Hosrov i Şirin

Kereş

BİSMİLLÄHİR-RAHMÄNİR-RAHİM!

İlahi, täüfigım kiñräk açılsın,
Küñelgä rähmät orlıgıñ çäçelsen.

Ruhımnı kıl siña kyamil yararlık,
İcat utım sürelmästän yanarlık.

Bu küñlem közgesen saflandırıp tor,
Böten möşkil eşen tiz häl kılıp tor!

Bu canga üz nurıñnıñ çatkısın bir,
Bu telgä üz teleñneñ açkıçın bir!

Davıtnıkı kebek ruh çista bulsın,
Telem Zäbur* 1 yazarlık osta bulsın.

Canımnıñ här süze citsençe canga,
Yagımlı bulsın ul barça cihañga.

Ukılgaç, yaktırıp kitsen küñellär,
Telemnän gel çäçelsen möşk-ü-ganbär.

Karagaç, barça küzlär nurga tulsın,
İşetkän här kolak şatlıkta bulsın.

Yugarı kıl da mäğnäsen süzemneñ,
Bähetle it yäşävemne üzemneñ.

I

! Yoldızçık belän bilgelängän süzlärneñ añlatmasın süzlekçädän karagız.

Küñellärneñ kuanıç çişmäse kıl,
Avırlıktan kotıldırsın şuşı tel.

Şirin isme belän şiğrem tezelde,
Şirin* kıl şah küzendä här süzemne.

Miña yumart bul, Alla, yärdämendä,
Uyat mine gafillek hälläremdä.

Bel, ilhamım, sin Alladan birelgän —
Küñeldägen döres äytter telemnän.
___________________________________________________

BERENÇE BAB

ALLANI TÄGALÄNEÑ
BERLEGE TURINDA

İlahım, dip, şağıyr, başla süzeñne,
Näq ul bar itte yuklıktan üzeñne.

Oluğ Täñre-galämne ul yarattı,
Bizäp cirne, kügen cirgä karattı.

Tanıy barça halıklar berlegeñne,
Vä küp närsä dälilli barlıgıñnı.

Böyek Alla (añar kayda vä kem tiñ?)
Yaratır häm yöreter ber hökemdin.

Fäläk — kükne borıp, yoldız yöretkän,
İgen igep yäşärgä mäcbür itkän.

Niçaklı ul gıylem-hikmät yaraltkan,
Tön artınnan tagın könne yañartkan.

Yaraltkan tön-könen, yoldız-ayın da,
Sagış, şatlık, hätär, ömet — barın da.

Bu dönyada ni bar annan da safrak?!
Bar ul — bu ap-açık beraz karansak.

Böten ğaläm hökem algan añardan,
Adämnärgä birä ul köç, hönär, dan.

Cete küzle ğalimnärgä teräk ul,
Vä çüldäge Zahidlärgä kiräk ul.

Tabılmas, ezlämä — ohşaş işe yuk,
Fiker yörtep, anı añlar keşe yuk.

Anıñ zatı tämam üzgä cisemnän,
Biyegräk ul keşeneñ añ-isennän.

Anıñ zatın belim disäñ, küñel, bel:
Huca häm bakçaçı uldır, ä sin — göl!

Üzeñne yözgä bül, göl tik, gomerdä,
Barıber tängä saulık yuk bu cirdä.

Soraulardan kaçıp kildeñme monda?
Kire kaç tiz — yana kürmä utında...

Anı ezläp uyım gizde ğalämdä,
Küñel-can yandı dörläp, ezlägändä.

Galim min häm belermen digäneñdä
Bu ser kalır — yugalır belgäneñ dä.

Bu häldä hätta Üzdän* kul kütärde,
Ahırda üz-üzen cirdän kitärde.

Anı belmäk kiräk tügel bolay bik,
Läkin bezne küp eş häyran kıla tik.

Şäme kemneñ çäçär yaktı nurın, kür,
Şuña dälil bula, güyä: bar ul, ber!

Belem birde üzen tanıp belergä,
Sizem birde sizep häveflänergä.

Kügen tözde, uylansın, dip, häkimnär,
Yazıp yoldız belän sannar, räkımnär*.

Kara tufraktan ul çäçkä yaratmış,
Vä ber tamçı sudan şähes türätmeş*.

Bägırennän sugarıp canıbıznı,
Kabızdı ul çırak-küz canıbıznı.

Yugalası bu dönya, ber yugalır,
Yugalmas zat barı tik ul gınadır.

İcat seren anıñ belmäs kemeñ dä,
Niçek başlap, niçek betergänen dä.

Yumart ul yärdämendä barçabızga:
Birep kuygan här eşneñ başlamın da.

Anık kılgan bu başlamnarnı çınnan,
är eşne başlagız, dip näq şuşınnan.

Cihanga altı külmäk ul kiderde,
Vä saylap cirgä dürt gäühärne birde.

Malın birde beräügä: «Bu betersen!»
Saran itte ikençesen: «Kotırsın!»

Sarıf itkän belälmi: «Kem birä mal?»
Cıyuçılar uylanmıy: «Soñ nigä mal?»

Ut añlamıy nigä köydergänen hiç,
Su añlamıy nigä sündergänen hiç.

Böten barnı bar itkän ul — tiñe yuk,
Böten färman añardandır — şigem yuk.

Beräü barmı anıñ kärvannarında

Ki, baş tartkan anıñ färmannarınnan?

Anadır — cir, läkin ber dayäse yuk,
Vä cil sipkän cöfarnıñ bäyäse yuk.

Nikadär ul näfis sänğat iyäse,
Nikadär zur kuät-kodrät iyäse!

GALÄM HÄRÄKÄTE TURINDA

İ dus, kürçe ğaläm cisemnären ber:
Nigä käğbä ikän alar öçen cir?

Cir alarnıñ gıybadäthanäseme?
Yä yulları bu cir äylänäseme?

Urap cirne, ni maksat küzli alar?
Bu sandıktan ni baylık ezli alar?

Nik äylänep, küçärdä nık toralar?
Bere yörep, bere nik tik toralar?1

Niçämä meñ çäçäk kebek açık yöz,
Kämär* baglap tabınmaklıkta süzsez.

Monı kürsäm, uylıym, dus, min kalıp tañ:
«Buıp zönnar, ägär potka tabınsam?»

Tide hak dingä bu şöbhäm, vä mesken
Şağıyrgä — Täñredänder — kilde ber ön:

— Bu hikmätlärgä bakma sin tışınnan,
Alar hiç tä tabınmas üz başınnan!

Alar cäzbä* kebek äylänsä, küktän
Şunı ezli: «Yä, kem bezne bar itkän?»

Citär siña, kulıñ bulsın eşeñdä,
Yörenmä pothanälär işegendä.

Sin İbrahim* kebek mıskılla potnı,
Barıp ul pothanägä, yotma utnı.

Karaş taşlap şuña, buma bileñne,
Potın taptap, kotıldır sin üzeñne.

Kürengän bu cisemnär — cir vä küktä,
Bolar tışlık — böten eş eçtälektä.

Açılır — yırt kına — tılsımlı tışlık,
Kürerseñ ber häzinä — kıl tırışlık.

Tabiğatkä karaş taşla, küñel kuy,
Belek küzeñ cete bulsınga nil* kuy!

Bu küklär — çup-çuar näkış — uyın bu,
Çişäm dimä, çiyäle ber töyen bu.

1 Planetalar «yöri», yoldızlar «tik tora».

Mavıksam da ğaläm sere belän min.
Kürengän bu näkış närsä? — belälmim.

Ägär bulsam bolar seren alırlık,
Bu näkışlär üze avaz salırlık.

Bu gömbäz nur çäçep gel äylänäder,
Här äylängän sayın ber üzgäräder.

Kanunnar bar fäläk äyläneşendä,
Üzen äyländerü kükneñ köçendä.

.är eştä bar säbäp — yörtüçe ber köç,
Vä kük äylänsä — bardır eçke borgıç.

Zırıldıy, kür, çıgır äbi kulında,
Vä cir dä äylänä — säbäp ni monda?

Süzemdä yuk mäker — bak ta, kürä bel:
Bu kükne nindi zat äyländeräder?

Gıylem bulmasa kul äyländerälmäs,
Tänendä bulmasa can — tel söylämäs.

Fäläk äylängänen kürgän ğalimnär
Şuña bagıp, çıgargan küp kanunnar.

Läkin beldermäse Täñre, ni imgä
Hisap, astrolyabiyälär ğalimgä?

Kiräksezder kitap belän bagular;
«Galimmen»,— dip, olı çalma çalular.

Ni näkıştä çagıldırsa üzen ul,
Şuña korgan falın häm yoldızın ul.

Beräü öçen on, arpa — iñ kiräge,
Beräü yasıy toç* alät — fän teräge.

Ä dönya äylänä kön-tön, yal itmi,
Vä toç häm arpaga iğtibar itmi.

İke oşbu teräk törlände yözgä:
Bu hakta tik beräü dä kilmi süzgä.

Ägär kuysañ cihanga kodräteñne,
Fikerne häm koralnı — bar räteñne,

Kuşıp yänä hıyalıñnı koralga —
Ni kılgansıñ, telämäsä ber Alla?

Ägär tufrak, cil, ut bergä kuşılsa,
Şularday ber äkämät sın korılsa,

Bulır idemeni küklärgä färman?
Kilep çıgar idemeni tere can?

ALLAHI TÄGALÄNEÑ
MAKTAULI SIYFATLAMASI

Äväläp Alla bezne balçıgınnan:

«Miña sez kol!»— dip äytkänneñ soñınnan,

Yaşämäkne farız kıldı eş eşläp,
Cäzalaunı üze, kür, aldı yökläp.

Bez inde şul gaciz-köçsez bularak,
— Kabul itçe ğamällärne, dibez, hak!

Sineñ yärdäm itär mömkinlegeñ bar,
Zägıyf kolnı nahak yıglatma ah-zar.

Teläk tarmaklana çiksez vä hätsez,
Yumart bulsañ — bulırbız kanäğatsez.

Yugıysä soñ ber uç tufrak ni kılsın?
Çamañnan tış dulap ni maytarırsıñ?

Bir ihtıyar — näfestän vaz kiçik bez,
İman-täüfiq belän bulsın küñel töz.

Layık bulsak ilahi istälekkä,
Çakırgan ul, berämläp, bezne kükkä.

Ä bez kollık itik köç citkänençä,
Gamäl kılıp könebez çiklerençä.

Razıy bulsañ ägär bez — tufragıñnan,
Siña bulmas zıyan, bezgä kerer can.

Ägär başlansa bu mizgel kıyamät,
Kiçer, kürsät, ilahi, sin käramät!

Tänem — tufrak: bar itkäçten üzeñ sin,
Sineñ kodrät bu canga birde cismen.

Yarattıñ da tänemne tamçı sudin,
Büläk itteñ bu canga his vä uy, din.

Bädän birdeñ vä küzgä inde bir nur,
Kanäğatlek hisen küñlemä iñder.

Kıyınlıkta sabırlık bir, fiker bir,
Ciñellektä tınıçlık bir, şöker bir.

Gönahım hättin aştı — meñ oyatlar,
Mine täübäm genä hökmendä yaklar.

Näkış kürsäm uylıym: sin ul — bizäkter,
Häref kürsäm yurıym: sindin teläkter.

Cülärlek bändägä tagın birelgän,
Kalışmıydır mile hiç tä tileñnän.

Minem maksat — siña hezmät itüder,
Adaşsam — inde tugrı yulga künder.

Yunäldem Käğbägä bügen totıp yul,
Ägär çüldä yugalsam — yazmışım şul.

Kürenmi küzgä ni saflık, ni pıçrak,
Rizalıgıñ söygän yardan kıybatrak.

Yögerekneñ ayagın sındırasıñ,
Oçıngannı kanatsızlandırasıñ.,.

Monı kürgäç sorau borçıy küñelne:
Ä minnän ul rizamı soñ, tügelme?

Gönahlımın, niçek kilsä — ülem ber,

Ni bulsa da kiçer — bändäñ üzemder.

İgelegeñ belän kolıñnı kıl dus,
Eşemne töpçemä, i Täñre, bul dus!

Teläklärem minem azgın tügel hiç,
Sineñ teläk güyä gäühär, minem — toç.

Döres yulnıñ nurın küñlemdin alma,
Yänä mine karañgılıkka salma.

Belemle it här eştä dä üzemne,
Kütär yokı tomanın, aç küzemne.

Fikeremnän çıgart isrek susınnı*,
Cegärle it, ayık kılgıl huşımnı.

Tänemne it tınıç häm canga kol kıl,
İsänlekne tırışlıkka koral kıl!

Tänem-canım bulıp hezmät yulında,
Mine kaldırmagıl bändä kulında.

Şulay tot sin mine bu barlıgımda,
Rizalıgıñ basıp torsın yanımda.

Azaplama mine vak eş belän sin.

Ni söylim soñ siña? Barsın beläseñ...

Küñelemneñ yarasına daru bir,
Eşemdä gel akıllı başkaru bir.

Eçem yaktı bulıp torsın nurıñnan,
Eraklatma ruhımnı hozurıñnan.

Küñelemneñ yarasına däva kıl,
Kıyamättä bulışçım Mostafa* kıl.

RÄSÜL GALÄYHİÄSSÄLAMNEÑ TASVİRLAMASI

Möhämmäd ul ber ilçe ide, haktin

Añar färman birelgän: «Aç,— dip, — ak din».

Yaratıl mış buyınça ul da tufrak,
Ni äytsä dä, süze, läkin, anıñ hak!

Anıñ yöze küñellärgä çıraktır,
Süze — dingä koyaş, ömmätkä — saktır.

Mökatdäs yulda ul, çapkın atında
Näbilär kärvanınıñ iñ başında.

Karap üsterde dinneñ bagların ul,
Özep yörde kyaferlek bauların ul.

Gaziz yärdämçese ul ömmätemneñ,
Afärin, şundıy canga inde meñ-meñ!

Şäriğat gölläreneñ huş isennän,
Hakıykat diñgezeneñ encesennän,

Adämneñ tufragınnan saf öleş ul,
Böten dönya küzendä şat köleş ul.

Şäriğatçä böten dönyanı tözde,
Hatalarnıñ töben tamırdan özde.

Anıñ dine bütän dinnärne uzdı,
Horafatnı yuk itte, izde, bozdı.

Kulı çäçte rähim-şäfkat misalın,
Tele açtı küñellärneñ yozagın.

Aña ciñü kılıçın Täñre sondı,
Kire cannarga ul bik katgıy ordı.

Kyaferne mıskıl itte moğcizası,
Küñellärne koyaş itte mirası.

Anı üz karşına Alla kitergän,
Şäräf, gıyzzät tunın şunda kidergän.

Şat ul şatlık kürep ömmät yözendä,
Vä särvi ul ğaläm bagı türendä.

Bu särvi kükkä birsä nurlı tösne,
Taratkan çalması barça huş isne.

Halıkka kollıgı — üz ihtıyarı,
Dävam itte eşen dürt izge yarı1.

Gareşkä bulmış anıñ başmagı tac —
Monı raslıy halıkka serle miğrac*!

1 Yağni dürt sähabese — Äbübäker, Gomär, Gosman, Gali.

Çokırdan bezne kükkä ul kütärde,
Färeştägä tiñ itte kerle tänne.

Çirü cıyganda ul çın duslarınnan —
Güyäki Gaysanıñ çavışlarınnan1

Kaçıp yörde, cir astı — garda tordı:
Añarga ürmäküçlär pärdä kordı.

Teşen tişkeç, irenen çut* itep ul,
Taş astınnan bärep çıktı, tişep yul.

Tagın bärde çükeç häm tişkeçen dä,
Lägıl-cäühär ide ul taş eçendä.

Yarıldı taş, yarıldı — çıktı cäühär,
Nurın kürep, yögerde küp adämnär.

Küzen yomsa, canı Hakk karşısında,
Gam, uy, mäğnä eçendä häm tışında.

Tämuglardan gönahlını yolır ul,
Kıyamättä aralauçı bulır ul.

Gayıbem küp ilahka itağattä.
Räsululla! Ni eşlim bu halättä?

Sorıym min dä yözem ocmah bagınnan,
Soraganga açulanmasmı Allam?

Kütärep kul, doga kıl — yol kolıñnı.
Taratırsıñ böten kaygı-moñımnı.

Uñ it Kotb eşen, kuma tiräñnän,
Gafilleklärne al ruh, can vä tännän.

Anıñ küñlen tınıçlıkka etär sin,
Ni bulsa da avırlıknı kitär sin!

Ägär kolga yazık yöklänsä tauday —
Yotılsın diñgezeñdäge atauday.

Teläsä ul tabar säbäpkä sıltau,

Añar meñ yıl dogañ da — ber tuzan, kau*.

RÄSÜL GALÄYİÄSSÄLAMNEÑ
DÜRT DUSTINA MAKTAU

Räsülgä dus-säfärdäşlär dä bulgan,
Alar härçak häyerle eşne kılgan.

Äbübäker berençe, tugrılıkta

Yarır bulgan, di ul, kılnı kırıkka.

İkençese — Gomär. Ul din sagında
Torıp, kırgan kyaferneñ barçasın da.

Vä şaytannıñ da, anı kürgänendä,
Tıpırçınır ikän canı tänendä.

Öçençese — tıynak, insaflı Gosman,
Ukımışlı, gıylemle, täqva ber can.

İlahi süzne iñ başlap cıya ul,
Vä dingä yulnı kiñ açıp kuya ul1.

Gali dürtençese, ğaskärdä başçı,
Räsülgä yäştän ük dus häm kiñäşçe.

Häsängä häm Hösäyengä ata ul2,

Vä Korändä «asıltaş» dip ataulı.

Ägär dä kem dä kem söysä bu dürtne —
Şunıñ belän dä yaular ul bähetne.

Yaratmasa ägär dürttän beren kem —
Tämugtadır anıñ urnı — kiler kön.

İlahi, min kalam tugrı bolarga,
Kıyamät köndä yärdäm kıl miñarga.

Bu dürtäüdän kalıp bik küp yarannar*,
Fida kıldı ilahka tän vä cannar.

1 Gaysanıñ çavışları —• apostollar.

1 Gosman hälifä Koränneñ tekstın tözetkän.

2 Häsän häm Hösäyen — häzräti Galineñ Möhämmät päygambär kızı Fatıyma
tapkan ugılları. Alar izgelär isäbendä.

Torır ide karap bar da Räsülgä,
Anıñ härber süzen salıp hätergä.

Alar buldı menä çınnan da ömmät!
Läkin kayda häzer şundıynı kürmäk!

Menä şular tırışlıgı belän din
Biläp aldı cide iqlim* iñendin.

İlahi, min söyäm oşbu tokımnı!
Haram kıl bu bahırga tämugıñnı.

Kem «Amin!» dip häzer tibrätsä telne,
Sähabälärgä tiñ dip bel şul irne.

ŞAHZADÄ TİNİBÄKKÄ MAKTAU

İ tañ cile! Barıp şahka tiz ük sin,
Bu dustınnan sälamnär äyt tezep sin!

Cir üp, añlat, bu bäyräm şäp korılmış,
häm Ölkärgä* güyä kiprän* örelmeş.

Anıñ yöze belän bu dönya nurlı,
Bu din — däülätkä ul yaktırta yulnı.

Ulus*-ilneñ köçe, soltan vä handır,

Cihan halkı — tän, ul — şul tängä candır.

Hanıbız ul — Tinibäk*, ul bähetle,
Kuandıradır ul tac häm tähetne.

Cide iqlim eçendä bu zamanda
Tiñeñ yuk sineñ oşbu kiñ cihanda.

Bügen hanlık eçendä çın han ul — sin!
Şuña kürä cihannıñ da canı sin!

Belek kamçısınıñ tot nık sabın sin,
Menep algaç bu däülät tul parın, sin.

Katı tot tezgeneñne, atnı çaptır,
Bu dönya mäydanında tup uynattır.

Çirüeñne döres, tiyeşçä tezdeñ,
Hıyanätçel ırugnıñ başın özdeñ.

Han ikänseñ — riza-bähil böten kol,
Kılıç belän salaldş taş ütä yul.

Teläk — Röstämneke*, Zähhaknıkı* — sın,
Läkin bar kim cireñ — artık namusıñ!

Ägär taclı sorasa: «Bir tagın tac?!»
Üzeñneken birerseñ, dip: «Bu mohtac».

Piçät basıp yözek-möhreñ, bir ämer:
Härac* cıyar siña näq Rumgaça cir.

Sineñ izge isemeñä ofık tar,
Yözeñne ber kürergä zar halıklar.

İlah siña üze birgän bähet bit!
Terelsä, cir übär aldında Mähmüd*!

İke dönya bähete tiñ birelgän,
Holık güzäl vä küñel kiñ birelgän.

Layık holkıñ häkimgä il küzendä,
Vä mäğnä encese bar här süzeñdä.

Holık häybät, fähemleseñ, gıylemle,
Akıllı sin häm iple, huş küñelle.

Hakimlegeñ totaş şäfkat, kanun — nık,
Doga kılmış siña halkım — zarım yuk.

Ägär Hösräü kubılsa törbäsennän,
Alırlık ul sabak şahlıkta sinnän.

Kayan Hösräügä kilsen bu cegärlek?
Kayan Şirindä bulsın bu çibärlek?

Vä meñ Hösräü siña kollık itärlek,
Açık Şirin siña tiyeş ikänlek.

Bügengeneñ Söläymanı menä sin!
Yarıñ da bit anıñ Bälkıysenä* tiñ. Bu häleñne ganimät tot — ütär, bel!
Sine kaplar divar bulmas — isär cil!

Cihanga yuk ışanıç — sin köneñne
Kürerseñ, kürsätep yegetlegeñne.

Kügeñ häylä bolıtında — yuanma,
Bügen hällär imin dip tä kuanma1.

İl ah büläk birä tik eş eçennän,
Tırış nıklap, köräştä bar köçeñnän.

Şul uk vakıt şöker kıl da yözeñ sört:

«Ya Täñre, min — kolıñ»,— diyep fiker yört!

Riza itsäñ, sine Alla totar şat,
Sineñ yazmış bähet närden* otar, şät!

Yöret barça cide iqlimgä färman!
Bu dönyada kalıkmasın bütän han.

Misır häm Şamda yörsen yarlıgıgız,
Rähät kürsen tabiğ* yarlılarıgız.

Hakannardan bulıp bar kollarıgız,
Citep kükkä gıybadät kılganıgız.

Bulıgız çın säğadätle hökemdar,
Sälamät-sau uzıp şatlıklı yıllar.

Timerkazık* vä däülät bar çagında
Sabıylarça säğadät kırşavında,

Canıgıznı kamillekkä yünältep,
Tabışkansız güyä göl häm göläp tik.

1 Kotb Tinibäkne anıñ doşmannarı küplegennän kisätä. Tik Tinibäk
citärlek saklanu çaraların kürmägän — anı tizdän üterälär.

MÄLİKÄGÄ MÄDHİYÄ

Gasırga ber çibär — çorga bizäk ul,
Cihanga ber üze bulsa kiräk ul.

Söykemle bu hatın — nişan* bähetkä,
Ak Urda kotlı —- ul torsa tähettä.

Tiñe yuktır güzällek, uş, holıkta:

«Ay ul yoldızlı küktä»,— di halık ta.

Çagılır küz yözeneñ nurlarınnan,
Hatın-kıznıñ bütäne — sın, ä ul — can!

Yözen açkan çagında — uftanır kön,
Çäçen kürsä, ciñelgänen tanır tön.

Maturlıkka layık ählak, sälät, huş,
Anı Alla kamil itep yaratmış.

Kilerme şundıy zat, ayday tulıp ber?
Kürep häyran kala yäş-kart, yeget-ir.

Anıñ yözen ğaläm, küklär sagınmış,
Ayak ezlärenä küplär tabınmış.

Şunıñ çaklı yöze-holkı dan aldı:
«Añarga tiñ bütän yuk»,— dip sanaldı.

Anıñ danı tabıp küklärgä yullar,
Añarga ohşadı ocmahta hurlar.

Böyek därtlär tuadır şundıy yärdin,
Tereklekneñ nigeze şundıylardin.

Bähetenä taman tös, yöz vä buydır,
Şuña karap kük üze fal yurıydır.

Fäläk tä, tugrı ber kol sıyfatında,
Yugarıdan töşep baskan katında.

Huca bulsa da doşman barça cirgä,
Tabalmas yul ezeñne ber übergä.

Ayak baskan cire yöz törle gäühär,
Niçek ence vä taş bulsın bärabär?

Gakılı — çakmadır: utlar çagılsa,
Gacäp bulır, çıdar doşman tabılsa.

Köl iter doşmanın süz çatkısınnan,
Çäçär Tañ yoldızı nur-şatlıgınnan1.

Tögäl isäp belän tözep här eşne,
Belä ul dus vä doşman, yat-beleşne.

Niçä törle gıylemnärdän häbärdar,
Süzen häyran bulıp tıñlar adämnär.

Söykemlelek şahı kıl yarsa süzdä,
Kaya inde añar citärgä bezgä?!

Vä läkin bar ömet: itär dä hörmät,
Kılır bezlärgä dä rähim vä şäfkat.

Galimne ul söyäder, gıylme bar, dip,
Garipne ul karıy, yätim-sıñar, dip.

Hacätle kem genä kilsä dä monda,
Tabır yärdäm bu hança kapkasında.

Kiräk çittän, kiräk üz, bay vä yarlı,
Şöker itmi beräü kitkäne barmı?

Kabul kılsa, barıym karşına min dä,
Köçem citkänçä bulıym hezmätendä.

Bu hanbikä kulında kalsa däülät,
Vä bu kolga haman yar bulsa himmät,

Niçä yäşlärgä citsäm dä üzem min,
Doga bulgay añar telem-süzemdin.

Yaşäsen hanbikä, han yanda bulsın,
Alarnıñ sakçısı ber Alla bulsın!

KİTAPNI NAZIM*
KILU SÄBÄPLÄRE

Niçä yıllar bulır — canım töbendä
Şuşı fiker bar ide uy-küñeldä:

Berär şahnıñ sarayına barıym, dip,
Betär şunda böten kaygılarım, dip.

Küñel sizde menä cayı çıga, dip
Boyırdı ul: «Bäheteñne sına», dip.

Tiz ük, Kotb, kiçekmä, soñ bulır, bel,
Söyli belsäñ, sine mäşhür kılır tel.

Nizamidan al ürnäk — tez süzeñne,
Tögäl belder bu hanga kemlegeñne.

Hanıñ belän hanımnıñ katına ker,
Kitabıñnı yazu maksatına ker!

Gamäl digän şähärgä han — küñelder,
Canım belän kabul ittem, cigeldem.

Küñel äytkän şuşı süzlärne tottım,
Bütän uylarnı beryulı onıttım.

Fiker kaynap, kazanday, oşbu häldä
Nizaminıñ balınnan peşte hälvä.

Monı farsıçadan hanga, hanımga
Küçerdem — mäzmünen saldım nazımga.

Çıgardım saf, kömeş su oşbu küldin,
Susau kitsen, dip, ihlas här küñeldin.

Kılıp han däüläte bu kolga yärdäm,
Küñel kuzın kucıttı Täñre här däm.

Bu nazımga tezep tel bılbılı saz,
Bu ahäñdä bäyän ittem huşavaz.

1 Yağni Tañ yoldızı [Çulpan, Venera] Mälikäne tañ dip uylıy.

Moradım şul gına — uñsın yulım, dip
Tabılsa ide miña da urın, dip,

Säfär kıyınnarın küp kön kiçerdem,
Kilep cittem, ahır, hezmät öçen min.

Nilär kürsäm dä min yul yörgänemdä,
Tögäl yördem, tögäl kildem, könendä.

Bik akıllı süz äytte miña ber kart:
— Kiçeksäñ dä yuanma, tik kilü şart.

Kilüdän oşbu maksat tordı alda:
Telägemne ütär monda hak Alla.

Şöker hakka — bu maksatka kiterde,
Teläk-ömet cäyäsen nık kiyerde.

Küñel koşım häzer üz bakçasında:
Kiräk bılbıl, kiräk — sin karga şunda.

Küñelemdin tagın kilde ber avaz:
İ bılbıl! Göllären açtı siña yaz!

Bu dönya bakçası, bak, yattı cäyräp,
Gıyşıgım nikadär — añlatçı sayrap.

Menä şunnan, ğaşıyq bılbıl kebek min
Şiğır bagın bizädem, süz tözep meñ.

Gıyşık därte biläp alsa adämne,
Güyä bılbıl, zarıy kılsa, gacäpme?

Fäläk-mihrab ğaşıyqlarga kılır fal,
Ğaşıyq süzgä gıyşık totıp, kolak sal!

Ğaşıyq tügel keşe güyä mäyetter,
Ülekne soñ «akıllı» dip kem äyter?

Vä kersä etkä häq gıyşkı ägär dä,
Kiler telgä vä kitmäs tipsälär dä.

Ğaşıyq bulmasa, nik bu cide kat cir —
Halayık räncetä, yırta — tüzäder?

Vä diñgezlär ğaşıyq bulmasa, här kön
Nigä şaular, göreldär ide tipken*?

Vä kük çarı, ğaşıyq bulmasa cirgä,
haman nik äylänä, yal itmi ber dä?

Ni kürsäm dä soradım: här kürengän
Nigä bolay? Cavap kilde küñeldän:

Gıyşık belän terek oşbu ğaläm dä,
Yaratılmas ide şunsız adäm dä.

Gıyşıklıkta hasiyät ni? Cavap şul:
Küñel birep gıyşık alu savap ul.

Gıyşıklıkka bagışlandı bu dastan,
Şuña öndim, kötäm gıyşık cihannan.
___________________________________________________

İKENÇE BAB

HÖSRÄÜ VÄ ŞİRİN HİKÄYÄTENEÑ ÄÜVÄLE
HÖSRÄÜNEÑ TÄRBİYÄSE

Bolay häbär kilä ostaz agadan

(Kamil bulgan här eştä ul — aña dan!):

Näüşirvan şah ülgäç — ayı totılgaç,
homay söyeklese Hormuzga kungaç1,

Ata tähten biläp ul tugrılıkta,
Gadellektä dan aldı bar halıkta.

Totar ide atasınıñ yulın, çın,
Işanıçlı kanunnarın, yolasın.

häm annan soñ, çalıp Täñregä korban,
Teläde ul taza, matur ber uglan.

häm Allaga citep ihlas keläülär*,
Ugıl tudı — güzäl, saflıkta gäühär.

1 Yağni Homay — bähet koşı — Hormuznıñ başına kunıp, kem şah
bulırga tiyeşlegen kürsätkäç.

Näq Allanıñ büläklär diñgezennän
Ber änce-şäm kebek, nurdan tözelgän.

Anıñ bähte — Vatannıñ bähte bergä,
Yözendä şahlıgı balkır gomergä.

Citezlektä bu, dip, näq hösrävi zat*,
Atası kuydı «Pärviz1» dip kuşamat.

Näfislege kamil bulgaç cisemdä,
Birä Hösräü digän izge isem dä.

Yañakları koyaştay — küz bagalmas,
Yözen kürgänneñ küñlen kaygı almas.

Atasına kitergändä kürergä,
Yörettelär tiñ itep isle gölgä.

Cofar* täne yıfäklärgä törelde,
Yakut-almazdan artık yäşerelde.

Bişegennän töşep, sipte cihanga
Söyeneç orlıgın ul barça canga.

Yaşe berlä huşın arttırdı Alla,
Belem häm añ, fähemläü arttı anda.

Bişe tulgaç, açıldı kiñ bu dönya —
Küp äyberne töşende ul uyında.

Nihayät, şahzadägä bulgaç altı,
Kürep, küp närsälärdän gıybrät aldı.

Cidedä bu malay — çibär vä töz buy —
Sibep yörde çäçäk-göllärgä huşbuy.

Maturlıkta böten cirdä alıp dan:
«Yosıftır bu!»— dide härkem, kalıp tañ.

Atası kuydı ostaz bu şayanga,
Yugalmasın diyep vaktı zayaga.

1 Pärviz — oçuçı, oçkır.

Gomer uzıp tagın da berkadärle,
Sälätençä bulıp Hösräü hönärle.

Gacäp ostardı fän-gıylem süzendä:
Kamil ence fikerlär diñgezendä.

Matur süzgä öyrätüçe üze dä
Oyalıp, äytmäde añar süzen dä.

Belemnär küp, fikerlär neçkä kıldan,
Süzendä kıl yarır, küñlendä ilham.

Tugız yäşlärdä tuydı här uyınnan,
Bahadirlık kilä ide kulınnan.

Unı tulgaç, kılıç, kın taktı bilgä,
Niçä doşman başın oçırttı cirgä.

Çişär ide uk atıp kıl töyenen,
Kılıç orıp turayttı tau bögelen.

Tözäp atsa ugın doşmanga, hiç tä
Çıdar kalkan yuk ide şundıy köçkä.

Unar cäyäne bergä tartkan ir dä
Totalmadı monıñ cäyäsen iñdä.

Kämäntennän* kotılmas ide doşman,
Niçä kyaferne ütkärde kılıçtan.

Yaşen kebek ide kükräp tomılsa,
Tişeler buldı taş, söñge tomırsa.

Tämam undürtkä citkänendä Hösräü,
Gıylem kundı añarga misle Sämräü.

Kürä belde yäşerelgän gıylemne,
Ni yahşı, ni yaman — bar da belende.

Bar ide ber Böyek Mobed, ataklı,
Olug bikkä* namuslı, küñle yaktı,

Añar mäğlüm ide yalgan da, çın da,
Belep härber häzinä açkıçın da,

Kıdırgan cir yözen, törleçä gizgän,
Kuk anıñ yazmışın üzendä tözgän.

— Bul ostazım!— dide Hösräü şuñar, näq
Şunıñ karşına bardı ul cäyäüläp1.

İyelde häm itägenä totındı,
Gıylem külenä gäühär ezli çumdı.

Alıl täğlim-belem, yaktırttı küñlen,
Sabak gazabına kiñ tottı küñlen.

Vä küp fändä şah uglı buldı ölger,
Açık buldı añar bar küktäge ser.

Gayät küp cıydı hikmätne gomerdä,
Berençel ärdän buldı ul gıylemdä.

Gafillektän uyaulıkka yul aldı,
Şul irlege belän ul şah bulaldı.

Taralsa ğaskäre häm kitsä räte,
Gıylem birde, kiñäş, akıl öyrätte.

Şulay bik yäşli kürde eş yünen huş:
Ul uzdırmas ide hiçber könen buş.

Anı söyde anası cannan artık,
Canınnan häm dä dönyasınnan artık.

Ozın gomer teläp şah bu ugılga,
Kisätte, çik kuydı zıyan-zolımga.

Çıgardı ilgä: kür avıl-şähärne!
Beräü räncetsä, tide şah kahäre.

— Keşe küp yörmäsen anıñ yanında,
Vä terlek sörmäsen tarlaularında.

Beräü baksa, kıyıp, uglı yözen ber
Cikerde şah, çäçep usal süzen gel:

1 Ostaz yanına şahzadälär dä cäyäü barırga tiyeş bulgan.

— Oyatsızlar, nigä şulay bagasız.
Cäzalıym, kem tidersä balaga küz!

Yugıysä şah ide ğadel, tıynak zat.
Fäkıyr häm bay belän yörde uynap närd.

Halıknı här taraftan ul kütärde,
Zalimnar kamçısın ildän kitärde.

HORMUZ HÖSRÄÜGÄ CÄZA BİRGÄNE

Şulay bermäl bu Hösräü auga çıktı,
Afätkä karşı saklıknı onıttı.

Kıdırganda au aulap kiñ dalanı,
Kinät ul kürde çittä ber salanı:

Tirä-yune matur çäçäkle-gölle,
— Töşik,— dide, — açıyk şunda küñelne.

Menä kön caydagı da töşte cirgä,
Kara hind yavı kilde, tezde cärgä*.

Sarı çäçle rumi ğaskär çigende,
Alarnı kıstı hindlär, bastı, ciñde...

Bulıp hind ğaskäre barçası berdäm,
Açıp kük tirmäsen, tiz uzdı türdän.

Kara hindlär ğalämne yaulap aldı,
Koyaş ciz kalkanın diñgezgä saldı.

Ä şahzadä biläp ber öy salada,
Bizäp, mäcles yasadı şul arada.

Utırdaşlar tirädä, bar da yäşlär,
Tañ atkançı kütärelde kadählär.

Täne şatlık tabıp asıl şärabtan,
Canı da şahzadäneñ taptı ber täm.

Kyar itkäç ul şärab, añın yugalttı,
Çäçäktän al yöze kanın yugalttı.

Eçelde al şärab hiç tuktamıyça.
Kubızçı çaldı çäñ* tön yoklamıyça.

Utırgaç tañga çaklı oşbu häldä,
Kinät kuptı tavış irtänge mäldä.

İmeş, şahzadägä hezmätçe uglan
Cimeş çälgän, kerep avıl bagınnan.

Tudı kön — bar cihanga nur agıldı,
Karañgıdan böten ğaläm arındı.

Kaçıp karga, güyä, tutıy koşınnan,
Koyaş çıktı tutıynıñ kaurıysınnan.

Alıngaç tön karası hämmä küzdän,
Häbärdar buldı dönya oşbu süzdän:

İmeş, Hösräü ädäpne taşlagan, di,
Atasınnan kurıkmıy başlagan, di.

Telen tıymas keşelär az disezme?
Alar citkerde şahka oşbu süzne.

Şah: «Ul kayda,— dide, — min añlamıym hiç?»
Häm äyttelär: «Kiçä şunda kalıp, kiç

Atı yörgän şul avıl tarlavında,
Häm urlaşkan, di, ul keşe bagında.

Kugan därvişne ul şunda önennän,
Hatın-kız yögerep çıkkan öyennän».

Monı kılsa ägär uglınnan üzgä,
Kisär ide başın şah, katmıy süz dä.

Gönahlılar, ukıp täübä küñeldän,
Kitärlär ide küptän kaçıp ildän.

Bu yulı kuştı şah: «Kayrap bulatnı,
Ber oruda kılıçlagız ul atnı.

Ni tabış tapsa da uglım avında,
Biregez yort hucasına barın da».

Kisärgä kuştı çäñçeneñ uçın ul:
Kiräkmägängä çäñ çalgan öçen — şul.

Ä baş ugrı — üz uglına cäza — gür! -
Kiräk yatka, kiräk üzgä hökem ber.

Kaya mondıy ğadelleklär bu köndä!
Üz uglın tapşıramı şah hökemgä?

Gönahsıznıñ bügen kanın tügärlär,
Kotılır bar gönahlı häyläkärlär.

Yaralamaçı, Kotb, üz-üzeñne,
Süzeñne dävam it, bozma küñelne!

HÖSRÄÜ ATASI YaNINA

İL OLUGLARIN
ÜZEN YaKLARGA ALIP KİLGÄNE

Bu hurlıknı kürep Hösräü, uyınnan
Fiker yörtte: «Uymak çıktı uyınnan!

Yaman kıldım,— dide,— barça bu eşne
Başın tottı,— häzer nişläü tiyeşle?»

Bu sagışta utırgaç ber säğatläp:
«Bolay yahşı tügel»,— dide. Niyätläp,

Oluglarnı cıyıp, äytte yılap süz:
«Ozatıgız mine şahka. Teräk — sez.

Gacäp tügel, ägär şah itsä şäfkat,
Ütensägez, usallık kılmas ul, şät!»

Käfen kide, kılıçın tottı kulda,
Halık kürgäç monı ah itte şunda.

Oluglar barsı bergä algı safta,
Äsir tik şahzadäbez bardı artta.

Citep tähetkä, çükte — köç kiselde,
Zarıy kıldı cinayätçe şikelle:

«İ şahım, yarlıka, zinhar, kiçer sin,
Olug bul sin keçegä, iñ keçeñ — min.

Yosıfnı sin büregä inde birmä,
Gönahım zur, läkin sin zur, di, kürmä!

Yazıgımnı hökem it çın küñeldän,
Sineñ üpkäñ tügel miña ciñeldän.

Avızımnan kilä äle söt ise,
Kanımnı tükmä sin minem su tösle.

Gayıp bulsa kılıçta häm dä mindä,
Üzeñ üter — betär üpkäñ küñeldä.

Ni kaygıñ bulsa da, yöklät, kütärt. Tik
Ükenüem kiräksä — ul citärlek».

Bu süzdän soñ, tagın tufrakta aunap,
Başın saldı ayak astında ahlap.

Monı barça halık kızgandı şunda:
Cıyılgannar barı Hösräü yagında.

İreşte şahka bu zar, citte kükkä,
Halıkta ah, yılaşlar kitte küpkä.

Näzakätle bulıp üskän ber uglan,
Poşamanga töşep, cirgä yıgılgan.

Ägär bähet nasıyp bulsa balaga,
Tırışır ul ata küñlen tabarga.

Atasına nikadär kılsa hezmät,

Üz uglınnan da kürgäy şundıy hörmät.

Atasına ugıl kılsa yavızlık,
Üz uglı kürsäter añar şunı uk.

Kürä Kormuz — nilär kılmış bu uglan,
Bu qadärle eşe osta korılgan.

Kalıp tañnar fiker häm osta süzgä,
Yözen sörde tanış häm yaktı yözgä.

Yaşen sörtte, dide: «Yargı* tämam!» tik
Ant itterde: «Bolay hiç eşlämäm!»— dip.

Kanäğatlektä uglı birgän antka,
Layık buldı şah «izge» digän atka.

Gadellek bar ikän şahta — belende,
Tügel tik tıştan — ul eçtän gıylemle.
___________________________________________________

ÖÇENÇE BAB

HÖSRÄÜ TÖŞENDÄ DÄÜ ÄTİSE
NÄÜŞİRVANNI KÜRGÄNE

Tolımnarın taratkaç tön-karaçäç,
Şähär yämen karañgılık yäşergäç,

Koyaşka dönya şahı pärdä tottı,
Böten nur cir yözennän kaçtı-kitte.

Kara tön kilde. Hösräü öygä kerde.
Hodayga yalvarıp bermäl utırdı.

Kiçergäç töş: sıman hällär önendä,
Söyeneçlär dävam itte töşendä.

Däü ätisen töşendä kürde şul tön:
İmeş, äytä: «Kiler ul şundıy ber kön —

Bügen sin dürt kaza kürgän öçengä,
Bulır dürt närsädän söyeneçeñ dä.

Berençe kaygını sin osta yottıñ,
Kinä totmıy, açısın tiz onıttıñ.

Kerer, dimäk, söygän yarıñ kuyınga,
Anıñ şatlıgına tardır bu dönya.

İkençe — suydılar alıp atıñnı,
Vä sin tottıñ üzeñne bik akıllı.

Şunıñ öçen bulır cildäy citez at,
Kara kir Şäbdiz* atlı ber asıl zat.

Öçençe — kart agayga buldı milkeñ,
Rizalaştıñ, dimäk, sineñ küñel kiñ.

Şunıñ öçen birer Hak şundıy mölkät,
Böten dönyañ bulır ence-zöbärcät.

Vä dürtençe — siña çäñ inde bulmas;
Sabır itteñ sin ul çäñçe kuılgaç.

Läkin sineñ bulaçak şundıy cırçıñ,
Can özgeç Zöhrälär* ber yakta torsın!

Yugalttıñ taş, läkin cäühär tabarsıñ,
Birep dürt ence, dürt almaz alırsıñ».

Uyangaç şahzadä şundıy töşennän,
Şöker itte şuşı söyeneçennän.

Keşegä äytmäde: ni kürde töştä,
Karıyk, dip, niçek töş ras kiler eştä.

Çiçännär söylätep tönnär buyınça,
Yuradı kıyssalarnı üz uyınça.

Kötär ide, tabışmaklı bu eşne;
Çişärlek ber adämne, ber beleşne.

ŞAVURNIÑ HÖSRÄÜGÄ
ŞİRİN TURINDA SÖYLÄP BİRGÄNE

Utırdaşı bar ide Şavur atlı,
Anıñ öçen canın birer sıyfatlı.

Zamannıñ serlären bik yahşı belgän,
Niçä iqlim gizep gıylme cıygan.

Vä şulkadär ide ul ços vä iple —
Gasırlarda tabılmastır bu tikle.

Kerep cir üpkäç, ul äytte: «Hökemdar,
Gacäp ber häl söylimme? Şul süzem bar.

Ägär färmanlasa şahı ilemneñ,

Söylim kürgän kızıklarnıñ beren min».

İşarät kıldı Hösräü: «İ yeget sin,
Söylä tiz! Äñgämäbezne cılıt sin!

Tik, ostarıp, töten cibärmä küzgä,
Alıp ber süz, anı citkermä yözgä».

Süzen başlap çiçän Şavur äfände
Tere tutıy kebek sayrap cibärde:

«Bu dönya bar bulıp, här mizgelendä
Güzäl bulsın häleñ ay häm yılıñda.

Egetlekne bizäsen ay kebek yöz,
Moratıñnıñ göle bulsın enäsez...

Bu kük astında küp kiçtem ofıklar,
Kürelde şaktıy uk gacäp-kızıklar.

Kuhistannı* uzıp ber bik şäp il bar,
Vä diñgezgä yakındır ul taraflar.

Ul ildä yörtä ber hanbikä färman,
Halık, ğaskär añar ihlas buysıngan.

Hökemendä anıñ bar Ärmänıstan.
Ul üze, belgänemçä, şah zatınnan.

Niçä şahka salım-hirac sala ul,
Ägär birmäsä, tacların ala ul.

Biyek tauda anıñ zur kalğase bar,
Şunıñ astında hätsez kaznası bar.

Egetlektä kalış annan batırlar,
Möhinbanu isemle bu hökemdar.

Yaratsa da üze açık havanı,
Tözetkän ul niçä kirmän-kalanı.

Möhinbanu bula şat yaz könendä,
Tamaşalar yasıy yılnıñ-elında.

Cäyen cäyli şul ärmän taularında,
Üze ber göl tik ul üz baglarında.

Yanä, kür, ber cire bar, atı Abhaz*,
Au aulıy şunda közlärendä az-maz.

Ä kışların bula ul Kaf tavında,
Uynıy çäügän*, küñel aça tagın da.

Telägänçä şulay här dürt fasılda
Sälamätlek öçen yäşi asılda.

Bu qadär mal, kuät häm däülätendä
Karendäş kız — Şirin yäşi katında.

Üze bulgangadır ber tol hökemdar,
Aña uylap taba meñ tör kızıklar.

Anıñ küñlen tik ul yaktı yasıydır,
Anıñ öçen bu kız bar dönyasıdır.

Tigez bulıp tezelgän teş — näq ence,
Alar almaz kebek nurlı, paq ence,

İrennäre — Bädähşannıñ* yakutı,
Uynıy teşlär alar belän kaçışlı.

Kıya cannı karaşı tılsımında,
Yaman küzlär yakın da kilmi monda.

Telen tibrätsä ul il küñlen aular,
Süze äfsün bulıp tellärne bäylär.

Oçar cannar kübäläktäy bu şämgä,
Oyala küz — karap bulmıy güzälgä.

Kaşı cäyä anıñ, e kerfege — uk,
Bu cäyä, mondıy uk cirdä bütän yuk.

Yañaklar kön nurındin nurlar algan,
Yözen kürep ay uftanışta kalgan.

Kara çäç hirka* tösle tezgä töşkän,
Kararaktır kaşı kondız vä keştän.

Çäçäkle çäç güzäl karaş sagında,
Zölef saklıy iyäge almasın da.

Yañagı kön nurına yul saladır,
Anıñ kürken kürep ay uftanadır.

Kömeş anar kebek ike gölestan,
Şikär sibä al arga çäçlär östän.

Çäçä göllär, ägär tibränsä, märcän,
Anıñ bar bulganı gel sihri yämnän.

Yöze — koyaş, çigäse — ay, çäçe — tön,
Küze — närkis, iñe göl — bizi kürken.

Ber Alla birgän aña buy — zifa tal,
Kömeştän tän, uymak iren-şikär bal.

İke kara sabıy uynıy çäçäktä.
Anı kürgän här insan kaynıy därttä.

Ivuk* kebek huş ise çäçä tolımnar,
Balitäktä alar uynıy uyınnar.

Anıñ küze belän çıksa yarışka,
Gacäp tügel bolan küze kalışsa.

Bolan küzlär belän ber baksa canga,
Kitär kaçıp yokıñ, ohşap kuyanga.

Yazın atkan çäçäktäy saf, näfis ul,
Añarga yalgışıp ta timägän kul.

Surätläsäñ anıñ küz kabagın da,
Güyä räyhan göl ul İräm bagında*.

Kaşın kürsäñ yaña ay tik şäkeldä.
Canın fida kılır hätta häkim dä!

Anıñ räsmen kürep Mäcnün kalır tañ,
Hoday Läylägä tiñ itep yaratkan.

Anıñ barmakları ap-ak şikärdäy,
Beläge — fil söyäge, täne karday.

Oyalır ay anıñ köndäy iñendin,
Oyalır tön anıñ yoldız-miñendin.

Süze, tını birä dönyaga can, yäm,
Güyäki yäş kenä Gaysä yä Märyam.

Tolımnarı,— didek bez,— zönnar inde,
İren — märcän, teşe güyä kar inde.

Häm ul karga şikär-ballar yagılgan,
İke märcän uynıy ul şat çagında.

Anıñ räsmen yasap iltkäç Kıtayga,
Küz almıy imperator kaldı tañga.

Möhinbanu çıgarttırdı Şiringä
Atalgan bik matur mahsus köyen dä.

Maturlıkta bu kız danı cäyelgän,
Kilälär baş orıp aña küp ildän.

Tögäl citmeş asılzat kız katında,
Toralardır äzer här hezmätenä.

Tiñe yuktır alarnıñ buyda-sında,
Bulır bulsa, barı Çıyn vä Maçıynda.

Tügel yalgan — tezelsä barsı bergä
Güyä çäñdäge kıllar: cärgä-cärgä.

Ädäp belän basalar näq Komay* tik,
Alay gına da tügel, tulgan ay tik.

Cıyılıp bagda mäcleslär koralar,
Şirin belän käyef-safa sörälär.

İräm bagı buladır oşbu bakça,
Yöze alsu bu kızlar şunda çakta.

Güyä särvi alar basıp torışta,
Kılanışta gacäp iple häm osta.

Alar öçen Şirin ber Häüze-käüsär*
(Aşaganga, diik, şikär vä kantlär).

İren — yakut, teş — ence, misle gäühär,
Kara çäç iñnärendä, añkıy gambär.

İl aldında bolar kütärmi pärdä,
Yaman küzlär tiyär dip şundıy mäldä.

Maturlıkka bolarnıñ tiñnäre yuk,
Tamaşa kılmagan ber könnäre yuk.

Güyä «yansın bu dönya» dip yörüdä,
Böten küñel käyef-safa sörüdä!

Läkin ägär Vatanga kersä doşman,
Bu kızlarda uyanır kurkusız can.

Sugışsalar, arıslannı yarırlar,
Yagan-filneñ teşen suırıp alırlar.

Ägär ocmahta hurlar bulsa mäşhür,
Bu il ocmah ikän — ul fetnälär hur.

Möhinbanu irek kuygan bolarga,
Küñele kiñ häm ul bik bay dinarga*.

Aranda ber atı bar — alnı birmäs,
Cilep kitsä, añarga cil iyärmäs.

Sabak ala oçar koşlar da annan,

Suda — ürdäk, kurıkmıy ul tufannan.

Bolıtlarga menep cildäy çabadır,
Koyaş annan üze artta kaladır.

Toyakları timer taş-tau işärlek,
Cide däryañnı ber kül tik kiçärlek.

Gomer kebek, yäşennär tizlegendä
Çabar, ıçkındırılsa tezgenennän.

İseme Şäbdiz atnıñ, töse tön tik,
Bu tulparnı söyä Şirin dä bik, bik!

Şirin kebek çibärne kürgänem yuk,
Vä Şäbdizgä tiñ attan häbärem yuk!»

Betergäçten Şavur süzne maturlap,
Eget Hösräüneñ yandı därte dörläp.

Gıyşık yäşnäp, şah uglı kaldı utta —
Şulay itte räsemgä mäşhür osta.

Hıyaldan şah äzerläde mähär dä,
Şirinne, dip, alıp bulsa ägär dä.

Tämam çirgä sabıştı ul bu eştän,
Yurap ällä nilär berkönge töştän.

Kara köyep, yokı kitte küzennän,
Gıyşık därten ku almadı küñeldän.

Şavurdan ütenep, köndez dä, kiç tä,
Kabatlattı süzen, tuktamıy hiç tä.

Niçä könnär yörep ber därt eçendä,
Gıyşıklıktan yeget saldı tösen dä.

Şulay ber kön böten eştän kiçep vaz,
Kerep bülmäsenä utırdı beraz.

Çakırttırdı Şavurnı häm tagın da
Soraştırdı güzäl Şirin hakında.

«Min aurumın,— dide,— häm sin tabib bul,
Miña yärdäm kulın suz, im tabıp bir!

Bu eştä sin üzeñ bit kotkı saldıñ,
Kabızdıñ ut, utın sünder bu cannıñ.

Süzeñne kıskarak tot häm cähät bul,
Kuhistanga bügennän ük säfär kıl.

Üzeñne şul mäcüsilärgä ohşat,
Şirinne tap niçek tä, bezne kıl şat!

Küñelen kür, seren söylät, kılın tart,
Oşıymı ul pärigä bezdäy ir-zat!

Balavız bulsa bay mähär hakında
İşetkäç, tizlätä kür nikahın da.

Timer bulsa ägär canı — häbär bir,
Çükemä tuñ timerne — köç ärämder».

___________________________________________________

DÜRTENÇE BAB

ŞAVURNIÑ KUİSTANGA BARIP
HÄYLÄ KORGANI

Cir üpte ul gıylem kaznası Şavur:

— İ Hösräü, şatlıgıñ bulsın,— dide, — zur.

Gomer buyı gel izgelär belän bul,
Yaman küzlär yanıña tapmasın yul.

Doga kılgaç şulay, başladı ul süz:

— Cavabım tıñla, i dönyada tiñsez.

Minem bar kodrätem näkış, kalämnän,
Tik ah itär mikän kız bu ğamäldän?

Räsememne yasarmın — telgä kilmäs,
Yasarmın koş, läkin ul kükkä menmäs.

Bu eşkä çara min biçara belmim,
Gacizlektän bütän hiç çara belmim.

Vä läkin Alladan yärdäm sorıym min,
Köçem citkänçä ber çara kürim dim.

Küñeleñdä sineñ hiç bulmasın şik,
Nigezsez şik bulır canga avır yök.

Utır sin şat, sineñ färman belän min,
Täväkkälläp, avır yulga yünäldem.

Bügen al-yalnı belmäügä duçar min,
Kuyan kebek çabıp, koştay oçarmın.

Tınıçlandırmıyça sine, tınalmam,
Su sipmiçä utıña hiç tın almam.

Ägär imeñ timer eçendä bulsa,

Yä gäühär tik, taş astınnan tabılsa,

Tırışırmın, timerdän ut çagırmın,
Kiräksä, taş kıyalar aktarırmın.