Häyerle Babay

Hikäyä

Poyızdnıñ yullar buylar äkren genä agışına inde künegep betelgän ide. Täräzädän kürengän akırın häräkätle ak bolıtlar kupşılıgında iksez-çiksez zäñgär kük häm andagı altın koyaş tabiğatneñ közgä kerep baruın sizdermäsä dä, agaçlarnıñ yäşel külmäkläre çuarlana başlau häm kıp-kızıl miläşlär inde cäyneñ uzganlıgınnan häbär birep, küñellärne kışka äzerli ide.
Kupeda öç yulauçı gına buluıbızga kuanırga ölgermädem, ber ak sakallı möhtärämi babay kilep kerde. Ul üzen şaktıy batır häm bäysez tota ide. Kulındagı käkre başlı tayagı belän kürşedäge taza häm irken holıklı yuldaşıma ciñelçä genä törtep aldı. Tärtäläreñne cıy, yänäse. Min bu ğalämätkä ikese öçen dä kıyınsınıp kuydım. Babay, uylarımnı sizenepme, küzläremä ütäli karap aldı. Urının cayladı, utırdı. Häl-ähväl soraştırdı.
Härkaysıbız üz uyı belän mäşgul ide. Min tagın täräzädän kızıl irenle miläşlärgä karap bara başladım. Agaçlar sabantuyga çıkkan apalar kebek çup-çuar külmäktän bulganlıktan, kaysıların yeget häm kızlarga, kilen-kilençäklärgä, hätta bala-çagalarga da ohşatıp kuydım. Avızım yırıldı. “Ä miläşlär çınnan da kızıl irenle sılu kızlar kebek bulıp kilälär!”— dip tä uylap algaç, şuşı toygılarımnan artıgı belän irken yılmayganlıgım säbäple, bu hälemä oyalıp, yänäşämdäge yulauçılarga karap aldım. Tagın ul babaynıñ küzläre belän oçraştım. Haman mine ütäli küzätä ide kebek.
Ul, karaşımnı küzläre totkınlıgına alıp:
— Närsä uylaganıgıznı äytimme?— dip sorap kuydı.
Ägär dä kıçkırıp äytsä, başkalar aldında hiçşiksez oyatka kalaçaklıgım häteremdä yañarıp, bägırem kiselde. Ämma, Allahıga şöker, kürşemdäge irken holıklı yuldaşım, babaynıñ süzlären üzenä kabul itep:
— Äytep karagız, tıñlıyk!— dide.— Närsä uylıym ikän?
Min, bäladän kotıluıma söyenep, üzemneñ ni uylaganımnı tizräk onıtırga telädem. Ämma poyızd tägärmäçlärenä qadär:
— Kızıl irennär, kızıl irennär!..— dip köyli, mine sata kebek idelär.
— Sez arakı hakında kaygırtasız. Restoranlı vagonga barıp kilergä dä isäbegez yuk tügel. Ämma kupedaşlarıgıznıñ bersendä hiçşiksez yulga dip alıngan şeşäse bulırga tiyeşlegen faraz itep, närsädän süzne kuzgatıp cibärergä belmiçä başıgıznı katırasız!— dip söyläp aldı babay, ber genä dä ikelänep tormıyça, süzlären süzlärenä tigez häm tınıç tavışı belän yalgap, hiç tä kiselep kalmıyça.
Babay yanındagı çenovnik kıyafätle keşe ällä kayçannan birle gäcit ukıp bara ide, küzlegen borın oçına töşerep, hak äytteme ällä digändäy, äle miña, äle kürşemä karap-karap aldı. Ä babay süzen dävam itte häm küzlegen kütärergä ölgermägän yuldaşıbızga:
— Ä sezne ozatıp kalgan söyärkägez borçıy. Şoferıgıznıñ aña hiçşiksez bäylänep aptırataçagın belsägez dä, küz aldıgızga kiterergä telämisez!— dip äytte dä saldı.
Çenovnik bursıkka ohşap kaldı. Çirat miña citte.
— Ä sez,— dide ul,— bigönahi bändä, şundıy da açı miläşlärne kızlarnıñ ballı kızıl irennärenä ohşatıp barasız!
Minem avızım açılıp kaldı.
Ä babay, berni bulmaganday, kötelmägändä niçek kilep kergän bulsa, şulay uk cähät kenä çıgıp ta kitte. Bez, yulauçılar, uzara karaşıp kaldık. Härkem üzeneñ uyları hakında işetkän häm babaynıñ çınnan da haklı buluına inanıp ölgergän ide. Bälki ul yalgışkandır? Ämma minem närsä turında başımnı katırıp barganlıgım hakında döresen äytte. Dimäk, yuldaşlarımnıñ da uyların hatasız ukıy algan tügelme?
Bez öçebez dä tıyılgısız häldä köleşä başladık. Hahıldaşularıbız kürşe kupelarnı da ayakka bastırdı bulırga kiräk, işegebezne açıp-açıp karadılar, ämma tınıçlanırga kiñäş birergä cörät itmädelär.
Çıgıp kitkän babay da kabat äylänep kermäde. Bez östälgä yul öçen alıngan rizıklarıbıznı tezdek, kabımlıklarıbıznı çıgardık.
— Döres uylar, izge hıyallar öçen!— dip, yuldaşlarım berençesen kütärdelär.
İnde tellär açılgan, uylar sütelgän, häterne yäşerep torır çak tügel ide.

Sentyabr, 2002.

Click or select a word or words to search the definition