze kerä başlıy ul, enem. Nindi yomış?
Davıt. Sönğat äfände urınsız ikän, sçetovodlıkka sezdä urın yukmı, di.
Nuretdin. Bılgahtiriyä rätlären beläsenme son,?,. Telgä ütken bulsagız da, eşkä çamalı bulasız şul.
Sönğatne çäy eçärgä dngan pıltau belän bülmäläp çıgnrıp toralar. Üzläre niçek itel bu sotsialist yegetne baylar mänfäğatenä eşlätergä ikep dip kiñäşälär.
Sönğat kerä i Nuretdin. Kem, Sönğat äfände, üzara kinöşep. sezne hezmätkä alırga buldık. Başka keşegä yegerme sum birgändä, Davıtnıñ dusı bulgaç, kiräk çagında beznen. süzne dä tıñlar äle, dip. siña ayga kırık biş sum kuyarga buldık. Menä ozaklamıy Dumagn saylaular bulır. Cämäğat aldına çıgarga turı kiler. Bälki, deputat bulıp Pitergö dä kitärseñ. Sönğat. Anısı bulmas. Mondıy karagruh Dumaga barmas idem.
Nuretdin. Sineñ yäşlar arasında süzeñ ütä, dilär... Äydägez berläşep, şul tıñkış tanaularga üç itep. Batırkay äfändene saylıyk.
Sönğat. Bik yahşı, saylagız.
Batırhan. Eş menä närsädä, däülät Dumasına bulaçak saylaularda agay-eneneñ kayberläre minem kandidaturanı kuymakçı bulalar. Platformaga' kilgändä, mnn sezgä yakınrak toram.
Sönğat. Zararlılık yagınnanmı?
Batırhan. Min sezne añlıy almıym. Sez, ber yaktan izelgän halıknı azatlıkka çıgarabız, disez, ikençe yaktan — üzegezne proletariat kirtäse digän kirtä belän kirtälisez. Bötendönya proletariatı digän hıyalnı taşlarga vakıt. Sönğat, Şul bötendönya proletariatı eçenä tatar proletariatı kermimeni?
Davıt, Kerer öçen iñ elek proletariatı bulırga kiräk, kaya ul?
Sönğat. e, proletariatı bulmagaç, bälki, burcuaziyäse dä yuktır?
Batırhan. Döres, bezdä çın proletariat bulmagan kebek, çın kapitalistlar da yuk. Proletariat mäsäläse tatar dönyasına çittän adaşıp kına kergän ber mäsälä bulıp kala. Almaşınu könnärendä fanatizm kolı bulu yaramıy, härber däverneñ üzeneñ ğadätläre, kanunnarı bula. Sönğat. Bez ğadätlärgä koyrık bulasıbız kilmi.
Nuretdin. Sönğat äfände, küzgä-küe karap söyläşik, Batırhan äfändene deputat itep saylıybızmı, yukmı?
Sönğat. Sez saylagız, bez yuk.
Nuretdin. Närsä? Bolay bulgaç, tel taldırıp söyläp torası da yuk. Şaluniyäñne yegerme sumnan arttıra almabız,..
Sönğat. Huşıgız! (Çıgıp kitä. )
Batırhan, Dilbär
Dilbär. Batırhan äfände, sez baya yörägegez belän akılıgıznıñ berläşüe turında närsäder äytmäkçe idegea...
Räkıya kere. Bülmä cıyıp mataşa.
Batırkay. Ä, äye.,, akılım belän yörägem berläşep, fäqat... (Rökıyane kürep.) Ä... isänmesez, Rökıya tutaş
Rökıya. Allaga şöker.
Dilbär. Apa, canım, Gölnar öydä mikän? Bar, belep kenä kil äle.
Rökıya. Üzen barırga ayaklarıñnıñ riiatnzları kuzgaldımı ällä?
Dilbär. Apa canım, keşe aldında tärbiyäleräk bulırga
kiräk,
Rökıya. Kemnän ürnäk alıp tärbiyäle bulıym ikän?
Dilbär. Batırhan äfände, gafu itegez, min häzer kilermen. Apa, ber genä minutka çıgıyk äle, sindä yomışım bar ide. Apa, äydä çıgıyk dim!
Rökıya. Çıgasıñ kilsä, çık.., Komgannıñ suı bar, hn-hn-hn!..
Dilbär. Apa.
Rökıya. Au-u-u!
Dilbär. Bu izdevatelstvo, bu pozor... (Çıgıp kitä.)
Rökıya. Ä-tä-tä-tä-tä Hi-hi-hi!..
Batırkay, Rökıya.
Rökıya, härvakıt şulay ul, çıgımçı biyä tösle höesr tärtä sındırırga kereşä. Hi-hi-hi... Öylängäç, mıyıklarıgıznı yolkıp beterer. Nigä endäşmisez, ällä telegezne lombardka saldıgızmı?
Batırhan, Gafu itegez, tutaş, süzläregezne teşenä almıym.
Rökıya. Yarıy, yarıy... Dilbärgä öylänergä uyıgız barmı, dim?
Batırhan. Bulsa soñ?
Rökıya. Ä miña? Minem baylıgım Dilbärnekennän ber dä kim tügel bit.
Batırhan. Sea närsä söylisez?
Rökıya. Sez bit äle kış köne genv miña öylänmäkçe bulgan idegee.
Batırhan. Kem äytä anı?
Rekıya. Min äytäm. (Hatlar çıgarıp.) Menä sezneñ kul belän yazılgan şuşı hatlar äytälär. Gıyşık hatları, yäi-hi-hi!..
Batırhan. Kaya?! (Hitlarga taşlana.)
Rvkıya, Ay, yuk, sabır itegez. Min alarnı ülgänçe üzemdä saklayaçakmın. Sezdän başka miña beräü dä gıyşık hatları yazmadı, disäm, häyer sukır Galläm sufi hat yazgan ide tagın...
Batırhan. Sez närsä äytergä telisez?
Rökıya. Sez culik bulsagız, bezdä sezdän dä ostarak culiklar bar.
Batırhan. Nindi üçegez bar mindä, nigä sez mine hurlıysız?
Rökıya. Sezne hurlarga uylaganım da yuk.
Batırhan. Biregez hatlarımnı, biregez hatlarımnı! (Rökıyaga taşlanıp, bua başlıy.)
Rökıya. Karavıl, karavıl, üterälär!..
Öydägelör yvgereşep kerälär,
Nuretdin. Ni bar, bu nindi tavış?.. Batırhan äfände, sez nişlisez?
Rokıya. Anıñ miña närsä äytkänen belsägez, çäçläregez ürä torır, hi-hi-hi...
Nuretdin. Sin moñda närsä butalıp yöriseñ, marş «onnan?..
Batırhan. Nuretdin äfände, Dilbär tutaş, gafu itegez. Min artık monda kala almıym.,. (Aşıgıp çıgıp kitz.)
İKENÇE KARTİNA.

Bik bay yort eçe. Kunak bülmäse, Nuretdin, Dapıt.
Nuretdin. Cıyınısı küpme, diseñ?..
Davıt. Dürt yöz utız meñ.
Nuretdin (sçetka sala.) Bezneñ yeleşkä küpmese göşä?
Davıt, Yöz dä kırık öç meñ öç yöz sum.
Nuretdin. Ägär sugış tuktap kitsä, ul fabriknı kaya kuyarbız?
Davıt. Sugış yaña kıza gına äle, ätkäy. Uh-uhu. Bu sugış tuktagançı, sumabız öç eleş bulıp kaytaçak.
Nuretdin. Sugış tuktyala kalsa, harap bit.
Davıt. Sugış, Alla boyırsa, tiz tuktalmıy äle.
Nuretdin. Ällä, min äytäm, tege urman lodräten genä alıykmı? Can tınıç bulır. Oboronda kalırlık bulgaç, siña barıber tügelmeni?
Davıt. Yuk şul, ätkäy, barıber tügel. Bu fabrik eşendä, Alla birep, sugış yañadan ike-eç yılga tartılsa, ike-eç yöz meñ saf faydası kürenep tora. Mondıy çaklar yöz yıllarga ber genä kilä. Nuretdin- Amin! Allahı täğalä häzrätläre patşanıñ küñelenä açu salsın inde!..
Batırhan kerä, ofitser kiyemendä.
Betırhan, Häyerle kön, äfändelär!
Nuretdin. Söbhanalla!.. Batırhan äfände!.. Küktänme sez, cirdänme sez!..
Davıt. Uramda oçratsam, tanımas idem min sezne!..
Batırhan. Nigä?
Davıt. Sea ğaskäri tügel idegez bit.
Bvtırhan, Evropanı çolgagan pocar vakıtında hzrber vatanın söyüçe gracdan ğaskäri bulırga tiyeş. Sugış aekdahası German betärgä tiyeş,
Nuretdin. Tereklärdä German yaklı bit. German cinelsä, töreklär dä begär bit.
Batırhan. Tınıçlıknı saklau yulında Törkiyäne genä tügel, yartı dönyanı korban itärgä mömkin. Läkin, asılda, Torkiyä betmäs, Törkiyäneñ Evropada adaşıp kalgan yıç-dürt şähäre kitä ikän, ul bik keçkena mäsälä.
Davıt, Sea elek bolay söylämi ilegez.
Batırhyan. Ütkänne iskä töşerüçeneñ, küar çıksın, dilärme äle... Bu böyek sugış böten sugışlarnıñ, soñgısı bulaçak. Vak-töyäk hökümätlär betä ikän, betsen! Utıe-kırıİ million keşe ülä ikän, ülsen! Läkin bu sugıştan son, rähät tormış tuaçak. Bez şunın. öçen tırışabız... Nuretdin, Alay.., Batırhvya äfände, bu sugış tagın ozakka suzılır mikän?
Batırhan. Germaniyäneñ köle kükkä oçkan könne lek solıh kugazekä imza iteler.
Davıt. Batırhan äfände, kötelmägändä, kayan bolay kilep çıktıgız?
Batırhan, Terkstannan. Monda üteşli genä kerdem.
Davıt. Kaya ütäsez?
Batırhan, Frontka. Laşmannar alıp baram.
Davıt. Häzerge sugış eşenä yaraklılarmı soñ?
Batırhan. Urman kisärlär, yullar yasarlar. Eşkä yarasalar, korpus tözergä dä uylıybız äle,
Davıt. Öyränmägän havaga, künekmägän eşkä çıdıy alırlarmı ikän, kırılıp betmäslärme?
Batırhal. Kırılsınnar, betsennär, nikadär küp ülsälär, şulkadär vatan häm Evropa karşında törek-tatar milläteneñ abruyı kütärelügä säbäp bulır. Nigä aña eçeñ poşa, Davıt äfände?
Davıt, Yuk, bolan äytäm, fabrikgagı kara eşkä niçegräk bulırlar ikän, dim. Barıber vatanga hezmät bit, Dilbär kerä. Dilbär. Ah, pardonT Batırlan- İsänmesez, Dilbär tutaş!
Dilbär (katıp karap tora)- Batırhan äfände, bu sez? Batırhan. Şulay. Dilbär tutaş! Dilbär, Ğaskäri forma sezgä nindi kileşä... Batırhan. Rähmät.
Dilbär- Ällä sugışta buldıgızmı? Batırhan. Yuk, barabız gına. Dilbär. Sugışka?!
Batırhan. Äye, eşelonım vokzalda kötep tora, Dilbär, Sez pehottamı, kavaleriyädäme?
Batırhan. Bersendä da tügel! Laşman palıgınıñ meñ başı.
Dilbär. Laşman? Kem, närsä ul?
Batırhan. Yarıy, huşıgız, fatihada torıgız, laşmannarım minem kötä torgannardır. {Dilbärneñ kulın totıp.} Dilbär tutaş, ülsäm, Korän ukıgız, isän bulsam onıtmagız! Kayda gına bulsam da, okoplarda, tuplar tötene arasında sezne uylauçı, sezne sagınuçı ber can barlıgın isegezdä totıgız! Huşıgız, äfändelär? (Çıga,)
Nuretdin. Häyerle yul!
Dilbär (huşınnan yazgan sımak). Ah?., Kitte!..
ÖÇENÇE KARTİNA.

Vakıyga Moselman komitetı kantselyariyesendä bara. Bezgä tanış baylar, biregä cıyılıp, sovet hakimiyäte urnaşuga niçek karşı toru turında uylaşalar. Batırlan alarnı kurkıta-kurkıta Härbi şuranıñ matdi yagın yahşırtu vçen, kübräk akça birülären taläp itä, Misbah, ğadättägeçä, akça birergä telämi. Davıt bolşeviklarnıñ kibetlärne peçatläp kilülären häbär itä. Bu häbär baylarnı nık kurkuga sala. Sähnägä korallı eşçelär beläç Sönğat kilep kere, mondagılarga koralların taşlarga, birelergä täqdim itä.
DÜRTENÇE KARTİNA

Buy zal. Tönlä.
Davıt, Nuretdin, Misbah, Dilbär, häzrät, Sähipgäräy, Fättah häm başka baylar.
Sähipgäräy- Äfändelär, ägär dä Härbi şura predsedatelen 24 säğat eçendä azat itmilär ikan, bez koralga yabışırga mäcbür bulaçakbız.
Barısı, Koral kütärergä kiräk...
Davıt. Koral kütärerlek köç citärlekme?
Sähipgäräy. Citärlek. Timer drucina bolşeviklarga karşı sugışka çıgarga äzer tora. Tik ber aylık ca-luniyälären aldan birelüen sorıylar.
Misbah. Kara sin alarnı, akıllı başlar ikän. İñ elek sugışsınnar, sävitne ciñsennär, annarı alırlar- Davıt. Sugışka çıgarlık bulsalar, soragannarın birergä kiräk.
Misbah. Monarçı birgännyaärebezne Alla kabul itsen,
Sähipgäräy. Timer drucinanıñ teläklären ireşterdem, kalganı ihtıyarıgızda, baylar.
Misbah. Koral yagı niçek?
Sähipgäräy, 800 ştık, 12 meñ patron, öç pulemet, 35 at, 28 iyär, 19 söñge, 96 kılıçıbız bar.
Davıt, Äfändelär, bu korallar belän genä sugış başlau bäladän başka närsä tudırmas. Minem fikeremçä, üzara yañadan akça cıyıp, koralnı nıgıtırga kiräk. Misbah. Tagın akça?! Akça belän nıgıtırga dip uylasagız, mine bötenläy yuk dil belegez.
Sähipgäräy. Baylarnıñ yärdämennän başka nıgıtıp bulmıy.
Misbah. Millätegez kaya son,?.. Ber yıldan birle millät, din nıgıttırdıgız. İnde häzer koral nıgıtırga uylıysızmıni!.. Häzrät. Cihad eşendä koralnıñ nık, yahşı häm köçle buluı, älbättä, kiräk. Läkin sugışta iñ kiräkle närsä hämiyät, gayrät häm iman... Nuretdin. Häzrät, eş vakıtında äkiyät söylämik.
Davıt. Möselman polıgınıñ ni häle bar?
Sähipgäräy. Anı oyıştıru beten nileş Batırhzn äfäkdegä tapşırıldı.
Davıt, Minemçä, bezneñ in. köçle terägebez änä şul mösel-mnn polıgı bulırga tiyeş,
Nuretdin, Batırhan äfände kulında bulsa, barıp çıgar, Alla boyırsa. Yä, huş, huş, tagı?
Dilbär, Kartlardan uzıp bulsa da, miña da süz biregez äle.
Sähipgäräy. Rähim itegez.
Dilbär. Äfändelär. Möslimelär cämgıyate mäcruhlarnı4 karau eşen üz östenä ala. Bez möslnmälär cämgıyateneñ beten äğzaların şäfkat tutaşlıgına mobilizovat ittek. Ägär dä kiräk bulsa, hatın-kızlardan drucina tozerge suz biräbez. Misbah- ä?! Ha-ha-ha! Soñ bit bezneñ irlärdän tözelgän timer drucinabız bar, hatınnardan agaç drucina tö-zemäkçe bulasızmıni?.. Ence kalfaklı drucina, ha-ha ha..
Dilbär. Häyer, haci baba, sez äle haman da hatın-kız larga kurçak iten karamakçı bulasız ikän. Läkin yalgışa sız. Canna de Ark, Orleanskaya dävalarnı isegezgä töşere gez
Misbah. Kalfaklı drucinalarıgız üzegezgä bulsın, bälagezdän başayak.
Batırhan kerä.
Batırhan (çest birep). Äfändelär, polk äzer, färma nıgıznı kötä!
Barısı. Ura, ura.!!
Nuretdin. Yäşäsen möselman polıgı, yäşäsen Batırhan!
Batırhan, Yäşäsen Çıngız äuladı !
Barısı. Ura, ura!..
Batırhan, Äfändelär!., Möselman polıgın bolşevik larga karşı sugışka çıgarır yeçen öç närsä kiräk! Barısı. Un bulsın, yöz bulsın.
Batırhvn. Polk telägän öç närsäneñ berençese — akça!
Ba r ısı. Alay!,.
Batırhan. İkençele...
Nuretdin, Huş?
Batırhan. Akça!
Misbah. İşettek!
Batırhan, Öçençese häm ahırgısı—akça!
Misbah- Bezneñ öçen faydalı süz äytäme disäm, haman şul iske kuıknı şartlatuıñ ikän, eneş,
Batırhan, İe, äfändelär, min cavap kötäm, akça bu lamı?
Misbah. Akça bulsa, min milli möselman polıgı tü gel, kyaferlär polıgı da tözi alam,
Batırhan. Bulmıy ikzn, bügen ük teklä polk soldat ları yavıllarşa taralaçak. Akçagız barmı?
Misbah. Yuk!
Batırhan. Yuk bulgaç, sau bulıgız!,.
Nuretdin. Tukta äle, Batırhan, tukta! Küpme kiräk soñ?
Batırhan. Caluniyägä siksän meñ, korallarga ike mil lion,
Barısı. Alay-y-y!,,
Davıt. Äfändelär, ni disez?
Fättah. Qadäri häl cıyıp birergä kiräk bulır.
Misbah, Minnän sukır ber tiyen dä yuk.
Nuretdin, Sin, kem, haci, bernärsä bulsa, häzer pu-zırgya kerä başlıysıñ, alay yaramıy, sik birmä, min bir mim, kem birer? Misbah, Millät birsen,
Nuretdin. Sin, min — millät bit inde.
Misbah. Alaymı, akça soraganda millät, magazinnarnı peçät lägändä imgäk!
Batırhan, Menä şul peçatlängän magazinnarıgıznı açtırır yeçen, yortlarıgıznı kaytarır yeçen akça kirek, Nuretdin. Bik zur akça bit, cıyıp bulırmı ikän?
Batırhan, Cıyılgan däülätegez tar-mar bulsın disägez, akça birmägez! Dinegez mäshärä itelsen disägez, akça bir mägez! Hatınnarıgız, kızlarıgız hurlansın disägez, akça birmägez! Misbah. Cıyılgan däülätem kitte- Hur itelerlek kızım yuk. Karçıgımnı alalar ikän, üpkäm yuk, alsınnar. Dilbär, Mondıy süzlär söyläü oyat. Bez, şärık hatın-kızları, aktık tamçı kanıbıagaça köräşep korban bulır ga häzerbez!,. Menä sezgä encele kalfagım (östälgä taşlıy). Bez biçara hatın-kızlardan tagın sezgä ni kiräk? Ülegez disägez, ülärgä dä bez häzer! Biregez koral!- (huşınnan yalgan bula.) Dilbärne alıñ çıgıp kitälär-
Batırhan. Kürdegezme bu kaharman tutaşnı, şunı kü rep tä küñelläregez yomşarmadımı?.. Misbah. Kalfak bärep kenä gayrät kürsätü siña kiräk bulsa, menä sezgä käläpüşem, alıgız, al! Zinhar, akça gı na Batırhan. Menä irtägä ük sälämä kızıl gvardeetslar yortlarıgızga kerep, beräm-beräm barıgıznı suyıp çıgaçak lar. Käfen saruçıgız bulmas, kaber kazuçıgız bulmas, cenaza ukuçıgız bulmas... Misbah. Örketmä, yeget- örketmä!.. Yarıy, meñ sum yazı gız
Nuretdin. Minnän ille meñ.
Häzrät, Bezdän dä ille sum yazıgız.
Misbah. Kitkän-kitkän, ike meñ bulsın.
Nuretdin. Minnän altmış meñ.
Batırhan. Hatınnarıgıznı, kızlarıgıznı plen alıp, kazarmalar, küperlär yudırıp, kızıl gvardeetslarga nikahsız kiyäügä birerlär... Nuretdin. Minnän yöe meñ!
Misbah. Yazıgız un meñ!
Misbah. Yazıgız yegerme biş men! Läkin aktıgı bulsın
Niyäz kerä.
Niyäz. Cämäğat! Finlyandskiy polk kilde, vokzalda sovet agitatorları alarnı kotırtalar. Üz yagıbızga audarırga kiräk.
Davıt. Äfändelär, ul polknı üz yagıbızga audarırga kiräk.
Erakta Za vlast sovetov, koyınä cır işetelä. Bik katı kıçkırıp Dilbär kerä.
Dilbär. Kilälär, kilälär, matroslar kilälär! Keçe başlıylar. Pulemet tavışı keçeya.
Bişençe, altınçı, cidençe kartinalarda baylarnıñ, kıaıl-lardyan kurkıp, Ural, Seber şähärläreneñ bersennän ikençesenä kü çep yörüläre surätlänä. Äle haman, aklar ciñär dä şähärlärebezgä kaytş, Saylıklarıbızga kuci bulırbız dip hıyallanalar ilar. Läkin häl yalar faydasına üzgärmi. Monı kürep, alar ber-bersen mäshärä iteşep, üzara talaşıp betälär.
Batırhan, ülenen ütkännären yäşerep, sovet oyışmasına eşkä urnaşa. Läkin Sönğatlär anı bu urınnan çitläşterä lar. Dilbär ber nepmanga kiyäügä çıga.
SİGEZENÇE KARTİNA.

Yarlı podvalda fatir, Nuretdin Ham Rökıya,
Nuretdin- Kızım, çöy eçep alası ide bulmasa. Rökıya, Kümer yuk. kümer yuk!., (Çıgıp kitä.)
Yaşerenep kenä Davıt
Nuretdin (siskänep). Yä!.. Sin ikänseñ, ulım. Kotnı aldıñ.
Davıt. Äti, ul-bu yukmı?
Nuretdin. Häzergä tınıç ele. Üzeñdä nilär bar, ulım?
Davıt, Batırhan äfände kilmädeme?
Nuretdin. Yuk... Äy, zamana! Pervıy gildi kupetstan tişek kiyez iteklär yamatalar.
Davıt, Kommerçeskiy institut betergän ulıña kiyez iteklär yamarga da mömkinlek birmilär,
Nuretdin. Bu da buldımı hörriyät!
Davıt. Kuyınıgızda yılan üskänne sizmiçä, kügärçennär aşatunıñ cäzası- Şulay kiräk. Niçek äle, äti, ike kuçkarnıñ başı ber kazanga sıymıy, dilärme?
Nuretdin. Kuçkar, kuçkar... häyerçe, kustar, disäñ ber kel.
Davıt. Läkin min çänçelep ülsäm dä, vlastnı hezmät kulına birü yagında tügel.
Rökıya, haman süz!„ Söylägän süzlöregezneñ meñnän ber öleşe genä eşkä aşkan bulsa da, häzer inde cir yözendä ber bolşevik ta kalmagan bulır ide. Nuretdin. Uz poçmagıbızda söyläşergä dä yaramıy başladımı ällä inde?
Rökıya. Sügenep tä al bulmasa.
Nuretdin, Sügenermen dä şul. Sin ük bit, çäy, digäç, kümer yuk, disen.
Rökıya. Yuk, şul- Kümer dä yuk, şikär dä yun,,.
Nuretdin- Tukta, dim min siña!
Rökıya. Äto-tä-tä! Bolşevik açuın minnän ala.
Nuretdin, Tukta, dim!
Rökıya. Kümer yuk!
Nuretdin. He, bökre... şaytan anası!..
Rökıya. Bay kızına bar. Kakaolar häzerlep ketep tora, di.
Nuretdin- Kanımnı bozma, käkre!
Rökıya. Cikerenmä miña, kart durak!
Nuretdin. Tuktıysıñmı, yukmı!.. {Kalıp belän kizänä.)
Davıt- Şaulaşmagız!-. Sezneñ tavışıgıznı sagınıp kilmädem äle! (Çıga.)
Misbah kerä.
M is bak {säläm, kiyengän). Ässälamegaläykem! Nuretdin. Väğaläykemässälam, äydä, haci! Misbah. Kem, Nuretdin, bolar siña bvtmıymı? {İske çitek baltırları kürsätä.)
Nuretdin. Kaya, ehem... Monısın köyä eştän çıgargay ikän.
Küpme sorıysın.?
Misbah- İkesenä siksän tiyen birerseñ.
N uretdin. Kırık tiyengä riza bulsak, kaldır,
Mishab. Kem, Nuretdin, summası ille tiyennän.
Nuretdin. İkesennän tartıp-suzıp ber kiyemgä aslık çıksa çıgar. Yarıy, ille tiyengä kaldır.
Misbah. Biş-uç tiyen dä faydası bulmagaç, bulmıy bit inde. Kısma sin mine.
Nuretdin. İlle biş tiyennän artık ber tiyen dä bire almıym, haci.
Misbah- Yarıy, igelegen kür... Boları batmıymı?
Nuretdin- Yuk, Akçasına irtägä kererseñ.
Misbah. Bügen bulmıymıni?
Nuretdin. Bügen bulmıy, yuk. Ni eşlär beterep torasıñ,haci?
Misbah. İpiye bulsa, bvräñgese yuk, çäye bulsa, şnkare bulmıy. Bez bay çagında. Hodanıñ, hikmäte, böten dönya tuk ide-Dönyası çäkmärä kilde. Batırhan kerä.
Batırhan. İsänmesez, äfändelär!
Nuretdin. Äydi, Batırhan äfände, rähim it
Batırhyan (Misbahka). İsänmesez!
Misbah. Hällär hästä bulgaç, korı isänlektä genä hikmät az ikän, yeget. Beene genä eştän çıgardıgız. Barıber üzegezgä dä bulmadı. Bezne genä harap ittegez. Taladıgız, taladıgız, barıber bayıy almadıgız.
Batırhan- Min üzem dä şul turıda tönnär buyı uylap çıgam.
Misbah. Tuydan soñ dumbıra digändäy, betkännän son uylavıñda ni fayda! Häyer, siña närsä, elek tä häyerçe ideñ, häzer dä şul uk. he, dönyanı tigezlärgä uylagannar,
Nuretdin. Bäylänmä ana. ul vlardan tügel.
Misbah. Cıyınısı ber seberke belän seberelgän çüp. Yarıy, huş, Nuretdin- Söyläşä başlasam, yörägem bozıla İrtägä kerermen. (Çıgıp kitä.) Danıt kere.
Davıt. İsänmesez Batırhan äfände!
Nuretdin. Batırhan äfände, inde ni eşlärgä?.. Ni eşlibez! Şulay uk böten bölgenleklärneñ çigenä cittek meni!.. Davıt. Yuk, minemçä romannıñ berençe bülege genä bette äle. Ä inde romannıñ ikençe bülege berençe bülegennän dä kızıgrak bulır täsle. Şul turıda fikeregezne açık beler öçen min sezne çakırgan idem,
Rökıya çıgıp kitä,
Batırhan- Şulay, äfändelär. Alda torgan mäsälälärgä tiräntenräk karıy başlarga vakıt citte bugay inde. Bezgä böten törek-tatar dönyasın, hätta böten möselman dönyasın...
Davıt. Marksizm-leninizm çirennän saklap kalırga kiräk, disezme?
Batırlan. Äye, äye, bu bezneñ mökatdäs burıçıbız. Bu zur eşne, älbättä, üzebez genä başkarıp çıga almabız.
Davıt- Ruslardan häm çit illärdän yärdämçelär kiräk, disezme?
Batırhan. Äye, bez alar belän ber saf bulıp bolşevizmga karşı köräşergä tiyeşbez. Ägär dä bez bu köräşkä häzerlekne Näzerdän başlamasak, törsk-tntar tarihı aldında zur cinayät eşlägän bulırbız.
Davıt. Ähä, añlıym, añlıym.
Nuretdin. Nigez nıkmı soñ?
Batırhan. Nigez bar. Tamırları böten törek-tatar cömhüriyätlärenä cibärelgän.
Davıt. Çit illär belän dä baglanış bar. Kıskası, Batırhan äfände, menä şul äşlär belän irtägä min,,,
Nuretdin, Çü!..
Rökıl Yögerep kerä..
Rökıya, İşektä keşelär bar!.. Batırhan. GPU!,, Nuretdin- Kertmä, yaramıy!,,
Davıt (idän taktasın açıp). Äydägez, Batırhan äfande. Bu yul bezne kotkarır!..
İdän astına teşelär, Rökıya. Kerdelär!..
Kerep kilä torgan ayak tavışları işetelä.

Pärdä.