İkäü

(hikäyä)
— Äni, äni dim... Miña çäçürgeçneñ agın al äle ...

— Ak tasma ker kütärmi, tiz karala ...

— Min anı karaltmam, äni ...

— İ-i-i, beläm inde sine, häzer pıçratasıñ.

— Karalsa — üzem yuarmın! Min zur bit inde ...

— Ay allam, aptırattıñ la ...

— Äni, min aknı yaratam!

Ul ak töskä ğaşıyq ide şul. Näni tolımnarın balkıtkan şul ak tasmalar aña küpme şatlık kiterde. Artkı partadagı Niyäz çäçürgeçennän tartıp ni şayarsa da, Älfiyä aña açulana almadı. Gel ap-ak külmäktän yörgän malayga niçek açulanasıñ di. Ul da, näq Älfiyä kebek, ak tösne yaratadır kebek toyıldı şul.

Cäyen kız yäşel bolındagı ak kübäläkkä äylände. Ak cirlektäge vak çäçäkle külmäge aña bik tä kileşä ide. Bolın buylap sibelgän ak romaşkalarnı cıyu nindi küñelle! Soñrak änise ak tüflilär dä aldı.

... Beräü, ikäü, öçäü, dürtäü,

Bişäü, altau, yarata ...

Üze mine yarata da

Yuri genä şayarta ...

Bik matur itep cırlıy ide şul Älfiyä. Mäktäptäge ber kontsert-tamaşa da annan başka ütmäde. Ak kübäläktäy bu kızçıknı avıl sähnäsennän töşermi alkışladılar. Küplärne sataştırgan artist bulu hıyalı Älfiyägä dä yoktı. Ul küzlären yoma da hıyalga birelä ...

... Änä ul sähnädä, imeş. Ap-ak yıfäk külmäge sılu gäüdäsenä niçek kileşä! Biyek ükçäle ak tüfliläre äkiyättäge patşa kızlarınıkı diyärseñ. Ä tavışı... Zalda utırgan beräüneñ dä mondıy bärhet tavışnı işetkäne yuktır, mögayın. Anı alkışlıylar... Älfiyä ap-ak teşlären kürsätep yılmaya-elmaya başın iyä... Alkışlar, alkışlar ...

Kızganıç, bolar barısı da hıyalda gına kaldı. Konservatoriyä kebek uku yortına muzıka mäktäbendä ukıgannar gına kabul itelüen Älfiyä bik soñ gına belde. Avılda tuıp üsüenä berençe häm soñgı tapkır şul çakta ükende ul. Ak külmäkle cırçı kız obrazı, ak tomannar belän uralıp, yıragaygannan yıragaya bardı da ak bolıtlar arasına kerep yugaldı ...

Meditsina uçilişesında ukıganda da aña sähnädä yış cırlarga turı kilde. Tik hıyaldagı ap-ak külmäkne kiyärgä genä nasıyp bulmadı.

Menä niçä yıllar inde ul — şäfkat tutaşı. İrtädän kiçkä qadär anıñ östendä ap-ak halat. Üzeneñ eşen dä, härkön kiyä torgan halatın da yarata Älfiyä. Näni patsiyentlarınıñ avırtudan cıyırılgan yözlären kürsä, anıñ yöräge «tizräk, tizräk» dip yärdämgä aşıga.

Közen aña biş yäşlek sabıynı alıp kilgännär ide. Tın alalmıyça, zäñgärlänep çıkkan, meskenkäy. Yanında änise özgälänä. «Ber minutka gına yalgız kaldırdım bit!» — dip üksi. Balanıñ tamagına tıgılgan näni şarçıknı barıber aldı Älfiyä. Soñınnan sabıynı koçaklap üze dä yıladı. Şatlıktan, bilgele.

... Ak töskä ğaşıyq ul, aknı yarata... Ap-ak romaşka çäçäkläre totkan tege söykemle yegetne dä şuña yarattı bugay. Här oçraşuga ber koçak çäçäk kütärep kilä ide. Üze ap-ak teşlären kürsätep yılmaya:

— Romaşkanı bezneñ yakta niçek atıylar? Beläseñme?

— Romaşka kayda da romaşka inde ...

— Tügel şul ...

— Äyt alaysa... Niçek?

— Ak tälinkä — sarı may!

— Ak tälinkä — sarı may? Nindi matur isem! Ak tälinkä... häm sarı may ...

Romaşkanıñ ak tac yafrakları alarnıñ bäheten sanıy:

— Yarata... Yarata... Yarata ...

... Tuy külmägen dä alar bergäläp sayladı. Ap-ak börkänçekkä ak romaşkalarnı tuy aldınnan bergä tezärgä buldılar.

Ä ikençe könne... İkençe könne söygäne annan yalına — yalına gafu ütende. Üzeneñ ber genä tapkır yalgışuına ışandırırga tırıştı.

— Ber yalgış kına bit... Ber yalgış... Şul ber yalgış böten bähetebezne cimeräme? — dip sıkradı yeget.

— Ak bähettä — kara tap... — dip pışıldadı kız.

Annan, aşıga-aşıga, üzen tözätte:

— Sabıy bala kara tap bula almıy. Ul — üze bähet... Ak bähet... Min sezgä ak bähetlär telim ...

Eget kitte. Kız, täräz töbendäge ak romaşkalarga karap, üksede dä üksede ...

Romaşkalar da suldı ...

... Älfiyägä tuy börkänçegenä ak çäçäklär tezärgä nasıyp bulmagan ikän.

Bügen aña — utız tuldı.

«Kız da ... utızda!» — dip açı kölemseräde ul.

Eşenä kilep, ap-ak halatın kigäç, küñele kütärelep kitte.

Ak tösne yarata ul. Hastahanäneñ tüşäm — divarları nigä akka buyalganın da üzençä añlıy: aklık cannı dävalıy, çirdän arındıra.

Bıyıl anıñ küptänge hıyalı tormışka aşa başladı. Kız ap-ak kurtka häm ak iteklär satıp aldı. İh, ap-aktan kiyenergä ide!

Közgedäge suräten aşıkmıyça gına küzätte ul. Ber süz äytep bulmıy: kız çibär ide. Küzlär — zäp-zäñgär, irennär — çiyä, bitlär — alsu alma!

— Çibär inde, çibär! Üzeñ dä beläseñ lä! Avırular da sine yarata. «Aragızda iñ maturı — Älfiyä!» — dilär.

Ak halatlı dusları anı sırıp aldı. Tugan köne belän kotlı-kotlıy, bähet- şatlık teli-teli, kara bödrälären ak kalfak belän bizäde, kulına ap-ak zatlı sumka tottırdılar.

— Bolar — bezdän büläk! — dip, alsu bitennän übep alırga da ölgerdelär.

Kış urtasında ber koçak romaşka kütärep, avtobuska kilep kergän bu çibärgä küplär borılıp-borılıp karadı. Kız şat ide. Äyterseñ lä, anıñ tormışı gel bähettän genä tora. Äyterseñ lä, tege yeget gomer yulında bötenläy oçramagan da ...

... Konduktor hatın da aña kütärelep karadı. Karadı da, can türenä «şäfkatlelek» digän izge hisne bäyläp torgan millionlagan küñel cebe millionı beryulı şartlap özelde. Ö-zel-de... Çönki ...

Çönki ul da... ak töskä ğaşıyq ide ...

... — Äni, äni dim, tege... matur ak külmäkne al äle miña ...

— Siña tagın... Üzemneñ dä aknı kigän yuk ...

— Äni, äydä, alaysa, ikebez dä pardan kiyenik... Ap-ak itep ...

— Şul gına citmägän ide di ...

— Äni, min ak tösne yaratam!

— Närsä añlıysıñ soñ sin!?

— Ä sin añlat ...

— Üskäç, üzeñ añlarsıñ äle ...

Unsigeze tulgan cäydä dä ul ak külmäk turında hıyallandı. Ak külmäge anı avıldagı bar kızdan da çibärräk, sılurak kürsäter ide! Şähärdän kaytkan kunak yeget tä başkalarnı tügel, näq menä anı ozatır ide. Gölfiyä (konduktor hatınnıñ iseme şulay ide) yuıp elgän cirdän kürşe kızınıñ ak külmägen alıp kide. Yuk-yuk! Urlamadı! Ber genä kiçkä aldı. İrtän irtük külmäk üz urınına elenergä tiyeş ide... İde... Tik tuzanda aunagan, yırtkalangan külmäkneñ elärlege kalmagan ide şul...

Kunak yeget üz şähärenä kaytıp kitkäç, änise anı yılıy-elıy kıynadı.

— Ak külmäklär kiyep kiyäügä çıgu tätemi häzer siña! Balalı kıznı kem alsın, di ...

Gölfiyä änise öyrätkänne ütärgä mäcbür buldı. Bolında ap-ak romaşkalar cıyıp yörgän yeget yanına ul üze bardı, üze berençe bulıp anı koçıp üpte, annarı ...

Annarı, beraz vakıt ütkäç:

— Bala — sineke! — dip, muyınına sarıldı.

Ap-ak külmäk, börkänçeklär yabıp kiyäügä çıksa da, yeget anıñ belän yäşärgä telämäde. Bala tugaç ta, Seber yagına kitep yugaldı. Döres, ay sayın kilep torgan aliment akçası ber genä tügel, ä un ak külmäk alırga da citärlek. Tik Gölfiyägä häzer alarnıñ berse dä kiräkmi. Aktan kiyengän här kız — anıñ doşmanı! Häyer, barısı da tügel ikän... Tege şäfkat tutaşı — tın alalmıy zäñgärlängän sabıyın ülemnän saklap kalgan kız — ap-ak halattan ide bit. Ul doşman tügel, doşman bulalmıy ...

... — Bilet alırga onıtmagız! Kemgä bilet? Kem almadı?

Hatın Älfiyä karşına kilep bastı. Bähetle tutaş ap-ak sumkasın açtı... Açtı da — «ah!» itte... Yaña sumkasına akça yançıgın küçerep salırga onıtkan, läbasa!

Kauşagan yözen Gölfiyägä kütärde:

«Tanış ta kebek... Kayda kürdem soñ? Häterlämim ...»

Konduktor hatın romaşkalarga töbälgän ide. İre bu çäçäklärgä «ak tälinkä — sarı may» dip nazlap däşä ide. Ä anı — ak töskä susagan cannı — gafu itmäde.

Gölfiyä, ak külmäk alıp söyenderä belmägän änisenä, üzen aldap kaçkan şähär yegetenä, gafu itä belmägän irenä bulgan böten üçneñ näni yodrıklarına tuplana baruın sizde. Ni kızganıç, bu kara hisneñ mäkeren ul tıyıp kala almadı: ap-aktan kiyengän çibär kıznı avtobusnıñ yabılıp ölgermägän işegenä taba bar köçenä etep cibärde:

— Akçañ bulmagaç — cäyäü yör!

Älfiyä şähärneñ pıçrak karına yöze belän kaplandı.

Click or select a word or words to search the definition