İlahi Kanun

Povest

Min bähetle idem. Säğadät diñgezenä oçragan yazmışımnıñ kömeş korabı, nazlı koyaş yılmayuı belän hozurlanıp, talgın cillär irkälävendä tınıç häm rähät kenä yözä dä yözä. Tormışım küge härvakıt şulay ayaz, bähet dulkınnarı yuldaş bulır tösle ide. Dönyaga adäm balası yaratılgan ikän, anıñ bähetsez vä küñelsez könnär kiçerergä hakı yuk. Bu — ilahi kanun! Monı bozgan bändälär cavapka tartılalar häm olug hakim — hakıykat tarafınnan hökem itelälär. Bez berebez dä annan azat tügel. İrekle tösle kılanabız gına, ämma çınlıkta isä barçabız da üzara tıgız ceplär belän bäyläneşkän, aradan kemneñ küñele sınsa, başkalarga da ul täesir itä häm säğadät diñgezeneñ yaktı koyaşı yözenä kara bolıt pärdäse tartılıp kuyılganday bula. Yäşäeş digänebez menä şuşı inde. Meñnärdä — beräüneñ, beräüdä meñnärneñ eşe bar. Ämma mähäbbät... Ä mähäbbät bu kanunga buysınmıy, anıñ üz zakonnarı. Anı añlatıp birü bik avır eş. Şulay da bu citdi burıçnı üz östemä alıp, inde tellärdän-tellärgä küçep yörgän serle häbärlärne, artık süzdän aralap, närsä niçek bulgannı söylämäkçe idem. «Ällä kiräk tügelme?» — dip tä küñelem teläk çişmäsenä üzeneñ şik taşın tägärätep, anı tuktatkanday itte. Tönnärem yokısın yugalttı, könnärem borçuda uzdı. Süz çişmäse — yılgaga, yılga —diñgezgä äverelde häm menä mähäbbätneñ ilahi kanunın bäyän itärgä buldım. Süzemne — döres, kalämemne töz tottım, alay da serenä töşenmäüçelärneñ kulına bu yazma kersä, gafu itärsez!..

Alar elektän bersen-berse avıldaşlar bularak belä idelär. Üzara duslıkları, yözgä-yöz kalıp söyläşkännäre, hätta üzara hörmät hise belän isänläşep uzgannarı da yuk ide. Çü, beraz yalgışam, monnan dürt yıl elek alar oçraştılar. Azga gına, ämma söyläşmädelär. Bu küreşüläre iğtibarga alırlık tügel, şuña da bik tiz onıtıldı, häm menä alarnı yoldızlı kiçä kavıştırdı, mähäbbät utınıñ çatkısı yöräklärenä yoktı, irennärendä irennäre naz taptı. Vakıyga avılda başlanıp, şähärdän-şähärgä küçäçäk ide.

Kiç. Avıl, maemaylarnıñ nigez astına posıp vakıt-vakıt örülärennän uyangalap-uyangalap, tönge yalga suzılıp yattı. Yäşlär klubka, ikençe törle äytkändä, Mädäniyät yortına cırlı-biyüle kiçä uzdırırga cıyılıştılar. Şähärdän studentlar kaytkan vakıt. Klub tulı halık. Taştan mähabät itep salıngan, irken-kiñ zalları, törle-törle uñaylı eş bülmäläre bulgan, zur tamaşa zalı häm bay sähnäse belän ni citte salalarnı gına tügel, şähärlärne dä kızıktırırlık bu yort çın mäğnäsendä Mädäniyät sarayı ide. Olı vä kiñ işeklärennän üzenä çakırıp, uramga tasmalardan därtle köylär agıla. Yäşlär cıyıla, yäşlär...

Kemnärneder bu kiçä kavıştıraçak, kemnärgäder berençe mähäbbät nazı büläk itäçäk, kemnärneder üpkälätep ayıraçak. Ä alar, min sezgä söylärgä cıyıngan güzäl zatlar, bügen ber-bersenä yılmaep, hätta serle yılmaep diyär idem, karayaçaklar...

— Sälam, yegetlär!

Ä menä ul da kilep citte. Dusları-tanışları belän küreşä. Cantimer Korbıyıv Nurulla ulı. Cilkäle, ozın-nık buylı student, şunlıktan yabık häm yäşlärgä yatışlı çista vä pöhtä, zamança kiyengän asıl zat. Ul bezneñ soklangıçıbız ide. Äle yaña gına mıyık çıgargan yäştäşlärem hämmäse anı hörmät itä idelär. Cantimer abıy. Yegerme-egerme ber yäşlär çamasında. Kızlar belän avılda yaratışıp yörmäde dä tösle. Ber ukıtuçı apabıznı kışkı yallarga kaytkan vakıtlarında ozatkaladı da bugay, ämma bolay, vakıt kına ütkärgälägän, didelär. Başka gaybäten belmim, kürşe Bäriyä äbi genä nider söylängäläp yörde, imeş: «Mindä art cılıtıp yatuçı kart ber sazagan kız asıl yeget karçıgası Nurullanıñ Cantimeren çitlegenä aldap kertmäkçe ide dä, änkäse rähmät äytsen, saklap kaldım üzen»,— dip.

Döres buldımı ikän? Bälki haklı süzlärder, çönki bezgä kergäç ul alarnı söylängäläp utırgan ide, kolak salıp algan bar süzläre şul buldı, başkasın belmim...

— Sälam, yegetlär!

Cantimer abıy şul räveşle kul sugıp küreşte. Bezne dä urap uzmadı. Kazan hällärennän ber-ike häbär söyläp alaçak häzer.

Aña taba yılıştık.

— İldä nilär bar? — dip soradı ul, yarım şayartkanın sizderergä teläp.— Barıgız da isän-saularmı soñ?

— Älegä isän idek äle, Kazanda nilär bar? — dide, utızın kuıp kilgän «sakallı» yeget Kamay abıy.— Bezdä şul inde, yazdan — basuga, közdän — fermaga. Traktor gına çıdasın.

— Gatanı kıskan ikän. Niçek alay buldı soñ?

— Azrak töşergän köne ide. Üze kulın tıkkan, dilär.

— Yuk la inde. Hucalar süzen söyliseñ. Min şunda idem,— dip belderde Samat.— Suırıp aldı. Äle dä yarıy imgänep kenä kaldı, yuksa...

Süz kombaynga utırgan Gata hakında bara ide. Şkivka elägep, kulın kıskan, äle dä yarıy imgänep kenä kalgan, bulışçısı sünderep ölgergän, yuksa bälase zur bulası ikän.

Kazan şähäre yıldan-el maturaya bara, di Cantimer abıy. Tatar ictimagıy häräkäte, «Azatlık» yäşläre häm başka berniçä milli üzäklär Tatarstan cömhüriyäteneñ azatlıgın daulauda zur eşlär alıp bargannar. Hökümät tä alarnıñ teläklären añlap eş itä, di.

Klubta bügen hind kartinası ide. «Başlana» dip äytülärenä kerep kittek. Yahşı film buldı. Mähäbbät, sagış, avır yazmışlar häm hakıykatkä ireşü hakında ide ul. Avıl keşeläre hind kinoların ülep söyäbez dä inde!

Kinodan soñ kiçä başlanıp kitte. Biyügä osta Cantimer abıy kızlarnı-egetlärne üzenä karatıp tottı. Könçe kübäläk Gıylmetdin Hälfäse bügen töşerep çıkkan ide, tavış-gauga kubarıp mataştı. Cantimer abıyga da bäylänmäkçe ide. Barıp kına çıkmadı, buyı tiz bögelde.

Ä biyü-uyınnar özelep tormadı häm şunda...

Häm şunda klubka, biyüçelär urtasına, küplärneñ tön yokısında tatlı töşe bulırday Cämilä apa üzeneñ iptäş kızı Kadriyä apa belän kilep kerdelär. İnde säğat tönge unberlär yakınlaşa ide tügelme soñ? Bu vakıt citkäç kem uyınga kilä di inde? Dimäk, yazmışı kuşkan!

Biyüçelärneñ biyuläre bozılgan kebek buldı. Yäşlär törkemnärgä büleneştelär. Barı tik Cantimer abıy gına bersenä dä kuşılmadı, üz cayı belän çitkäräk kitep bastı. Küñelendä närsä ide ikän, belmim. Minem uyımça, Cantimer abıy belän Cämilä apa şundıy da par kilgännär, ikesen kavıştırası da nazlı yarlar itäse genä yugıysä. Belmim, nigä alar üzara dus tügellär ikän? Ä, isemä töşte, Cämilä apa belän direktor malayı Sabircan abıy yöri dip söylilär bit. Dörester, inde tugızınçı sıynıftan birle duslar ikännär. Citmäsä Sabircan abıyga şuşı söykemle Cämilä apa arkasında avız-borını cimerelep, kan yotarga da turı kilgän. Monısı — yegetlär gaybäte...

Bervakıt Cämilä apanıñ şähärdäge mähäbbäte kıynatkan, dilär... İkençe könne, tagın kilmäslär mikän dip, tön buyı sabircannar kapka töbendä biş yeget, şeşä buşatıp, gomer uzdırgannar, tegelär genä kürenmägän. «Bähetläre bar ikän!» — diyäräk söylägän ikän Sabircan abıy, tämam üzen batırga çıgarıp: «Kanga çumdırası idem, barçasın işep!»

Buldıra algaç, şunda uk, berençe oçraşudan akıl sabagın ukıtırga kiräk ide anı!

Cämilä apa!.. He, ällä niçek inde Cämilä apa dip äytüläre. Min dä yeget bit inde. Cämilä tutaş! Äye, äye, Cämilä tutaş, Cantimer äfände! Yuk, Cantimer äfände dip äytep bulmıy älegä üzenä, äfändelekkä ireşü öçen asıl zat sıyfatları kürensä dä, dan vä şöhräte belän alay uk äfändelege sizelmi. Ä menä Cämilä apa — Cämilä tutaş, üze çibär, üze sılu, üze matur, üze kürkäm, ul ayaklar, ul çäçlär — barısın da Hak täğalä atap aña gına birgän, az gına bögelsä, bile dä özelep kenä kitär tösle.

Bıyıl ul Kazanda bik yugarı häm maktaulı institutnı beterep kayttı, ämma eşkä genä üzebezneñ yaklarga kündermägännär, Ufaga uk cibärgännär, cide yat, cide yırakka. Elekkeçä kışın-cäyen kanikullarga kaytıp ta yöri almas inde. Sagınırbız!

Cantimer abıynı Kadriyä apa üzenä däşep aldı. Cämilä tutaş alar yanına avıştı, Sabircanı çitkäräk tartıldı. Cantimerdän oyaladır ul. Bälki, berär süz äytep kugannardır üzen?..

— Cantimer, sin bezneñ belän isänläşmiseñ dä,— dide Cämilä tutaş, yarım şayartkan tös çıgarıp.

— İ Cämilä tutaş,— dide Cantimer. Söyläşä belä dä inde, üzägenä genä basa! — Sezneñ kebek sandugaçlar belän minut sayın isänläşep torsañ da az bulır! Ak kayınnar sıman bögelä canım!

— Cantimer süz ezläp kürşegä kermi inde,— dide Kadriyäse, Cämilä duskayın yaklarga teläp.— Kesägä dä kermi, ämma...

— Ämma dip, ber dä ämma tügel. Ämma digännän, elekke vakıtlarda Kazanda bulgan ber häl! Pişkadäm bar ikän. Kuşamatın «Ämdi» dilär monıñ. Mädräsädä mullalıkka urın kötep yata di bu. Kart mulla belän aşka anı da, yağni mulla yanına mulla kürep çakırtalar ikän. Menä şundıy mäcleslärneñ bersendä kart mulla sorap kuya üzennän, oyatlı itü maksatınnan çıgıp: «Ämdi, ä Ämdi, äyt äle, Kaban küleneñ suı niçä çiläk bulır?» «Çilägeñä karap, çilägeñä!»— dip cavap birä Ämdi, ber dä yugalıp kalmıy. «Niçek inde?» — dip säyersenä mulla abzıy. «Ägär dä ber-ber çilägeñ yartı Kaban külen sıydıra ikän, ul vakıtta ike çiläk bulır, mägärem ki çiregen genä çumırsa, dürt çiläk bulır»,— diyä Ämdi, barsın da häyranga kaldırıp. Menä şulay!..

Cantimerneñ şuşı hikäyätennän bötenese dä hihıldap cibärdelär. Bigräk tä Cämilä tutaş ihlas küñeldän nazlanıp kölde ki, güyä pıyalalar zeñläp torganday ide. Süzneñ ni hakta ikänlegen belmäsälär dä, böten klub eçe alarga iyärep ciñelçä yılmayu nurında balkıdı. Cantimer genä hiç ser birmiçä, kanäğat töstä ozın buyın töz tottı. Ul — han ide, barçabızga da başlık.

— İrtägä minem bäyräm, Cantimer, kilerseñme? — dip soradı Cämilä tutaş, yegetneñ küñelen cilkenderep.— Küñelle bulır.

— Şaşlık, şärab häm çibär kızlar! Nindi yeget mondıy mäclestän baş tarta ala soñ? Härhäldä andıy ahmak min tügel... Kayda bula soñ ul bäyräm? — dide Cantimer, üz aldına kanäğat töstä.— Cidegän çişmä buyında, tañga qadär! Şulaymı?

Cantimerneñ bu süzläre kızlarga huş kilde bulsa kiräk, barısı da söyeneştelär. Ämma Cämilä tutaş äytep kuydı:

— Tañga qadär? Kızık. Ä minem Cidegän çişmädä tañ karşılaganım yuk ide äle!

— Dimäk, karşı alaçaksıñ! Nindi asıl zat şuşındıy bähettän korı kalgan! Bolay hiç yaramıy.

Cantimerneñ kılanıp söyläşüe ideme bu, ällä inde çınlap uk şulay uylıymı, anısı sizelmäde. Ämma Cämilä anıñ şuşı süzlären çın küñeldän kabul itte. Şayartuga karşı şayartu, uyınga uyın belän cavap birep, üze dä yegetne süz yätmäsendä butap, küñelen adaştırırlık täqdimnär yasadı.

— Sineñ kebek yeget asılı belän tañ karşılau küp kızlarnıñ hıyalı inde ul,— digän buldı.

Bu çınnan da yahşı, küñelne kuzgatırlık täqdim ide. Mondıy süzdän soñ kaysı yegetneñ uyına nilär kermäs tä, niçek itep üzen tatlı hıyalda adaşudan saklap kala alır? Azamat ir küñelendä iyärle citez akbüz at yatar, dilär. Cantimer dä bu kiçädä üzen şulay sizde. Cämiläne ozatırga digän telägen küñelenä salıp kuydı. Kız da ötek Sabircanın onıttı. Cantimerneñ uyının-çının, özderep-özderep küz tekäülären çın vä ihlas his toygısınıñ çatkısı bularak kabul itte.

— Şaşlıknı üzem äzerlärmen,— dide Cantimer,— citärlek qadär bulır, yaña suyılgan sarık itennän. Kileştekme? Şärab öçen beraz sämän dä kiräk bula torgandır inde?

Kılt itep şunda Sabircannı uylap kuydı bulsa kiräk, aradan anı ezläp, uñına-sulına karandı da:

— Bu eşne Sabircanga tapşırıykmı ällä? Kaya äle üze?— dip soradı.

— Ul kitte inde,— dide Cämilä.

Bu süzlär küp närsälärne añlata ide. Cämilä bu kiçädä Sabircannıñ aptıratularınnan azat. Küz karaşları da şul hakta söyli: «Yä, batır yeget, sin dä azattır bit? Ozata kilä alasıñ!»

Cantimer dä şuşı niyätkä kilgän ideme?

— Ä min kitmädem, ä min härvakıt sezneñ yanıgızda! — dide alarga artlarınnan Sabircannıñ tavışı.— Närsä bar ide?

Kayan kilep çıkkan. Niçek? Barısın da işetep torgan? Äye, işetep torgan söyläşülärne häm köleşülärne mıştım Sabircan. Ä Cämilä sizderergä telämägänme, ällä yüri Cantimerne ürtägänme? Bolarnı yeget küñele uylarga da ölgermäde, Sabircannıñ süzgä-süz kuşıp dävam itkän söylämenä iğtibar itärgä mäcbür buldı.

— Min palatka alıp kiteräm, pohod palatkası. Maşina da minnän. Ul qadär yırak yulga cäyäü yörep bulamıni?

— Bik yahşı, çatır da, uçak ta häm şaşlık belän eçemlek tä äzerlänäçäk dimäk. Ämma min...

Cantimer totlıgıp kaldı. Yırık avızı kolaklarınnan borın astına cıyılıp töşte.

— Närsä min? Ällä bara almıysıñmı, Cantimer? — dip soradı Kadriyä, kürenep tora, yegetneñ bu süzennän anıñ käyefe kitkän ide.— Närsä min?..

— Sez barıgız da parlılar, ä min yalgızım gına bulaçakmın. Küñelsezlek häncäre yörägemne tişkäläüdän kurkam,— dide Cantimer, bolay da toygılardan kuyırgan süzlärgä kara deget östägän tösle itep.

Şunı gına kötkännär diyärseñ, kızlarnıñ yözläre kabat balkıp kitte. Söyläşü tagın üz cayı belän aktı.

— Niçek parıñ yuk? — dide Kadriyä.— Bulmasa, tabarbız, bezdä kızlar bar!

Cämilä, küzlären sagışlandırıp, tübän karadı. Yöze buylap kaynarlık yögerde, tännäre kaltıranıp kuydı, kalku kükräklären, neçkä bilen, sılu buy-sının tibränderep nazlı ah, küñeleneñ tirän töpkelennän çıgıp, yäşeren serlären halıkka belderep, yöräklärgä uk kebek kilep kadaldı.

— Üzemä par bulırsıñ!—dide ul, şayartu töse çıgarıp.— Min yarıymdırmı?..

Cantimer mondıy uk täqdimne kötmägän ide, bägıre kiselde. Avız çitlegennän tel bılbılı çıgıp oçtı diyärseñ, närsä äytergä dä belmi gazaplandı. Cavapsız kaldırırga da telämäde.

— Yarıy, yarıy, sin dä yarıysıñ!— dide Cantimer, Sabircanga da, başkalarına da işetelerlek itep.— Yararsıñ äle!

Bu söyläşü küñelsez betärgä mömkin ide. Sabircan tavış çıgarsa, Cämilä üpkäläsä, barlık niyätläre çelpärämä kilep vatılaçak idelär. Ämma da läkin akıllı bändä ikän üze. Yukka gına gomeren institutta ukıp ütkärmägän, çayalıgı fayda itkänder inde. Rähätlänep, küñele bulgançı kölde Cämilä, tagın da şayartıp kuydı:

— Yaragaç bik yahşı, Cantimer,— dide.

Biyü-cırdan torgan kiçä tämamlandı. Cantimer, Cämilälär belän ber çittä köleşä başlagaç, başkalar monı üz adreslarına alıp, zalnı taşlap uk çıkkannar ikän. Klubta utlar sünde. Eçtäge yäşlär, törkem-törkem bulıp, karañgı häm tınıç kına yoklap yatkan avıl uramnarına vä tıkrıklarına kerep yugaldılar, parlılar kapka töplärenä sıyınıp kaldı.

Cämilä belän Kadriyädän Cantimer ayırılırga telämäde, alar yänäşä baruların dävam itterdelär. Sabircan da mıştım maemay tösle alarnıñ artınnan iyärde. Yugarı oçta «Şahta köye»nä kemder garmun tartıp cibärde, anıñ şulkadär dä osta uynavı küñel küzlären üzenä karattı. Ämma uyınçı berazdan tınıp kaldı. İneş şaulavı, vakıt-vakıt kına berär baskıç astı köçekneñ läñ-läñ itep kuyuı, bakalarnıñ tamak töbe belän sayrauları häm yoklagan cirennän adaşıp algalagan cil kisägeneñ agaç başlarına tiyep, tupıllarnı leperdätüennän tış başka tavış yuk ide. Kürşe uramda beräü mototsikl kabızdı, çinatıp kitep bardı. Yakın-tirädäge berär avılnıñ cide yöräkle yegete bezdän kız tapkandır inde, şunı ezläp, küreşü öçen töşkänder.

Sabircan iyärä kilde. Kadriyäneñ üz yegete bügen kaydadır kitkän ikän, şuña ul parsız. Anı Cantimer ozatsın mikänni?

Kızlar, kolak kuyışıp, nider söyläştelär. Monıñ näticäse tizdän belende. Kadriyä Sabircannı kultıklap aldı, Cantimer öçen Cämilä äzer ide. Äydä, añlaşıgız, asıl yeget — sılu kız! Moña qadär niçek kenä bulsa da Cämilä belän kalu cayın uylap baş katırgan Cantimer kötelmägän bu uñaylıktan yugalıp kaldı. Sabircan isä Kadriyäne ozatıp kilergä mäcbür ide.

— Äydägez, bergäläp barabız,— dide Cantimer.— Küper aşa çıgasıgız da bar!

Ul kiräkmägän süz äytte. Moña Cämiläneñ açuı kilde.

— Äydägez,— dide Sabircan.

— Yörmägez, mine Sabircan ozata,— dide Kadriyä.

Cämilä bu vakıtta can dustına meñ rähmätle ide.

Ämma Cantimerneñ kildele-kittele söyläve genä bägıren kiste. Niçek dip añlasın inde ul anı häzer?

— Bez kittek, ozatam-kiläm,— dide Sabircan, Kadriyäne aşıktırıp.— Ällä sin dä barasıñmı, Cämilä? — Ul şiklänep tuktaldı häm bägıre türendä izge räsem itep saklagan can kisägennän soradı. Ämma kız:

— Yuk-yuk, äni soñga kalıp yörergä kuşmadı. Min kerep kitäm, sau bulıgız! — dip, kapka bavına barıp totındı.

Sabircan belän Kadriyä tübän oçka töşep kittelär, Cantimer uram urtasında torıp kaldı. Nigä komaçaulap yörde inde ul? Anı bu hälgä töşerü ällä kızlarnıñ häyläse genä ideme?

Kadriyä, şaktıy kürkäm bulsa da, Cantimergä oşıy torgan kız tügel. Ä menä Cämilä, töşeñä kersä, töşlegeñne kuzgatırlık! Sabircan niçä yıllar anıñ kulın übü öçen genä dä yartı canın birergä äzer bulıp yöri. Ä Cämiläne Cantimer kapka töbendä ük tuktata ala ide. Menä bit kızık ittelär. Häyer, Sabircan bolay da tön yokısın yugaltkandır inde?

Cantimer üz uramnarına taba borıldı. Kölep kuydı häm ere adımnar belän atlap kitte. Tön karañgı, cılı, rähät, ämma yoldızsız, cılı yurgan bolıtlı ide.

— Can-ti-mer! Cantimer!

Pışıldap kına kemder däşte. Yeget tuktap kaldı, tavış kilgän yaktan süz iyäseneñ şäüläsen şäylärgä tırıştı.

— Cantimer!

— Äü? Närsä buldı? — dip soradı yeget, däşkän keşeneñ Cämilä ikänlegen töşenep.— Närsä bar? Çıgıp söyläş!

Cämilä koyma artınnan çakıra ikän. Nişläp çıkmıy ul, ber-ber häl bulmagandır bit?

— Min uram yakka çıkmıym, bezneñ bakça başına men, häzer kilep citäm,— dide Cämilä, yarım kauşagan, ämma üteneç tulı teläk tavışı belän.— Häzer kiläm, Sabircan kürmäsen!

Menä siña mä! Añla bu kızlarnı. Närsä kiräk inde aña?

— Yarar,— dide dä Cantimer.

Tıkrıktan kerep, bakça başına mende. Yış-eş sulap, berazdan Cämilä dä kürende häm keçe kapkadan artka çıktı.

— Külmägemne pıçratıp beterdem bugay? Ayagımnı da kıçıtkan çaktı,— dip zarlandı ul. Ämma üzaldına söyenep äytüe añlaşılıp tora ide. .

Cantimer ni diyärgä dä belmäde. Kız bolay yahşı sayrıy aña oşıy ide bulsa kiräk.

— Oy, bügenge kiçä nindi matur, nindi cılı, nindi rähät, bik rähät,— dide Cämilä haman da, ayak kiyemnären kulına totkan hälendä çıklı üländä bii-bii böterelep.— Üze cılı, üze rähät...

Cantimer haman da süzsez kaldı. Minutları ilahi, gacäyep ilahi şul. Niçek itep ihlastan tıñlap tormıysıñ di?

— Cantimer, äydä, bolınnardan äylänep kiläbez. Änä argı oçta yäşlär yoklamıy, magnitofon uynatalar!..

Cantimer haman da süzsez kaldı.

— Sin mine, bu nindi säyer-isär kız dip uylıysıñdır inde, äyeme? Yülär, diseñme?

Cantimer tagın da endäşmäde.

— Alay uylama inde. Minem bähetle könnärem, diplom aldım, Ufaga eşkä kitäm. Anda niçeklär bulır ikän? Küñelsez tügel mikän?

Cantimer haman da süzsez ide. Cılı häm yakın itep kenä kıznı kulınnan tottı.

Cämilä söylävennän tuktaldı. Ämma:

— Cantimer?..— dip aptıraulı sorau birergä ölgerde.

Tavışı sak ide.

— Cämilä!..

Tavışı nazlı ide.

— Äü? — dip soradı kız, irkä tavış belän.

— Cämilä, äydä...

— Kaya?

— Bolınga barıyk, dideñ!

Alar kitte. Bu vakıtta kük yöze vakıygalarnı kürep kalırga dip bolıt pärdäsen çak kına aça töşte. Küz sirpegän yoldızlar, avızları açık häldä onıtılıp, säyer häldä tübän karadılar. Häyran idelär.

Aynıñ da yöze açıldı. Cämilä belän Cantimer su buyında yänäşä utıra idelär. Salkınça cil isep kuydı. Tañnı uyatırga teli ideme? İrtäräk bit äle... Ämma cil berazdan tagın tibränäçäk. Östendäge cäyge kurtkasın salıp, Cantimer kıznıñ arkasına yaptı.

— Salkındır?..

— Rähmät!..

Şunnan soñ alar küp närsälär hakında söyläşep aldılar. Ämma ikese dä ber ük soraunı ber-bersenä birergä batırçılık itmädelär. Yugıysä ul bolay bulırga tiyeş ide:

— Sineñ yaratkan keşeñ barmı?

Yaki:

— Sineñ kebek güzäl zatnıñ akkoştay parı bardır inde?

Tañ aldınnan bula torgan eñger cäyelde. Berençe küreşü-ozatışu öçen bu qadär soñarunıñ itağatne bozu ikänlegen Cämilä añlıy ide.

— Min kaytam inde, öygä kerergä vakıt,— dide ul, ämma Cantimerneñ ätäç tiresedäy yuka kurtkasın östennän salmadı.

Alar, tınıç adımnar belän kilä-kilä, kapka töbenä cittelär. Kız, yegetkä taba borılıp, näq aldına tuktadı da:

— Min keräm inde,— dide, tınıçlıgın yugaltıp.

Bu vakıtta Cantimerneñ ärsez kulı kapka bavın tartıp, açılıp kitsengä äzerläp kuygan ide inde.

— Yarar, kererseñ,— dide ul, açıla bargan kapkanı totıp.— Ämma ber süzem bar. Sin siherle ber kälimä äytergä tiyeşseñ!

— Nindi kälimä ul, Cantimer? — dide Cämilä, añlamıyça kalıp.

Cavap härhäldä güzäl romannardagıça bulırga tiyeş ide: «İrtägä çıgarsıñmı?.. Min sine kötärmen!»

Cantimer kitap telen bolay da yahşı belä, ämma kabatlanırga telämäde, äytte dä kuydı:

— Yaratam, digen, kererseñ!

Kız kauşadı. Täne buylap rähätlek yögerde.

— Yaratam, digen, kererseñ,— dide tagın da Cantimer, sorap algan keşe tösle şart kuyıp.

— Yuk! — dide Cämilä.

— Dimäk, kermiseñ? — Cantimer güyäki aldan uk şuşı cavapnı kötep torgan ide.

— Min alay äytmädem,— dide kız, ber dä yuktan oyalıp.

Cantimerneñ ärsezlegenä karşı usal süz dä ıçkındırırga hakı bar ide anıñ. Ämma haman oyaluda buldı:

— Min alay dip äytmädem, Cantimer!

— Äytmädeñ? Ä närsä dideñ? Yaratam dideñme? Yä-yä!

Bu inde çın mäğnäsendä oyatsızlık ide. Ämma kıznıñ ülçäü tälinkäläre vatılgan minut şul bu.

— Yaratam,— dide ul. Äytte häm üz süzennän üze tagın da nıgrak oyaldı.— Kerim inde?..

— Tagın äyt,— dip ärsezlände yeget.

— Min sine yaratam,— dide Cämilä. Bu yulı kauşavı uzgan ide inde.— Kerim inde!

—Işanmadım, tagın äyt. Annan soñ kererseñ. Hakıykat bulsın öçen süzneñ öç kat kabatlanuı şart, öç dälil kebek añlaşılır.

— Min sine yaratam, Cantimer,— dide kız.

Click or select a word or words to search the definition