Häläl Hava

(yumoreska)
Keşe kuyan kua dip, sin dä..., digändäy, Hätmulla da biznes açıp cibärde bit äle. Bu «ideya» aña hiç kötmägändä kilde. Berkönne bazardan kaytıp baruçı tanışı Zäynullanı oçrattı ul.

— Menä, häläl it aldım äle. İslam kanunnarı kuşkança, sälamätlekkä zıyan kitermi torgan rizıklar gına kullanu mäslihät häzer, — dide Zäynulla.

Anıñ bu süzlärennän Hätmulla uyga kaldı. Karale, bezneñ himiyä şähärendä häläl äyber barmı ikän? Döres, soñgı vakıtta böten rizıkka «häläl» tamgası kuyıp sata başladılar. Hälälgä äyländerü cayın tabalar, küräseñ, Ä sulagan havabız haman haram bulıp kala birä. Himiyä zavodı torbalarınnan çıkkan agulı töten belän butalıp betkän havanıñ keşe sälamätlegenä yogıntısı çuçka itenekennän ber dä ayırmalı tügelder, yugıysä.

Bolay yaramas, keşelärgä häläl hava satunı oyıştırırga kiräk bulır, dip fiker yörtte Hätmulla. Ul — uylaganın tormışka aşıruçılar zatınnan. Ozak baş vatıp tormadı: himiyä zavodlarınnan şaktıy yırakta urnaşkan tugan avılına kaytıp, kislorodtan buşagan ballonga şundagı havanı suırtıp alıp kilde. Ballon tışına «Häläl hava» digän yazu çäpäp kuygaç, bazarnıñ ber poçmagına çıgıp bastı. Şunda uk sulau bäyälären dä yazıp kuydı. Äytik, tirän sulış alu minutka fälän sum bulsa, borın yäki avız belän sulauga — bäyälär bötenläy ikençe. Mıyık aşa «sözep» sulış aluçılarga taşlamalar da bar hätta...

Ütkän-sütkännär anıñ yagına küz salgalap kitä başladı, kayberläre kızıksınıp tuktap soraştırdılar da. Akçasın tüläp, mahsus bitlek kiyep, «häläl hava»nı sulap karauçılar da tabıldı. Tizdän bu «säüdä noktası» hakında yartı şähär halkı belä ide inde.

Berär atnadan, hava satıp, şaktıy gına akça tuplagaç, Hätmulla kabat tugan avılına kayttı. Busında ul ike-öç ballon algan ide. Şulay bulmıyça soñ, assortimentnı kiñäytergä kiräk. Ballonnarınıñ bersenä urman havası, ikençesenä bolın havası, öçençesenä kiñ kırlar havası tutırdı ul.

Alıp kilgän havanı bazarda tiz arada satıp, akçaga äyländergäç, çirattagı märtäbä avılga kaytkanda anıñ maşinasında ballonnar sanı ike märtäbä artkan ide inde. Alarga yaña isemnär dä östälde, älbättä: «İrtänge hava», «Köndezge hava», «Kiçke hava», «Tönge hava», «Tañ havası» häm tagın ällä nindi havalar. Barısında da «häläl» tamgası bar. Şulay bulmıy ni, ekologik çista urınnan suırtılgan läbasa. Östävenä, säüdä itä torgaç, Hätmulla kemnärneñ nindi hava yaratuın da belä başlagan ide inde. Äytik, yäşlärgä kiçke hava tansık bulsa, karaklar tönge havanı yarata töşälär, ä pensionerlarga sazlı urınnardan suırtılgan arzanlı hava da yarap kuya, imeş. Çit ildän kilgän kunaklar öçen Hätmullada «Zagraniçnıy hava» digäne dä bar hätta (anısın avılınıñ kaysı urınınnan tutırgandır). Öylärenä alıp kaytıp sularga teläüçelär öçen, havanı keçeräk ballon-«çäküşkä»lärgä dä tutırdı ul.

Hätmullanıñ «häläl hava» säüdäse görli başladı. Satıp kına ölger. Häzer inde balonnarga hava tutıru öçen avılına kaytıp yörüne dä artık eşkä sanıy, suırtu kompressorınıñ köpşäsen şähär kvartirındagı balkonına gına çıgarıp kuya da, vässälam... Här minutı qaderle şul, akça «sugası» bar. Ä tovarı barıber satıla. Şulay bulmıy soñ — isemnäre genä nindi bit änä: «İrtänge hava», «Kiçke hava», «Bolın havası», «Urman havası» häm, iñ möhime, ballonnarnıñ tışında — «häläl» tamgası...