Cenle Häbibulla

Hikäyä

Gıysmetdin ulı Häbibullanı siherle lampa tabar dip kem uylagan. Hikmätläre bar ikän bu dönyanıñ. Baylar yukka gına gayre tabigıy äkiyätlärgä ışanıp yäşämägännär. Yuk tügel ikän şul tege cen häm päri itep söylänelä torgan nämärsälär.

Häbibulla tapkan lampadagı cenne ällä nitkännär itep söylilär. Korsagı altın kebek sarı, di, citmäsä sırlı-sırlı ikän. Kolakları — yäşel, küzläre — utlı kızıl, borını — kara, yonı — şämähä, avızı — kilbätsez. Ä menä ayakları toyaklı tügel, näq adämnekenä ohşagan. Menä ul niçek!

Bar ikän keşedä bähet tä. Adäm bulıp ta cenne cikkän bit. Lampasın ışkıp kına cibärä ikän bu, şalt, sin kür dä min kür, cene kilep tä çıga, sarı zur korsagın cirgä tiderep baş iyä:

— Ni boyıramsız, han-soltanım?— dip, ämer kötep tora ikän.

Häbibulla, yünsez malay:

— Dönyanıñ iñ çibär kızın kiter!— digän, ä tege, ike dä uylap tormastan:

— Baş öste!— dip yukka da çıkkan, ul da tügel, öç-dürt minut ta ütmästän, ber kıznı kiterep tä bastırgan.

— Bu kem?— di ikän Häbibulla.— Monıñ ber dä kararlık cire yuk tügelme soñ?

— Nigä alay äytäsez, han-soltan hucam?— digän aptıraulı cen.— Bu kız hakında böten dönya soklanıp söyli. Gäcitlärgä yazalar, curnallarga surätlären bastıralar. Hämmä keşe aña ah itä dä vah, diyä!

Cene bolay söylägäç, Häbibulla bu kıznı başınnan ayagına qadär yañadan küz kırıyı belän genä karap çıkkan. İmeş, oyala, turı küzli almıy. Ber artına, ber aldına töşkän. Gomerendä barı tik Älfiyälärne, Zölfiyälärne, Gölfiyälärne genä kürep belgänlegennän, kaya di inde çibär kızdan yämsezne ayıra belergä, citmäsä, islärne genä tügel, töslärne dä sizemläve çamalırak şul anıñ.

Berazdan, cene belän kileşep:

— Yarar, sineñ süz dörester,— digän Häbibulla.— Şulay da kem soñ bu kız? İtäkläre dä bik kıska kürenä. Bolay, ni, çäçe kara sımanrak ikän, tatar kızlarınıkı tösle!

— Kem dip, han-soltan hucam, Monika bu! Ämerekädän kiterdem. İmportnıy!

Cen şulay maktanıp ta algan, korsagın da kaşıp kuygan, teşlären dä şakıldatıp ırcayta yılmaygan.

— Niçek?— dip gacäplängän Häbibulla, üzeneñ biş şulpaga, ike bäleşkä, biş öçpoçmakka citärlek borınınıñ munça tönlegedäy tişeklären käkre imän barmagı belän kayızlap, şunda uk ikençe kulı belän peläş başın da sıpırıp alıp, kolak şärifläreneñ täğaen döres işetüenä ışanıp.— Möliha?

— Nindi Möliha bulsın, Mo-ni-ka!— digän cene, adämnärgä genä has bulgança açuları çıgıp.

— Yarar-yarar!— digän Häbibulla, anı tınıçlandırganday äytep.— Bezgä Möniha bulsa ni dä, Mönika bulsa ni!.. Tik kaysı töşen maktıylar soñ monıñ?

— İ han-soltan hucam! Bu Möniha, yuk la inde, Monika digänem, Ämerekäneñ patşası belän yoklap algan, imeş! Tege şunnan birle akılın yugaltkan...

— Ğaşıyq bulgan keşeneñ akılı kitä inde ul!— dip, bik tä beldeklänep algan Häbibulla da, üzeneñ tugız sıynıfnı unbiş yıl buyına yop-yomrı başlı «ikele»lärgä genä ukuın onıtıp cibärep.— Äytäm anı äle bezneñ İslamnıñ başkalası Gıyraknı bombaga totıp intekterde, äle särbilär östenä ut yaudırdı!

Cene hucasınıñ söylägännären tıñlap tora, ämma ni yılarga häm ni kölärgä belmi. Şulay avızı açılıp kalgan. Üz kolaklarına hak işetämme dip ışanırga da belmi ikän.

Huş, yarar... Şunnan Häbibulla:

— Yom avızıñnı!— digän moña. Kaya barsın, cen şunda uk ämerne ütägän, hucasına karışıp tora almıy şul inde.

— Blin Klin belän yoklagaç, kayan kilep kız ikän soñ ul?— di ikän Häbibulla, bu mäsälädä dä üzeneñ häbärdarlıgın assızıklap.— Ukasın koymagan mikänni?

— Anısın uk karamadım,— digän cavabında cene,— kiyäügä çıkmagan, şuña gıyffätenä şiklänmädem!

— Häzerge zamanda keşegä ışanalarmıni?— dip, buza kuptargan Häbibulla.— Çorı ul tügel! Gıyffäten karap alıp kaytırga ide. Bar, iltep kuy! Küzemä kürsätäse itmä!

Cene şunda uk:

— Baş öste, han-soltan hucam,— dip, sarı korsagın cirgä tigänçegä qadär iyelgän dä Monikanı algan cirenä iltep tä kuygan.

Menä siña, ceneñ bulsa, eşlär hutta inde ul! Ällä, min äytäm, Häbibullaga yalınırga mikän? Malay, kara äle, eşlär bolayrak tora, kırıktan uzıp baram, illese dä citär inde, hatın-kız yözen kürgänem yuk, diyärgäme? Öylänergä ide bit! Miña, anısı, gayre tabigıy Mönihalar-Monikalar uk kiräk tä tügel. Yäş çak bulsa — ber häl, patşa kızınnan da kimrägenä küz salmas idem. Häm salmadım da! Häzer yarar ide äle Gıyzzebanu yäki dä tege, bıltır, Sarman saban tuyında bik maktalgan savuçı Mäymünä dä. Nu malay, anıñ beläkläre, ul kükräkläre... Üzen dä bik cenle, dilär. Bişençe iren bıltır gına kümgän. Menä şul Mäymünä dip bäğırlärem özelä! «Tıñla inde, Häbibulla?»— diyärgä üzenä. Ber yartı kuyıp kararga. Ul da bulmasa, ber sarık väğdä itärgä! Cenle Mäymünäne bulsa da cene kiterep birsä, kulyaulık bulsa da büläk itärmen, anısınnan gına tormas idem äle. Äye, yarıy-yarıy, Mäymünä ük bulmasa, kaysı da bata, bolay sazap kartayu yahşı tügel bit inde, keşedän oyat, billähi!

İyün, 1999.

Click or select a word or words to search the definition