İsemem

«Kız bala» kitabına yazgan kereş süzennän

İsem - keşeneñ bik möhim, bik qaderle, vafat bulgaç ta onıtılmıy torgan bilgese ul. Härkemneñ üzenä gena has şähsi ber baylıgı, şatlıgı, maktanıçı. Bezneñ halıkta isem ayıruça şähsiläşterelä. Ber genä häref üzgärtep, keşeneñ üzenä genä has isem yasap cibärü modada häzer. Mäsälän, Rais, Rafis, Radis, Rämis, Ränis; yäki İlizä, İlüzä, İlüsä, İlisä; yäki Flüsä, Filüsä, Filisä, Filiza h.b. Ber häref bit, barı ber häref üzgärtelgän dä, ör-yaña isem yasalgan. Mäğnäse barmı bu isemneñ, dip uylau yuk. Ä bit elek-elektän tatar halkında isemnärne Korännan algannar: Şämsenur, Mahinur, Möhämmatnur h.b.

Bik küp isemnär keşeneñ kemlegen bilgelägän, äyterseñ, isem atagan sayın Hodaynıñ "amin" digänenä turı kilgan. Mahinur - çibär, nurlı yözle, Batırcan - batır bulgan.

Ä minem isemem - fäqat üzemä genä birelgän, böten ğalämenä ber genäder.

Ätkäyem - zamanı öçen bik ukımışlı, mädräsä tamamlagan, küpne belergä omtıluçı avıl agayı ide. Korän anıñ östal kitabı. Sürälärne ätkäm su kebek eçä, öygä iman nurı birep, biş namaz ukıy ide.

Balalarınıñ hämmäsenä da Korän-şäriftän alıp isemnär kuşkan. Bik original isemnär ezlägän, kürämseñ, miña, soñgı unikençe balasına, "Dibäcä" iseme tapkan. Monnan da yatrak, berkemdä kabatlanmıy torganrak isemne tabıp kara!

Tanışkanda: "İsemeñ niçek?" - dip sorauçılarga min iñ elek "Minem isemem... bik... avır" dip körsenäm, annan soñ keşe sorasa-soramasa da berniçä tapkır kabatlatıp kürsätäm.

- Dibäcä. Di-bä-cä.

Barıber döres itep äytüçelär siräk. Kayberäülär mine gomere buyı "döbäcä", ya "Dicäbä", ya "Döbärcä", tagın ällä niçek käkre-bökre itep atap yördelär. Bäläkäy çakta sabaktaşlarım "Bögälcä" dip ürtilär ide. Ül dä kit inde menä!

Peduçilişeda ukıy başlagaç, komsomol häm profsoyuz biletları, unaltı yäştä pasport aldım. Dokumentlarımda mine "Dibaza" dip yazıp kuygannar. Bügengä qadär şul isem belän räsmi eşlärdä katnaştım. Gomerem buyı şul original isemem arkasında bik küp ğalämätlärgä duçar bulırga turı kilgäläde.

Ayakka şıgırdavık çabata, öskä sırıgan fufayka kiyep, Minzälä peduçilişesında ukıp yörim. Aç-yalangaç bulsañ da, sabıylık üzeneken itä. Şayan, çaya çak, kıyak kebek ütken, kältädäy citez çak. Säğatlär buyı yalıktırgıç däreslärdä tik utırıp bulamı soñ?!

Berkönne tarih ukıtuçısı Nägıymä apa, kıska itep kiselgän çem-kara çäçen ğadätençä käkre taragı belän artka taba yılt kına çöyep, taragın kadap kuydı da, tüşe kiñ itep açılgan kara külmägeneñ itägen tartkalıy-tartkalıy, avızındagı algı sınık teşen kürsätep yılmaya-elmaya, minem yanga kilep bastı.

- Dibaza! Sin kayçan tınıç kına tıñlap utırırga uylıysıñ? - dip, kulın cilkämä saldı.

Min bökräydem, bögeldem, señdem, yukka çıktım. Östäle yanına barıp baskaç ta, ul:

- Sine ätiyeñ Dibaza dip yukka gına atagan. Yıgoza dip atarga ide. Dibaza tugel sin, yıgoza, - dip söylänüendä buldı.

Mine şunnan soñ, yış kına Yıgoza dip tä cibärgälilär ide. Ä inde Nägıymä apanıñ ire Möhämmät abıy mine, ällä bik keçkenä bulganım öçen, başkalardan ayırıp üz itä, klass curnalında ul ukıtkan tatar tele häm ädäbiyätı däreslärendä kuyılgan iñ simez bişlelär mindä ide bugay. Ul mine takta yanına cavap birergä çakıra, üze nikter:

- O-o, küräsezme, canlı kitap üze minem yanga atlıy, - diyä.

Min, ul süzlärne üzemçä añlap, üsep kitkändäy bulam.

Ellar utte. Altmışınçı yıllarda "Garäpçä-tatarça süzlek" dönya kürde. Bik küp isemnärneñ mäğnäse açıldı. Minem duslar, tanışlar kaysı koyaş, kaysı ayga tiñ çibärlär, asıltaştay qaderlelär, berdänberlär dip atalgannar. Ä minem... minem isemgä ul suzlektä "kitapnıñ titul bite" dip añlatma birelgän. Min şunda gına añladım: menä nigä söyekle kart ukıtuçım Möhämmät abıy mine "canlı kitap" dip atagan ikän! Ul minem isemneñ mäğnäsen belgän, tik nigäder monı äytkäne bulmadı.

Menä şulay, bu köngä qadär min kitapnıñ titul bite, yäğni bizäkle berençe bite bulıp yäşim.

Elekke keşe balasına isemne bik belep, iñ izge teläklär belän birgän ul. Şuñadır, ahırı, gomerem buyı min üzemne kitaplardan başka küz aldına da kiterä almadım, kitaptan ayırılsam, min yukka çıgar idem kebek.

Click or select a word or words to search the definition