Cen Tügäräge

(hikäyä)

-Zöfär! Nigä tirä-yakta mondıy tınlık soñ äle? Säğat unike dä yuk bit äle, şulaymı?-dip soradı arttarak kalgan iptäşennän İlşat.


-Min dä sinnän şul turıda soramakçıyım,- dip cavap birde tegese.- Çınnan da bik säyer. Bütän vakıtta tañga qadär şau-şu tınmıy torganıyı: yäşlär muzıka akırtalar, avtomobil häm mototsikllar irtängä tikle tuktamıy torgannarıyı.


- Ällä bu, davıl aldında bula torgan tınlık kebek, bäyräm aldındagı häl cıyıp alu gına mikän?-dip söylände İlşat.


- Belmim inde,-dip cavap birde Zöfär.- Citmäsä, başka vakıtka karaganda karañgırak ta äle ul üze. Äydä şuşı büränälär östenä utırıp tartıp alıyk äle, arıttı nidänder. Nigä soñ bagana başlarında ber ut ta yanmıy? Böten avıl karañgılıkka çumganmıni!


-Äy! Äytmä inde anı. Avıl hakimiyäteneñ, imeş, ut öçen tülärgä akçası yuk.


-Kay yaktan kilsen ul akça, vlast başında astan öskä qadär mafiyä utıra bit,- dip kuydı Zöfär.- Nu, ber uylaganda, yusık keşe Berençe may hörmätenä bulsa da uramnarda biş-altı lampa kabızırlık akça tabarıyı..


-Ansı, berençe may bäyrämmeni ul häzer. Änä olıraklar söyli, elegräk ul könne tirä- yündäge avıllardan böten yäşlär cıyıp uynap, sugışıp yata torgan bulgannar...


- Äye, min dä işetkänem barıyı bu turıda. Saban tuyıñ ber yakta torsın, di torgannariye. Ällä-niçä garmun minsiñaytim...


İke yeget beraz süzsez utırdılar. Bäyäk Baş avılı yaktan Kuyanavılga taba ber “Ciguli” uzıp kitte dä tagın kaber tınlıgı urnaştı.Äylänä-tiräne kuyı karañgılık çornap aldı.


-Kara äle, İlşat, Bäyäkneñ tege yarı bötenläy kürenmäs buldı bit...


Çınnan da, başka vakıtlarda nindi karañgı tön bulsa da abaylap bula torgan agarıbrak torgan tege yak yar da, andagı taular häm karayıp torgan urmannar da bügen bötenläy yukka çıkkansıman bulgannar ide.


- ...Ällä törle cennärneñ häm ubırlı karçıklarnıñ cıyılıp şabaş yasıy torgan tönnäreme bügen?-dip şayardı Zöfär.


Şulvakıt yılga aryagında yıraktagı Bursık tau başı yagında ber ut beraz gına kürenep tordı da yukka çıktı.


- Änä, kürdeñme?


İlşat tınıç kına sigaretın sünderde dä:


- Kemder yöri bit şundıy şomlı töndä urmanda, - dip kuydı.


-Ä bälki ul ber dä keşe tügelder.


-Sin närsä, Zöfär, nindi püçtäk süz söyläp utırasıñ? Äbi äkiyätlärenä ışana torgan çakmıni häzerge zamanda. Bez üzebez cen-şaytanga äylänep betkänbez inde.


-Şulay, brat, şula-a-y!- dip kuydı Zöfär.- Çınnan da äbi äkiyäte inde. Äle min bäläkäy çagımda kärtäniyem - äniyemneñ änise äytä torganıyı:”Ulım, başıñ bulsa, karañgı töşü belän şul Bursık tauga menmä, -di torganıyı.- Ä çınnan da tön belän ul urınnarda kurkınıç. Ul tauga karañgı töndä menärdäy keşelär avılda da ber-ike-öç kenä bulırdır. Min üzem äle 11 nçedä ukıganda uk menep töştem anda tön belän.


- Närsä lıgırdıysıñ sin!- dip kıza başladı bolay da kabınırga gına torgan holıklı İlşat.- Ällä mine örketergäme isäbeñ? Teläsäñ, häzer ük menäm ul tavıña. Urmanı aşa ütep, teläsäñ Rahmanavıl yagına töşäm, kiräk ikän – Bäyäk-Tüzgä.


- Barıp çıkmas,- dip kotırttı anı Zöfär ällä çınlap, ällä yüri.- Şürlärseñ, kotıñ botıña kitär. Pampers bäyläm çıktıñmı soñ äle? Tfu, yaratmıym şundıy maktançıklarnı. Citmäsä, alar küp vakıt kurkak bulalar.


- Närsä-ä-ä! Min kurkakmı?!-dip kabınıp çıktı İlşat. Ul soñgı berniçä ay eçendä şähärdä torıp mataşkanga, Zöfär kebek avıl malay-şalayınıñ mıskıl itüenä tuzıp tora almadı. Ä tegese anı ürtäven dävam itte. Äle genä üz-üzlären kaya kuyarga belmiçä yörgän ike yeget yalku turında kinät kenä onıtıp ta cibärdelär.- Äydä kittek, äydä! Kürerbez, kaysıbız elegräk kotı oçıp çabar ikän!


- Kittek, kittek!


İke yeget ber-berseneñ kanın kızdıra-kızdıra, yılga yarına taba yünäldelär. Beraz bargaç, Zöfär tuktadı häm:


- Kaya, İlşat, cäyäü menikmeni? Yıragrak bit.


- Ähä, şırlıy da başladıñmı? Äyttem bit sin üzeñ kurkak can dip. Yarar. Äydä alıyk mototsikl. Şulkadär cirgä cäyäü çınnan da yörmässeñ inde. Närsä sin haman monı tagıp yöriseñ? Tönlä videokamera nigä kiräk? Kertep kuyıyk bezgä genä.


İlşat aña cavap itep kulın gına seltäde. Yörsen äydä, yänäse, ikmäk soramıy iç.


Ä berazdan ike dus Zöfärneñ “İc” ına atlanıp, tavık tezennän genä bulgan Bäyäk aşa yılganıñ argı yagına çıktılar da, motornı ükertä-ükertä, tauga menä başladılar. Alarnıñ artınnan tölkesıman sarı yonlaç et Dingo da iyärde. Zöfär anı kire kaytarıp cibärer öçen kualap ta karadı, läkin äle genä bäydän ıçkıngan et hucasın tıñlarga uylap ta karamadı. Kiresençä, irekkä çıguına söyenep örä-örä, mototsikl artınnan çaba birde.


Nihayät, ber çakrım qadärle bargaç, taunıñ tekäräk itäge başlandı.


- Bez adaşmabızmı soñ?-dide İlşat berazdan.- Karañgıda böten cir yat bulıp toyıla ikän bit.


- Yuk-yuk! Min monda küzne bäyläp tä yöri alam. Keçkenädän mal kötkän cirlär iç,-dip kenä kuydı Zöfär häm gazga bastı.


Kinät mototsiklnıñ utı üzennän-üze sünep kuydı. Yegetlär timer atnı tuktattılar da, sügenä-sügenä çelt-çelt tumblerlarga baskaladılar.


-Püçtäk!-dide Zöfär, nihayät, utnıñ kabınmasın añlagaç.- Monda tip-tigez cirlär. Utsız da kitärgä bula.


Läkin ike-öç minut ütkäç, mototsiklnıñ motorı da tuktap kuydı.


-Benzinı bette mällä?-dip soradı İlşat.


- Betärgä tiyeş tügeliye,-dip karañgıda başın çaykadı Zöfär häm, maşinanı yak-yakka selketep, baktagı benzinnı çaypaldırdı.- Änä işetäseñme?


İke yeget almaş-tilmäş pedalğä baskalap, motornı kabızırga tırışıp karadılar, läkin buşka.


-Berni yuk! -dide İlşat, yasalma batırlık sizelep torgan tavış belän.- Utırabız da töşäbez. Kapka töbeñä qadär tägäri iç ul.


-Şulay itäbez,- dide Zöfär häm beraz ciñel sulap kuygan İlşatka karap tordı.-Läkin häzer tügel. Älegä kaldırıyk şuşında. Ä tau başına cäyäü menäbez, inde yırak kalmadı bit. Yugıysä kayçan sin miña tagın batırlıgıñnı kürsäter ideñ? Äyeme, Dingo!


- Fonarik alası kalgan,-dide ömetsezlekkä birelgän İlşat, Zöfär artınnan atlıy-atlıy.


-Berni eşlär häl yuk. Bolay hätta kızıgrak ta, romantikası kübräk,-dide tegese. Läkin “Tökerdem sineñ romantikaña!”-dip uylap kuygan İlşat Zöfärneñ dä batırlıgı yukka çıga baruın sizde.


Tagın ber yöz-yöz ille adımlap atlagaç, taunıñ iñ tekä cirenä cittelär. Zöfär häle betkänlen belderep tuktalıp kaldı häm dımlı ülängä utırdı. İlşat ta şunda çügäläde.


- Kara, batkakka çöñkäymä,- dip kuydı Zöfär.- Min monda köndezlären niçä kabatlar menep-töşep yörgänem buldı, nu bolay canım çıga yazmıy torganiye. Et kaya soñ äle? Dingo! Dingo! Kil monda.


Läkin et nişläpter bolar yanında yuk ide. Barı tik asta, kaydadır timer at utırıp kalgan cirdä anıñ çinap kuyganı işetelde häm ansı da tındı.


- Tfu, şayt...!-dip äytep betermäde süzen İlşat häm telen teşläde.- Kayda soñ äle ul? Baya kuıp ta kaytarıp bulmaganiye bit.


-Äytmä...!


Etne tagın beraz çakırıp karadılar da kuzgalırga buldılar.


- Kittekme? - dide Zöfär yasalma tınıç tavış belän, ä üze utıra birde.


- Äydä!- dip cavap birde tegese häm kımşanıp kuydı, läkin ul da urınınnan torırga aşıkmadı.- Äbiyeñ ni söyli torgan ide äle bu urın turında?


-Ä-ä-ä, kärtänime?- dide Zöfär tınıçrak bulırga tırışıp. – Taunıñ başında nindider “ubır tügäräge” bulırga tiyeş. Bigräk tä şul tirädä yörergä kuşmadı ul.


- Närsä! Ubır? Ul nindi äkämät inde?


- Ällä inde. Ubır inde, cen karçık. Vedma dip äytäbez inde. Min yaktıda ezläp karadım ul töşne...


-Şunnan, şunnan?-dip töpçende iptäşe.


-Utırgan da şugan. Ber tügäräk tapkan idem min anda. Mäşkälär şundıy zur tügäräk yasap üskännär. Nindi mäşkälär ikänen tanımadım bolay. Bez aşıy torgan tügel, bez bit öç-dürt törlene genä aşıybız. Ä boları urıslar aşıy torgan. Şundıy açı kap-katı närsälär inde.


-Zöfär! Sin nigä minem başnı katırasıñ? Gömbäneñ monda nindi katnaşı bar?


-Soñ bit gömbälär turındagı kitaplarda da “Vedmin krug” dip yazılgan. Yukka tügelder inde. Ul mäşkälär azınıp kitsälär, ber ülän yäki kuakka da üsärgä irek birmilär imeş, ä tügäräk kiñäyä, zuraya bara ikän.


- Şul tügäräk urtasında cen karçıkları cıyın yasıylarmı?- dide İlşat, häm tegeneñ yalganın faş itü uyı belän äytep kuydı. - Äle bıyıl gömbälär üsmäde bit!


-Ä boları bıltırgılar, -dip kotıldı Zöfär.- Bolay çeregännär, läkin tarkalmagannar, nık kınalar äle.


-Ul tügäräkne taba alır ideñme soñ karañgıda?-dip soradı İlşat.


- Tabalmaska!-dip cavap birde Zöfär.-Ul töşne härkem belä, çönki anda elek agaçtan ilahi uptım biyek manara torgızılgan bulgan. Manaramı ällä vışkamı şunda.


- Äy-e, äy-e! Aunap yatkan çerek büränälären kürgänem bar ide elek. Trigopunkt bit ul.


- Elekke vakıtlarda yıl sayın Berençe may könne şul tau başındagı zur açıkka böten yakınraktagı tatar avılarınnan yäşlär cıyıla torgan bulgan. Anda ällä kaydagı Bikmät, Bakıy avılları da kalmıy, Bişavılı da, Rahmanavıl belän Bäyäk-Tüzne äytmim dä inde. Ä bezneñ öç avıl yäşläre anda üzlären hucalar itep totkannar.


Töşke unikelärdä uyınnarnıñ iñ kızgan çagı bula, niçek kenä biyemilär, äylänmilär anda. Garmunçılar, minsiñaytim, berse arsa, ikençese utırırga äzer genä tora. Sıñar ayaklı Gabdelhäy abzıy bulgan, totaştan ikeşär-öçär säğat uynagan. Avızına tämäke törep kaptırıp kına torgannar. Çınlap äytäm, yäşlär, bala-çaga öçen bu bäyräm saban tuyınnan kim bulmagan. Menä şunda inde kız küzläü, alar öçen yegetlärneñ ber-bere belän çäkäläşüläre. Hätta, avıl belän avıl bäreleşülärgä qadär barıp citkän.


-Minem dä işetkänem bar bu turıda,-dide İlşat.- Bu bit 40-50 yıllar elek bulgan hällär dip äytälär. Ä sin üzeñ şunda bulgan keşe kebek itep söyliseñ. Yä, yarıy, kuzgalırga kiräk.


Şul mizgeldä tau başındagı urmannan tavış kilde: “İ-i-i-h-hi-hi-hi-i-y! – häm tagın kaber tınlıgı urnaştı. İke yeget baskan urınnarında lap itep kire utırdılar da beravık tın alırga da bazmıy tordılar.


Älege tavış turında söyläşä-söyläşä, ike dus akrınlap gına, ber-berenä yılışa-elışa gına alga taba kuzgaldılar. Avılga kaytırga, älbättä, min-minlek hise, kurkak iseme tagılu kurkınıçı irek birmi ide.


-Tege avıldan kürengän ut kay tirädä ide, häterliseñme?-dip soradı İlşat, şomlı tınlıknı bozar öçen bulsa kiräk.


-Aldarak. Bursık taunıñ başında uk. Bez mengän cirdä inde.


İlşat tuktadı da, kesäsennän nindider keçkenä apparat çıgarıp, videokameranıñ obektivına berketep kuydı. İptäşenä ul bu mahsus caylanmanıñ tönlä karañgıda kürsätä torgan apparat ikänen añlattı.


-Ä, añlaşıldı. İnfrakızıl nurlar belän eşli.- dide Zöfär.


-Tügel şul,- dide İlşat. Ansı gadi küptädän bilgele närsä, cılılık nurların gına tota. Ä bu rentgen kebek elektromagnit nurların tota ala. Şuşındıy nästäkäy belän ğalimnär keşeneñ aurasın, anıñ çıgıp bargan canın kürälär dä inde.


- Söylämä-ä! Yaponiyänekeder, alay bulgaç? Kıybattır inde ul?


-Sorap torasıñ...


Egetlär kuyı urmanga kerep, un minutlap atlagaç, taunıñ iñ tekä cirenä cittelär. Pışıldaşa-pışıldaşa tagın beraz bargaç, taunıñ näq tübäsendäge açıkka kilep cittelär.


-Nindi karañgı!-dide İlşat.-Tege ut tügel, yoldızlar da yuk içmasam. Şuşındamıni inde şayt... bismillarahmanrahim, tege tügärägeñ?


-Şunda bulırga tiyeş. Läkin monda berni kürenmi. Tipkäläp kprıyk äle, çerek gömbälärgä tap bulmabız mikän,-dip Zöfär ezlänä başladı.


-Tukta, min tege nasadkadan karıym, bälki kürener,-dip, İlşat apparatın kabızdı häm anı törle yakka yörtä başladı, anna soñ alga taba yünältep tuktalıp kaldı.


-Kürenäme?


Läkin İlşat cavap birmäde. Kameranıñ obektivın alga yünältep, ul däşmi-tınmıy närsäder karıy ide. Ul, hätta, tın aludan da tuktagan kebek toyıldı Zöfärgä.


-Nigä däşmiseñ, ni kürenä anda?-dip Zöfär İlşatka kagıldı. Tegese tagın beraz karadı da süzsez-nisez genä aña kamerasın suzdı, ä üze barmagı belän äle genä karap torgan yakka kürsätä ide. Avızınnan süzlär urınına nindider ıñgıraşu gına işetelä ide.


Zöfär, İlşat kulındagı kameranı alıp, okulyarga küz töşerde, häm şul uk mizgeldä başındagı çäçläre ürä torıp, çäç töpläre tuñganday buldı: kameradan kürengän tanış alan halık belän tulgan ide. Yeget tın alırga da kurkıp, şuşı keşe küze ışanmaslıyı ğalämätkä karap tordı. Mondagı halık törle yäştäge, läkin bäyrämçä kiyengän ir-at häm hatın-kızlardan gıybarät ide.


Ber çittäräk kayın tümgägenä garmunçı utırgan. Ul bik tä birelep, bögelä-sıgıla, talpına-talpına talyan garmunın tarta. Garmun tavışı işetelmäsä dä, anıñ biyü köye uynavı añlaşılıp tora, çönki mäydandagı halık biyü belän mäşgul.


Bizgäk totkandagı şikelle kaltırana başlagan Zöfär küzen kameradan aldı häm tirä-yagına karana başladı. Läkin küzgä törtsäñ kürenmäslek karañgılıktan başka hiçber närsä kürenmi ide. Zöfär iptäşenä däşte:


-İ-i-l –ş-a-a-a-t! N-ä-rs-ä b-u-u-u? Bu çınnan da kürenäme, ällä kassetaga yazılganmı?


-Yuk!-dip başın çaykadı tegese.- Kamerada kasseta yuk bit.


Zöfär apparatnı tagın alınlıkka taba töbäde: anda uyın kızgannan-kıza bara, keşelär sanı da artkanga ohşıy; alarnıñ kaysıları bii, kaysıları kuşlap-kuşlap äylänälär ide.


“Bu – “Obşe” digän kümäk uyınnarı ahrısı. Elek bu biyü uyınında distälägän-yözlägän keşe katnaşa ide, dip söylägännäre bar”.-dip uyladı Zöfär.


Kinät Zöfär tagın essele-suıklı bulıp kitte, anıñ yöräge, äyterseñ lä, bötenläy tibüdän tuktadı: garmunçı, uynagan kileş, bu yakka yözen borganda, ul anıñ kürşe avıl keşese – ataklı garmunçı Gayaz ikänen tanıdı.


“Läkin ul küptän ülde bit inde,” – dip isenä töşerde Zöfär. Şunduk ul tagın be elekke tanışın abayladı, ansı da berniçä yıl elek dönya kuygan ide inde. Kotı çıga yazıp, ul kameranı İlşatka tottırdı:


-Mä, min anda 10-15 yıl elek ülgän tanış keşelärne kürdem.


-Niçek! Monda mäyetlär cıyılganmıni soñ?-dip ıñgıraştı tegese häm kaltırıy-kaltırıy okulyarga küzen tekäde häm totlıga-totlıga dävam itte,-döres äytäseñ, monda ülep betkän tanışlar küp. O-o-h Allam!


İlşat kulınnan videonı töşerep cibärde. İptäşe anı alıp, tagın bu tavışsız tamaşanı küzätä başladı. “Bu mäyetlär monda Berençe may bärämenä cıyıldılar mikänni, yäş vakıtlarındagıça?”-dip ise kitte Zöfärneñ. Ul arada alanlıkta ärvahlar sanı artkannan- arta bardı, biyüçelärneñ tügäräge ike ülem hälenä citkän yegetlär yanına çaklı cäyelä yazdı.


Şulvakıt İlşatnıñ zägıyf tavışı kilde:


- Zöfär! Minem başta çäçlär nigä alay torıp bastılar i-k-ä-ä-ä-n?


-Çönki tübäñ aşa canıñ çıga başlagan. Mineke dä şul uk häl. Häzer ayaklarıñ tıñlamıy başlarga tiyeş, annarı-kullarıñ. Mä kara, terelep kitärseñ.


-Yu-u-u-k! Kullar tot-mı-y. Monda döm karañgıda tınıçrak.Si-sin ukına beläseñme soñ?


Zöfär boza-sındıra “Bismilla” äytep, İlşatnıñ ık, ık itep cirgä auganın da abaylamıyça, yañadan videonıñ okulyarına karadı.


Bu vakıtta ike törkem yäşlär arasında sugış başlangan ide. Kaysıları küsäklär, dugalar belän kizänä. Kemder at miçi torgan bälük agaçın kayırıp alırga tırışa. Kanga buyalgan başlar, gäüdälär küzgä çalınıp kala. Menä kemneñder kulında pıçak yaltırap kitte, häm orış üzeneñ hälitkeç fazasına citte: çibär genä karadan kileşle ber yeget eçen totıp cirgä audı. Anı iptäşläre tiz genä sırıp aldılar häm ber minut eçendä cigelep betkän atka salıp Rahmanavıl yagına çaptılar. Çänçek arbaga tagın biş-altı yeget töyälde.


Ä biyü tuktalmadı, äyterseñ lä berni bulmagan. Ä eş şunda ide ki, halıknıñ küpçelege kanlı nizagnı bötenläy kürmädelär dä.


Bulıp ütkän küreneş Zöfärgä şulkadär nık täesir itkän ide ki, ul beravık üzeneñ nindi şomlı küreneşlärne küzätüen onıtıp ta cibärgän ide. Ul gına da tügel, älege orışnıñ kanlı çişeleşe häm tege yegetneñ yazmışı Zöfär belän İlşatnıñ üzläreneñ hälen anıñ añ töbendä ikençe planga etärgändäy buldı.


Şulvakıt biyü mäydanında tagın nindider üzgäreş sizelde: barısı da biyulärennän tuktap Zöfärlär torgan yakka borıldılar. Kameradan küzen ala almagan yegetneñ böten täne katıp kaldı, barı tik baş tübäse genä häräkätkä kilde. Ayaklarınnan başlap öskä taba täne suına başlagan kebek toyıldı. Tın aluı tuktaldı häm yöräk tibü tärtibe bozıldı.


“Ülemem şuşıdır, ahrı”-dip uylap kuydı ul, mäydandagı böten halıknıñ üzlärenä taba töbälep toruın kürep. Läkin küzen apparattan ala almadı, çönki tönge döm karañgı urman tagın da kurkınırak bulır tösle toyıldı aña.


Kinät Zöfär apparatta üze yanınnan biyüçelärgä taba aşıguçı İlşatnı kürde häm alandagı halıknıñ ni öçen ike duska iğtibar itülären añladı: alar inde küptännän İlşatnı kürep algannar häm häzer inde anı zur kızıksınu belän kötälär ide. Küñel açu tuktadı, garmunçı da häräkätsez kaldı.


Şulvakıt halık arasınnan ber urta yäşlärdäge keşe ayırılıp çıktı da, İlşatka karşı öç-dürt adım atladı häm yeget belän söyläşä başladı. Anıñ yöze gayät açulı kürenä, ä üze kulı belän avıl yagına kürsätä-kürsätä, İlşatka kızu-kızu itep närsäder söyli ide. Bu ğalämätkä Zöfärneñ ise kitte. Bigräk tä şunsı bik tä gacäp ide – Zöfär älege keşedä İlşatnıñ biş-altı yıl elek kenä vafat bulgan yıragrak tugan tiyeşle abıysın tanıdı.


“İlşat niçek barıp eläkkän anda?-dip çiktän tış gacäplände Zöfär.-Ul bit äle genä minem yanda ide?” Apparattan küzen almagan kileş, karmalanıp tirä-yagınnan ezläde häm närsägäder abınıp, cirgä barıp töşte. Kulı belän kapşap karasa, iptäşeneñ gäüdäse bulıp çıktı. Häräkätsez yatkan iptäşeneñ täne salkın tügel, ul teregä ohşıy, çak kına sulışı da belenä kebek ide.


-İlşat! İlşat! Tor tizräk!-dip törtkäläp häm tartkalap dustın uyatırga tırıştı ul, läkin berni dä barıp çıkmadı.


Şunnan soñ Zöfär yañadan videonı kulına aldı häm, sikerep torıp, apparatnı bäyräm bargan yakka bordı. Ezli torgaç, İlşatnı ezläp taptı. Ansı uyın-biyulären yañadan başlagan halık arasında ide.


Şul uk mizgeldä taudagı urmanda tagın nindider üzgäreş sizelde häm Zöfärneñ kolak töbendä genä diyärlek kotoçırgıç kölü tavışı yañgıradı:


-U-u-u-u-u-h! İ-i-h-h-i-h-i-h-i-h-i-i! – häm şuşı uk mizgeldä nindider ere koşnıñ alanlıkka töşkäne işetelde. Kameraga karasa, anda ber gacäyep häl kürde: biyüçelär bäyrämne tuktatıp, üzlärenä taba yakılaşıp kilüçe urta yäşlärdäge ber hatın - kıznı kötep toralar ide. Menä yaña kunak alar yanına kilep citte häm kulın bolgıy-bolgıy mäyetlärgä närsäder söyli başladı. Berzaman ul Zöfär yagına borıldı häm huşı kitä yazdı: älege hatın avıldagı eçkeçe ber zat Vazıyfa ide. İrennän küptän inde ayırılgan, balaların karamıyça törle yakka taratıp betergän bu şapşaknı halık keşegä sanamıy. Zöfär belän dä araları bik kiyerenke ide anıñ. Läkin ul hatın bügenge köndä isän ide äle.


“Monıñ ubırı aşkıngan dip äytäläriye, şuña kürä monda kilde mikänni,-dip uyladı yeget.-Ällä gäüdäse iserep uramda aunap yatkan çakta canı oçıp yöri mikän?”


Ul arada Vazıyfa bäyrämdägelärneñ härbersenä bäylänep yöri başladı, ä tegeläre añardan kaçarga, kotılırga tırışalar ide. Alanlıktagı halık bu eçkeçedän ciränälär ide kebek.


Menä berzaman Vazıyfa İlşatnı kürde häm ifrat söyenep anıñ yanına kilde, annan soñ alar ikese ni turındadır söyläşä başladılar. Nihayät, alar Zöfär torgan yakka borıldılar häm İlşat kulı belän iptäşe yagına törtep kürsätte.


“Ah satlık can!”-dip açulandı Zöfär İlşatka. Ul arada Vazıyfa üz artınnan berniçä keşe iyärtep Zöfär yagına taba kuzgaldı, ä üze açulı küzlären Zöfär yagına töbäp anı ezli ide. Menä ul yegetne abaylap aldı häm yuldaşlarına işaräläp, şäp-şäp atlıy başladı. Ara kotoçkıç tizlek belän yakınaya ide. Kurkuınnan yarım ülmäle häldäge Zöfär, soñgı köçen cıyıp, kameranıñ kayışınnan tottı da, “äguzebillahiminäşşaytanirracim” dip berdänber belgän dogasın ukıp, kilüçelär yagına ırgıttı. Añın yugaltıp yıgılır aldınnan çak kına kürenep kalgan ay yaktısında üzenä taba örä-örä çabıp kilgän eten kürep kaldı.


Huşına kilgändä kük yöze bolıtlardan arıngan, ä tulgan ay cir östenä yaktı nurların sibä. Yanında Dingo tora häm hucasınıñ biten yalıy ide.


“İrtägä ayaz bulır, ahrısı,- dip uylap kuydı ul, kükkä karap häm eteneñ kolagın irkäläp.-Yaratam şul bäyräm könnärdä ayaz bulsa!” Torıp utırdı. Bulıp ütkän vakıygalardan tiz genä arına almagan yeget alanlık yagına karadı: äle genä biyulär, uyınnar bargan açıklık ay nurları astında tınıç häm yagımlı kürende. Üläne dä taptalmagan, bıltırgıdan kalgan urıs gömbäläre dä tügäräkläp üskän urınnarında utıralar. Öç-dürt adımda gına videokamera karayıp yata, ä bireräk İlşatnıñ häräkätsez gäüdäse kürenä.


Beraz tınıçlangaç häm häl cıygaç, Zöfär videokameranı alıp, muyınına tagıp kuydı. Azak İlşatnıñ mälceräp töşkän, läkin tere gäüdäsen iñenä salıp, tau astına töşä başladı. Menä ul tuktalıp kalgan mototsikl yanına da barıp citte, İlşatnı kolyaskaga saldı da timer atnıñ rıçagına bastı, häm motor ükerep tä cibärde. “Tauga karşı mengändä avırrak bulıp, motor artık cılıngan bulgan ahrı, şuña süngän,”- digän fikergä kilde ul, tormış kuygan härber tabışmaknıñ çişeleşen ezläp tabarga künekkän ğadäte buyınça.


Ä inde un-unike minuttan Zöfär avılga da kaytıp citte häm Rişatnı kütärep üz öyenä alıp kerde. “İserekmeni İlşatıñ?”-dip soragan änisenä:”Şulayrak”,-dip kenä kuydı häm iptäşen üze öçen äzerlängän urınga saldı.


İrtägesen Zöfär säğat unnarda gına uyandı. Täräzägä karadı – tışta çat ayaz. Bäyräm bit bügen, dip torıp utırdı ul häm karavatta kiçtän niçek salıp kuyılgan bulsa, şulay yatkan İlşatnı kürde. Uzgan kiçtän bulgan yaman töşsıman vakıyga tagın küz aldına kilep bastı. Şulvakıt İlşat kuzgalıp kuydı, annan soñ akrın gına torıp utırdı. Tonık küzläre belän öy eçen karap çıktı da karaşın Zöfärdä tuktattı. Beraz dustı belän küzgä-küz karaşıp torgaç, anıñ küzläre açıklana başladı. Alarda akrın-akrın mäğnäle häm añlı karaş bilgeläre çalına başladı.


-Niçek häleñ, tugan?-digän soraunı Zöfärgä ike märtäbä kabatlarga turı kilde. Läkin İlşat hälsez kulın gına seltäp kuydı.


-Häterliseñme uzgan tön närsälär bulgannı?-dip soradı Zöfär.


- Min buldım anda,-dip cavap birde İlşat häm, ber tön eçendä agargan başın iyep, akrın gına çıgıp kitte.



1997-2010 yıl.

Click or select a word or words to search the definition