İşäk-Citäkçe

İşäk-Citäkçe
Mäsällär
Sikergändä uyla kayda töşäseñne,
Taş atkanda kemneñ başın tişäseñne.
Tekä taudan şuıp töşü cinel dä ul,
Ќanıñ söyräp, uyla, kabat menäseñne!
hhh
Kemgä tansık mäsällär
- çäneçkele äsärlär?

Çuçka bulsa patşa
Ülgäç urmanda soñgı Ayu,
Ütkäç yäş koyu, moñayu,
Çuçka utırdı menep tähetkä:
- Eşlärmen, - dip, - barı sezneñ bähetkä!..
Bu çuçka usal ide bik yaman,
üze nadan,
İseme dä gadi tügel -
Kaban!
Üzençä eş başladı patşa:
İldä irek iğlan itte başta,
Ä annan...
däülät şurasın attırdı,
Karşılarnı törmägä yaptırdı...
Kuıp betergäç bar ostalarnı,
Ürlätte eştä gel çuçkalarnı.
Uñda da - çuçka, sulda da - çuçka,
Biyep tordılar huќa ni kuşsa!
Beräülär aña hämer taşıdı,
İkençelär kak tänen kaşıdı,
Öçençelär "Bällü"ne köyläde,
Dürtençelär vak gaybät söyläde...
Arakı yugaç häteren tämam,
Barısına ışandı Kaban.
Buş väğdädän yäm taptı,
Kara tön dä aña buldı yap-yaktı.
Ul arada -
hästärlek yuklıktan,
açlıktan, yalangaçlıktan,
Urman ќänlekläre eş taşlıy,
Patşaga süz tiderä başlıy.
Ä kuyannar,
hätta, karar kılgan:
Ayırımlanıp yäşärgä bulgan.
Bu häbär kilep ќitkäç Kabanga,
Birä ul şundıy komanda:
- Banditlarnı nik cälläp torırga,
Önnären tuzdırırga,
üzleren kırırga!-
Çuçkalarga kuş kına andıy eş,
Alarda - katı borın, ütker teş...
Äy, kuptara bolar zur gauga,
Läkin üzläre elägä ... auga!
Ahırda, süzlärem tügel hiç yalgan,
Böten yäm kaça urmannan.
Alamı sabak monnan Çuçka,
Üzgäräme karaşı tormışka?
Uzgärsä, çuçka bulmas ide,
Tämam şaşıp kotırmas ide.
Eläkke ğadäten dävam itterä,
Eşen eşlämiçä, eçä, tipterä . . .
Urmannı rähimsez kırktıra,
Bar ќänleklärne ut yottıra.
Monı kürep bürelär şatlana -
Böten urmannı basıp ala.
Tik timilär üzenä patşanıñ,
Gadäte ohşagaç Çuçkanıñ.
Anıñ karavı bütän hayvannar -
Tiyennär, bursıklar, kuyannar...
Elägä bürelär teşenä...
Kurkırsıñ, kermäsen töşeñä!
Ä patşa?
Ul haman tilerä!
Üzen tap Allaga tiñ kürä.
hhh
Süzem şul doşmanga häm duska:
Tähetkä yakın kilmäsen Çuçka!

Biznes
Kötmägändä Sayıskan kitte çirläp,
Ozak yattı oyada yanıp-tirläp.
Küzen yomsa,
ülem belän sataştı.
Küñelendä şik, hafa çiktän aştı.
Aptıragaç,
Käkkük yanına kitte,
Ahırı, dip, soñgı säğatem ќitte.
- Duskay, - dide, - zinhar, hälemä kerçe ,
Gomerem küpme kalgan, sanap birçe...
Käkkük äytte,
ise hiç kitmi genä:
- Küräm, ut kapkan sineñ itägeñä.
Bütän çakta sälam da birmi ideñ,
Minem barlıknı güyä belmi ideñ.
- Gafü it, duskay, bütän alay itmäm.
Aldıñda başım iyep yärdäm kötäm.
- Yarar, - dide Käkkük, - min karşı kilmäm.
Tik, bel, häzer buşnıñ anası ülgän.
Kiräk ikän kalgan yıllarıñ sanı,
Täüdä alga sal sin meñ sum akçañnı!
- Kit - şayarma, anı alıym min kaydan?
- Biznes zamanı, het menep al Aydan!
hhh
Sez sorarsız: "Nişlägän?" - dip Sayıskan.
Ќanın söyräp, häyer sorarga oçkan.

İşäk – citäkçe
Täñkıytlänep ütkändäge eş,
Urmanda başlangaç üzgäreş,
İşäkne ittelär ќitäkçe,
Dan süze äytep üze hätle.
Çumdı yomşak känäfigä İşäk,
Üzençä yäşäü anıñ isäp.
Dürt-biş kiñäşmä bula köndä,
Ber mäsälä kön tärtibendä:
Ülänne çäçärgäme – yukmı,
Ällä yäşärgäme açlı-tuklı?
- Söräbezme aklannı, niçek?
Äytegez, - di İşäk,- kisep...
- Saban-tırma kaydan kalırbız,-
Poşi mögri, - oyatka kalarbız.
- Şulayrak şul, - dip ќöpli İşäk,
- Ul çakta minem başka - küsäk!
- Sörergä, çäçärgä! Şul süzem,-
Küzläre usal uynıy Ügezneñ.
- Çäçik soñ,- di yänä İşäk, -
Tik başkalar su kapkan nişläp?
- Sörep, dımsız korısa cirlär, -
Käcä mekerdi, - tavık kölär...
- Bik döres, - di İşäk, - süzeñ hak,
Şikläner urın bar, uylansak...
- Yuk-k! - süz ala Bolan, - çäçik bez,
Yañaça eşlik, yäşik bez!
- Min dä äytäm şul, şulay kiräk, -
İşäk yılmaya, - häm cähäträk...
Tik şunda At karşı töşä,
İşäk anıñ belän kileşä.
Söylänü Haman dävam itä.
Üskän ülän dä korıp betä.
hhh
Bäla - ќitäkçe bulsa İşäk,
Utırsa gel yämsez küşäp,
Uñayın-kiresen ќöpläp,
Zıyan kiterep küpläp!

Kart ätäç kıyssası
Berkön şulay ihatada
Yangıradı ber tavış.
Närsä bulgan, nindi oran,
Barmı berär butalış?
Häsbi äbi hayran kalıp
Şul yakka karap tordı.
Annan kinät, başın totıp,
Ќirgä çügep utırdı.
Baksañ, anıñ, kart ätäçe,
Kungan da ќil kapkaga,
Yolkış kanatların ќilpep,
Tirä-yakka çañ kaga.
- Äy, zamana, - Häsbi äbi
Ukınıp aldı eçtän. –
Küpme yıllar sizelmi dä
Tege dönyaga kitkän.
Yäş çagında bu ätäçkä
Tiñläşer koş bulmadı.
Därtle bulgaç, tavıklar da
Anı süzsez tıñladı.
Keşene tügel, koşnı da
Tauşalta ikän zaman.
Ätäçneñ dä köçe bette,
Kikrige şiñde tämam.
Tavıklar aña bakmadı,
Därtsez ќan kemgä kiräk!
Mesken ätäç çak yörede
Kipkän tänen österäp.
Menä bügen...
Nindi hikmät?!
Närsä bulgan dönyaga?
Yäş tavıklarnı çakırıp
Şuşı ülät çañ kaga...
Aptıradı moña karçık,
Ni uylarga belmäde.
Küpme yäşäp ul bu hälne
Berkayçan da kürmäde.
- Tilergänder, - dide ahır,-
Tavıştan başım bette...
Tottı da bahır ätäçne
Suyarga alıp kitte.
Beraz bargaç, tuktap kaldı,
Kızganıç buldı bik tä.
Äytte: «Zamanı şundıydır,
Teş tä ütmi kart itkä...
HHH
Mäsälemneñ morale şul:
Äytmimen hiç tä kölep,
Kayber irlär, kartaydımı,
Bula şul ätäç kebek.

Tänkıytçe Bursık
Börçak äytte ќıyılışta Bursık:
- Bettek bit tämam bursıp,
Yañarış bara böten ќirdä,
Sizelmi ul barı bezdä.
Künektek yukka tel çarlarga,
Bütännär gayıben barlarga.
Ä soñ namus?
Ul kem irkendä?
Eşlärgä telämi berkem dä.
Uylasañ, ni tora oyatı,
Hayvannar şöhräten yugalttı!
Närsä misalmı? Pacalısta!
Ul, änä, sezneñ ürge oçta.
Küpme yata yulda ber agaç –
Urmanda çın huќa bulmagaç!
Şunnan yöri balalar.
Alar şuña abınalar.
Kuyan kızı, hätta, yıgılgan,
Meskenkäy, ayagın sındırgan...
Bit türälär monı kürälär
Häm agaçnı...
urap üteler.
Ursovet ta bezne kaygırtmıy,
Agaçnı yuldan alıp ırgıtmıy...
Şunda süzne bülderde Kerpe:
- Söylägäneñ, Bursık dus, kölke!
Ä üzeñ, yukmı kulıñ, köçeñ,
Agaçnı alıp taşlar öçen!
- Gafü it, nigä sin tügel, ä min?
- Yuk inde, kay ќirem sinnän kim?..
Kitte ızgış, kıçkırış!..
Tañga çaklı bardı cıyılış.
Ä kaytkan çagında här hayvan
Urap uzdı agaç yanınnan.
hhh
Küplär tänkıytli häzer
Turı karap küzeñä.
Eşkä kilgändä isä,
Kagılma tik üzenä.

Duñgızga oyat
Yatkanda Duñgız külävektä,
Pıçrakka çumıp,
izräp bik tä,
Yanına nider kilep töşte -
Buldı bomba şartlagan tösle.
Başın kütärep baksa Duñgız,
Ni kürsen - ber hatın-kız!
Mondıy hälne kürgängä täüläp,
Duñgız kuydı, hätta, anı cälläp.
"Ällä bu, bahırkay, ülde inde!.."
Şul çak tegese telgä kilde.
Äytte:
- Äy, sin, eçergäñ barmı? -
Üze kulları belän pıçrak yardı.
Aptıradı Duñgız: «Bu töşme,
Keşegä soñ şulay tiyeşme?»
Äytte:
- Min eçmim hämer...
- Şulaymı? Ќanıñnı teläm häzer!..
Mineken küpme yottıñ, alkaş!
Yä, bir çak kına, avırta baş...
- Mine kem beländer butama.
- Yartıñ kayda, yä bir, butalma!..
Totındı sügenergä bu hatın,
Telgä aldı aldın,
artın...
Ahır tüzmäde Duñgız:

Şundıy bulmıy, - dide, - hatın-kız.
Sineñ belän yatıp pıçrakta,
Kaluıñ mömkin tik oyatka!
Häm kitte torıp, köyenep,
"Asıl zat" kaldı
yaman sügenep.
HHH
Närsä söyli bu misal sezgä?
Äytergä kiräk karap küzgä:
Süz yuk, Duñgız yarata pıçrak,
Biçälär eçsä, uzdıra härçak.

Et häm Mäçe
Et belän Mäçe sugışa,
Nindi gayrät, nindi köç!
Ä keşelär kıçkırışa:
- Tırna Mäçe, Akbay, hös-s!..
Akbay bozau buyı bulır,
Mäçe bäyäläy zurlık...
Kemgä maktau bulır monda,
Häm kemgä bulır hurlık?
Mäçe sırtın kabarta da,
Basıp art ayagına,
Algısı belän yalpayta
Akbaynıñ, yañagına.
Akbay berni eşli almıy,
Tırnaklar batkaç bitkä.
Tegese, usal ısıldap,
Tiz genä ırgıy çitkä.
Etneñ avızı yırtılgan,
Ќirgä tıp-tıp kan tama...
Üze gorur, örgän bula,
Üze haman tukmala.
Ä keşelär kötä, kölep,
Eşneñ tämam gaќäben.
Bu häl kürsätmime ikän
Bügenge kön mäzägen.
hhh
Äy, ukuçı dustım, siña
Äyter süzem ber genä:
Fäќiga - millätlär kalsa
Et häm Mäçe könenä!

Urman tärbiyäse
Urman mäktäbeneñ sinıf ќitäkçese
Ayu, betkänlektän ihtıyari köçe,
Kaytarıp ќibärgäç barlık balaların,
Çakırıp kiterde alarnıñ ataların.
- Min sezneñ belän, - dide ul, - tügel tanış.
Ütenäm, zinhar, añlamagız yañılış.
Kübesençä mäktäpkä analar kilä,
Ukıtuçı alarnı gına belä.
Läkin,
bu bezne belmi,
dip kuanmagız,
Yağni buş imezlek kabıp yuanmagız.
Sezne beläm balalarıgızga karap,
Turısın äytkändä, eşläregez harap!
Ullarıgız tärtipsez,
nişlämä kiräk?
Elek andıylar bula ide bik siräk.
Däreskä äzerlänmilär, eçälär sıra,
Ä tämäke - berençe urında tora.
Seks-meks turında söyläp tä tormıym...
Moña kem ğayeple?
Sezdän şunı sorıym.
Nigä tübängä karıysız:
gacäpme?
Alar şulay kabatlıy sezneñ ğadätne!
Kuyan süz aldı:
- Min malayımnı tıyam,
Üzemne härvakıt ürnäk itep kuyam.
Çönki eçmim, tartmıym, azgın tügelmen.
Sezgä avazdaş minem küñelem.
- Ähä, kem kimerde mineñ almagaçnı?!
Sin üzeñ, malayıñ! Kiçä kiç kem kaçtı?..
Sin, albastı!.. - Büre yodrıgın töynäde.
Kuyan bireşmäde:
- Üzeñ färeştäme?
Eçkän, sügengän, sugışkan sin tügelme?
Bu yaktan ulıñ uzıp kitte üzeñne.
Bügen, yavız, minem malaynı tukmagan,
Bör teşen sındırgan,
küze çak çıkmagan...
- Tuktagız äle, talaşmagız, tilelär!
Üzegezdän tavık kölär, işetsä ägär, -
- Tölke ğadätençä süz äytmi tüzmäde,
Şulay üzenä fikerdäşlär ezläde.
Ämma bu hiç tä oşamadı Bursıkka.
Äytte yarıp:
- Yuhalanasıñ sin yukka!
Kür, nindi bulgan, ä! Küz bumakçı!
Näselegez sezneñ häyläkär häm
aldakçı...
Äy kızdılar bolar! Ayu bülderde:
- Här kaysıgız üze turında söyläp birde.
Tik bulmadı tözälergä süz birüçe,
Hataları öçön ihlas ükenüçe...
HHH
Mäqal äytä: «Atadan kürgän - uk yungan»,
Bu böyek hakıykat kilgän bik borınnan.
Tärbiyädä üzeñ bulsañ şıp-şır nadan.
Närsä kötärgä kala soñ yäş buınnan.

Gadi tabışmak
Börken şulay ike yeget,
İkesenä ber at ќigep,
Kitkännär kara urmanga,
Urtakka utın urlarga.
Algannar alar ber yartı,
Urmançıga - şundıy şartı!
Audargannar agaçlarnı,
Kayın häm karagaçlarnı...
Karavılçı kürenmägäç,
Öleşenä ürelmägäç,
Şatlıklarınnan bu duslar,
Äytä-äytä matur tostlar,
Şeşäne tiz buşatkannar,
Monı bik nık oşatkannar.
Läkin vakıt bik tiz ütkän,
Yök töyärgä çirat ќitkän.
Bähäs kitkän!
- Yuan baştan
Sin tot, ä min totam oçtan!
- Mine tilegä sanama,
sin üzeñ bulgaç alama!
Süzlär kitergän ızgışka,
Ahır çiktä kan tuzışka.
At, utın da onıtılgan.
Ber "dus" can birep kotılgan.
HHH
Bu hälgä kiräkmi yomgak,
Ütä da gadi tabışmak:
Burlıkka korılsa duslık,
Anda bulmay namus, nıklık.

Kemgä närsä...
Sukır tıçkan, Kır tıçkanı oçraştılar,
Häl-ähväl soraştılar,
duslaştılar.
Sukır äytte:
- Eşläreñ niçek, zamandaş,
İsänme balalarıñ,
ќitärlekme aş?..
- Eşlär şäp, - dide Kır tıçkanı,- duskayım,
Minem bar tik üz mänfäğatem, üz ќaöm!
Zamannar üzgärde - bezgä kilde irek,
Yaşäü serlären belüdä häzer irlek.
Karçıgalar oça ide elek küktä,
Bezneñ öçen alar buldı yaman bik tä!
Küpme tıçkannarnı totıp aşadılar!
Bähetkä,
üzlären kırıp taşladılar.
Dönyabız maturlandı, rähätkä çumdık,
Böten yaklap ta, zamandaş, uñdık.
Äytik,
igençe çäçä boday, arış...
här başak bula, kimendä,
ber karış.
Çıgabız kümäkläp şunı urırga,
İkençe törle äytsäk - uñış cıyarga!
Berebez astan teşläp kırka sabaknı,
İkençöböz bik tiz genä ua başaknı,
Öçönçebez börteklärne taşıp tora...
Urak betügä kelätlär taşıp tora.
här tıçkanga tuplıybız un kilo azık,
Yartı uñış bezgä hiç tä tügel yazık...
Äy, maktandı Kır tıçkanı,
kükräk kaktı,
Azak dusın bitärläüne kiräk taptı.
- Sineñ urın, - dide, - haman ќir astında,
Yatasıñ, sukır kileş kazınıp şunda!
Bezneñ tıçkannar sukır kileş tä
Tik yatmıylar,
yarıylar eşkä...
Sukır tıçkan ber üpkäsez kölöp kuydı,
Süzdän fayda yugın belep, telen tıydı.
Äytte barı:
- Min ќirne yomşartıp ütäm,
Ber rättän yavız kortlarnı da yuk itäm.
HHH
Yazdım, bugay, añlaşılıp torgan hälne,
Eşlämiçä aşauçıga azık tämle.
Eşläüçelär az süzle häm itäğatle,
Küzle sukırlar ќibärä ќirdä yämne!

Gadätme, mäzäkme?
Käkkükneñ bu ğadäten barıbız da belä.
Küräseñ, bu ğadät bik borınnan kilä.
Yaz citteme,
ќılı yaktan koşlar kayta -
Tuıp-üskän ќir şulay üzenä tarta.
Maksatları olı - balalar üsterü,
Tabiğatkä yäm häm östämä köç birü.
Käkküktä dä yuk tügelder mondıy hislär,
Ul da
näsel saklau öçen
kürä hästär.
Bıyıl da ul ğadätenä tugrı kaldı –
Yomırkasın çit koş oyasına saldı.
Şunıñ belän östennän töşerde yökne,
Yalgızlıkta yäşäüdän ak bähet kötte.
Ahır ,
bähet kilmägäç,
hätär tipterde,
Tilersä dä, şartına turı kiterde.
Ä yomırka?
Anı tañ turgayı bastı,
Taza, cılı, yomşak buldı koşnıñ astı.
Turgaynıñ da üz yomırkası bar ide,
Bäbäy kürergä ul zar-intizar ide.
Äy, kuandı, bahırkay, balalar çıkkaç,
Ana bulu digän izge säğat sukkaç.
Tik närsä bu?
Yön çıkmagan taşlandık zat
Urın öçen sugış açtı - äytü oyat!
Ana azık tabıp taşıy,
al-yal belmi,
Huliganga hiç tä barmak yanıy belmi.
Anıñ sayın kotırına tege yavız,
Azık taptıra,
härvakıt açık avız!
Ќitmäsä, "änisen" çukıştıra başlıy,
Anıñ üz näniyen oyadan çıgarıp taşlıy.
Aşarga, aşarga...
Oyaga sıymıy häzer...
Anıñ öçen ana ülärgä äzer!
hhh
Uylap kara, äy, bändä, barmı monda
İtäğatlek, şäfkatlelek häm dä ädäp?_
Ällä şulay koşlarga da bala söymäs
Hatınnardan küçte mikän şuşı ğadät?

Taban surmas öçen
Ber kaygısız, ber nucasız
İse kitmi ber nigä dä,
Yata ide ber kön Ayu.
Urmanda şäp külägädä,
Kürep kaldı: ber urınnan
İkençegä küçä-küçä,
Törle azık cıyıp yöri
Ќirän Ärlän, irenmiçä.
Üze ќitez, üze ölger
Bulsa da bälekäy genä,
Aru belmi, talu belmi
Ќirdän rizık çüpli genä.
Äytte Ayu:
- Äy, sin, Ärlän,
Minem yanga yatıp yal it!
Taş ererlek esse köndä
Eşläp cafalanasıñ nik?
Cavap birde Ärlän:
- Äle
vakıt tügel yal itärgä.
Buranlı salkın kışnı da
Kalmadı bit küp kötärgä.
- Ha-ha-ha! - dip kölde Ayu, -
Miña karap ürnäk al sin!
Fani dönya tik ber kilä,
Gamsez, rähät yäşäp kal sin!
Äytte Ärlän:
- Tile genä
bu mizgeldä taşlar eşen.
Min tuplıym azıknı, sindäy
Kışın taban surmas öçen.

Tamçı
Zur dulkın bärgändä yarga
Çitkä oçtı da ber Tamçı.
Yakında yatkan zur gına
Çuyırtaş astına kaçtı.
İptäşläre äytte aña:
- Äydä, bezgä kuşıl kabat!
Bezdän başka yalgız yäşäü
Bulmas siña, bel, bik ansat...
- Yuk,yuk, - dide gorur Tamçı, -
Kabat kuşılmam min sezgä.
Yalıktırdı ber tuktausız
Yörü açık diñgezdä.
Cil dä timi monda miña,
Koyaş ütmi taş astına,
Selkenmi dä, sikermi dä
Yatam rähät, tınıç kına...
HHH
Ќäyneñ ayaz köne ide,
Kızgan ide diñgez taşı,
Dımga äylände dä oçtı –
Yukka çıktı bu fırt Tamçı.

Elga käm baş?
Yulbarıska kilde
Kuyan, kiñäşkä:
- Yılıñ uzdı. - dide, - min totınam eşkä.
Läkin närsädän başlarga,
äytçe, zinhar,
El patşası bulunıñ nindi sere bar?..
Kölde Yulbarıs. teträp kuydı tirä-yak:
- Sinme patşa, äy, kurkak ќan, salpı kolak!
Min bulıp min yılnı çak tärtiptä tottım,
Sineñ bit çikertkädän dä oça kotıñ!
- Soñ nişlärgä? Yıl başlandı,
yul yuk artka.
Täќribäñne öyrät, süzne kire kakma!..
Kuyan zarı oşadı Yulbarıska:
- Sin büregä äylän, yäğni yaña urıska.
Ämma üzeñne patşaga sanama,
Patşalarga häzer karaş alama.
Kiyep ќibär kızıl pincäk,
kara ıştan...
Kıyulık öçen kesäñdä bulsın puşkañ...
Usallık kiräk - iñ möhime şul.
Minem kebek katı kullı bul!
- Ä mir ni äyter?
- Taptıñ süz, tile!
Uze nindi, şundıy anıñ ile.
Min beterdem "halık öçän" digän süzne,
Dönyasın kaygırtsın härkem üze!
Yaşäü räten teläsä niçek tapsın,
Tik...türälär kesäsenä akça aksın!
- Tukta, bu bit ğadelsezlek, şayarmaçı!
- Ahmak, üze şulay kuşa ilneñ Başı.
Şuşı maksatnı üsterü - sineñ burıç,
Monı buldıra ala tik Büre - yaña urıs!
- Dimäk, atış, ütereşlär dävam itä?
- Äy, kılıy, sine dä şul hällär kötä.
Şunıñ öçen siña kiräk büre bulu,
kansız bulu, ќansız bulu,
kire bulu...
Bu süzlärgä Kuyan tämam aptıradı,
Aptıraudan buınnarı kaltıradı.
- Yuk, - dide ul, - miña kulay tügel bu eş!
Bıyılgı yıl pesigä has, aña tiyeş.
Büreneke kebek yana anıñ küze,
Sırt kabartıp,
tırnaşırga osta üze.
Kiräk çakta şayara häm uynıy belä,
İrkälänep, koyrıgın da bolgıy belä...
HHH
Äyterem şul: Kuyannan tik isem kaldı,
El tezgenen ata pesi kulga aldı...
Nilär kürer gaziz başlar anıñ belän,
Mäsälemne özep toram şunıñ belän.

Üz ülçäme
Berçak Ügez azık ezläp yöri ide,
Tauga menep kilgän Kırmıskanı kürde.
Häm soradı annan, bik nık ömetlänep:
- Tau astında ülän äybät üskänme? - dip.
Ќavap birde Kırmıska aña:
- Hoday birde.
Kuyı ülän kümep kitte böten ќirne.
Üze yäşel, üze şundıy tämle isle,
Häzer inde tezdän biyek bulıp üste...
Bu häbärdän Ügez tämam küñellände,
Tübändäge aklanga taban yünälde.
Ämma... kilgäç, ışanmadı küzlärenä:
Ülännär tik yaña şıtıp kilä genä.
Aldangan Ügez bik nık açulandı,
Ükerügä böten dönya kaltıradı!
Aña oçıp kilde şunda kük Kügärçen
/İñ kıyuı monda şul bulgan, küräseñ!
- Tukta, - dide, - kızma, duskay, sin yuk öçen,
Äytte bit ul ülän hakında döresen.
Läkin, bel, härkemneñ bula üz ülçäme:
Monda ülän bik biyek...
kırmıska öçen!

Faydalı uzgäreş
Üzgäreş başlangaç Tölke
Tiz taptı ќünen:
Tavık ferması yanına
Küçerde önen.
Ul bit häylälege belän
Dan totmıy yukka;
Kagılmıy gına yäşäde
Täüdä tavıkka.
Bik iğtibarlap küzätte
Ferma tiräsen:
Teläk bulsa, tönnären dä
Küpne küräseñ.
Açıkladı här närsäne
Suzmıy ozakka.
Saraylar biklänmi ikän
Tönen yozakka.
Köndez hatın-kızlar kilä
Koş aşatırga.
Kiçen karavılçı kilä
Eçep yatırga,
Karaltılar tuzıp betkän –
Açık ta tişek.
Tavıklar niçek ülmider
Kış köne öşep!
Nihayät, ul täväkälläp
Kitte sunarga.
Uylarınıñ döreslegen
Eştä sınarga.
Berençe au äybät ütte
Berkem kürmäde.
Hätta, şunda aunap yatkan
Et tä örmäde.
Şulay tavık botların ul
Kön dä kimerde.
Önenä sıymıy başladı -
Hätär simerde.
Tora-bara ul bu eştä
Tämam ostardı.
Başka tölkelärgä totıp
Sattı koşlarnı.
Zurayttı, bizäde önen,
«Kızlar» kiterde.
Bütännärne hayran itep,
Eçte, tipterde.
Ä soñ ferma?
Ferma yäşi.
Almıyk kölkegä;
Anıñ kiräge bar häzer
Barı tölkegä.
hhh
Bu mäsäldä küz uñında
Tottım min kemne?
Yaña urıslar näq şulay
Talıylar ilne.

Yuaş maemay
Ul belsä dä üz milläten,
Näsele nindilegen,
Anlata almıy ide hiç
Bu dönyada kemlegen.
Köçek çagında anı ber
İr öygä alıp kaytkan.
Küp tä ütmi, yuaş, diyep,
Çüplekkä iltep atkan.
Şul könnän alıp keşelär
Aña barı «et» dilär,
"Yakın kiterä kürmägez,
Öste tulı bet!" - dilär.
Kayda närsä taba ala,
Şunıñ belän tuklanıp,
Yaşäde ul törle ќirdä,
Kuılıp häm tukmalıp.
Yukka-barga örmäde dä,
Teşlämäde berkemne.
Märhämät kürsäterlär, dip,
Ömet itte här könne.
Olılar tipkäläp kudı,
Balalar üçekläde.
Kem gönä anıñ östenä
Pıçrak sular sipmäde!
Nihayät, şunı añladı:
"Bolay niçek yäşärgä?
Usal bändälärneñ üzen
Kiräk ikän teşlärgä!"..
Uylangan uy - eşlängän eş,
Ul ırıldap kurkıttı.
Kayçagında teşläp aldı,
Sikerep ќirgä yıktı.
İnde bu biçara etkä
Başka isem taptılar.
- Kotırgan! - dip, ber irtädä
Tottılar da attılar.
HHH
Ukuçım, sin iğtibar it
Şuşı gadi misalga:
Gel uçekläsäñ, äylänä
Yuaş et tä usalga.

Uylıysı bar äle...
Belegez,
hiç tä tügel kölke -
Ber könne Kuyan belän Tölke
Oçraştılar,
häl beleştelär,
Bergä yäşärgä kileştelär.
Didölär: "Äytkän süz - atkan uk!.. "
Eşkä totındılar şunda uk.
İkesenä oya kordılar,
Anı bizäp,
maturladılar...
Kitte bolarnıñ eş görläp,
Küplärgä bulırlık ürnäk!
Härkem eşläde üzençä,
Allahı birgän sälätençä.
Kuyan tırışıp ülän ќıydı,
Tölkegä aşarga kuydı.
Tölkö auga yörep
it taptı,
Kuyan aldında yöze buldı yaktı.
Tik şunısı :
Kuyan - itne,
Tölke ülänne çitkä ette!
Äy, üpkäläştelär,
kıstaştılar,
Soñınnan
kabat duslaştılar.
Ahırda Kuyan it "aşadı",
Tölke ülän "çäyni" başladı.
HHH
Närsädä yazmamnıñ morale?
Bu hakta uylıysı bar äle !

Şäp tamaşa
- Gafu ütenäm, sin tügelme Sakbay?
Ütep bargan ettän soradı Akbay.
Akbay bulmasa da buyga bik zur,
Üzen tottı ütä dä fırt häm gorur.
Monıñ öçen säbäbe dä bar ide,
Äyterseñ, aña bu dönya tar ide.
Çäç taralgan, yonı tora yemeldäp,
Muyınına tasma ќibärgän bäyläp.
Yöreşe nindi tagın – Täüvis koşı!
Koyrıgınnan yugarırak başı...
- Sin kem, bez tanışlar tügelbez şikelle?
Ul kimsetüle tavış bölön kölde.
- Tanımadıñ! Ä sin minem häterdä.
Min - Akbay bulam. Üstek bit bez ber ќirdä.
Änä, küräm, sul kolagıñ kitek,
Uynaganda teşläşkän idek kızık itep.
- Sin bulsañ, nişläp bu hälgä töşteñ?
Betlägänseñ, kararlık tügel östeñ!
- İseñdäme, sin şähärgä kitteñ,
Min, yänäse, tugan yaknı üz ittem.
Kolhoznıñ mölkäten sizger sakladım.
Üzemä şunnan zur bähet tapmadım.
Äybät idem ul çakta - yarattılar,
Kolhoz tarkaldı, "irekkä" ozattılar.
- Ä pensiyä?
- Anısı bar!
Ber kilo söyäk alırlık.
Şuña da tügelmender min tanırlık.
Sin soñ kalada niçek gomer itteñ?
Ni räveşle zur däräќägä ќitteñ?
- Täüdä, yäşermim, buldı bik kıyın.
Beräü äytte "Sin türälergä sıyın!.."
Häm min sıyındım, taptım ќılı urın.
İt aşadım, söyäkneñ aldım zurın...
Kıskası, sakladım deputat öyen,
Köyläp yäşädem tik anıñ köyen.
- Ä soñ pensiyä?
- Anısı minem mul!
Akçanı sanap beterä almıy kul!
- Niçek?
- Huќam bulgaç däülät keşese,
Dimäk, min dä däülät hezmätçese.
- Miña yärdäm itsäñ ide!
- Kartsıñ inde.
Teşsez et kızıksındıra kemne?
Mä, un sum akça, ber söyäk alıp aşa!..
HHH
Kiçä genä buldı bu gıybrätle tamaşa!

Maymıl häm borçak
/L.Tolstoyga iyärep/
Çındırmı, ällä buş süzme -
Belmim: imeş, berçak
Yul östenä kemder koyıp
Kaldırgan beraz borçak.
Ber maymıl monı kürgän dä
Bik tiz genä ќıygan, di.
Altınday sarı börteklär,
Näq uçına sıygan, di.
Bälane yata, dilär bit,
Üz ayagıñ astında.
Urman zatı kaydan belsen
Bu hakıykat hakında.
Kötmägändä abıngan da
Egılmıy kalgan çak-çak.
Şunda ќirgä töşep kitkän
Uçındagı ber borçak.
Tiz genä kütärmäk bula
Maymıl şuşı börtekne,
Läkin töşerep ќibärä
Berne tügel, undürtne.
Barısın ќıyıp alırga
Ul ќirgäçä iyelgän,
İnde borçaknıñ kübese
Tagın uçtan sibelgän...
Monnan soñ nişli soñ maymıl?
Açuı çiktän aşa!
Börtöklärneñ barısın da
Tota da ќirgä ata!
Häm berçä borçakka, berçä
Açulanıp kulına
Maymılıbız sikerä-atlap
Yul tota urmanına.
HHH
İnde nätiќägä kilik:
Döres buldımı bu eş?
Maymıl urınında keşe
Närsä eşlärgä tiyeş?

Tiyen
Berçak yäş tiyen kürde
Urman çitendä keşelärne.
Häm ul
şul könnän başlap,
Yaşäde gel şuşında aşap.
Anı bik tä söydelär:
- Äy, matursıñ da inde,- didelär.
Holkın da maktadılar,
Ќildän, yañgırdan sakladılar.
Onıttı ul
tugannarın,
dusların,
urmanda yäşäü kanunnarın:
Ќitez yörergä,
Agaçtan-agaçka sikerergä,
azık ezlärgä,
üzenä yar küzlärgä...
Bulmadı bu ğadät yukka:
Äylände tiyen sorıkortka!
HHH
Älege häl häterlätmime -
Bezdä dä bar şundıy ğadät,
Kuyabız kayçakta balalarnı
Şul tiyendäy tärbiyäläp.

Çerki
Şatlık balkıgan koyaşlı ber könne
Bähetsezlek kötte komsız çerkine.
Kanga susap şaşıngan bu keçkenä
Agulı yırtkıç beräüneñ bitenä
Gayrätle bezeldäp oçtı da kundı
Häm..
barmak astında kalıp sıtıldı.
HHH
Bildäle moralneñ kayda barganı:
Çäçkä atkanda ќirdä tınıç tormış,
Sugış fakelen kütärgän härkemne
Kötä bulır barı tik şundıy yazmış!























































ROBAGIYLAR
(RUBAİ)

* * *

Eş arasında yazam robagıylar,
Başıma kilgändä tik şomlı uylar.
Menä şulay ciñeläytäm hälemne –
Saflandıram canımnı häm tänemne.

* * *

Gomer ber adım, anı törleçä ütep bula,
Az yäşäp tä isemeñne mäñgelek itep bula.
Küp yäşäp tä dönyadan ber ezsez kitep bula,
Tormış seren, teläsäñ, üzeñçä sütep bula.

* * *

Küpme tirlä, taştan yükä suyıp bulmıy,
Sıyır menep argımaknı uzıp bulmıy.
Tabiğattän birelmäsä ruhi sälät,
Üzeñ teläp, böyek dahi bulıp bulmıy.

* * *

Bu cirne soñ minme, äytçe, söyep tuygan:
İgen kırı, çıklı ülän, tıp-tın urman...
Bal kortları ber-ber artlı eştän kayta...
Agu çäçep adäm şunı itä korban.

* * *

Tübätäyle här adäm dä yeget bulmas,
Keşe äytkän härber kiñäş üget bulmas.
Tübätäysez akıl belän cirdä yäşäp,
Küñeldäge yamanlıknı ciñep bulmas.

* * *

Kiñäş birü – tügel işläp kamçı ürü,
Äytteñ – bette, kalganında yuk ber eşeñ.
Kamçı närsä, gänah närsä, namus närsä!..
Buş süzdän bit sineñ hiç tä töşmi teşeñ!

* * *

Hak süz äytkän öçen nik sin sukranlıysıñ,
Annan kukıraymıysıñ, sukıraymıysıñ.
Turı äytkän, dilär, tuganına yaramagan,
Hakıykattän kurıkkan keşe ruhi nadan.

* * *

Möselmanga tiyeş, di din, dürt-biş hatın.
Ul tülärgä tiyeş alarnıñ hakın.
Ala - kua, kua - ala, äytep talak,
Yaşägän gel irlär şulay üzen talap.

* * *

Tormış bezgä bup-buş imezlek kaptırdı,
Yomşak söyläp, katı urınga yatkırdı.
Şuşı mikän ällä iman digännäre,
Aldau bulsa, närsä karıy päygambäre?

* * *

Ber katlıbız. Bez - üget, näsihät tulı.
Gıybarät al, imeş, alkaş, ukı ugrı...
Tik şunısı: mondıy adäm aktıkları
Ukımıy bit bezneñ yazgan kitaplarnı.

* * *

Elganı ber cirdä ike kiçep bulmıy,
Ber ük sunı ike tapkır eçep bulmıy.
Bu dönyadan ocmahka da, tämugka da
Namus küperennän başka küçep bulmıy.

* * *

Kaygı kilsä siña, yörägeñne telsä,
Tartınma hiç, küneleñne buşat - yıla!
Elaganda etlek uylıy almıy keşe,
Canı, bala kebek, saf häm ihlas bula.

* * *

Taşka karıym, anıñ da bit canı bardır,
Bägıre katkandır, eçe tulı zardır.
Gasırlar yazmışın cıygan bit ul küñel,
Ber gomer yäşäü dä bezgä ciñel tügel!

* * *

Babam yäşägän cäyläüdä, kımız eçkän,
Taza bulgan, citmeşendä soratkan kız.
Agulangan ülän aşap yöregän maldan
Kem kötsen häzer sihätle, sap-saf kımız!

* * *

Ohşarga teläpter «yaña urıslar»ga,
Kiñ balak kiyep yörilär yäşlär bar da.
Ni kızganıç, añlamıylar belemnäre
Yuklıgın hiç çukırlık ta ala karga.

* * *

Bu tormışnıñ mäzäklären kemnär añlar?
Bähetleder tik uysız yäşägän cannar.
Tönnär buyı küzläremä yokı yokmıy:
Mesken halkım, tagın nilär küräseñ bar?

* * *

Közgedäge bolıt yañgır yaudırmas,
Közgedäge ut ber närsä yandırmas...
Sak bul, dus, hıyalda tugan buş uylar,
Işansañ, sine bitaraf kaldırmas.

* * *

Töçkersä dä «Alla!», kikersä dä - «Alla!»,
Niçek tüzä ikän moña Täñre üze?
Küp kabatlap bändä gonah kına cıya,
Sügenü süze tügel bit ul «Alla» süze.

* * *

Ahmaknı öyrätü - ülekne tereltü,
Buş närsä belän yuk närsäne ber itü.
Ahmak ta, akıllı da bara ber cirgä,
İñ yahşısı - tik üzeñçä gomer itü.

* * *

Kulın suzgaç, ber karçıkka akça birdem:
Tınıç yäşäü telä, didem, sin canıma...
Kiçen kürdem, şeşä koçıp aunap yata,
Häyeremnän şulay kilgän imanına.

* * *

Cir şarında berçak tormış betär kebek,
Betkäç, yäşäü çıganagı - sular kibep.
Tereklekne tergezer tik ğaläm cile,
Çit yoldızga bezdän kalgan kölne sibep.

* * *

Şiğriyät dönyası nindi? Belmi berkem.
Ul üzenä cıygan böten yäşäü kürken.
Kerep batsañ şuşı darya agışına,
Ülgändä dä ükenmässeñ yazmışıña.

* * *

Tagın da ber yıl kitte tege dönyaga,
Yasin ukıdık, ul naçar bulsa da.
Fani dönya, barıber, kütärtte bokal,
Ul küz yäşe, näfrät belän tulsa da.

* * *

Adäm küñele şundıy: aña citmi kiñlek,
Tişep üttek cirne, Ayga äläm eldek...
Närsä bulır arı, äytü ciñel tügel,
Tabiğatkä barı telik bez tüzemlek.

* * *

Buldı çaklar: aç yöredek - urlaşmadık,
Yalangaçtan cäfa çiktek - yul basmadık.
Häzer aç ta, yalangaç ta tügel keşe,
Tik yortına baylık taşıy ärlän tösle.

* * *

Ber katlılık, insaflılık - äybät ğadät,
Bu ğadätkä iyä adäm, belsä ädäp.
Artık gadi bulu da bik tiz iñketä:
Yugala dan häm gorurlık, abruy betä.

* * *

Gomer buyı dus bulmadım hämer belän,
Yaşälde gel östän kilgän ämer belän
Kaya, kasä tutırıp bir, eçäm äle,
Häyät dönyasına tik ber küçäm äle!

* * *

Tutırıp mendärgä bar tormış hävefen,
Aptırap, saldım min başımnıñ astına.
Şiklänäm, yoklagaç, ber-ber häl bulır, dip,
İlemä, ciremä yat kullar hassına.

* * *

Citte, bütän yazmıym ber ni, arıdım.
Kemgä kiräkmen? Şul uyga tarıdım.
Tik ni hikmät! Başımda şıbır-şıbır
Miyemne izä genä yaña şiğır.

* * *

İmängä kara, nindi taza häm yäş,
Ul da çerep ava vakıtı citkäç,
Üşän can bähetle, kürsä dä gazabın,
Uylamıy yäşi gomerneñ azagın.

* * *

Sihri tormış, ocmah - barısı yalgan!
Ülgäç, kötmä, ruh kızı yöremäs aldan.
Äydä, söyläsennär gaybät artıñda.
Ocmah yämen cirdä kür sin, tartınma!

* * *

Tämam akıldan yazdı bu keşelek,
Ömet digän yarlar bette işelep.
Şulay bula, eren agulaganda
Sau-taza tänne, yaman şeş tişelep.

* * *

Bel, tormışnıñ ğadätläre bik yaman:
Gaybät, kotkı, fäheş yöri iñ aldan.
Saklap bulmastır ber taplangaç añnı,
Sal hämer, yudırsın, bulmasa, cannı.

* * *

Yaşämädem yılap, yäşädem cırlap,
İlne, keşelärne, tormışnı zurlap.
Şuña mikän: könnär kalgaç tayakka,
Artık can, dip, tamga suktılar, hurlap.

* * *

- Eçü, köçläü, urlaşular, ütereşlär...
Yäşlärneñ kübese naçar, kileşäm.
Läkin agaçlarnıñ tamırları belän
Botakları bergä bäylänep üskän.

* * *

Ul talantlı, ul akıllı zat, dilär,
Häm östilär tagın şunı: bik ziräk!
Ä bit çın keşe, keşelekle bulu -
Alla bändäsenä täüdä şul kiräk.

* * *

Ayga mendek, ğalämneñ seren açtık,
Başlarda hıyal, barıber, tınmagan.
Zöhrä çibärkäy çiläklären totıp,
Bezneñ yanga töşär sıman ber zaman.

* * *

Açulanmıymın min hiç tä anama,
Öyrätmäde ul mine alamaga.
Hatalarım bulsa, tügel tumıştan,
Barı cannı izgän kahär tormıştan.

* * *

Ertkıç, dilär büregä nahakka,
Ul barı rizık ezli aç tamakka.
Menä kem ul çın yırtkıç: yaman keşe!
Ber kısaga da sıymıy eşlägän eşe.

* * *

Kem aldında burıçlı sin, äy, adäm?
Yaşälgän yıllarıñ tügelme äräm?
Tınıç yäşäü, ärni belmäü bulsa has,
Sin tik cansız, yämsez, müklängän ber taş!

* * *

Nahak süz canımnı telde, sızlandım,
Güyä upkınga töşep min yugaldım.
Köyengänder, bälki. mine räncetkän?
Kem yahşılık kötä kotırgan ettän.

* * *

Bu tormışka hämer huca, hämer baş,
Yaulap aldı ul bezneñ ilne totaş.
Eçä hämmäse akayıp betkänçe,
Tämug kapkasına barıp citkänçe.

* * *

Äy, fani dönya, yaratam bit sine,
Canımnı izep, et itsäñ dä mine.
Sin häyläkär: bezne ütä küräseñ,
Yaşäü qaderle ikänen beläseñ.

* * *

- Kaydan kilä tübänlek häm dä vaklık?
- Yugalganda yöräklärdä insaflık.
Tabınsañ, baylar birgän vak häyergä.
Kalırsıñ aşka töşkän çüp hälendä.

* * *

- Dönyada kem üzençä yäşi ala?
- Barkem dä! Sin, dus keşe, şunı añla!
Buşka borçılıp yäşäüdän yuk fayda,
Bulganına şöker it - hak yul sayla!

* * *

Ülçäp salgan kebek keşe hämerne,
Tamçı-tamçı birä Täñre gomerne,
Tama-tama tamçı tişä taşnı da,
Tik mäñgelek itä almıy bu Cirne.

* * *

Sin tabınasıñ Allaga - äybätter.
Ä minem inanuım - ber gaybätter.
Tabınsañ da, belep yäşä sin elek:
Annan kötä kürmä tik gel izgelek.

* * *

Akıl belän toygılar yakalaşa,
Beler hälem yuk: kaysı yalganlaşa.
İkese dä haklı häm ğadel kebek,
Ä min - hökemdar – çittän bagam kölep.

* * *

Kulıñda kaläm, eşeñ ciñel, dilär,
Karıysıñ bit hälneñ kaysı yagınnan.
Min yış kına saban sörgän çagımnı,
Urman kiskän avır mälne sagınam.

* * *

Taular biyek, disäm, hiç yaña bulmas,
Gayıplärlär mine fiker urlauda.
Tiräsendä vak-vak taşlar bulmasa,
Küzlärgä bärelep barmıy zur tau da.

* * *

Räncetälär sine kayçak nahakka,
Räncülärdän cankayıña kan sava.
Yaman süz - ul yaman şeştän kurkınıç,
Ezlämä dä, aña cirdä yuk däva.

* * *

İllärennän kaçıp çıgıp kitkän ir-at,
Can birä çit yaklarda yılap-sıkrap.
Gäüdäse kayta tugan yakka kabat,
Başın salırga ber uç tufrak sorap.

* * *

Böten närsägä dä ışan dönyada,
Üzeñne aldarlar dip uylama.
Tormış üze torgaç totaş aldaktan,
Ber sin genä bulalmassıñ gel aktan.

* * *

Tıştan karap keşegä sin uylama,
Här närsäse citeşter dip dönyada.
Yuk beräü dä kaygısız häm ah-zarsız,
Bändä cansız bulır ide alarsız.

* * *

Elek kürşelärgä utka kergännär,
Şunda anıñ yumartlıgın belgännär.
Keşedän bügen, sin kerep yomışka,
Alalmıysıñ çıraga ber yomıçka.

* * *

Bändä ber kol bulsa – şuña ışanam! -
Kotılalmıy bütän şuşı kısadan.
Äylänsä dä, hätta,ul zur şäheskä,
Kalkıp çıga şul ruhı berçak öskä.

* * *

Tel hakında bäğzelär läçtit sata,
Telkäyneñ kabırgasın vata-vata.
Tel nişläsen, meskenkäy, çıdıy inde,
Cibärälär, dip uylıy ul, barı hata.

* * *

Elan çaktı beräüne, tiz terelde,
Şul agudan yasalgan däva belän.
Gaybät tarattılar, ciñä almadı,
Kitep bardı ul şuşı yala belän.

* * *

Yañılışma, aldanıp niyäteñä,
Bötän närsä tabiğat kuätendä.
Äytmä sin: «Cir äylänmäs, - dip, - kiregä...»
Ul da bit şul serle köçneñ irkendä.

* * *

Kurıkma, dus, sin kışkı suıklardan,
Ul betär,tüzep torsañ, yazlar kaytsa.
Naçar, ägär yörägeñneñ türendä
Mäñge eremäs salkın bozlar yatsa!

* * *

Az bulmadı ähişlärem yäş çakta,
Utım sünep bara häzer uçakta.
Kaysı bik sak, kaysı tufrak duslarım...
Üzem yakın cibärmimen kuştanın.

* * *

Yäş balanıñ küñel türe - ap-ak käğaz,
Analar sez anı şul kileş saklagız.
Ägär ul taplansa, yırtılsa, tarkalsa,
Bar bulgan ğayepne tik aña yapmagız.

* * *

Yaşä, eşlä, kurıkma sin bernidän,
Mährüm kalırmın, dimä, öydän, cirdän...
Monda bulmasa öyeñ häm täheteñ,
Anda bar... açası gına läheten.

* * *

Çebeş kiräk bulgan öçen kargaga,
Yaman süzlär belän anı kargama.
Üzeñ citäseñ küpme can başına,
Tämle it bulsın öçen tik aşıña.

* * *

Yokı närsä? Ul tügel hiç tä imgäk.
Yokıda bar tabigıy halät, himmät.
Yokıdan soñ tändä uyana zur därt,
Hafalanma: «Yoklıy», - dip bezneñ millät.

* * *

Cil çıktı, tufrak oçtı, kerde küzgä,
Ahak yäşlärem agıp töşte yözgä.
Kaderle ul, almadım anı sörtep:
Babamnıñ canınnan yaralgan börtek!

* * *

Ayga bagam. Tulgan, ä nikter moñsu,
Yöze dä, arıgan keşedäy, yonçu.
Belmim, ul şulay cirneme sagına,
Uyıñda kaytkanmı bala çagına?

* * *

Fän öyrätte: keşe tugan maymıldan,
Minem dä uyım bara näq şul yuldan.
Maymıldan tumagan bulsa, ul kabat
Hayvanga äylänmäs ide, bahır can!

* * *

- Närsä ul tormış?
- Tormış – dönya kormış!
- Yuk, kileşä almıym! Tormış - iläk.
Körpäse kitmäsen öçen ikmäkkä,
Gadellek digän onnı tora iläp.

* * *

Ütkän könne tirgämä sin hiç yukka,
Kümep kitmäde, dip, bezne şatlıkka.
Ul barı vakıt kına häm bik iple,
Yaşäü naçarga üzebez ğayeple!

* * *

Häläl hezmät belän alsañ da yaulap,
Yaşämä baş iyep dan-kadereñä.
Galimnän ni kala, ägär ul başın
Äyländersä buş fiker kaberenä?

* * *

Sizif bulgan. Tauga taş tägärätkän.
Tik menderä almagan, häle betkän.
Bändä dä gomer buyı şulay itä,
Maksatına citälmi ülep kitä.

* * *

Biznes - diñgez. Anda yözä belü şart.
Nadannar yarga bärelep baş yara.
Halkıbız belep äytkän andıylarga:
Kergänçe annan çıgarıñnı kara!

* * *

Bik tansıkmı ikmäkkä dä tuymagan
Yalangaç tänle yarlıga azatlık?
Iştansız tängä kayış buıp yörü
Bezneñ öçen tügelder şul ahmaklık!

* * *

Yul östendä yatkan ber börtek boday,
Aña basa yazganmın sukır töstä!
Berçak min dä äylänermen tireskä,
Çıgarmın kalkıp, orlık bulıp öskä.

* * *

Äy, möhärrir, eşeñ izge, gameñ zur,
Tübänlekkä töşmä, härçak gorur bul?
Birelmä sin şaytannar kotkısına,
Tut yaktırma hak süzneñ kılıçına.

* * *

Kerpe ışana enäläre nıkka,
Taşbaka törenä taş kabıkka.
Köpä-köndez öygä kerep suyalar,
Nişlärgä soñ bezgä - gadi halıkka?

* * *

Cir tügäräk. Kem ävälägän anı?
Can tereltkän kemneñ tılsımlı kulı?
Ul da tügelme yırak yäşäeşneñ,
Bezneñ kebek, berär bähetsez kolı?

* * *

Mal yugaltsañ, kaygırma, sin, sabır bul,
İsän keşe anı kabat tabar mul.
Vöcdan yugalsa, bütän siña kaytmas,
Sine borçıp torsın kön dä menä şul!

* * *

Bu ğalämneñ başı, azagı barmı?
Ällä anıñ küñele bezgä tarmı?
Ni böyeklek küklärgä tabınudan,
Bulgaç sineñ kesä yaklarıñ yarlı.

* * *

Hätär uydan bavırına sarı savar –
Şağıyrlärneñ yazmışları, ay-hay, avır!
Häyerçedän häyer sorap almas öçen
Atılır, yä muyınına elmäk salır.

* * *

Bu zamanda namus närsä? Ul - käveş!
Bulsa da nık häm dä kürkäm bar cire,
Kigän sayın ul üz yämen yugalta,
Kigän sayın betä bara qadere.

* * *

«Elek başkort atka atlangan,
Närsä kürsä, şunı cırlagan...» -
Şulay öyrättelär, bez ışandık,
Monda bulgan ikän kem nadan?

* * *

Ber başıña kilgän kaygıñnı onıt.
Ul - kiñ küktä bäläkäy genä bolıt.
İl sau bulsın, ul häsrätkä töşmäsen,
Yazmışıñnı afättän kalır yolıp.

* * *

Akıl belän kem soñ häzer bula türä?
Akıllını zaman ügi itep kürä,
Akıllılar iza çikkän cämgıyättä
Divanaga yäşäü ciñel şuña kürä.

* * *

Cırıñnı ilt bändälär küñelenä,
Ugıñnı at ğalämneñ kiñlegenä...
Tik cavap ta, tik savap ta kötmä sin,
Alar da karar sineñ kemlegeñä.

* * *

İke ayagıñ bar tabiğat birgän,
Abına kürmä, atlap tigez cirdän.
Kay cenes ürnäk alsın yäşärenä
Yaña tugan bozauday yomşak irdän?

* * *

Cırnıñ yırtıgı bulmıy, di bezneñ halık,
Yaşägän ul moñnan läzzät, ilham alıp.
Dönyabıznı bastı gamsez, yämsez cırlar,
Betererlek tügel, hätta, yamau salıp.

* * *

“Ginuar salkın”,-dip tirgiseñ sin hodaynı.
Belmi täğaenlägän,imeş, ul här aynı...
Böten hikmät bit tabigıy yäşäeştä,
Üzeñ salkın bulma sin eştä häm histä.

* * *

Äyterseñ lä, yäşeren yarış bara:
Pıçraklıkta tizräk ciñä kem kemne?
Elek üzen hörmät itkän här keşe
Mäshärädän östen kürgän ülemne.

* * *

Yarat sabıynı itägeñä alıp,
Küñeleñä iñ yaktı uylar salıp.
Bala söygän kullar insaflı bula,
Bala söygän küñel ilhamlı bula.

* * *

Tüşämgä tökermä - töşär yözeñä,
Töten cibärmä - ul kerer küzeñä.
Can duslarıñnan baş tartma aşıgıp,
Gaybätçenıñ karap usal süzenä.

* * *

Örgän ettän kurıkma hiç vakıtta,
Ul teşlämi, tik arttan örep bara.
Saklana kür örmi iyärgän ettän,
Yaşerten tümgäk, bel, çana audara!

* * *

Berärsenä akça birsäñ äcätkä,
Alalmassıñ kabat, kalma gacäpkä!
Üçlek belän kaytarma sin äcereñ –
Beläme ni işäk tüşäk qaderen.

* * *

Yulga çıgıp, tap bulsa siña büre,
Borıla kürmä bargan cirdän kire.
Ul da – sindäy, yırtkıç, dip kara yakma,
Basıp yöri ber ük kara tufrakka.

* * *

Töten çıksa, yözgä korım yagıla,
Yaktılıkka barır yulıñ yabıla.
Kiñäşem şul: kırın eşeñ yäşermä,
Çualgan cepneñ oçı ber tabıla.

* * *

Bolıt aga tañ nurı belän balkıp,
Ällä nindi surätlär çıga kalkıp...
Tormış üze şul bolıtlarga ohşaş -
Aga ul küñelne rähimsez talkıp.

* * *

Kuñeleñne töşerdem, bugay, yalgış,
Beläm, kurkasıñ kaluıñnan yalgız.
Nişlärgä soñ? Bette şul bütän çaram,
Min bit inde küptän atılgan yoldız!

* * *

Cirdä, küktä, havada - totaş agu,
Mömkin tügelder aña däva tabu.
Ayaksız yäki kulsız tua bala,
Alarnıñ ni gänahı bar, äyt, Alla!

* * *

Igı-zıgı, şau-şudan bizde küñel,
Ärnep äytäm: nik min sañgırau tügel!
Kotılsam şul tormış gazaplarınnan,
Bulır kebek ülüe dä bik ciñel.

* * *

Äylänä Cir, ber tuktausız äylänä,
Çüp-çar öçen sin, dus, anı ärlämä.
Belsä ägär: üzendä ni kılına?..
Üze mina kuyar ide yulına.

* * *

Türä bulıp tumıy cirdä berkem dä,
Türä bulu härkemneñ üz irkendä.
Kızıkmıymın: bädräfkä barganda da
Alar bula sakçılar hökemendä.

* * *

Almagaçtan alma özelep töşkän,
Çönki anıñ üzägen kortlar tişkän.
Tırışasıñ üzgärtäm dip dönyanı,
Tabiğat korıy gına sineñ eştän.

* * *

Siherçegä birdem bügen kulımnı,
Äytäm, digäç, algı gomer yulımnı.
Matur süzlär tezde, ällä cälläde,
Şul da yuandıra ikän bändäne.

* * *

Üzenä has köye bar här äğzanıñ,
İşetmibez tavışın tik bez anıñ.
Yöräk aşa moñga urap küñelne,
İñ matur cır şunnan tua tügelme?

* * *

Ni bulsa da yazmışka yapsarabız,
Ällä yukmı bezneñ bütän çarabız?
Sizmibez dä, namusnıñ küzen bäyläp,
Vähşilek belän kıskara arabız.

* * *

Ayga bakma, ul bik ozak yäşägän,
Küpme yıl yäşene anda yäşnägän.
Birelmägän siña andıy zur gomer,
Cirdä bulgan kıskasına it şöker!

* * *

Tıp-tın küldä yırtkıç balık yuk dimä,
Büräna östendä yarık yuk, dimä.
Bürelär arasında imin genä
Yaşäp yatkan yolkış sarık yuk, dimä.

* * *

Kalfak kiyep cibärgänseñ - kileşä,
Adım sayın Alla iseñä töşä...
Min ocmahka keräm, diseñ, äy, tile,
Tere ayu tiresen kem büleşä!

* * *

Cäygor - cide nur, muzıka – cide moñ,
Cidegän yoldız, cidegän çişmä bar.
Cir astı da, kük tä cide kat, dilär,
Nigä gomer ber? Kemneñ küñele tar?

* * *

İrtä kildem mällä min bu cihanga,
Yaşädemme şuña gelän yuk sanda.
Nadannar kazandı şöhrät häm hörmät,
Şulay bulır mikän bargaç ta Anda.

* * *

Din öyrätä: «İtä kürmä hıyanät,
Sin Hodayga, ber kön kiler kıyamät...»
Min añlamıym, böten ğaläm kıyralgaç,
Kalamı soñ bezgä tiyeşle cännät?

* * *

Atlap kiläm uramnan aşık-poşık,
Küñelne biläp algan şomlı buşlık.
Ber iserek kanauda yata aunap,
Kaygısı yuk, tapkan mihnättän ışık.

* * *

- Miç çıgar! – digäç hatınım, ürtändem,
Karşı kildem, anıkınça itmädem.
Agaç kisep häm utın itep yagıp,
Yandırasım kilmäde babamnar tänen.

* * *

Gıylem kemgä kiräk bezneñ zamanda,
Tähetne yähüdlär yaulap alganda.
Tala, urla, üter - barı sin bayı,
Hämer çümer şunnan, eçeñ yanganda.

* * *

Yörägendä üçlek yörtep kem uñgan?
Saf kileş sakla küñel baylıgıñnı.
Yaratmagan keşeñ hakında uylap,
Oçıra kürmä cilgä saulıgıñnı.

* * *

Ömet, tın tormış, saulık häm batırlık –
Menä siña hıyal, canga yatarlık.
Şunnan başka tagın närsä tabarsıñ,
Sin üzeñne keşemen dip atarlık!

* * *

Yahşılık eşlä, şunda bulır himmät,
Kötmä berkemnän maktau yäki hörmät.
Küpme cannı savıktırgan Möhämmät,
Beräüdä dä tapmagan ber märhämät.

* * *

Unışlarıñnı barla, şatlan, keşe,
Bulsa alar häläl tireñcimeşe.
İsäpläp barma sin hatalarıñnı,
Anısı, dus, doşmannarıñnıñ eşe.

* * *

Korabnı saylıylar suına karap,
Kiyemne saylılar buyıña karap...
Akılıñ citmägän eşka totınsañ,
Mählük bändä, bulırsıñ barı harap.

* * *

Buldıklılık izge kürep maktalgan,
Tugrı bulu kiräk matur ğadätkä.
Yazmış siña ber uç yarma birsä dä,
Balaga suz, äyländerep şirbätkä.

* * *

Keşe kuyan kugannı kürep, tile,
Çabıp kitmä çül bürese şikelle.
Üzeñne üterügä tiñ ğadätneñ
Kemgäder dan kiterüe ikele.

* * *

Cil tarata kara bolıtnı kuıp,
Cirgä töşsen öçen kübräk yaktılık.
Bütännärgä yärdäm kulın suzganda,
Yasıy keşe tik üzenä yahşılık.

* * *

Katı çirgä däva yuklıgın beläm,
Könenä un tapkır ülep tereläm.
Min ülgäç, tufragımnan yaralgan can
Yazmışımnı kabatlar, dip köyenäm.

* * *

Kaygı kilsä, dönya bette, dip uylap,
Akılıñnı yugaltma, bulma yılak,
Baş avırtsa, hätta, çeben bezläve
İşetelä bomba şartlagan sımak.

* * *

Ğaşıyqtır Ay - Koyaşka, Koyaş - Ayga,
Hislären tik salalmıylardır cayga.
Keşe digäneñ tabına şularga,
Ällä kölep, ällä hisläre sayga.

* * *

Kemgä kiräk sineñ yazu, diseñder,
Bu üzeñä kaber kazu, diseñder.
Şiğır yazu, kaber kazu ber bulgaç,
Cirdä sineñ yäşäveñ dä töşeñder.

* * *

Häyerçeseñ, disälär, açulanma,
Fäkıyrlek sorap kilmi, şunı añla.
Üzlärenä fayda bulsa, kölsennär,
Tik käyefeñ kırılmavın belsennär.

* * *

Uñgan, dip bik maktasalar kilenne,
Peşertep kara sin täüdä belenne,
Yulga çıksañ, häyerle intekmäveñ,
Ayaklarıñnı kısıp itekläreñ.

* * *

Fän öyrätä: bu dönyanıñ küge yuk
Cisemnärneñ dä üz-ara bige yuk...
Ni kızganıç, akılnı bikli namus,
Vähşilekneñ genä hiçber çige yuk.

* * *

Mal adaşsa, kötüdän ayırılıp,
Yulın taba, üzen bäladan yolıp,
Adaş, bändä, yıgıl, tor, atla arı,
Kala kür, zinhar, barı yulçı bulıp.

* * *

Çıkkan cirdä saf bula çişmä suı,
Arı akkaç, kimi täme, yarsuı.
Yäşi-yäşi his sünä, buın kata...
Därt betä, dip uylauıñ bulır hata.

* * *

Cil faydalı saf kileş issä genä,
Cir faydalı igene üssä genä.
Kem yahşılık turında küp söylänä,
Eşli anı bütännär isäbenä.

* * *

Täräzädän kerde dä bal korto bezläp,
Äy, totındı oçarga öyne iñläp.
Ya, Rabbım, kem canı şulay şaşına,
Üzeneñ yugaltkan iyäsen ezläp?

* * *

Öyrändeñme sandugaçlarnıñ telen,
Öyrändeñme almagaçlarnıñ telen?
Öyränsäñdä añlamassıñ alarnı
Belmi torop atañ-anañnın telen.

* * *

Göl utırttım, ul üste, çäçäk attı,
Şunıñ belän könnärem buldı yaktı.
Gölem şiñä, tuktat, tapçı ber cayın,
Mäñge sinä tabınırmın, Hodayım!

* * *

Küzemne yomarmın ber vakıt min dä,
Kalmas tormışnıñ avır yöge iñdä.
Ni äytermen sorasalır tegendä:
Şul hälgä töşteñ, - dip, - kaysı ildä?

* * *

Minem duslar küptän rähät yal itä,
Yannarıma üzem bargannı kötä.
Barır idem, alar hakında kem soñ,
İskä alıp, ğadel kaläm tibrätä!

* * *

Hiç yukka kükräk sugıp yöriseñ gel,
Sin biredä berkemgä kiräk tügel.
Yañılış tapkan anañ monda sine,
Namuslılar öçen tamug bit bu il!

* * *

Kart anasınnan ğarlänep kız bala
Çit keşedäy ber çittän atlap bara.
Äy, çibär, uyıñ belän alga kit tä,
Sin üzeñ şul izge can bulıp kara!

* * *

Ülgäç, färeştälär sorasa minnän:
- Ädäple bulırga öyrändeñ kemnän?
Äytermen:
- Kürep ädäpsezlär eşen,
Kiregä sabak aldım üzem öçen!

* * *

Çitkä tipmä, kirägermen ber min dä,
Bit äüliyä tügel cirdä här keşe.
Çabata kiyü öçen dä ayakka
Bulırga tiyeş ike par kärkeşe.

* * *

Keşe - moğciza. Anı bulmıy añlap.
Gomer itä ul üzen-üze aldap.
Ber kart äytkän ülgän çakta tutaşka:
- Tüşläreñ sineñ, - dip, - ohşaş koyaşka!

* * *

Yözep çıga algan keşe İdelne,
Min tüşäktä hälsez yatar idemme?
Agulandı böten dönya, il game...
Kiläçäkkä şuldır bezneñ yöz yäme!

* * *

Yaz... Sası is, ata-baba belmägän.
Yaz... Sıyırçıklar da bıyıl kilmägän.
Belmimen närsä buldı tabiğatkä,
Yäşibez önsez, ohşap sukbay etkä.

* * *

Ciñel tügelder adämgä ülülär,
Nindi çirdän ülüeñne belülär.
Yöräk ärni, can özelä, tüz genä...
«Tüzü» digän närsä bit ul süz genä!

* * *

Atam yäşen uzdım inde min küptän,
Ber uylasañ, şuşı gomer dä citkän
Korban bulgan atam ile hakına,
Ä min närsä kaldıram soñ halkıma?

* * *

- Et sin! - dip tirgi ber ir ähişen,
Räncetä ul mesken etneñ şähesen.
Namussızlık, eçkerlelek etkä yat,
Tugrı dus ta ul, belmäüçe hıyanät.

* * *

Büre balası, bürekkä salsañ da,
Karıy, dilär, urman yagına taban.
Bändä balasın bişekkä salsañ da,
«Uram» yagına karıy - şul bik yaman!

* * *

Şundıy sorau birsäm sezgä gacäpme:
Sakal üsterü akıllı ğadätme?
Käcäneñ dä bar bit andıy sakalı,
Tik annan hiç artmıy, nikter, akılı!

* * *

Matdä - berençel! - digän materialist,
- Yuk, ideya! – digän kızıp idealist.
- Alaysa, şampan aç ta, bir isbatlık:
İdeyañne böke itep şunda tık!

* * *

Añ yugalgan. Buşlıkka oça gäüdäm.
Üzem barı şunı küzätäm ürdän.
Moğcizamı? Äye, canım ayırılgan...
Äytegezçe, monı nindi fän kürgän?

* * *

Östemne açmagız, yomgaç küzemne,
Doşman kürmäsen sargaygan yözemne.
Kalasım kilä alarnıñ isendä
Barı üzemneñ elekke tösemdä.

* * *

Karap kiläm, elekkeçä karlıgaçlar
Oya yasıy ikän tekä yarnı tişep.
Äy, bändäm, bezgä dä bit küptän vakıttır
Eş başlarga küktän izge cirgä töşep.

* * *

Basıp toram, kaber östeñ göllär genä,
Koşlar suza ilhamlı şat köylär genä…
Añlamassıñ, bu terelär ile mikän,
Ällä inde bez, terelär, üle mikän?

* * *

Borçulı uylarım berçak betärme?
Bar bulsañ, yäşermä, zinhar, äyt, Täñre!
Dönyabıznıñ kalmadı ber paq cire,
Yaman çirdän dä yaman bit ruh çire.

* * *

Tauga mensäñ, siña huca sukmagıñ,
Moñaça sin anı sanga sukmadıñ.
Mengändä dä, töşkändä dä härdaim
Kiräk anı yugaltmıyça atlavıñ.

* * *

Yazgannarım barısı da altın bulmas,
Keşelärneñ küñelenä yalkın bulmas.
Fikerlär dä kabatlanır, bulmas tıyıp,
“Kıskalıkta – ostalık”ka bulmıy sıyıp.

* * *

Elek yeget kızga çäçkä birä ide,
Möhäbbätneñ yämen şunda kürä ide.
Bügen yeget büläk itä mahra kızga…
Beräü dä sanamıy monı ählaksızga.

* * *

Beräülärneñ arpa çıkkan küzenä,
Beräülärneñ sıtkı çıkkan yözenä…
Zarlanalar, citkännär ülär çikkä,
Yaman çirle min kölep toram çittä.

* * *

Çibärlärne ezlämä sin, östen kürep,
Adäm zatı yämsez bulmıy maymıl kebek.
Gadi zatnıñ tap sin ber matur sıyfatın,
Şuşı sıyfat barısın da kitär kümep.

* * *

Sıbaylılar elek timer kiyem kigän,
Bu mäsälä bezdä bügen dä küp kırlı.
Hatın-kızlar äyländelär Dartanyanga:
İtekläre bot töbennän häm şporlı.

* * *

Tıştan matur kürengängä ışanma,
Här übärgä ürelgängä ışanma,
Kayçak tar bula kilbätle kiyem dä,
Kimçelege bula iñ şäp köyneñ dä.

* * *

Kaytarıp bula taşkınnar kuäten,
Belsäñ yarlarnı nıgıtunıñ räten.
Kükräk kiyerep alga bar sin, bireşmä,
Işansañ döreslegenä niyäteñ.

* * *

Közge yafraklar oçalar böterelep,
Kızgılt-sarı alar, betmägännär kibep.
Güyä çal çäçle babaydan – minnän kölep,
İñ soñgı yıllarım koyılalar kebek.

* * *

Şämneñ mayı cilber-cilber itep yana,
May tamçısı, küz yäşedäy, tıp-tıp tama.
Ul süngänçe fikereñne yazıp beter,
Ölgermäsäñ, karañgıga sin sıltanma.

* * *

Min yulçımın – ülem-yaşäü arasında,
Här adımım ütä alar karaşında.
Minem kebeklär çamadan tış küp sımak,
Ä min - yalgız! Dulkın östendä çüp sımak.

* * *

Kart atnı aşatmıylar yök tartırga,
Telär idem sine şuña ohşatırga.
Elek şulay bulgan, häzer ömet itmä,
Kart atnı da suyıp ozatalar itkä!

* * *

Köz citkändä härkem kışka äzerlänä,
Zatlı itek, bürek... tunı kiräk yänä.
Miña kiräkmi zatlı kiyem, yuk tunım...
Kötäm göllärneñ kabat çäçäk atuın.

* * *

Yat kuldan aşamıy häm eçmi kır kazı,
Anıñ canın cılıtmıy keşelär nazı.
Tik yort kazı kuldan aşıy häm simerä...
Ni kızganıç, monı keşe üzläştera.

* * *

Ber koş bar - Lotos! Ğadäte kotoçkıç!
Kükäy salıp ata koşka taşlap kitä,
Häm taba bütän yar - yıl da şulay itä…
Azgın analardan kem soñ ädäp kötä!

* * *

Söylilär: «Ul popugay añlı, zihene şäp,
Äytä belä ül här süzen ülçäp!..»
Şulaydır. Tik keşene kabatlıy yattan,
Saklıy kür, Hoday, şuşı kuşamattan!

* * *

Här täülektä dusım kilä yanıma,
Yakınlıgı señgän minem kanıma.
Annan başka min uysız häm yätimmen,
İseme dä şundıy, matur - Aylı tön!

* * *

İke yakta, cäygor sımak, ike küper,
Keşe anıñ iñ caylısın saylap ütär.
İke yazmış - ike küper yuk bändädä,
Ber yazmışıñ, belmässeñ, kaylarga ilter.

* * *

Tıñlaşmasa sabıy bala - cikermä,
Kayış yäki kulıña irek birmä.
Mavıktıra bel, katı bul häm yarat,
Barı anıñ ruhın kimsetä kürmä.

* * *

Bala küñele - çiksez katlaulı ruh,
Häylä, tärtip, çıdamlık häm añlau kiräk.
Nänilärneñ ruh dairäsen belü öçen
Aña bala küze belän karau kiräk.

* * *

Üze çirle, ä uraza tota karçık.
Şayartam: «Kapkalap al sin, - dim, -kaçıp…»
Karçık citdi: “İnanu ul uyın tügel,
Sin dä Alla rähmäten alırga aşık”...

* * *

Naçar töş kürsäm, eşkä barmıy kulım,
Yahşı töş kürsäm, uña barır yulım.
Ä inde hatın-kız söysä töşömdä,
Çir kilä ikençe könne önemdä.

* * *

Suda balta kaynatudan aş bulmas,
Küpme izsäñ dä kamırnı taş bulmas.
Ber-bereñä yul kuymasañ ğailädä,
Här eşne başlap yörüçe baş bulmas.

* * *

Kıçkırınu ğadäte ul köçsezläktän,
Dimäk, moñda akıl yagı tezgä tipkän.
Tirän yılga ber tuktausız önsez aga,
Tik say yılga, tavışlanıp, kükräk kaga.

* * *

Yaña yıl. Ä ber käyef yuk, uylandıra,
Yörägemne nindider şom tırnap tora.
Hämereñ dä köçsez anıñ karşısında,
Rähät bulır tösle, hätta, ülsäñ şunda.

* * *

Min şiğırne yazmıymın hiç ireksezläp,
Niçekter ul üze taba mine ezläp.
Şuña alar törle-törle, göllär kebek,
Berse yılıy, ikençese karıy kölep.

* * *

Tabibka kerdem. Ni hikmät - yılagan!
Yäş tüger, dip, ul da kem soñ uylagan?
Keştäktä, dilär dä, keşe kaygısı,
Siña küçä ikän anıñ kaysısı.

* * *

Kurkıp yäşäü kiräk tügel tänkıyttän,
Şörlägän şikelle teşläüçän ettän.
Ägär küneksäñ şul naçar halätkä,
Äylänä dä kuya ul töp ğadätkä.

* * *

Ata süzen hörmät itmäü – ber bäla,
Ana süzen hörmät itmäü – meñ bäla.
Yazmışıñnı cimersä ahmaklıgıñ,
Üzeñnän tış berkemne ğayeplämä.

* * *

Soñgı tapkır küzlär yaktı köngä baga,
Tön karası kilep citkän, kanat kaga.
Bu kön miña närsä birde? Ber cır tudı...
Tik, nigäder, yañak buylap yäşem aga.

* * *

Äy, keşem, yäşiseñ nik şulay tınıç?
Kürmiseñme kemgä yanavın kurkınıç?
Yaman cannı üsteräbez maktap, zurlap,
Akıllını üteräbez tukmap, hurlap.

* * *

Akça kiräk, barı akça, akça, akça...
Keşe uylıy häzer şulay torsa-yatsa.
Kayda iman, kayda namus häm itäğat?
Baylar bayıy ala-ala açı läğnät!

* * *

Gaybät satma, bu matur da, bu yämsez, dip,
Äytmilär bit, bu canlı da, bu cansız, dip.
Yaratmıym min ber dä şulay söylängänne –
Börtekläp karamıylar bit säylännärne.

* * *

Minem öçen baylık buldı buy citmäs ür,
Näselemneñ bayuga hiç talımı yuk.
Keşe talap bayıp bula – ciñel bähet,
Bu bähetneñ kiläçäge – tamırı yuk.

* * *

Üzeñnän soñ adäm zatı ällä küpme
Şatlık, kaygı, sagış häm gaybät kaldıra.
Bu yañalık tügel. Şunı uylap, zinhar,
Yörägeñä bügennän ük kan saudırma!

* * *

Ata-ana kiräk tügel kay ber balalarga.
Ülsennär dä baylıgı kalsın alarga.
Äz kaldırsañ, alar äzer kabereñnän
Çokıp alıp, hätta, käfeneñ talarga!

* * *

Yaman uylar kilde başka, izä genä,
Tormoş ütte tämam minem üzägemä.
Yartı mäyet idem elek, inde hazer
Minnän kaldı, bugay, yämsez şäülä genä.

* * *

Karap toram cirgä: küpme can iyäse!
Ber-bersenä kilmi hiç tä baş iyäse.
Kaysıları ber kön yäşi, yäki ber ay...
İbliskä nik ozın gomer birgän Hoday?

* * *

Munça kerdem, tazarındım, kiyendem,
Kızın kötkän yeget sımak söyendem.
Telägem şul: kitkändä dä tegendä
Bulmasın ker zatı ruhta häm tändä.

* * *

Öyrätergä mömkin teläge bulgannı,
Fän serlären belergä äzer torgannı.
Mänsezlärgä ügetläülär yukka gına,
Kem kiderä yügän atnıñ art yagına!

* * *

Sukırdan kölmägez, ul bezdän küzleräk,
Bändäneñ kemlegen añlıy ul bik ziräk!
Tavıştan bilgeli yöz, buy, ruh häm tänne...
Siña tap şul citmi, äy, küzle äfände!

* * *

Keşelärdä yugala irlek, analık! -
Dönya nişlär berçak tämam kısır kalıp?
Bälki, fän bu cähättän kalır yolıp:
Tıçkanga bezneñ “mayanı” salıp!

* * *

Min ışanam fängä häm tabiğatkä.
Hätta ki etkä - bulsa yahşı niyättä.
Işanmıym tik izge bulıp kılanganga,
Alar häväs akçaga häm arzan danga.

* * *

Keşe üze korıta bit üz dönyasın,
Üzeñnän soñ ni kalırın kem uylasın!
Tugaylar da, hätta, äylängän çüplekkä...
Küpme tüzär cirebez bu vähşilekkä?

* * *

İrtük nikter minem küñel bügen moñlı,
Tırnıy kebek cannı hätär kaygı kulı.
Häsrät kilsä - miçkä-miçkä, şatlık – uymak...
Äle kaysı bulır ikän mindä kunak?

* * *

Kük nişläde? Yazdan yañgır yauganı yuk.
Mondıy hälneñ bik küptännän bulganı yuk.
İgen yana, ülän kibä... Kiräk koyın!
Bezdän bigräk cirebezgä çiksez kıyın.

* * *

Kaynap kibä tösle kanım tamırlarda,
Şuk cil isä kısır kalgan kiñ kırlarda.
Ber kart kulın kükkä suzgan: “Äy sin, Alla,
Canımnı al, tik üçeñne Cirdän alma!”...

* * *

Ispay, çibär, süzçän mäcles tabınında,
Çakıra gel maturlıkka tabınırga.
- Sufi! - dilär, maktıylar alda, artında...
Tugız bala yätim üsä dürt hatında.

* * *

Utta, suda çınıktıralar timerne,
Häterlätä bulır bu bezneñ gomerne.
Tik ber vakıt saftan çıga nıklı timer,
Ülem belmi ile öçen yäşägän ir!

* * *

Dönya häyran: “Kitlar kötüläre belän
Diñgezdän korı cirgä taşlanıp ülgän!”
Ä beräü üzen betergän - halık häyran:
Gayıpli, tirgi: “Yaşäüdän tuygan, hayvan!”

* * *

Äytälär: “Balanıñ küñele - pıyala,
Saksız kagılsañ ul bik tiz uala!..”
Belmim niçek bulgandır elek, ä häzer
Kiresen raslarga bala üze äzer.

* * *

Bala biştä: ana iñ izge can aña,
Bala unda: ana aña ber tomana.
Bala utızda: ana äylänä kolga,
Bala illedä: ülgän ana - Alla!

* * *

Cırlar kitte yırtık-portık - ni köy, ni süz...
Moñ çişmäse bulır ikän şundıy yämsez!
Härber “cırçı” üzen sanıy zur yoldızga,
Sizmilärme, yöräkläre tindäş bozga!

* * *

Türä idem, ähiş-mähiş küp buldı,
Bar ide äzerlär übärgä kulnı.
Eştän kittem. İnde minem eş harap:
Tege “duslar” ütälär çitkä karap.

* * *

Böten närsä vakıtlı bu tormışta,
Üzeñne böyek sanarga tırışma.
Bügen sin - türä, çabatañ gel türdä,
İrtägä küzgä çalınmas çüp cirdä.

* * *

Masayma sin, yauladım, dip, zur tähet,
Tähettä tügelder, duskay, çın bähet.
Bähet - ul yäşäü halık arasında,
Bergä kürü agın da, karasın da.

* * *

Moda dip bändälär kiyenä ber törle,
Kırnı baskan çüp üläne şikelle.
Kayda-monda neçkä zävıq, kayda ählak?
Kızganıç: şulay milli ruh bula hälaq.

* * *

Türäne kuyalar buy-tösenä karap,
Şunıñ belän bändäne itälär harap.
Tänneñ çibärlege kürsätmi akılnı,
Atnı saylıylar barı teşlären karap.

* * *

Bik tä yarata, ahırı, yazmış mine,
Avırlıklar östäp tora ul härkönne,
Keşelärdän yärdäm kötmäs divana min,
Üz yaramnı üzem bäyläp yuanamın.

* * *

Cıyıp kabam min ikmäkneñ balçıgın da,
Onıklarım kölep karıy miña şunda.
Kem ğayeplär alarnıñ bu holıkların?
Kürmägännär belmi azık kıtlıkların.

* * *

Gomer buyı mine borçıy ber sorau,
İnde çäçlärgä töşep bette kırau.
Möselmannar ille itte urıslarnı,
Kayçan, kem tülär ikän bu burıçlarnı?

* * *

Här närsädä citmi miña tik ber minut,
Şul tora baş oçımda gazrail bulıp.
Kitkändä dä şulay bulır: belep toram,
Şuña iblisne aldar öçen häylä koram.

* * *

Yomşaksıñ, dip aşıkma sin bitärlärgä,
Davıllarga bögelä kayçak imännär dä.
Här vakıt gorur yäşäp bulmıy cirdä,
Şäfkat kötä başın tübän igännär dä.

* * *

Şır tilelär arasında ber üzeñä
Akıllı bulıp kılanu kiräk nigä?
Ahmak belmi akılnıñ närsä ikänen,
Ul, barıber, tik üzençä karıy siña.

* * *

Dönyanıñ kızıgı, yäme kalmadı,
Kem avızga alsın çerek almanı?
Minem öçen bar yuanıç - kalämem,
Anıñ aşa sezgä bara sälamem.

* * *

Häter - här keşeneñ iñ hätär doşmanı,
Şuldır, küräseñ, bezgä yazmış kuşkanı.
Yäşim, disäñ, uylap kına yahşılıklar,
Cannı telä iskä töşep şakşılıklar.

* * *

Kart keşelär öçen yäşlär - açıgan bal,
Yäşlär öçen kart keşelär - sasıgan bal.
Açıgan bal äybät tä bit härkem öçen,
Eçep bulmıy, ciränderä sasıgan bal!

* * *

Saban tottım, peçän çaptım, at karadım...
Atasızdan här eşkä irtä yaradım.
Tik, nigäder, şul vakıtlar sagındıra,
Tatısam da kübräk yahşıdan yamanın.

* * *

Arakıda bändä täüdä şatlık kürä,
Annan batır, annan bahır töskä kerä.
Üze haman, kübek çäçep, ätäçlänä,
Ä berazdan ber yavız canga äylänä.

* * *

Bändä ülgäç,kükkä oça, di, canı,
Berärseneñ monı kürgäne barmı?
Üze tuıp uskän cirdän vaz kiçep,
Kitä soñ ul niçek küklärgä küçep?

* * *

Noy köymä yasaganda, ulı kölgän:
“Nigä kiräk? Çüldä su yuk bit!” - digän.
Tizdän çülne su baskan – afät kilgän,
Tege bahır şul suda batıp ülgän.

* * *

Şatır-şotır kisälär botaklarnı,
Keşe öçen ällä kük yöze tarmı?
Tabiğat kürkäm itkän här agaçnı;
Adäm üze nişlär, kiselsä... başı!

* * *

Tege dönya, bu dönya, sihri serlär...
Moña niçek karıy ikän ğalim irlär?
“Hikmät fändä!” - şul bulır alar süze,
Tik açılmagan yoldız bit fän üze.

* * *

Dönyanı bastı siherçı, şamannar...
Bu zatlarnı bügen kemnär yamanlar?
Bolgançık suda balık totkan kebek,
Alar öçen äl dä cirdä yalgan bar!

* * *

Häterlätep kanlı sugış korbannarın,
Ber-ber artlı saftan çıga äğzalarım.
Fizik yaktan tänem inde yuk ta kebek,
Sizäm barı kaytöştäder ruhım barın.

* * *

Küpme kaygılı süz şuşı däftärdä,
Aptırarsıñ sanap çıksañ ägär dä.
Süzlär belmi kölärgä häm yılarga,
Açulanırga urın yuk alarga.

* * *

Kür, sargaygan yafraklar koyıla cirgä,
Cılı ezlägändäy sıyınışıp bergä.
Şul yafraklar bez bit, belmiseñme, karçık!
Bula ikän bu afättän niçek kaçıp?

* * *

Sorama sin: “Başına kilgän, - dip, - kemneñ? ”
Hökümät uylap çıgargan Kartlar könön!
Yardäm, dilär, läkin şunısı bik säyer –
Tıçkan küzenä kırıp salırlık häyer!

* * *

Avgust başı. Häyran kaldım şunı kürep:
Ber botakta al almalar tora kölep,
Häm şunda uk yäş börelär çäçäk atkan –
Tabiğatme, almagaçmı - kem sataşkan?

* * *

Bähet süzen üze uylap tapkan Keşe,
Aldau öçön üzen, naçar bulgaç eşe.
“Bähet, - digän, yartı kisäk ipi tapsa...
Bu süz hakı bügen - barı kanlı akça!

* * *

Çübek çäynäp säyäsätçe bulasım yuk,
Min – yazuçı, canga gönah cıyasım yuk.
Matur säyläp ilen satkan bändälärdän
Kurkıp kalıp, kalämemne kuyasım yuk.

* * *

Tormış tora yahşılıktan, yamanlıktan -
Äyterseñ lä, tön kilä dä ata alsu tañ!
Ämma berçak barısı da onıtıla.
Onıtılmıy tik şul - kemeñ yalgız kala.

* * *

Tönge yäşen. İnä ezläp bula cirdän.
Kolak tona kük miçkäse tägäräüdän.
Äy, kurkınıç! Tuktap-tuktap kuya yöräk...
Mondıy häl dä kiräkter şul siräk-miräk!

* * *

Yörägem yırtıldı, gazrail aldımda.
Soñgı yul bülmäse. Duslar yuk yanımda.
Häm şunda añımda şiğri moñ yarala,
Çiremne onıtam, gazrail yugala.

* * *

Äkiyätlär tugan iske Hindostanda,
Üz hıyalın halık kürgän şul tılsımda.
İnde izge äkiyätlär dä iskerdelär,
Hıyallar da kaldı şomlık koçagında.

* * *

Sin yukka yış bagasıñ, duskay, közgegä,
Här törle isle may sörtäseñ yözeñä.
Yözdäge sır närsä? Borçılır urın yuk!
Canıñda bulmasın tik yämsez cıyırçık.

* * *

Hönäreñ häm holkıñ nindi sineñ, dip,
Tormagız da sez minnän sorap berük.
Min – sänäkneñ ber oçlı cäbe, dimäk,
Türälär öçen usal ber et sımak.

* * *

Häyerçegä cil karşı, digännär elek,
Bälki, äytkännärder belep yäki kölep.
Häzer berkem dä açu saklamıy cilgä,
Çönki häyerçelek üze kilde ilgä.

* * *

Dönyada iñ hätär ülem koralların
Uylap tapkan usal urıs patşaları.
Maktap-maktap bügen kütäräbez kükkä,
Şulay üzebezne çıgarabız... çüpkä.

* * *

Faraonnar piramida tözetkännär,
Şunda mäñge yäşärgä ömet itkännär.
Bezdä dä bit tözetälär “piramida”,
Halık soñgı akçasınnan kıla fida!

* * *

- İleñ barmı? - dip sorama sin minnän,
Teleñ barmı? - tip sorama sin minnän.
İle yuknıñ tele bulmıy, şunı bel,
Tele yuknıñ ile bulmıy, şunı bel!

* * *

Malnı taba uñgan adäm köç,tir belän,
Tiñläşergä tırış, yäş dus, şul ir belän.
Häläl bulmagan mal tös birmi ir-atka,
Atañ ülep, mal kalgannı kötep yatma.

* * *

Hatın-kızlar gaybät sata, dilär - yalgan!
Ul çüpne çıgarmıy hiç tä busagadan.
Beläsegez kilsä, tel bistäse – irlär!
Alar bulmagannı da arttırıp söylär.

ROBAGIYLAR
(RUBAİ)

* * *

Äy, sin, bändäm, köndez eşlä köç-tir tügep,
Tönlä yokla izräp, tatlı töşlär kürep.
Şul kanunnı bozsañ, çirgä sabışırsıñ,
Ruhıñ sınar, käyef bötär häm arırsıñ.

* * *

Akıl häm añ biräm, dipme küselärgä,
Hoday alarnı dus itkän keşelärgä.
Şul tırışlık bulmagan hiç tä yukka:
İkese dä tigezläşte şakşılıkta.

* * *

Bähet vak-vak şatlıklardan toradır,
Şatlık vak-vak saflıklardan toradır.
Adämi zat gomer buyı alarnı
Vak-vak nurlar kisägennän cıyadır.

* * *

Sayrıysıñ kiläder sandugaç bulıp,
Oçasıñ kiläder karlıgaç bulıp.
Ä üzeñ, duskay, yäşiseñ haman
Sazlıkta müklängän ber agaç bulıp.

* * *

Bassa da dönyanı usallık häm mäker,
Keşedä şäfkat hise betmägän, şöker!
Ber fäqıyrgä teläsäñ sin izgelek,
Üzeñçä it, tıygan kanunnarga töker!

* * *

“Ul hayvan bit!”- dibez naçar bändälärgä,
Haklıbızmı alarnı şulay ärlärgä?
Hayvannar bit insaflılar, mäkersezlär,
Alarnı mıskıllau tügelme ul süzlär?

* * *

Kızganıçtır tiyen sanap ütkän gomer!
Kemgä hacät altınga ohşagan timer?
Minem öçen barınnan qaderle buldı
Uçaklarda bäräñge peşergän kümer.

* * *

Uylamagız, bu zarlana, dip, tormıştan,
Andıy hislärdän azatmın min tumıştan.
İl tarkaldı, halık gamsezlektä haman,
Yardäm itär ämälem yuk, şul bik yaman.

* * *

Beräülärne namussızlık bay yasadı,
Akılların şul baylık yuıp taşladı.
Öydä saklıy alarnı zur timer işek,
Bala-çaga urınında - usal köçek!

* * *

Uyna äle kurayıñnı, köyen suzıp,
Ber cırlıysım kilä şul moñga kuşılıp.
Tik kurayıñ bulsın tugaylarda üskän,
Çäçäk nazın, ciläklärneñ tämen eçkän.

Bagdad yana... Hava yana, adäm yana...
Yukka çıga izgelärneñ kaberläre.
Şulmı möselmannıñ böten gorurlıgı,
Yankilarnıñ islam dinen qaderläve?

* * *

El buyına akça cıyıp bürek aldım,
Şunıñ belän türämne kaygıga saldım.
Anıñ bürek kaytış ide, şuña kürä
Ciñel akıl belän uylap, eşsez kaldım.

* * *

Bähäsläşäm dönya belän, üzem belän,
Berkemgä dä fayda yugın üzem beläm.
Ällä inde karargamı barsına da
Yöräk belän tügel, sukır küzem belän?

* * *

Azatlık häm irek - igezäklär kebek,
Bözneñ ildä alar - kaşı töşkän yözek,
Teleñne tıy, yalagaylan, bul sin satlık...
Ällä kayçan gürgä kergän izge haklık.

* * *

Tellär bäydä, kullar bäydä, ruhlar bäydä,
Nişlärgä tiyeş soñ mondıy häldä bändä?
Üzem äytäm: cavap ezläp busalanma,
Bäydä totsañ, yuaş et tä usallana.

* * *

Duma türenä ürelä şikle zatlar,
İlne upkınga taşlagan demokratlar.
Mesken halık kötä ala nindi yärdäm,
Sarık tirese yabıngan bürelärdän?

* * *

Berär vakıt bu tabında mullık bulır,
Bar yakınnar cıyılışıp doga kılır...
Bälki, mine häterlärlär, şuña kürä,
Äydä, bernö tüñkärikçe ayagürä!

* * *

Karañgıda cirdän inä tabıp kara,
Şul inäne küzläp, töymä tagıp kara.
Karañgılıknı añlarsıñ barı şunda:
Gomer buyı şul yäşäüdä kalıp kara!

* * *

Kürşe kürşedän könläşä, dus - dustan,
Canga señmägän bu ğadät tumıştan.
Elek ömä yasap öylär salgannar,
Yam tapkannar şulay tormış kormıştan.

* * *

Sikergändä uyla kayda töşäseñne,
Taş atkanda kemneñ başın tişäseñne...
Tekä taudan şuıp töşü ciñel dä ul,
Canıñ söyräp, uyla, kabat menäseñne!

* * *

Ul üz çiren bastı açı hämer belän,
Belep ara kıskaruın kaber belän.
"Ülmiseñ dä bit!"- dip sükte anı ulı...
Tik tizdän üzen dä tarttı zirat yulı.

* * *

Möselmanda yäşäp kilä şundıy ğadät,
Belmässeñ hiç: ällä hacät, ällä ädäp.
Munça tözi, miç çıgara, parlıy millek...
Şunda erep yukka çıga bar min-minlek!

* * *

Üz telemdä säyläşäm min onık belän.
Bildäleder, beraz gına notık belän.
"Äye! "- dimi, "Da-da!” - di ul, mörtät, haman.
Nişlärgä soñ? Gönahnı östemä alam.

* * *

Buyau cene kagıldı. Barısın da...
Buyıym koymasın, öyneñ burasın da...
Battım töslärgä baştan-ayak,
Şatlanam - bu küz buyaudan yahşırak!

* * *

Maktanmagız, bezdä hokuk - iske yurgan,
Tartkalaşıp öç keşe yabına torgan.
Kem urtada - rähät, tirläp-peşep yata,
Ä kem çittä - kaltıranıp öşep yata.

* * *

Radio söyli: "Bezdä tormış al da göl».
Yanäse dä hiç tä zarlanırlık tügel…
Ä keşelär başın vata torsa-yatsa:
"Kaydan tabırga ikmäklek un sum akça?"

* * *

Tabışmaktır keşelärneñ kiläçäge,
Keşe sanı kimüdäder küräçäge...
Berçak betsä tereklekneñ canı – yäşlär,
Elekkeçä hayvannarmı cirdä yäşär?

* * *

Bar serlären fängä aça cirlär, küklär,
İnde Ayga karap örmi, hätta, etlär,
Ä şulay da cen-pärigä ışanunı
İmanga kaytu, dip, sanıy häzer küplär.

* * *

Möselmannıñ böten hästäre - aşauda,
Eçe üsä, tuktata almıy kırşau da.
Şulay yıllar häm ğasırlar ütep tora.
İl başında gelän köferlär utıra.

* * *

Hätta tıçkannar da tarata yaman çir:
Vakıtsız ülä küpme bala, ana, ir!
Halıknı yuk itü öçen kiräkmi sugış,
Bu hakta böyek Darvin uylagan yalgış!

* * *

Bik küñelle ber küreneş haktır kışka:
Bala-çaga kar bäreşep uynıy tışta.
Nik soñ olılar da şulay ciñel genä
Köç sınaşmıy ikän här hätär alışta?

* * *

Yap-yäş soldat atlap kilä şagır-şagır –
Ärnep ıñgıraşa protez şıgırdavı.
Çeçnä büläge şul ayak avazınnan
Ciñelräkter canga, hätta, teş sızlavı.

* * *

Bu dönyada här närsäneñ üz tele bar,
Üzençä añlaşa çäçäklär, yafraklar...
Bändälärneñ dä tele bar söyläşergä,
Tik nigäder añlaşalmıy alar ber dä.

* * *

“Tarih” bitenä yazılgan minem isem,
Läkin moña hiç tä kitmi minem isem.
Här yılganıñ akkan suı taşkın bulmıy,
Şiğır yazgan härber ädip Puşkin bulmıy.

* * *

Yazlar yämle, yazlar – yäşlek töse, dibez,
Güyä aña şul sıyfatlar has nibarı!
Gailädä bulgan kebek, anda da bit
Bulıp tora adaştırgıç burannarı.

* * *

Nindi tavış? Yuk, tügel bu kala şavı.
Tirä-yaknı basıp algan çäükä yavı.
Ber tuktausız çırkıldıylar, güyä, antlar
İtä-itä, buş süz söyli deputatlar!

* * *

Yoldızlarga karap uylanam min kiçen,
Elmayalar alar kemgä, närsä öçen?
Küräseñ, alar da üzara ğaşıyqtır,
Şuña küñelläre tulı şatlıktır.

* * *

Mondıy hälne kürmägän hätta igençe,
Dönyanı karga kümde İkemeñençe!
Amerika kargana, Aziyänıñ üz zarı...
Körttän başın suzgan - Räsäy kölä barı!

* * *

Onık çirli. Äyterseñ, ul ut yomgagı.
Zäñgär küzlär mölderägän: "Tatay, tagı!"
“Kütär!" - di ul, bitne sıypıy, übep ala.
Nik min tügel, sabıy şulay izalana?!

* * *

İseñdä tot, bulsañ da sin kayda gına,
Tatlı şärab adäm öçen fayda gına.
Aş aldınnan tämen tatıp kuysañ az-maz,
Kan kuyırmas, köç östäler, çireñ azmas.

* * *

Min gadimen, min yarlımın, dimä berük,
Akça cıy da alıp cibär ber şäp bürek!
Kıymmätle bürekne bezdä tiz kürälär,
Baş iyep sälamlıy hätta zur türälär.

* * *

Zayaga yäşälde, dimä, duskay, hiç tä:
Ellarıñnıñ avırlıgın tot sin istä.
Ülem kötmä, üze kiler, ä älegä
Kuray al da moñnar tarat sin ğalämgä.

* * *

Bäten närsä ber-bersenä bäylängänder,
Şuña ğaläm berbötengä äylängänder.
Bozabız da şul bötenlek kanunnarın,
Kemgä säylärgä bölmibez küñel zarın!

* * *

Buldı, bugay, bu tormışta barısı da –
Eşläremneñ akları da, karası da.
Minem öçen bik qaderle härkaysı da, -
Hätta uña almas yöräk yarası da.

* * *

Puşkin, Tukay... bu gorur gadi isemnär
Küñellärdä koyaştay yäşi haman da.
Şul isemnärne işetü - üze şatlık,
Tukaylarga mohtac bulgan bu zamanda.

* * *

Utırsañ sin çit keşeneñ arbasına,
Işanamın anı maktap barasıña.
Läkin maktaunı här keşe betmi önäp,
Canga azık - säyläşä belü dä cünläp.

* * *

Çana tabanı tuzmaska timer kiräk,
At toyagı bozılmaska daga kiräk.
Yullarınnan yazmas öçen balalarga
Ata-ana birgän izge doga kiräk.

* * *

Almagaçlar yazın çäçäk atmadılar,
Ä şulay da buy-töslären sakladılar.
Duçar bulgaç kısır hatın yazmışına,
Keşelär dä söyep-nazlap bakmadılar.

* * *

Ber yäş kilen sudan kayta çişmädän,
Tamçı suın da ul çitkä tükmägän.
Tulı çiläk!.. Ohşaş tulı bähetkä,
Artıgın sin tormıştan ömet itmä.

* * *

Kanatları belän köçle börket küktä,
Hava kiñlegendä yuk aña ber çik tä.
Bulsa da kayçandır halkım şundıy börket,
Yäşi häzer şäüläsennän kurkıp-örkep.

* * *

Ütkän yıllarıñnan arkan ürep kara,
Şuña böten säläteñne birep kara.
Ul arkanıñ avırlıktan özölmäsme,
Kartlık digän basu ciren sörep kara!

* * *

Etneñ koyrıgına bassañ, ırıldar,
Mäçene dä kötmä sin, dip mırıldar,
Döres, mäçe äylänmäs arıslanga,
Ä şulay da tırnap batırır kanga.

* * *

Egetlär bilgä çaklı çäç üsterä,
Bäläkäy yökne dä alar zur kürä...
Moğcizamı bu? İşaräm bik kıska:
Üzennän zur yök kütärä kırmıska!

* * *

Kısır bolıt kükräp, kükne kaplap aga,
Buş miçkä hätär şaulıy, kükräk kaga.
Ser tügel, kem uñgan, insaflı häm köçle,
Süzsez genä başkara ul härber eşne.

* * *

Köpä-köndez zina kılalar keşelär,
Ä üzläre näqtä färeştä töslelär.
Äy, Allahı, nigä Adämeñ häm Havañ
Azgınlıkta alar öçen ürnäk haman?

* * *

Täñrem mine yaraltkanda bu dönyaga
Yaraltmadıñ başkalardan kim-hur itep.
Nik minem inä oçınday hatamnı da
Vähşi cannar üsterälär bik zur itep?

* * *

İhatanıñ eçe şaulap-görläp tora,
Ätäç bulıp ber mesken tavık kıçkıra.
Gacäpme bu? Nişläsen ul üz ilendä
Räte häm därte kalmagaç ber irneñ dä.

* * *

Yoldızlarnı kem soñ kük yözenä sipkän,
Ber- berennän ayırgan, bähetsez itkän?
Yalgızlık kolına üzen äyländergän
Bändä kemnän tayanıç häm şäfkat kötkän?

* * *

Kaysı yahşı: tämäkeme, arakımı?
İkese dä ällä bezgä yaraklımı?
Äytegezçe: şaytan kaysın yakın kürä,
Saylap bulmıy, başnı vatam şuña kürä.

* * *

Altın daga maturlıy da toyaknı,
Arıyulardan saklıy almıy ul atnı.
Yazmış-patşa kümsä dä saf altınga,
Sin çatan at gomer yulı çatında.

* * *

Keşe zatı cirdä yaralgannan alıp
Tormış bargan ber alga, ber artka kalıp.
Akılsızlar akıllılar başın çapkan,
Bügen dä eşli tügelme şul uk “kapkan”.

* * *

Cirgä mine tudırmagan Alla hiç tä,
Tapkan gadi ber neçkä zat - izge ana.
Min – ğalämneñ tere canlı kisägemen,
Tik bügenge tügel, barı kiçägemen.

* * *

Bismilla, dip başlar öçen här eşne,
Dingä kön-tön hezmät itü tiyeşme?
Keşeneñ bit yäşäü vakıtı bik tar,
Baş kütärmi icat itü kileşle!

* * *

Bändägä sagış kilmi hiç tä yuktan,
Canım tönge tönboyıktay boyıkkan.
Kem kötä şifalı läysän yañgırın
Tormış kügen baskan kara bolıttan.

* * *

Akıllı bulsañ, duskay, kakma kükräk,
Üzeñnän kaytışnı hörmät it küberäk.
Küz belän kürmägän köçkä tabınma,
Östeñä tölke tirese yabınma.

* * *

“Sölek kebek eçäseñ, - dip, - kanımnı!” –
Mıskıl itte ire kürşe hanımnı.
Andıy süzne äytmägez, hätta, kölep:
Kannı tügel, ä çirne “eçä” sölek.

* * *

“Tabib” bulgan, eçkeçene kür äle,
Kurkır, hätta, ul bändädän şüräle.
Kaçıp eçä, zina kıla, şır nadan...
Kem näcestän, äytçe, altın yasagan?

* * *

Här avızdan çıkkan väğaz doga bulmas,
Dus süze dä här vakıtta däva bulmas.
Bolıt kına aga cilneñ uñayına,
Tıñla da keşene, yäşä üz cayıña!

* * *

Tugan yaktan kitkänemä bik küp yıllar,
Şunı iskä algan sayın küñel yılar...
Ul üzenä kabat kabul itär mikän?
Ber genä dä tıngı birmi şuşı uylar.

* * *

Göllär şiñä közge katı kıraudan,
Fayda yuktır cılı örep karaudan.
Min niçek kitärmän, dip sin uylanma,
Çirgä genä sabışırsıñ yuraudan.

* * *

Başın butau nigä kiräk adämneñ,
Oçın-kırın kem ülçägän ğalämneñ?
Bälki, anda koyaşlar da bik küpter,
Külmägeñne sin bu koyaşta kipter.

* * *

Miçkä balnı pıçratu öçen hiç tä
Küp kiräkmi- deget tamçısı citä,
Keşelärneñ canın taplau öçen dä
Mäkerlelek - ber süz kamçısı citä.

* * *

Anıñ öçen cirdä yatkan taş idem,
Üzemne gönahlı sanap baş idem.
Canı, didem, toradır gel saf aktan,
Baksañ, mesken, üze gönahka batkan.

* * *

Kersen öçen töşlärneñ iñ tatlısı,
Kiräk tügel tönneñ tulgan aylısı,
Soramadım yazmıştan min izgelek,
Bulsın, dimäm, kaberneñ dä zatlısı.

* * *

Yaratkan eştän tıymagız berkemne,
Telägänçä yäşäsen ul här könne.
Keşe tiyeş üz abruyın saklarga,
Kıñgırau takmıylar arık atlarga.

* * *

Däülätlärneñ tarihın min yahşı beläm,
Tormışları tulı mäker, şakşı belän...
Arada iñ bähetseze - urıs ile,
Anda patşa yä eçkeçe yäki tile...

* * *

Butaldı dönyalar - kilde hätär zaman! –
Tägäribez tormış sazlıgına taban.
Bur kürsäm dä, isem kitmi, küzne yomam,
Ul taşlasa, urlaganın üzem alam.

* * *

Salamga yabışa bändä batkan çakta,
İm-tomga ışana çirläp yatkan çakta.
Tik salam da, im-tomnar da itmi yärdäm:
Keşe şulay üzen-üze etä yardan.

* * *

Kulım taldı çir turında yaza-yaza,
Çirle ildä kem soñ bula alsın taza!
Gomär Hayam zarın baskan hämer belän,
Min basarmın, ahırı, salkın kaber belän.

* * *

Kar astınnan tişep çıga umırzaya,
Bahır çäçäk, üz gomeren itä zaya…
Bändä tizdän äyläner bulgaç tuzanga,
Tuıp toruı nik kiräk bu cihanga?

* * *

Gadi genä başıñ belän bulma alla,
Keşeneñ canın kıyudan läzzät alma!
Huca bulsañ, sin bula bel akıllı ir:
Üzeñä buysıngannarga alga yul bir!

* * *

Köçe citmäs avır yökne tarta-tarta,
Canın täslim kıla, hätta, uñgan at ta.
Keşe zatı - mählük, läkin ul bireşmi,
Tabanında cir cılısın toygan çakta.

* * *

Bu dönyanıñ bar ak häm dä kara yagı,
Karaları - bezneñ yöräk yaraları.
Dävalar da idek aknıñ şifasında,
Eraklaşa bara haman araları.

* * *

Sandugaçlar sayrar öçen gölgä kuna,
Kozgınnar üläksä ezläp kölgä kuna.
Gayıplärgä cıyınmıymın, yuk, bersen dä,
Tabiğat şulay yaraltkan ikesen dä.

* * *

Dävahana oçraştıra häzer bezne,
Şunda gına beleşäbez hälebezne.
Canga ömet birä şuşı küreşülär,
Onıtılgaç, kunak bulıp yöreşülär.

* * *

Tabiğattän kötmimen min artık gomer,
Yaşälgäne dä kemneñder öleşeder.
Şunı belsäm: minem kitär çagım kayçan?
Kaygı belän tulı bulmas soñgı kasäm.

* * *

Min ışanmıym hiç “añsız” mullalarga,
Namazdan soñ şärab kiräk alarga.
Namus – tik ber genä, min aña tabınam,
Şuña da tormış yulımda abınmam.

* * *

Minem öçen här kilgän yaz çın yaz tügel,
Kük şarı da minem öçen koyaş tügel.
Cirdä minem üz koyaşım, üz yazım bar,
Ul sin, irkäm, täqdirem birgän nazlı yar!

* * *

Dävalap bula keşene kız belän,
Dävalap bula şifalı toz belän,
Dävalap bula tılsımlı süz belän,
Bulmıy tik küñeldä yatkap boz belän.

* * *

Küräseñ, dilär, mañgayga yazgannı,
Çın itep söylilär şuşı yalgannı.
Mañgayga yazılgaç gomer yulları
Närsä ezlibez, nik kiräk kalganı?

* * *

Korısa da ölkän zirek bik tiz aumıy,
Tirängä kitkän tamırlar yäşäü daulıy.
Min dä ohşap şul zirekkä yäşäp yatam,
Yöklärneñ avırların da ciñel tartam.

* * *

Koyaş çıga cirebezgä, kilä kön,
Şunıñ qaderen beläme soñ härkem?
Ä bit tege dönyada koyaş bulmıy,
Cir astında bula barı kara tön.

* * *

Nider añlamıysıñ ikän bu dönyada,
Tırışma sin anı, zinhar, yamanlarga.
Öyrän barı belmägäneñne añlarga,
Aña tänkıyt häm hörmät belän kararga!

* * *

Demokratlar kanıktı kızıl töskä,
Guya şul tös iyä ber yavız köçkä.
Kızıldan da izge tös yuk cihanda,
Şul töstä bit bezne yäşätkän kan da!

* * *

Bala çakta min hıyallandım oçarga,
Kanat kagıp, yırak yoldızlar koçarga...
Belmägänmen, keşe tugan cirdä genä
Yaşäü yäme taba ikän yörägenä.

* * *

Mine mömkin kullarımnan yazdıru,
Mine mömkin yullarımnan yazdıru.
Mömkin tügel mesken halkım turında
Tıngı belmäs uylarımnan yazdıru!

* * *

Göl üsmi, di, küz yäşe tamgan cirdä, -
Äniyemneñ şul süzläre häterdä.
Küzdä yäş yuk - äni betergän yılap,
Yauda ülep kalgan ätiyemne uylap.

* * *

Barganım yuk minem ber dä mäçetkä,
Namusımnan kitä almıymın çitkä.
Barır idem, cibärmi şuşı üpkä:
Här izge eşem çıgıp tora çüpkä!

* * *

Zarlanasıñ barmagıñnı kort çaksa da,
Täneñä inä küzendäy şeş çıksa da...
Säyfi Kudaş kart könendä küzdän yazdı,
Şul küzlärne maktap matur cırlar yazdı.

* * *

Bıyılgı yaz ohşamagan ber yazga da,
Cil, yañgırı tınıp tormıy ber azga da.
Minem yöräk, cünsez, şuña yarsıp kaga,
Äyterseñ lä, basularda igen aga.

* * *

Äy, Kärimi, ike süzneñ berendä sin:
“Hak tügelseñ, Korän belep äytkän, - diseñ.
Meñnärçä yılgı fikerlär bügen hakmı?
Din dogmasız bulsın, digän minme haklı?

* * *

Üssen öçen cirdä gölneñ kürkäme,
Tufrak bula ber zaman keşe täne.
Min äylänermen kebek ber bolıtka,
Yangır bulıp yavır öçen dım yukta!

* * *

Säyäsätçe väğaz ukıy. Ul - Dumadan.
Säylägäne, kürenep tora, çep-çi yalgan.
Cilgä oçar bändä ide saylanganda,
Simergän, korsak üstergän şul arada!

* * *

Şahmat - uyın. Bar patşası, bar kolı,
Härkemneñ bar üzençä yörer yulı;
Tormış - uyın, yazmış - patşa, ä bez- kol,
Gel “mat” belän betä böten barır yul.

* * *

Öyrätälär akıl, tınlasañ is kitä:
Barısı da küpne belä, küpne kürgän.
Alar inde küptän komnan arkan ürgän,
Arada ber cülär keşe tik min ikän.

* * *

Ordenım yuk kükrägemä tagar öçen,
Kayberäülär kebek kükräk kagar öçen.
Minem öçen orden buldı häläl eşem,
Cansız timer kemgä birä zatlı isem.

* * *

Kulga balta alu gına hönär tügel,
Härkemgä buysınırga ul cülär tügel.
Eş koralı osta kulın sizep tora,
Namuslıga eşläü därte birep tora.

* * *

Tönnärendä min bik naçar töşlär küräm:
Upkın aşa çıgar öçen arkan üräm...
Üzem kurkam sine çıgarırga aldan,
Urtalıkta özelep kitär kebek arkan.

* * *

Beläm, siña ohşamıy Ay da, Koyaş ta.
Yañaların kaydan alırga? Uyla başta!
Şöker itü kiräk hoday birgänenä,
Mine kuyıp bulmıy alarga almaşka.

* * *

Karap toram, et belän pesi sugışa:
Beler häl yuk - ni öçen kanga tuzışa?
Alar şulay ürnäk ala mikän bezdän,
Böten il belän kanga battık bit tezdän.

* * *

Galimnärne ütkärep yau utı aşa
Sınar idem, bu häl mömkin bulsa ägär.
Yauda ülgän ätilärne baskınçıga
Äyländerep beterälär ul cülärlär!

* * *

“Nişläsäñ dä täübä it, gonahsızlan!” –
Şunı ütenä ber ähel imansızdan.
Urlaş-täübä, üter-täübä, satıl-täübä...
İmanlı buluga şul citäme ällä?

* * *

Uçak yagam. Utınım da korı kebek,
Ber şırpıdan dörläp yanıp torır kebek.
Yuk, dörlämi! Tınım belän toram örep,
Ällä, ilneke şikelle, üpkäm çerek.

* * *

Kilde zaman cen-pärilär kire kayta,
Siherçelär göle kükräp çäçäk ata.
Kayçan gına añlı ide bezneñ halık,
Ni ayanıç, häzer ul tap nadan sarık.

* * *

Bu arada robagıylar yazganım yuk,
Yazar öçen käyef taba alganım yuk.
Tirä-yakta baylar kora käyef-safa,
Yarıy minem bäräñgedän kalganım yuk.

* * *

Beläm, miña da ber vakıt kiler ülem,
Kemder äyter: “Kiçä genä kürgän idem!”...
Keşe canı kükkä aşa, dilär, ülgäç,
Moñsudır bit cirdän ayırılıp kitkäç.

* * *

Mäşhür Balzak tügelmen min icatımda,
Bil bögämen böyek ähellär aldında.
Mänsezlekne ul his-toygı belän kugan,
Minem, hätta, şul gına da kilmi kuldan.

* * *

Ber izgelek kılu da bik citä ikän,
Hatın-kız şulay ocmahka ütä ikän.
Bu dönyada nik tipterep yäşämäskä,
Sine alda şundıy bäyräm kötä ikän.

* * *

Canımnı kayda kuyarga belep bulmıy,
Elekeçä üz-üzemnän kölep bulmıy.
Tıñlauçı yuk, serläremne söylär idem,
Can duslarga häzer yakın kilep bulmıy.

* * *

Yañalıklar minem öçen çüp ul, dimä,
Härkem ireşä almıy kötkänenä.
Yañalıknıñ ni ikänen belü öçen
Karau kiräk täüdä anıñ ütkänenä!

* * *

Yäş çagında här yeget batır bula,
Yäş çagında här kız da matur bula.
Kartaygaç alardan küplär çirkana,
Cannarına azak - tayak, çir kala!

* * *

Yulay, Salavat, Kanzafar Rogervikta
Çirek ğasır cir idänle taş kapçıkta...
Kul-ayaklar bıgauda... Tik ruh sınmagan,
Äytçe, tarih, monda kem kemne sınagan?

* * *

Baş avırta, yöräk kısa ber tuktausız,
Atlap kiläm ällä añlı, ällä añsız.
Kan basımı ilneñ tagın kütärelde,
Şuşı sırhau şulay miña küçä inde.

* * *

Yaz kilsä dä, cäy kilsä dä - kuan gına,
Yañgır yausa, buran çıksa - kuan gına...
Tik här vakıt kala bel sin üzeñ bulıp,
Här mizgeldä tös üzgärtä kuyan gına.

* * *

Yäşlek digän hıyal koşın kayçan tottım,
Ul çaklarnı min inde küptän onıttım.
Kayda oçkan ul koşçık kabat - kem belä;
Dönyada här tere can cirgä kümelä.

* * *

“Koränne uzgan kitap yuk, bulmas ta,
Aña tiñdäş tügel, hätta, koyaş ta!..”
Keşelärneñ bar hıyalı şuşında –
Anda, dilär, añ da,zañ da, tılsım da!

* * *

Barbaris üsterdem nazlap - däva öçen,
Kullarnı çaga - cıyıp bulmıy cimeşen,
Uylama, dip, bar yahşılık dustan bula,
Sin keşe itkän dä bik yış doşman bula!

* * *

-Agaçlarnıñ yafrakları nigä korıy? –
İñ näni onıgım minnän şulay sorıy.
Närsä diim? Här närsäneñ, üz gomere,
İrtä - soñmı, keşene dä kötä güre.

* * *

Bala çaktan äkiyät tıñlap üstem min,
Annan üzem şul dönyaga küçtem min.
Hıyaldan salındı yäşävem sukmagı, -
Läkin anı berkem dä sanga sukmadı.

* * *

Cirneñ seren ber vakıt ta belep bulmıy,
Kükneñ seren ber vakıt ta belep bulmıy.
“Beläbez!” - dip maktanu - ul çäynäü çübek,
Belmägänebezne barı belgän kebek.

* * *

Yukka zarlanasıñ, duskay, tön kara, dip,
Ayaklarım sukır kileş yul yara, dip.
Öyrän, äydä, cir astında koyaş bulmas,
Gönahlarnı urtaklaşır yuldaş bulmas.

* * *

Kaysı yaktan niçek kenä karasañ da,
Curnalistlar tap berädäk etkä ohşaş.
Gomer buyı yöresä dä ğadellek dip,
Här oçrakta ala, mesken, başına taş!

* * *

Üzemä äytäm: “Nik yäşiseñ elekkeçä?
Duslarıñ da kalmadı inde üzgärmiçä...”
Cavap biräm: “Sin ber katlı bulma inde,
Alar, duskay, barı yaña bitlek kide...”

* * *

Beräü äytä: “Tel saflıgın saklau kiräk,
Millät ulı ikäneñne aklau kiräk.
Aynur, änä, çıgışında “tak-tak” dide,
Neu-ce-li, telne şulay taplau kiräk?”

* * *

Telilär tugan könemne ütkärergä,
Yaratmıymın räsmi bokal kütärergä.
Üzen şulay zurlıy kübräk eşleksezlär,
Yuandıra almıy mine matur süzlär.

* * *

İrlär çire bulmagandır cirdä elek,
Här ikençe ir integä häzer kilep.
Hatın-kızlar nişlär irlek kitsä märtkä,
Tabınırlar ikän nindi möhäbbätkä?

* * *

Hätta, duñgız yatkan ciren tizäklämi,
Usal et tä hucasına karap örmi.
Barı urıs kına üz kulları belän
Üz tarihın pıçratunı çüpkä kürmi.

* * *

“Çeçnä bette, çiratta,-dip,- Kazan tora...”
Urıs sugış çukmarları tamak yara.
Çäükä totıp börket belän butauçını
Ni kötkänen alda sin tarihtan kara.

* * *

Ni gacäp häl, dekabrdä yañgır yava,
Yörer çakta ap-ak karlar yara-yara.
Ällä inde yegermençe ğasır şulay
Elıy-elıy yäşäü çigen ütep bara.

* * *

Şiğriyätne totaş bastı hatın-kızlar,
Mesken Muza küpme vakıtkaça çıdar?
Orlıksız şiğırne kabul itmi yöräk,
Sıyır kötüenä dä bit ügez kiräk.

* * *

Başım kattı: bar tirä-yak maşinalar,
Bezne gürgä kerter öçen aşıgalar.
Dinçe äytä: “Alla şulay kuşa, bändä!”...
Alla nişlär üze kalsa bezneñ häldä?

* * *

Gomär Hayam bit arakı eçmägän,
“Eçäm” diyep canına gönah östägän.
Faşlagan ul şulay dönya vaklıkların,
Ä min, cülär, küräm barı aklıkların.

* * *

Keşegä üz kitabıñnı birü avır,
Belmiseñ, ul annan nindäy täesir alır?
Altın diyep omsınganı bakır bulsa,
Anıñ aldında bulırsıñ mäñge bahır.

* * *

Yahşılıktan yamanlıkka küpme yul bar?
Belmi anı ni keşelär, ni maymıllar.
Maymıl yäşi küktän kilgän ämer belän,
Keşe yäşi añın cuyıp hämer belän.

* * *

Arka bökre, küzlär sürän, çäçlär bäsle...
Sörgän icat basularım käsle-käsle.
Tırışam min alarga yış karamaska,
Balaçagım yılıy kebek haman açka.

* * *

Tıñlap yatam, tıp-tıp kilä tışta yañgır...
Küñelne nikter tutıra şul moñlı cır.
Añlamıym min hiç tä, närsä yava küktän,
Ällä halıklarnıñ küz yäşläre mikän?

* * *

Zur türägä kerdem bügen yomış belän,
Ükendem, güyä yörgänmen yuk eş belän.
Ul onıtkan: bez tigez soñgı säğattä,
Anda kotkarmıy kırıslık, mut ğadät tä.

* * *

Cämgıyattä şunday tärtip – bul sin äzer! -
Olıgaygaç, eştän kitkäç, betä qader.
Tegendä dä şulay bulsa, ömet sına,
Nişlärgä soñ mesken adäm balasına?

* * *

Gayıplämä tärtip belep eçkännärne,
Sin ğayeplä tärtip belmi eçkännärne.
Tärtiplegä hämer çirdän yärdäm itä,
Tärtipsezne hävef digän yardan etä.

* * *

“Korän - beräü!” - diyä ide änkäy bezgä,
Bala çaktan öyrändek bez şuşı süzgä.
Din totmadım. Ğasırlarnı ciñgän kitap
Kaderle bulsada anda serlär baytak!

* * *

Kollık ruhı saklıy bezne här adımda,
Kayda bulmıyk - kalada yäki avılda!
Täñre şulay kuşkan, diyep aklanabız,
Huca birsä ber kalca it – şatlanabız

* * *

Tabiğattän köçle tügel adäm zatı,
Tabiğatneñ kanunnarı çiksez katı.
Teli ikän ul kiterä yäşlek cirgä,
Teli ikän anı äyländerä gürgä.

* * *

Nigä göllär çäçkä ata şiñär öçen,
Nigä bändä tua bik tiz ülär öçen?
Ällä naçar bulır ide mikän kükkä,
Keşe yäşäsä cirdä ozak ta, küp tä?

* * *

Dönya kötü tar ineşne kiçü tügel,
Dönya kötü tatlı şirbät eçü tügel.
Ber keşe dä anı ciñel ütä almıy,
Hak burıçın ütämiçä kitä almıy.

* * *

Kayda, niçek kümelgänder soldat-atam,
Bälki, bilgesez çokırdır aña Vatan.
Oçraşırlar kebek berçak cannarıbız,
Min yış kına şuşı izge uyga batam.

* * *

Kük tügäräk - ul bezgä şulay kürenä,
Kem karagan menep koyaşnıñ ürenä!
Nik tabiğat anı yasagandır şulay,
Ä, bälki, arı da bardır yözlägän Ay!

* * *

Çeben yörde dä kitap östendä, äytte:
“Ukıp çıktım, monıñ bötenläy yuk räte!..
Bu - mäzäk! Läkin ul çınbarlıkka yakın -
Häterlätä kayber tänkıytçelär halkın.

* * *

Ak belän kara köräşä gomer buyı,
Härkaysınıñ bar üzençä ğadel uyı.
Ak ciñärgä tiyeş kebek tä soñ bolay,
Kızganıçka karşı, kilep tormıy uñay.

* * *

Äy, keşem, sin ber närsäne onıtma:
Hıyal utıñ yana härçak ofıkta.
Tik şunısı: sin anda citälmässeñ,
Gomereñneñ yuldaşı itälmässeñ.

* * *

Ber tuktausız aşıybız da aşıybız,
Korsak tulgaç, ör-yañadan başlıybız,
Yuk küz salu fänneñ kiñäşlärenä,
Äylänäbez duñgız köndäşlärenä.

* * *

Äytep tormas, kiler miña dä “kunak”,
Bildäle, karşı almam gimn uynap.
Här keşeneñ ber gomere häm canı,
Mäñgegä kem töyäk itkän dönyanı?

* * *

Kem niçekter, min soklanam çırşılarga,
Yazmış birgän olı ihtıyar alarga.
Vakıt citep cuysalar da yäşäü köçen,
Ahırgaça saklıy alar yäşel tösen.

* * *

Sora: “Niçä tösle Salavat küpere?”
Bälki, döres cavap birer unnan bere.
Sora: “Ä yäşäü räveşe niçä törle cirdä?”
Cavap birä almas, hätta, meñnän bere.

* * *

Taza bulıym disäñ, siña kiñäş şul:
Üzeñ üskän cirneñ saklauçısı bul.
Suın eç, aşın aşa, cırın cırla,
Hezmäteñ belän anıñ halkın zurla.

* * *

Yazgannarım barısı da altın bulmas,
Keşelärneñ küñelenä yalkın bulmas.
Fikerlär dä kabatlanır, bulmas tıyıp,
Tel açıldı süz äytergä häzer kıyıp.

* * *

Tormış bazarınıñ ülçägeçendä sin
Ülçämä berük minem yöräk hisemne.
Taşlar tişep cirdän çıguları ällä
Çişmälärgä ciñel birelä diseñme!

* * *

Sargayışkan hatlarıñnı kulga alam,
Başım iyep avır uylarıma talam.
Küz nurlarıñ kuşıp yazgan här härefeñ
Miña karap yılıy sıman... nişli alam?

* * *

Min üzemne yaratmıymın, şunı bel sin,
Min üzeñne yaratmıymın, şunı bel sin.
Tik yaratmau hiç tä tügel kürä almau,
Yaşäveñne taraytmıymın, şunı bel sin.

* * *

Äytmä, canım, bu matur da, bu yämsez, dip,
Äytmilär bit, bu canlı da, bu cansız, dip.
Här keşe saylıy küñelenä tiñnärne,
Saylap algan kebek näfis säylännärne.

* * *

Matur yözlärgä sez ber dä kızmagız,
Aldanıp yazmışıgıznı bozmagız.
Çibär kızlarnıñ bälase meñ törle,
Ul bähet tä, ul lähet tä şikelle.

* * *

Hatın-kızlar ütä häyläkär, näzäkätle,
Kılanuçı ber zat ta yuk anıñ hätle.
İr şatlana: “Bizänä, - di, - minem öçen!..”
Ä ul şulay köndäşennän ala üçen.

* * *

Üze yap-yäş, buyaulı bit, iren, küzlär...
Kalmagan hiç tabiğat tudırgan ezlär.
Ni ayanıç! Bu ğadät bit tügel zurlık,
Mäñgegä birelmi saf, milli maturlık.

* * *

Matur bulmadım, kızlar aumadı alga.
Ğaşıyq bulmadım üzem dä tiktomalga.
Beräü ohşadı, şuña tabındım barı,
Bälki, ul da bulgandır bütänneñ yarı.

* * *

Bu yullarnı ukısañ, yıllar ütkäç,
Min mäñgelek öygä yäşärgä kitkäç,
Sin añlarsıñ, kilmäsäñ dä kaberemä,
Yörägeñneñ kümelgänen yörägemä.

* * *

Onıtmam, dip, berük väğdä birmä sin,
Üz-üzeñne şulay aldıy kürmä sin.
Minnän soñ da tabılır kiräk bändä,
Därt, yalkın betäme ni tere tändä!

* * *

Tahir belän Zöhrä uylap tabılgandır,
Kaydan kilsen keşelärgä şundıy sälät?
Gıyşık totu - ul mavıgu, matur ğadät,
Bu süzdän kala soñınnan barı ädäp.

* * *

Sin, kızıy, yukka yış bagasıñ közgeñä,
Här törle isle may sörtäseñ yözeñä.
Bu yaktan sineñ bit borçılır urın yuk!
Canıñda bulmasın tik yämsez cıyırçık.

* * *

Tolımnarıñ buraznaday suzılgannar,
Kaşlarıñ par kanat tösle sızılgannar.
Ä küzläreñ moñsu, moñsu... Äy, bu dönya!..
Minekedäy zarıñ bardır yörägendä.

* * *

Gaybät kerde ike ğaşıyq arasına,
Küñelläre buyaldı şom karasına.
Kiräk ide ruhi yärdäm, kiresençä,
Toz siptelär saf möhäbbät yarasına.

* * *

Sineñ yazmış minekennän ayırılsa,
Möhäbbäteñ koyaşta külmäktäy uñsa.
Uylama sin: “Onıtır, - dip, - mine berçak...”
Yörägemdä sünmäs sin kabızgan uçak.

* * *

Sin matursıñ, küzeñ därtle nurlar çäçä,
Ä usallıkta yuk siña citkän biçä...
Kayçak kapıl çirkanasıñ alma kabıp,
Anıñ eçe kortlı ikänen belmiçä.

* * *

Şah kızıday bizängänseñ, tözängänseñ,
Könläşep bagadır siña kurçaklar da.
Maktanmaçı, möhäbbätem mäñgelek, dip,
Östämäsäñ utın - sünä uçaklar da.

* * *

Yörägemä nazlı hislär kilä kerep,
Tugay buylap uynap çapkan şuk tay kebek.
Şul vakıtta min üzemne his itämen
Cirdäge iñ söyä belgän ber bay kebek.

* * *

“Altınım! - dip beräü aldı yap-yäş hatın,
Kart canımnı cılıtır, dip, därt häm yalkın.
Añlamadı kıznıñ eçe “näces” ide.
Yäş küñeldä yegetlär häm mäcles ide.

* * *

Kızlar kürsäñ, sizep toram, kızarsıñ,
Koçaklarga ike kulıñ suzarsıñ.
Başkasına hämereñ birmäs kuät,
Häsräteñnän, belmim, niçek çıdarsıñ?

* * *

Könläşerlek söykemlelär kızlar bügen,
Azma küñel: alar sineñ öçen tügel!
Üz yarıñ bar, ohşatkansıñ buyın-tösen,
Ocmahta da bulmas andıy söyär keşeñ.

* * *

Möhäbbätneñ soñınaça citäm, dimä,
Keşelärne şulay häyran itäm, dimä.
Suga barıp uñgan kilen dä bit gelän
Kayta almıy küzdäy tulı çiläk belän.

* * *

Yäş täneñne nazlap yuandım, güzäl,
Çiksez läzzät toyıp kuandım, güzäl,
Şatlıgımnan yılap uyandım, güzäl,
Üz töşemnän üzem oyaldım, güzäl!

* * *

Äy, sin, näfsem, bulma başka irlär kebek,
Yöremä sin hıyal belän kızlar übep.
Tabiğat bit birde siña bar tiyeşen,
İsän bulsın häläl zatıñ - üz öleşeñ.

* * *

Yäş çagıñda sine min ber kürgän idem,
Ällä küpme onıtalmıy yöregän idem.
Ellar uzdı... Menä tagın sine kürdem,
Rähmät, sılu, ütkänemä sin can ördeñ!

* * *

Yazlar kilä, yazlar kitä... kışlar citä...
Gomerlärneñ şäp yılları bik tiz ütä.
Kaytıp bulsa hatalarnı tözätergä,
Bulır idek bez tagın da ikäü bergä!

* * *

Här übärgä ürelgängä birelmä sin,
Tıştan matur kürengängä baş imä sin.
Yahşı kiyemnär yäşärtä şakşını da,
Häm şulay uk üzgärtä ul yahşını da.

* * *

Hatın mine tirgäp ala ara-tirä:
“Kürmim, - diseñ - kızlarnı küzeñ şäp kürä”...
Äytäm aña: “Monda minem ğayep barmı,
Küñel küze belän küräm min alarnı!”

* * *

“Yaratam!” - dip äytmädem min siña,
“Yaratam!” - dip äytmädeñ sin miña.
Barısın da añlattı bezneñ küzlär,
Andıy çakta kiräkmi arzan süzlär.

* * *

Çäçkälär dä min siña büläk itmädem,
Bälki, şular bulgandır da bit kötkäneñ! –
Sinnän güzälräk göllär tabılmas, didem,
Hisläremä alar tiñ bulalmas, didem.

* * *

Salkın kışta oçraştık bez buranda,
Karlar yarıp bargan mäldä uramda.
Salkınıbız äylände cılı nazga,
Gomerebez mäñgelek nurlı yazga.

* * *

Minem öçen sin koyaş ta, yoldız da, -
Oçramadı siña tiñlär ber kız da.
Yullarıbız tap kilgängä şatlanam,
Bütännärgä çagıştırıp soklanam.

* * *

Sindä kebek yäşävemneñ böten köçe,
Sindä bar gıylem belmägän tılsım hise.
Gap-gadi ber avıl kızı yuksa üzeñ,
Yöräkkä may bulıp yata äytkän süzeñ.

* * *

Üpkälämä ğadätlärem üzgärgängä,
Hisläremne kimetä almıy hiç alar;
Çäçäklärgä töşkän kömeş çıklar da bit
Vakıtları citkäç erep yugalalar.

* * *

Bizänmä sin, bolay da bik güzälseñ,
Haman ir-atnıñ üzägen özäseñ.
Uram tulı kızlar... buyau yözläre...
Käğaz kurçakka ohşagan üzläre.

* * *

Här matdä dä sizü köçenä iyä,
Şäp uylangan tabiğat tarafınnan.
Ni äytergä teläveñne añlıym min
Sineñ süzsez ihlas ber karaşıñnan.

* * *

Yaşäp bulmıy gelän söyeleşep kenä,
Kiräk tügel hiç kenä kuu kinä.
Kölep kenä tormıy här-ber tugan kön dä,
Dönya kala kayçak davıl hökemendä.

* * *

Yoldız bulıp kabındıñ sin kükläremdä,
Sineñ belän sataştım min önnäremdä.
Şul sataşu miña birde iman nurı,
Ömöt özep, yuldan yazar könnäremdä.

* * *

Hisläremne tormış sürelderä, diseñ,
Döres tügel, canım, sin alay äytmäçe?
Erak yoldızlarnıñ yaktılıgı da bit
Sürelä töşä bezgä kilep citkänçe.

* * *

Tavışıñnı, irkäm, sineñ sagınam,
Çiksez läzzät cırlavıñnı tıñlavı.
Anda yañgırıy tuk başaklar şavı,
Sandugaçlar moñı, çalgı çıñlavı...

* * *

Kaydan kilgän şundıy söykemlelek siña,
Äniyeñnänme, ällä päygambärdänme?
Küz küreme citmäs yıraklıktan uk
Küñel küzem tanıy sineñ gäüdäñne.

* * *

Citkeräsem kilä yäşlärneñ añına -
Kemnär täüge ciñel hislärgä tabına.
Ul mällärdä bulsa da küñelgä rähät,
Gailädä genä tua çın möhäbbät!

* * *

Çäçläreñä al çäçäklär kadagansıñ,
Üzeñ miña açu belän karagansıñ.
Min haman da yalgız yörim, ä sin işle...
Nihäl itim,ahırı, mine kargagansıñ.

* * *

Ber bändä göl bakçası aldı satıp,
Şatlandırır, dide, alar çäçäk atıp.
Su sipmägäç, göllär ülde kara köyep,
Hislär östälep tormagan söyü kebek.

* * *

Äybät häldä bez hıyaldan buşanabız,
Ä naçarda kabat aña taşlanabız.
Tik hıyalı belän cirdä keşe köçle,
Uy hıyalsız yäşäsä - buş miçkä tösle.

* * *

Keşelärneñ gomere - dörläp yangan uçak,
Annan kala kara kümer genä berçak.
Bez ülärbez, üzebez dä añlamıyça,
Küp yıllarnı ütkäräbez gamsez yoklap.

* * *

“Tam, tam, tamçı, tam!” - dip takmakladık elek,
Yaznıñ täüge könnärendä uynap-kölep.
Bügen “kap-kap!” - dip daru tama tamırga,
Teläpter ülemnän kotkarıp kalırga.

* * *

Altınnı maktıylar, danlıylar yukka,
Şağıyrlär tiñlilär, hätta, koyaşka.
Kadere az anıñ, şärab şikelle,
Bäla genä kiterä barı tik başka.

* * *

Maktanabız, süzlär taşa irennärdän,
Bulır ikän şundıy cannar - irenmägän!
Ä bit namus külmägebez çerep betkän,
Kem kotkarır soñ bezne andagı bettän?

* * *

Ütep keräsem kilä serlär serenä,
Andagı mohit kızıklırak kürenä.
Häyer, yuk, töşkän sayın koyı töbenä,
Kaberlär salkınına küñel kümelä.

* * *

Yäşlek arbası vatıldı, sındı tärtä,
Yazmış häzer yökne cilkägä kütärtä.
Rizasıñmı, yukmı moña ihtıyarıñ,
Äytälär bit: “ Bul kanäğat , aşa barın..."

* * *

Nilär bar cide kük artında, min belmim,
Nilär bar cirneñ töp katında, min belmim,
Näsel mayam başlana kaydan, min belmim,
Teşmädem mikän yırak Aydan, min belmim.

* * *

Kük kükrime, bolıtlarmı ıñgıraşa,
Yaşen bulıp ütä minem yöräk aşa.
Yañgırı yuk! Bulsañ,hoday, nik köläseñ?
Küräseñ bit, Cirneñ kanı kaynap taşa!

* * *

Tormış - kapkın. Bez totkınnar şul kapkında,
Baştan şuşı uy kitmi torsam, yatsam da.
Küpme ğasır şulay bulgan, şulay kilä,
Tormış, ahırı, möselmannan şulay kölä.

* * *

“Arpa” - çıksa küzgä, yünläp kürep bulmıy,
Telägän cireñä basıp yörep bulmıy.
Gadi şeşkä kem birgänder şundıy isem,
Çäçsäñ, däva yözläp çirgä şuşı cisem.

* * *

Yörägem, sin dönya hällärenä çıda:
Cir tetri, davıl kuba, yangın çıga...
Kem belä, bälki, gönahka batkaç tezdän,
Üç aladır tabiğat köçläre bezdän?

* * *

Atlar çaba... Bäyge bara mäydanda,
Üz hucasın kaysı at kümär danga?
Monı karap kalam kebek oyatka:
Keşegä şöhrät kilä, tügel atka!

* * *

Kaygı kilsä, şärab kötä bändäne,
Şatlık kilsä, şärab kötä bändäne...
Kanga señgän şuşı ilahi ğadät
Berçak kilep harap itä bändäne.

* * *

Ädip bulıp kükräk kagıp yöri üze,
Küñelgä naz bulıp kermi hiçber süze.
Böyekkä sanıy üzen - şul iñ yamanı,
Ällä kilde bezgä şundıylar zamanı.

* * *

Kino bara... Ut eçendä ava irlär –
Moñaça tarih belmägän bahadirlar.
Şuña karap şarkıldap kölä malaylar,
Sugış çıksa, nindi bulır ikän alar?

* * *

Mäñgelek kanunnar yuk cir yözendä,
Üzgärä alar, akkan suday, kön dä.
Yaşä üz kanunıñ - namusıñ belän,
Başkaça bulmas, bel, ber törle yün dä.

* * *

Yazmış uyını yasadı sine türä,
Tanavıñ hätär yugarı şuña kürä.
Añlamıysıñ, uyın - härçak uyın gına,
Anda bit sin baş tügelseñ, muyın gına.

* * *

Yul buyında häyer sorap tora bala,
Tartınmıyça närsä birsäñ, şunı ala.
Kem ğayeple, kayda ata-anaları?
Bu sabıylar - ilneñ yöräk yaraları.

* * *

Cirgä basıp, kükkä karap yäşi keşe,
Belmi kaysına kirägen anıñ eşe.
Anıñ öçen Alla bar da kebek, yuk ta...
Etlänä ul şuña kuya almıy nokta.

* * *

Minem öçen ocmah barı tugan yortım,
Şuşı bällüdä kabıngan yöräk utım.
Şuña äytäm: ükenmäm bargaç tegendä,
Bula almasam kükneñ izge türendä.

* * *

Mäñge yäşäü birelmägän keşelärgä,
Tugansıñ ikän, tiyeşseñ ber ülärgä.
Tik şunısı: beräü matur ez kaldıra,
Ä ikençe - gomeren buşka yandıra.

* * *

Törleçä isä cil cirneñ östennän,
Kayçak davıl da kuptara köç belän.
Keşe holkı bardır añarda, şiksez!
Ul holıknıñ äkämätläre çiksez.

* * *

Börtek tuzan kergän öçen küzenä,
Ber ir zatı yaman itep sügenä.
Ul uylamıy - barıp citmime añga! -
Berçak üze dä äylänä tuzanga.

* * *

Tabiğatneñ açılmagan serläre küp,
Üzenä çakıra haman tılsımlı kük.
Adäm tırışa belergä barısın da,
Ya zurlana, ya hurlana üze şunda.

* * *

Diñgez artı ocmah bulıp kürengängä,
Kızlar kitä bähet ezläp çit illärgä.
Tabılsa şäp kiyäü, kart, dip toru kaya,
Tabılmasa - kol bulırga bay öylärgä.

* * *

Eget belän kız öyläneşälär bügen,
Şatlık koyaşı balkıta yäşlek kügen...
İkese dä saf möselmannar, şöker!
Kıznıñ iseme - Marusya, yegetneke - Şäkür!

* * *

Äy, kızıy, nigä sin härçak şunday gamsez,
Şunı añlamıysıñmı, bu häl bik yämsez!
Tagın ber kön ütte, sizmädeñ dä, hätta!
Bolay yäşäü bit cirdä üze zur hata!

* * *

“Sine kürdem...” Küpme şağıyr şulay yaza,
Min dä kürdem, ul buldı güyä cinaza!
Yözeñ nursız, östeñ - kloun kiyeme...
Äytçe, sin bakça karaçkısı tügelme?!

* * *

Tezelgännär sılu kızlar yul buyına –
Akçaga kerergä irlär kuyınına.
Gadäti häl, dip karıylar küplär moña,
Läkin minem yöräk ärni, canım tuña.

* * *

Häläl cefetem çibärder, süz dä yuk,
Östävenä tormışta ul bik uñgan.
Ä min, dus, yaratam kına çäçkäsen,
Ul da bit kayçandır ber matur kız bulgan.

* * *

Bez bakçada bireldek kärt uyınına -
İke kullap totındık kak muyınına.
Uyın kıza, min otılam, yäşlär eçä,
Minnän kölep, ocmah läzzätenä küçä.

* * *

Kiläçägeñä, yäş dusım, sin yapma işek,
Yuksa yäşärseñ bügen yäşäsäk niçek.
Tärtip belsä, namus yözen taplamasa,
Yahşı yuldaşka äylänä, hätta, köçek.

* * *

Bik az yıllar birelä bezgä cirdä,
Monı añlap betermider härber ir dä.
Tatu kiräk söyü çişmäseneñ tämen,
Şunsız mömkin tügel belü yäşäü yämen.

* * *

Kayçan gına äle min yap-yäş idem,
Kızlar öçen küplärgä köndäş idem.
Kaytarıp bulsa şul çaknı säğatkä,
Ülgänçe tabınır idem möhäbbätkä!

* * *

Kaydadır iskä karap kız ezlilär,
Kiräkmägän çäçäklärne özmilär.
Belmäsäm dä sine, sineñ isemne,
Saylar idem barı sineñ iseñne.

* * *

Aptırama karap kükkä - yoldızlarga,
Karaganday yılmaep çibär kızlarga.
Gasırlarda kükkä bakkan küpme zatlar,
Ä yoldızlar şundıy haman häm yıraklar.

* * *

Yözeñ çibär, äyterseñ, göllär tütäle,
Söyü kiler, sin beraz gına köt äle.
Aşıkkan his küp oçrakta yalgan bula,
Sin, kızıkay, şuña iğtibar it äle.

* * *

Bakçalarda çäçäklärgä kırau töşkän,
Alar bezgä şatlık birer öçen üskän.
Keşe dä bit şundıy çäçäk yap-yäş çakta,
Ul da mohtac härvakıt cılı koçakka.

* * *

Gailädä tormış kötü ciñel tügel,
İñnäreñä töşä olı cavaplılık.
Tik kaygırma, yäş dus, monıñ öçen hiç tä,
Ciñep çıgar möhäbbäteñ bulsa saf, nık.

* * *

Köpä-köndez näq uramnıñ urtasında
Übeşälär ike iserek - kız häm yeget.
Bezdä insaf menä kayda citte kilep,
Niçek küñel ärnemäsen şunı kürep!

* * *

Sayrıy almaganmındır sandugaç bulıp,
Oça almaganmındır karlıgaç bulıp...
Eşlängännärem siña kala, Vatanım,
Eşlänmägännärem – sezgä, onıklarım!

* * *

Cırlar yazdım sine tiñläp färeştägä,
Akıllı häm osta bulgaç här eşkä dä.
Läkin nindi çın färeştä? Barmı ul, yukmı?
Bulsa, siña tiñlärgä ul layıkmı?

* * *

Tauga bagam astan, ä ul miña - östän,
Anıñ gorurlıgı, irkäm, siña küçkän.
Söyü nazı señgän aksıl bolıt bulıp,
Tirbäläsem kilä itägeñä kunıp.

* * *

Kayda barsam, kayda min ayak bassam da,
Cılılık toyamın tufraktan tabanda.
Şulay cılıta mine yırak tuganım,
Şulay cılıtsın ide minem dä canım.

* * *

Bez, ädiplär, bay tügelbez, bez - yarlı,
Läkin uylamagız, bolar, dip, zarlı.
Üzebez yazgan äsärlärne ukıp,
Elatabız häm yuatabız uylarnı.

* * *

Üzlegemnän ber närsä dä eşli almıym.
Ällä niçek atlap kiläm äzer yuldan.
Nindi köçneñ täesire bu - kem añlatır?
Şuşı ködrät härvakıtta yöri aldan.

* * *

Şäfkat kürsätü kiräkme keşegä,
Yaman niyät belän kerü kürşegä?
Urtasında kalsañ naçar-yahşınıñ,
Boz eçendä kalganday can küşegä.

* * *

İcat keşese - tıngısız bal kortı,
Härkaysınıñ üzenä has ruhı bar.
“Bal” yasarga tormıştan cıya nektar,
Anıñ öçen kanunnar kiñlege tar.

Click or select a word or words to search the definition