Gomer Çelläse

(hikäyä)
1

Koyaş bäğırlärne ötärdäy bulıp kızdıra. Cäy çelläse citte. Bar avıl halkı yırganak çitlärennän üläne kalınrak cirlär saylap peçän çaba. Ütkennäre, tiz genä töyäp alıp kaytıp kitärlek tehnikaları bulgannar agrofirmanıñ küpellıgına da kerep çıga. Kesäläre kalınnarı kaygırmıy: kapka töbenä ük ärcäse belän kiterep biräçäklär. Aların da mäşäqat baskan: bala-çagası belän ciläk cıyıp sata. Avılda bu vakıtta beräü dä yoklamıy.

Nazıyfka da hatını Firdäüsä irtän eşkä kitkändä:

– Sezgä bıyıl Färit peçän biräme soñ? Ällä elekke kebek üzebezgä çalgı kütärep çıgarga turı kiläme? – dip artınnan kıçkırıp kaldı.

Ällä şaytannıñ kolagın yugan turına turı kilde bu süzlär: äbät turı citügä uk kaytıp kerde ul. Yöze sürän ide. Başlagan basularınıñ ülänen cıyıp beterä dä almagannar, kombaynınıñ baraban valı şartlap sınıp çıkkan. İncenerları kiräkle äyberne ezläp Mamadışka çıgıp çapkan da, andagı kibetlärneñ bersendä dä yuk ikän. Kompyuter aşa ezläp karagannar, Çallıda da bulmagan. Zakaz birgännär, zavodtan cibärgännären kimendä öç kön kötärgä kiräk bulaçak ikän.

– Bäk äybät! – dide Firdäüsä, arba vatılsa – utın, dip yäşämäsä dä, ireneñ kombaynı köysezlänüenä bu yulı bik şat ide. – Kürşe Näfisälär atna buyı Urazbahtı basuında ciläk cıyıp satalar inde. Kön sayın dönya akça eşlilär. Mototsiklıñnı utın lapasınnan aktarıp al! Bez dä töşep kitäbez häzer!

Hatını Nazıyfka ike uylarga urın kaldırmadı. Ber närsä başına kersä, çöyläp tä çıgarırmın dimä, üz tuksanı tuksan anıñ. Tukranday tukıy da tora. Ällä ukıtuçı halkınıñ bötenese häzer şundıy mikän? Hatını belän bergä eşläüçe Näfisä dä ireneñ miyen kayızlarga yarata.

Tiz genä yuınıp, çäyläp algannan soñ, Sovet zamannarında uk çıkkan «İc-Planeta» mototsiklın lapastan österäp çıgardı. Akkumulyatorın urnaştırgaç, ber tibüdä kabındı tagın üze. Bişegen dä tagıp kuydı. Hatını bişär litrlı plastmass çiläklär äzerläp kuygan ide inde. Töşep kittelär Urazbahtı yagına. Ara unbiş kilometrdan artık bulsa da, häzerge asfalt yullardan elderüe ozak tügel.

Hatın-kızga äytergä genä ansat. Urazbahtı-Omar basularında cir ciläge yıl sayın işelep uñsa da, keşe yörmägän, taptap betermägän urınnarnı tabarga kiräk äle! Anda berençe tapkır gına töşüläre tügel. Oçsız-kırıysız cirlär ul. Vät yäşägän ikän ul yaktagı halık baylıkta! Ul ciläk digen, peçänleklär, utın äzerläü öçen agaçlarnı kisep azaplanası da tügel, üzläre ük korıp avıp yatalar. Tik avılları gına kalmagan. Änçütin, Şarmanka, Dubrovka, Fedorovka, Kalatayıva, Podgoritsa, Zalesnaya, Yaña Alabuga, Mihaylovskoyı... Tagın ällä niçä bulgan alar. Härkaysında gomer kaynagan, balalar üskän. Çır-çu kilep, uram tutırıp uynap yörgännär. Yäşlär ber-berlärenä ğaşıyq bulgannar, väğdälär bireşkännär. Bügen öy pucımnarı urınnarında nigez taşları gına taralıp yata. İlneñ «perspektivasız avıllar» digän säyäsäte tarkatkan, Sovetlar Soyuzı külämendäge tözeleşlär dip iğlan itelgän Tübän Kama, Çallı yotkan barısın da. Onık-onıkçıkları inde äbi-babaylarınıñ tugan, yäşägän cirlären dä belmi torgandır. Ciläk vakıtı citügä şul cirlärgä halık agıla. Ällä kaylardan kilep citälär. Üzläre cıyarga irengännär yul kırıyına tezeleşkän satuçılardan alıp kitä. Ciläk vakıtı ber genä bula. Şul vakıtta ömleräklär kübräk akça eşläp kalırga tırışa häzer. Bala-çagası da, äbi-babayları da yul buyında ciläk sata. Ul ciläkne cıyu gına tügel, sata belergä dä kiräk bit. Bıltır Firdäüsä kürşedäge Näfisägä iyärep ike kön töşkän ide. Alarga yul hakın tülägännän soñ da kızları Alsunı mäktäpkä äzerlärlek akçası kalgan. Bıyıl da cäyge yalın aluga uk üzenä urın taba almıy yöri başladı. Nazıyfnıñ kombaynı vatıluı bik yün kilde. Äydä, vatık tehnikanı saklap utıra almıy inde. Kiräkle zapçast tabılgançı, üz köyen karasa da bula. Rätle-başlı hezmät hakı kürmägän kileş tä eşläp yörgänenä bik rähmät. Häzer hökümätkä eşlämi, keşe kesäsen kalınayta.

Kaysı tirägä tuktalırga soñ alarga? Urta Kirmängä citkännär ide inde.

– Urıs Kirmäne aşa Dubrovka tirälärenä barıp karıyk mällä? – dip, bişektä tibrälep töşüçe hatınına endäşte ul.

– Anda uk barıp yörmäsäk tä bula bügen. Kirmän tavında da ciläk betmägänder äle. Keşe sineñ kebek ällä kaylarga yöri ul. Yakındagısın küptän bala-çaga aşap betergänder, dip uylıy, – dip kırt kiste Firdäüsä.

«Yarar, avızıñnı açma ideñ. Alay bulsa, İzgelär çişmäse östenä – elekke Kirmänçek şähärçege bulgan cirgä genä alıp menäm min sine!» – dide ul eçennän genä.

Anda İzgelär çişmäse yanınnan ineş aşa çıgu avır bulmadı. Kirmänkä yılgası tirän tügel ikän. Tau sırtına menep tuktadılar. Firdäüsä mototsiklnıñ bişegennän täşte dä, oyıgan bilen yaza-yaza cirdäge ciläklärne karaştırıp kitte. Utız bişen tutırsa da, zifa buylı hatını. Ozın çäçläre dulkınlanıp cilkäsenä salınıp töşkän. Alarnı muyın turınnan gına budırıp kuygan. Akılı da üze belän. Namusına tel-teş tidergäne yuk äle. Ber sıynıfta ukıp, ikese İmän Yılganıñ ike uramda yäşäsälär dä, bergä uynap üstelär alar. Nazıyf - tınıçrak holıklı bulsa, Firdäüsä yäştäşläre arasında ataman kebek ide. Süzen tıñlamagan malaylarga da eläkkäläde bugay anıñ sallı yodrıgınnan. Gäüdägä atasına ohşap urtaça buylı, kiñ cilkäle, katı kullı buldı ul. Malaylar-kızlar cavap ta birä almıylar ide: ike abıysı da köräşçelär, nık bädänlelär. Aña karap, yukka-barga keşegä bäylänep yörmädelär. Bik siräklärgä birelä şul tabiğat tarafınnan ber yulı köç häm akıl. Änä şuña kürä, gomer-gomergä tirä-yündä danlıklı buldı alarnıñ näsele. Ä Nazıyfnıkılar – ber yaktan da başkalardan ayırılıp tormadılar. Buyga da – urta kul, köçkä dä tipsäm timer özäm, dip maktana almıylar. Alar – çın eş atları.

– Monda yörüçelär dä bulmagan bugay äle, – dip näticä yasadı Firdäüsä, çiläklärenä äylänep kilgäç.

Hatını kanäğat ide. Nu şunıñ sabıy baladay sönep kuyuları! Gomere buyı yörägenä sarı may bulıp yattı ul ğadäte. Keçkenä çagınnan uk üzenä tartkan yagı şul buldı kebek. Häyer, hätere yalgışmasa, mäktäptä ukıy başlagan vakıtlarınnan uk Firdäüsäne gel maktap toruçı keşe änise buldı. Ul – İmän Yılgada feldşer, Firdäüsäneñ anası kitaphanäçe. Avıllarınıñ feldşerlık-akkuşerlık punktı da, kitaphanä dä ber ük binaga urnaşkannar. İşekläre genä ike başında. Bulaçak kodagıylar gomer-gomergä bik tatu yäşädelär.

Avızına may kabudan, ikençe buş çiläkne kütärep hatını artınnan iyärüdän başka çara kalmadı Nazıyfka. Dörestän dä, keşe cıyıp çıkkanga ber dä ohşamagan mondagı uydıklar. Ciläkläre küp, erelär. Barmak başı qadärlelär.

Ciläk cıyuga birelep, dönyañnı da onıtasıñ. İkeşär çiläklären tutırgaç, säğatkä karagan ide, biş tulıp kilä. Tagın berär çiläk cıyarga buldılar. Vakıt tagın sizelmi dä uzıp kitkän. Häzer inde bolarnı satarga da kiräk. Süzsez genä ber-bersenä karaşıp aldılar. Tau başınnan tirä-yün uç töbendäge kebek kürenep tora: Urazbahtı turı tulı halık, Urta Kirmän turında da olısı-keçese umarta küçe kebek. Olı yuldan İzgelär çişmäsenä borılgan cirdä keşe kürenmi. Şul tirälärdä genä tuktalırga buldı Nazıyf. Alardan utız metrda gına biş-altı çiläk belän Urazbahtı hatını tora. Çiläklären tezep kuydılar. Berärse tuktalgançı dip, tege hatınnan küpmegä satkanın beleşep kilde. Miñlegöl isemle ikän. Kulında Korän süräläre.

– Çilägenä biş yözne sorıym, dürt yözgä cibäräm, – di. İzge kitaptan sürälär ukıp utırganda tizräk alıp kitälär ikän.

Anıñ süzlären hatınına da kilep äytte. Altı çiläklären dä tezep, öslärenä paket kaplap kuygannar ide inde. Toralar basıp. Yannarınnan «vıclap» maşinalar uzıp kitä. Ozın-ozın furgonnar uzganda cilläre çiläklär östendäge cäymälärne dä kuzgata. Ciläk sorauçı gına yuk. Ber zaman Urazbahtı hatını yanına tormozların sızgırtıp zäñgär «dcip» kilep tuktadı. Nişlär ikän dip, alar da şul yakka töbäldelär. Bik ozaklap söyläşte maşina hucasınıñ ıspay gına kiyengän, bizängän-yasangan, çäçlären öyep lakka katırıp kuygan hatını. Kileştelär bugay. Ciläklär çiläktän çiläkkä buşatıla başladı. Bötenesen dä alıp beterde tügelme soñ? Äye şul! Ber genä ciläge dä kalmadı. «Dcip» kitep bargaç, hatın buş çiläklären kütärep Urazbahtı borılışına taba yünälde.

– Ällä anıñ urınına küçikme? – dide Firdäüsäse.

Tiz genä çiläklärne küçerep kuydılar.

Şul vakıt alar yanına iskeräk kenä, ak töstäge «ciguli» maşinası kilep tuktadı. Yugarı oçnıñ mäzäk kuşıp söyläşergä yaratuçı Şähär Räfäğate alarnı «cigüle at» dip yörtä.

– Küpmedän satasız? – dip soradı çandır gäüdäle, citen çäçle, gadi genä kiyengän, utız yäşlär çamasındagı hucası.

– Biş yöz, – dide Firdäüsä.

Tege ir beraz gına uylanıp tordı da:

– Dürt yözdän birsägez, altı çilägegezne dä alıp kitäm, – dide. Yul buyı bäyälärne beleşep kilgängä ohşagan ide ul.

Nazıyf belän Firdäüsä ber-bersenä karaşıp kuydılar.

– Nişlik? – dip sorasa da, hatınınıñ rizalıgı tavışına uk çıkkan ide.

– Biräbez, – dide Nazıyf.

– Balalar küp minem. Alarga konfet algançı, varene kaynatu arzangarak töşä. Köngä berär kilo konfet kına citmi bit, – dip añlattı ir.

Alarga närsä, ber yulı altı çiläk ciläklären satıp cibärü şatlıgı böten barlıkların bilägän ide inde. Tiyeşle akçaların sanap aldılar da, yañadan bayagı ciläklekkä menep kittelär. Koyaş bayıgançı şaktıy vakıt bar äle, tagın beraz cıya alalar. Sarıklar kötüdän kaytmıy kalır, sıyır savılmas, dip borçıla torgan tügel. Öydä Nazıyfnıñ änise Nurcidä belän kızları Alsu bar.

Tiz genä tagın öç çiläk tutırıp aldılar. Alar da dürtär yözdän kitte. Yartı köndä ikesenä öç meñ altı yöz sum akça eşlädelär. Kön sayın bolay kerep barsa, şäp bulası ikän!

İmän Yılgaga kaytıp citkändä tönge unber tula ide inde. Äle yarıy könneñ iñ ozın vakıtları. Un tulganda gına küz bäylänä. Änise alarnıñ kaytkanın borçılıp kötep torgan. Yulları uñganga ul da bik kuandı.

– Töştän soñ maşina-traktor parkında Nazıyf abıy kürenmäde, – dip, incener yeget Ramil sugılgan bulgan.

Telefonnan aña çıltıratıp aldı.

– Küçär kaytıp citkänçe yal itep alam. Eşlärem bar, – dip añlattı. – Hatın belän ciläkkä yöribez, – dip äytä almıy bit inde.

– İrtänge närädtä direktorga äytep kararmın, närsä diyär bit, – dide Ramil.

– Kombayn eşlämägän kileş parkta vakıt uzdıra almıym inde min mondıy vakıtta, – dip katırak söyläşüne kiräk sanadı Nazıyf.

Häzer avılda kümäk hucalıkta eşlärgä bik atlıgıp tormıylar. Traktorçı-kombaynçılarnıñ kübese pensiyägä çıgıp bette. Şähär cirenä küçenep kitüçelär dä küp buldı. Mehanizatorlarga kıtlık häzer. Yäşlär avılda kalırga aşıkmıy. Ata-anası kreditlar ala-ala universitetlarda tüläp ukıtalar da, diplom algaç, Kazan, Çallı, Alabuga tiräsendä akçalırak cirgä urnaşıp kalalar. Baytagı kibettä sata. Alarnı kire traktor belän dä österäp alıp kaytıp bulmıy. Citäkçelär kalgan terlekçe-mehanizatorlar belän sagırak söyläşergä tırışa. Bıltır sıyır savuçı Nuraniyä direktor Färit sükkängä kirelänep eş taşlagaç, avıldan fermaga keşe taba almadılar. Krasnay tiräsennän ber yalgız hatın tabıp alıp kilergä, aña öy satıp alırga mäcbür buldılar. Üzenä dä oşap kitte bugay İmän Yılga. Haman eşläp yöri äle. Alarnıñ uramnarındagı traktorçı Hämit yortka da kerep karagan ide, ike ay tordı da, yañadan anası yanına kaytıp kitte, närsäläreder yalganıp betmädä.

11

İkençe könne alar kötü kuuga – irtänge dürttä ük kuzgaldılar. Bu yulı Kirmänkä yılgası aşa salıngan küperne uzıp, yäş naratlar arasındagı külägägä mototsiklların kaldırdılar da, tau astına töştelär. Tön kızu torganlıktanmı, çık bötenläy töşmägän ide. Kuyı ülän arasında yüeşlänep betärbez, dip kurkası da tügel. Bu tirälärgä dä keşe kulı tiyärgä ölgermägän ikän. Uydıklar küp. Rähätlänep cıya başladılar. Ber-ike urında kayın ciläkläre dä oçradı. Firdäüsä alarnı moyonez savıtına ayırım cıyıp aldı. Anıñ änä şundıy ber savıtı biş yöz sum tora ikän. Kayın ciläkläre vak bula şul, ozak cıyıla. Damba kırıyındagı şul biş-altı sotıy çaması cirdän bişär çiläk cir ciläge cıyıp aldılar. Firdäüsä üze belän olı «Essen» paketları algan bulgan ikän. Bişär litrlı çiläklärne şularga utırta başladı. Härkaysınıñ töbenä ikeşär çiläk yänäşä urnaşa.

– Yörtergä dä ciñelräk bolay, – dip añlattı hatını. Dörestän dä, ike kulga berär paket totsañ, dürtär çiläk bula.

– Kiçä Urta Kirmän kızları urman yagınnan şundıy paketlar kütärep töşep kilälär ide, – dip añlattı hatını.

Ä ul iğtibar da itmägän. Hatın-kız küzätüçänräk bula, üzenä kirägen bik tiz eläkterep ala.

Bu yulı da ciläklären satu öçen kiçäge cirlärenä tuktadılar. Miñlegöl dä, başkalar da kürenmi ide äle. Urazbahtı halkı ciläklären satarga töş citkändä genä çıga başlıy ikän. Un minutlap tordılar mikän, yannarına ber çit il maşinası kilep tuktadı. Rul artında da, yänäşäsendä dä kättä genä hatın-kızlar. Bolar – ciläksez kitmäyäçäk, bäyäsen sorarga gına tügel, satıp alırga dip tuktaluçılar.

– Äle yaña gına cıyıp çıktık. Menä küräsezme, nindi erelär. İzgelär çişmäse yanınnan uk cıydık. Bik şifalı ciläklär, – dip maktıy başladı Firdäüsä.

Hatınına Nazıyf ta kuşıldı.

– Aşap karagız äle. Bıyılgı ciläklär bik ballı. Şikär komı da küp kiräk tügel, – dip, buldıra algança tezde ul.

Annan säüdägär çıkmas ide bugay. Ä Firdäüsäneñ telenä qadär yatıp tora. Hatınnarnıñ äle aldına, äle artına çıga. Altı çiläk cir ciläge alıp kittelär. Alar çiläklärneñ kaysın alırga mikän, dip aptırap karap yörgändä, tagın ber maşina tuktap, kayın ciläklären satıp aldı.

– Sez cir ciläklären dä moyonez savıtlarına tutırıp kuyıgız. Andıylarnı yulda aşap barırga küp alalar. Çiläkläp satkanga karaganda kübräk akça kerä, – dip añlattı şoferı.

Aña çın küñeldän rähmät äytep kaldı Nazıyf. İkençe vakıt ike-öç savıt tutırıp alıp çıkmıyça bulmas.

Kön çelläse citep kilä ide. Hava tınçu. Su eçäse kilä. Öylärennän alıp töşkän litr yarımlı plastik şeşädäge çäy eçelep betkän. Susaudan tel añkauga yabışa. Keçe telgä nindider kutır utırgan kebek. Nazıyf suga kul suzımındagı İzgelär çişmäsenä barıp kilergä buldı.

– Dogalarıñnı ukıp, teläkläreñne äytep al, – dip kaldı hatını.

Ul äylänep kilgän arada bälki kalgan çiläklären dä satıp cibärä alır. Alabugadan başlap Usali turına qadär yul buyı ciläkçelär belän tulgan, dilär bit. Satıp aluçılar tuktasa – bähet inde. Alar da saylana häzer. Arzangarak eläkterergä tırışalar. Ul ciläklärne bit kaytkaç utırıp çistartası bar äle.

İzgelär çişmäseneñ här ulagında sunıñ täme törleçä. «Küz çişmäse» digäne bötenläy çittä tora. Härkaysınıñ ayırım avıruga şifası bar, dilär. Yulauçılar bik küp sugıla anda. Olı savıtlarga tutırıp ta alıp kitälär. Nazıyf ta şeşäsenä sunı çişmälärneñ törlesennän cıyıp çıktı. Bitlären-kulların yudı. Yatlagan dogaların ukıp aldı. Çişmälär salkınında, agaçlar külägäsendä rähät tä bit, hatını yul kırıyında basıp torganda, monda artık yuanıp ta bulmıy. Kaytır yulga atladı.

Artında nindider häräkät toyıp borılıp karagan ide, imänep kitte. Tau östennän ap-ak kiyemle, tügäräk sakallı kartlar buş havaga salmak kına basıp töşep kilälär. Närsä soñ bu?! Koyaş kızuınnan töşlänä başladımı ällä?! Başına kızu kapkandır disäñ, kön çelläse citep kenä kilä äle. Kakkan kazıktay urınınnan kımşana da almıy. Ayakları cirgä berekkän kebek. Kartlar, äyterseñ, küzgä kürenmäs baskıçtan atlıylar. Häräkätlärendä – näzakätlelek, gorurlık, aksakallar böyeklege. Töşep cittelär dä, ber-ber artlı timer basmadan çişmälärgä uzdılar. Kulların, bitlären, sakalların suga çılattılar. Çıp-çın tere keşelär kebek üzläre. Yänäşädäge, tübäsenä yarım ay kuygan çatırga uzıp, doga kıldılar, täqbir äyttelär. Üzara berni söyläşmiçä, salmak adımnarı belän kire borılıp çıktılar häm töşkän yulları buylap kire tau östenä menep kittelär. Alar agaçlar arasına kerep küzdän yugalgaç kına huşına kilgändäy buldı. Böten gäüdäse – şıbır tir, yöräge döp-döp kaga. Anıñ tibeşe kolaklarına qadär işetelä. Kürgännären ber niçek tä akıl belän kabul itä torgan tügel. Keşegä söyläsäñ, keşe ışanmaslık häl. Citez adımnar belän tizräk olı yulga taba atladı.

Urazbahtı ciläkçeläre çıgıp ta citkännär ikän. Bügen kübräk tä bugay. Yulnıñ ike yagına da tezelgännär.

– Ozak yördeñ, – dip, orışıp aldı Firdäüsä.

Ber çilägen genä sata algan ikän.

– Ällä ikebez ike yakka basabızmı? Urazbahtılar şulay sata, – dide hatını.

Ul närsägä dä riza. Ciläklärne tizräk satıp cibärep, yañadan cıyarga barırga kiräk. Kiçä bik tiz ozatkannar ide dä, gel caylı gına kilep tormıy şul. Satuçıları da çutsız bit. Küp keşe üze cıya torgandır.

Çişmä yanında kürgännären söylim mikän, dip tordı da, täväkälläp:

– Anda taudan ak kiyemle kartlar töşte, – dide.

Firdäüsä irenä küzlären tutırıp karap kuydı. Ämma ber süz dä äytergä ölgermäde, yannarına ozın gına furgonlı «KamAZ» tuktadı. Şoferı da maşinası kebek olı gäüdäle.

– Närsä sata soñ monda böten keşe? – dip soradı ul alardan rusçalatıp.

– Cir ciläge, – dide Nazıyf.

– Bu ciläk şulay dip atala mıni?

İrneñ cir cilägen berençe kürüe ide ahırı. Üze dä:

– Habarovskidan min. Bezdä narat ciläkläre üsä. Mondıyların berençe küräm äle, – dip añlatunı kiräk sanadı.

Ber-ikesen avızına kabıp karagan ide. Oşatıp:

– Tämle ikän! – dip kuydı.

Şunı gına kötkändäy, Firdäüsäneñ tagın tele-telgä yokmıy başladı. Cir cilägen maktapmı maktıy.

– Alıgız ber çilägen. Yulda aşap barırsız. Çiläge belän biräm. Biş yözgä, – dip, kulına uk tottırdı.

İr:

– Nu çaya da inde hatınıñ, – dip kıçkırıp kölep cibärde dä, kesäsennän biş yözlek akça çıgarıp birde. – Kaytışlıy öygä kübräk almıyça bulmas, – dip näticä yasadı.

Ä alarnıñ ike genä çiläkläre kaldı. Yartı säğatläp tordılar bugay, yannarına ber keşe dä tuktamıy. Ällä cäläkläre az bulganga uzıp kitälär. Alardan arırak cide-sigez çiläk belän utıruçılardan alıp kitkälilär. Nazıyfnıñ eçe poşa başladı.

– Ällä tagın barıp cıyıp kilik millä? – dide ul.

– Äydä, – dide Firdäüsä. Ul da yul kırıyında utırıp argan ide inde.

Yañadan küperneñ tege yagında damba astına töşep, tau bite buylap Rus Kirmäne yagına taba barıp kararga buldılar.

Kirmänkä yılgasınıñ kırıyındagı tigez cirlärgä urmançılar naratlar utırtıp betergän. Sözägeräk tau bitläre dä kalmagan. Ä yılga yarların yäş tallar baskan. Äle un-unbiş yıl elek kenä bu tirälärgä Urta Kirmän, Artaş, İmän Yılga balaları karmak kütärep balık totarga töşälär ide. Häzer yılga buyına yakın kilerlek tä tügel. Ara-tirä bobr sukmakları kürenä Alar yardagı yuanrak agaçlarnı kimerep audargannar. Urmançılar yırganaklar çitlären sukalap utırtkan naratlar üsep kitkäç, tabiğat küzgä kürenep üzgärä häzer. Çişmälär sanı arta, ineş suları kübäyä. Ällä kön-tön suırtılgan neft urınına su tutırganga cir kuyını alarnı kabul itmäçä kire çıgara mikän? Älmät yaklarında çişmälär bozılıp bette, dilär. Mamadışnı da ille yıldan şul kötäme? Basularda cir mayın suıruçı tagannar sanı yıldan-el arta bara. Alarnıñ avıl halkına gına faydası yuk. Suırtkan cir mayın ozın-ozın maşinalar belän könengesen köngä alıp kitep baralar. Kış köne agrofirma garacların cılıtırga ber-ike miçkä dä sorap ala almıylar.

Tau bitendä ciläk küp. Ämma vagırak. Üzläre belän algan rizıkların kapkalap aldılar da, başka urın ezläp yörmiçä, çiläklären şunnan gına tutırırga buldılar.

Bu yulı da karañgı töşkäç kenä öylärenä kaytıp kerdelär. Kayın cilägen dä kuşıp, sigez meñ sum akça eşlädelär bügen. Mondıy akça şabaşniklarga gına tama torgandır. Alarga da gel maylı kalca eläkmi şul.

Bügen tagın incener yeget sugılıp çıkkan.

–Peçän çabarga kitte,–digän änise.

Ul peşergän aşnı tiz-tiz genä aşadılar da, urınnarına audılar.

Nazıyfnıñ töşenä tagın İzgelär çişmäsendäge kartlar kerde.

111

Öçençe kön dä şulay uzdı. Tagın dönya ciläk sattılar. Bu yulı agrofirma direktorı Färit sugılgan. Änise aña da:

– Peçän çabalar, – digäç, ber süz äytmägän.

Nazıyfnıñ: «Zapçast alıp kaytkaç kına eşkä çıgam,» – digän süzlären citkergäç:

– Berük eş taşlıy kürmäsen inde! Anıñ urınına tiz genä almaş tabıp bulmıy häzer. Sez olı keşe, Nurcidä apa, yahşılap äytä küregez, – dip, beraz tınıçlanıp kitep bargan.

Dürtençe könne ciläkläre avırrak satıldı. Tagın irtük töşep un çiläk cıyıp kilgännär ide, ike säğat torıp berse genä kitte. Başkalarga da bik tuktamıylar. Bolay bulsa, bügen cıygan çiläklären öygä alıp kaytırga turı kilmägäye.

– «Saykiçü» bazarına barıp karıyk mällä? Anda maşinalar küp tuktıy. Satuı ciñelräk bulır ide, – dide Firdäüsä.

Ul da kön çelläsendä koyaş kızuında taptanıp torıp talçıkkan ide bugay.

Nazıyf üze dä anda barırga kızıga. Kayçandır ul bazarnı Şüräle çişmäsenä su eçärgä tuktagan yulauçılarga kıstıbıy, söt satıp Tübän Yäke hatınnarı başlap cibärgän ide. Alarga Tübän Son belän başka avıllar kilep kuşıldı. Tämam zamançaga äylänep bette häzer. Kiosklarga ohşatıp, satu urınnarı yasap kuydılar. Hatınnarnı maşinalar artınnan çabudan tıydılar. Tora-bara, kafesı bulgan zapravka stantsiyäse açıldı. Kazandagı Söyembikä manarasına ohşagan mäçet salındı. Kübeseneñ üz satu urınnarı bar bügen anda. Klubta eşläüçeläre dä, ukıtuçıları da, sıyır savuçıları da çiratlaşıp yörilär. Halıknı tuydıra da, tormışların caylarga, bala-çagasın ukıtırga, başlı-küzle itärgä akçasın da birä bazar. Cäy citkäç ciläk, gömbä, mätrüşkä satuçı hatınnar haman çiläklären kütärep tuktagan här maşina, avtobus karşına yögerep bara. Alardan töşüçelärneñ ber aldına-ber artına çıga, tämle tellären kızganmıy.

Nazıyf mototsiklın kiosklar artındagı aulak urınga tuktattı. Hatını ike çiläkne kütärep kitte. Monda da ciläkçelär dönya ikän. Karap torsañ, ber tamaşa. Ciläklären täqdim itmiçä ber genä keşene dä kaldırmıylar. Hatını:

– Monda öç yöz ille sumnan da birep cibärälär ikän. Ciläk küp bit, – dip äylänep kilde.

Bu anıñ : »Närsä eşlärgä ikän?» – dip soravı ide.

– Alsalar, bir inde, – dide.

Kaya barasıñ! Çiläk kütärep yörüçelär umarta küçe kebek.

Firdäüsä kitep bardı. Yöri torgaç, ber avtobustan töşkän hatın alırga riza buldı bugay. Çiläge belän tottırdı.

– Cilägen öç yöz illegä, çilägen ille sumga sattım. Yañasın utız biş sumga avıl kibetennän alırbız äle, – dip, akçasın aña kiterep birde.

– Moynonez savıtın bik tiz alalar ikän, – dip, berne tutırıp alıp kitte. Dörestän dä, keşelär yanına barıp citügä satıp ta cibärde häm aña kul izäde. Nazıyf tiz genä tagın berne tutırıp iltep birde. Çolannarı poçmagında berniçä yıl cıyılıp toruçı buş savıtlar da kalmayaçak bolay bulsa. Mototsiklı bişegeneñ artına baytak salıp alıp töşkän ide. Ul da ike savıtnı tutırıp algarak çıgıp bastı. Un minut tordı mikän, ike yäş kenä kız alıp kittelär. Akrınlap çiläkläre buşadı. Ber säğat eçendä ciläkläre satılıp bette. Keşe küp bulsa da, könçelek, ber-bereñä komaçaulau yuk ikän. Kem genä satmıy monda ciläkne. Tübätäyle babaylar da, mäktäptä genä ukuçı kızlar da, yäş kilennär dä, äbilär dä... Kem telgä ostarak, şular tizräk satıp beterä bugay. Kayberläre kultık aslarına zäñgär mätrüşkälär dä kıstırgan. Alarnı uçlamlap bäylägännär. Şähär halkı koçaklap satıp ala. Alar yöri torgan tau bitlärendä dä şaktıy kürenälär ide. Cıyarga kiräk ikän. Ciläklär beraz gına arzangarak kitsälär dä, şulay tiz satılıp betüenä söyendelär. Barıber akça bit. Öydä genä yatıp kermilär alar!

Nazıymnıñ agrofirmada eşlägän akçaların rätläp alganı da yuk. Yä, aşlık-peçän, yä bozau belän tülilär. Äle yarıy äniseneñ pensiyäse belän hatınınıñ hezmät hakı bar. Avıl mäktäbendä himiyä ukıta ul. Ukıtuçılarga häzer akçaların totkarlamıylar. Beraz söt tä satkalıylar. Ä akça kiräk. Öy tübäläreneñ şiferları müklänep bette. Keşe koymasın-kapkasın häzer timerdän, buyalgan kalaydan yasata, alarnıkı haman unbiş yıl elek vafat bulgan ätise taktalardan, imän büränälärdän yasap kuygan kileş tora. Anıñ da gomer çelläse uzıp bara – utız biş yäşen tutırdı bıltır. Yortnı, karaltı-kuranı yañartu häzer anıñ cilkäsendä. Läkin akçanı gına citkerep beterep bulmıy. Bolay kümäk hucalıkka gına karap yatsa, gomer mantıp kitä almayaçaklar. Yannan akça kertü yulların da taba başlarga kiräk. Alsu da unikençe yäşe belän kitte. Anı ukıtasıları, başlı-küzle itäseläre bar. Bötenese häzer iske bulsa da maşina ala. Alarga da zıyan itmäs ide ul. Üzennän soñ onıklarına cimerek öy kaldırmaska ide bit.

Firdäüsä pärämäçlär satıp algan ide. Alarnı kapkalap, kaynar çäy belän bastırıp kuydılar.

Şunda Nazıyfnıñ küze alarga kızıksınıp karap toruçı, üzennän berazga gına ölkänräk, täbänäk buylı, yuanrak ber irgä töşte. Berär tanış keşeme ällä soñ? Häter çoñgıllarında kazınıp karagan ide, beräüne dä häterlätmi kebek. Ä ir haman olı gına «dcibı» yanında yılmaep alarga karap tora.

– Nazıyf bit sin, şulaymı? – dip soradı ir alar yanına kilep.

Firdäüsä belän ikese yat keşeneñ aña iseme belän endäşüennän aptırap kaldılar.

– Äye... – dide ul haman isenä töşerergä teläp.

– Tanımadıñ bugay. Mine dörestän dä bik üzgärgän, dilär. Fedya... Färğat bulam min. Yagorşinnan...

Yä, Hoda. Ätiseneñ Uralda yäşägän abıysı malayı bit! Färğat!!!

Koçaklaşıp küreştelär.

– Yıkaterinburgtan Kazanga barış ide. Sine kürdem dä, tanış kebek kürendeñ. Mototsiklıña karagaç, şunda uk tanıdım! Haşim abıyda gına ide şuşındıy kuldan yasalgan mototsikl bişege... – dip añlattı Färğat.

Menä bu oçraşu içmasam! Yegerme yıl küreşkännäre yuk ide inde. Alar ätise belän soñgı tapkır kunakka kaytkanda Nazıyf mäktäptä genä ukıy ide äle. Häzer ikeseneñ dä ätiläre yuk inde.

Ozaklap ber-berseneñ hälen soraştılar. Färğat säüdägärlekkä kereşep kitkän ikän. Kazanga baruı.

– Kaytışlıy İmän Yılgaga sugılıp çıgası kilgän ide. Bolay bulgaç, irtägä kermiçä kalmıym. Nurcidä ciñäçäyne dä sagındım. Bik küräse kilä, – dip kitep bardı ul.

Anı kürgäç, ikeseneñ dä küñelläre tagın da kütärelep kitte. Rus Kirmäne tavınnan tagın altı çiläk ciläk cıyıp kildelär. Ul könne dä alar öylärenä kaytıp citkändä tönge unikençe kitkän ide inde. Anda alarnı yañalıklar şaktıy kötä ide. İrtük bakça başlarına ber yök rulonlı peçän kitergännär. Ul rulonnarnı kütärep sala torgan traktornı da hucalık räise Färit peçän belän bergä cibärgän. Yañgır eçlärenä ütmäsen dip, änise belän kızı peçänneñ östen polietilen belän kaplap, kolgalar belän bastırıp ta kuygannar. Kiçke yakta incener yeget:

– Nazıyf abıy irtägä çäçüdä eşlägän akçasın alırga töşsen, – dip äytep çıkkan.

Yazgı çäçüdä eşlägäne öçen utız meñ sum akça alası bar ide älä anıñ. Rayon saban tuyında un meñ sum premiyä algaç, bötenläy kürmäm inde alarnı dip, äppär itkän ide inde. Kisäktän bähet işelep töşte, dimäk. Ala kargadan alaçagıñ bulsın, dip yukka gına äytmägännärder. İrtük töşep citäçäk.

İkeseneñ dä cep özärlek tä hälläre kalmagan ide, urınga avuga küzläre dä yomıldı.

Mehanizatorlar cäy könnärendä dä, kış ta irtänge altıda maşina-traktor parkına cıyılışıp betkän bula. Näräd alalar da, kaysı kayda taralışa.

– Yugalttık bez sine, – didelär.

Anıñ kombaynına kiräkle zapçast haman yuk ikän äle. Çapkan cirlären peçängä cıyıp betergännär. Hämitneñ traktorınıñ motorı şakıldagan.

– Sineñ ostalık bar ide, cıyıp karamıysıñmı? – dide Ramil.

Başka vakıtta bulsa, riza bulır ide. Bügen alarga kunak kaytırga tiyeş. Hatını da artınnan:

– Ozak yörmä! Färğat aybıynıñ kaytuına tavık suyası, munça yagası bar. İşetteñme?! – dip kıçkırıp kaldı.

– Bügen ätineñ Yagorşindagı abıysınıñ malayı kayta. Karşı alırga, kunak itärgä kiräk. Açulanma inde, – dide ul.

Hämitneñ borını salındı. Ütersälär dä traktor matorın üze genä sütep cıya ala torgan keşe tügel şul ul. Yanında öyrätep torsañ, eşli belä. Üzeneñ andıy neçkä eşlärgä totınganı gomerendä bulmadı. Niçek ukıgandır da, kemnär traktor yörtergä tanıklık birep çıgargannardır. Keçkenädän ük olılarga iyärep, alar kuşkannı gına eşläp yörgän keşe bit ul. İncener Ramil:

– Tönge unikegä qadär cir sör, – disä, unike tulgançı kaytıp kitmi. Koyıp yañgır yausa da, cirne bozıp betersä dä, eşlävendä bula. Kolhozga andıylar da kiräk bulgandır. Kolhozlar betkäç, Hämit kebek şähär cirenä çıgıp kitep anda üzlärenä urın taba almayaçakların añlagannar häm koyrıkları avıllarına yabışkannar gına kaldı sala cirendä häzer. Nazıyf ta çıgıp kitsä küptän yortlı-cirle bula ide inde. Änise rizalıgın birmäde.

– Ätiyegez gürendä räncep yatar! – dide.

Olı keşegä karşı barıp bulmıy. Ätise Haşim keçkenä çagınnan uk:

– Sin avılda kalaçak bala. Pucımıbız betmäsen! – dip üsterde şul anı.

– Alaysa irtägä eşkä töş inde, – dip kaldı Ramil.

Buhgalteriyädä anıñ hezmät hakın äzerläp kuygannar ide inde. İsemlekkä imzasın saldı da, akçasın alıp kaytıp kitte. Bolay bulsa, ciläk satkan akçaların da kuşıp, öyläreneñ tübäsen buyalgan kalay belän yabarga citä.

Firdäüsäse hezmät hakın tulısınça alıp kaytasına ışanmagan bulgan ikän. Kulına utız meñ sumnan artık akçanı çıgarıp tottırgaç, anıñ da küñele ällä nişläp kuydı. Akça hakimlek itkän zaman kilde şul. Bäyälärneñ yıl sayın üsüenä ölgerep bulmıy. Üzlärennän artkan sötlären tapşırıp baralar da, akçası gına bik söyendermi! Ä bazarga, kibetkä barıp berär närsä ala başlasañ, bäyäläre kesäne teşli.

Nazıym Färğatkä öylärendäge telefon nomerların yazdırgan ide. Öylä turında:

– Eşlärem bette. Yartı säğattän kaytırga çıgam, – dip çıltırattı.

Öç säğattän İmän Yılgada bulaçak, dimäk. Kunaknı karşı aluga äzerlek irtük başlangan ide inde. Alsu belän äbise kibetkä töşep törle täm-tomnar alıp mendelär. Öy cıyıştırıldı, işek aldı tagın ber tapkır seberep çıgıldı. Munça yagıldı. Änise ber közge bärännären kötügä cibärmiçä kaldırgan bulgan ikän. Nazıyf şunı suyıp eşkärtte. İke artkı botınıñ iten şaşlıkka – käbapka turap kuydı. Yäş it tiz ölgeräçäk. Uzgan ğasırnıñ citmeşençe yıllarında ärmännär-äzerbaycannar taştan garac salırga kilä başlagan vakıtlardan birle tatar avıllarında da iñ olı sıy häzer ul.

Nazıyf eşlären beterep kilä ide, işek aldına Hämitneñ anası Nursabah atılıp kerde. İsänläşü dä yuk:

– Sin nik minem malayga bulışmadıñ?! – dip tup-turı anıñ karşına kilep bastı ul.

İşek aldında tınıç kına çemçenep yörgän kızıl tavık, anıñ böyerennän çıkkan tavışın işetkäç, tiz genä lapaska kerep yögerde.

Nızıyf başta süzneñ närsä turında barganın da añlamıyça tordı. İrtänge yakta incener yeget äytkännär isennän çıkkan ide inde. Köne buyı Hämitneñ traktorı vatıluı turında gına uylap yörmäs bit. Betkän meni monda uylar närsäläre dä! İsenä töşkäç, yomşak kenä kölep kuydı.

– Min remontçı tügel. Tözätsennär! – dide ul Nursabahnıñ Yäke uramındagı iñ usal, telçän hatın ikänen belsä dä, örkemiçä.

Kemnän kemnän, ä tınıç holıklı Nazıyftan mondıy şırpılar kötmägän hatın tärtäse yarga terälgändäy ber mizgelgä aptırap kaldı.

– Min dä tözätsennär dim şul! – dip, aña säyersenep karap aldı da, niçek tiz kilep kergän bulsa, şulay uk çıgıp ta yugaldı. Öyaldı baskıçın yuıp yörgän hatını Firdäüsä ber ni añlamıyça kalgan ikän.

– Närsägä kergän ide ul? – dip soradı Nursabah çıgıp kitkäç.

– Hämitneñ traktorı vatılgan, – dide Nazıyf, başka ber süz dä östämäde.

– Kemdä närsä kaygısı... – dide hatını.

Färğat kaytıp citkändä barısı da äzer ide inde. Yıraktan kaytuçı kunaklar tatar avıllarında siräk häzer. Elek kenä ul saban tuyların kürergä yort sayın diyärlek ikeşär-öçär ğailä kaytıp citä ide. Färğatlärneñ dä soñgı tapkır kaytularına yegerme yıldan artık vakıt uzgan. Şul gomerlär kaytmıy torsa da, alarnıñ öylären onıtmagan ikän äle. Tup-turı kapka töplärenä kilep tuktadı. Bu yulı da koçaklaşıp küreştelär. Yul uñayında ul da küçtänäçkä ike olı gına paket täm-tom kütärep kaytkan ikän. Kaytıp citügä ük öygä barıp keräse kilmäde kunaknıñ. Üzläre uynagan yäşel çirämle su buyların, ındır buasın küräse kilde. Anda barısı da iskeçä, üzgäreşsez. yäşel hätfä çirämnäre genä kalınaygan bugay. Elek alarnı kötü-kötü kazlar, ürdäklär yolkıp beterä ide. Bala-çagası da şular belän ber buada çır-çu kilep koyındı. Çir dä yoktırmadılar. Yardan suga sikerep uynauların, sal yasauların kölä-kölä iskä täşerdelär. Olıgaygan, tormış baskan sayın bala çak şuklıkları nıgrak sagındıra torgandır.

Tabın yanında da küp iskä alındı alar. Färğatneñ berençe hatını säüdä tarmagında eşlägän keşe bulgan ikän. Bergäläp kibet açkannar. Kabat buş cir alıp olı gına säüdä üzäge salgannar. Monnan un yıl elek ul cämäğate avariyägä oçrap hälaq bulgan. Berniçä yıldan yañadan ğailä korıp cibärgän. Kibetläre sanın arttırgannar. Kazanga berençe hatınınnan tugan kızın federal universitetka ukırga kertü mäşäqate belän kilgän. Ul aña armiyädän kaytuga uk öylängän ide bugay şul.

Ä Nazıyflar närsä söyläsen. Alarnıñ – şul avıl tormışı inde. Häzer agrofirma dip ataluçı «İmän Yılga» hucalıgında tir tügä. Kemnärneñ kesäsen kalınaytkanın üzläre dä belmilär. Häyer, kesäläre kalınayuçı keşese dä yuktır. Avıllarınıñ Aryak Näcmi malayı Färit bank kreditına satıp algan ide, öç yılda tämam burıçka batıp bette bugay. Yaz citügä yañadan banklarga yögerä başlıy. Äle küp vakıt ta uzmadı: «Cide million sum burıçı bar,» – dip Mamadıştagı «Nokrat» gazetasına yazıp çıgularına.

– Kiçä İnternettan karagan idem, sezneñ «İmän Yılga» agrofirmasın elektron auktsionga kuygannar. Kırık öç million sumga satalar, – dide Färğat.

Nazıyf belän Firdäüsä, änise aptıraşıp ber-bersenä karaştılar. Bu turıda işetkännäre yuk ide äle. Döres, bıltır: «Avılnı yevreylar satıp ala ikän,» – digän süzlär yörde, ämma şunnan arı uzmagan ide.

–Ällä tege yevreylar kilä mikän, Hodayım, – dide änise.

Moña ışanası da kilmi. Yırak İzraildäge ber säüdägär Tatarstannıñ İmän Yılga avılında ikmäk üsterep yatarga telär mikän?

– Häzer cir kıymmät yöri. Banklarga zalogka da salırga bula. Bäyäse kiläçäktä dä artıp kına baraçak. Cire öçen ällä kemnär alırga mömkin, – dip añlattı Färğat.

Bu temaga berseneñ dä başın katırası kilmi ide. Nazıyf kunakka munça yakkannarın, anıñ inde äzer buluın äytte. Färğat moña bigräk tä söyende. Zäñgär mätrüşkälär, äremnär kuşıp bäylägän ide Nazıyf yaña seberkene. Ozaklap çabındılar. Öläükä kızuında utırganda da bala çakların iskä aldılar.

Kiç belän şaşlık kızdırganda süz tagın «İmän Yılga»nıñ satıluına äylänep kayttı.

– Üzem satıp alıymmı soñ? – dide Färğat.

Nazıyf ta, Firdäüsä dä aptırap kaldılar.

Bu süzlär salmış keşe avızınnan çıksa, ber häl ide. Ä abıyları – ap-ayık.

– Şunıñ qadär akçañ bar mıni? – dip gacäplänep soradı Nazıyf.

– Kiräk ikän, tabarga bula, – dide kunak.

– Häzerge kolhozlarnıñ faydası yuk bugay. Tülägän akçañnı da bütän kürä almassıñ, – dip, üz belgänençä añlata başladı ul.

İke meñ unınçı yılgı korılık bigräk tä nık suktı bolay da ike ayagına aksauçı hucalıklarga. Öçär-dürtär yöz kilometrdan – Kirov ölkäsennän taşıgan peçän altın bäyäsenä töşte. Nazıyf ta ike ay buyı kunıp eşläp kayttı anda. Äle yarıy üzlärenä buşlay berär yök peçän birdelär, akçasın yahşı tülädelär.

Beraz barısı da tın gına utırdılar.

– Nik alay diseñ äle, sin! – Firdäüsäneñ anıñ belän kileşäse kilmi ide. – Näcmi malayı küpme kertkänen kürsätep tora mällä! Tugız million sumga satıp alıp, kırık öçkä kuygan di bit änä.

Ber närsä dä äytep bulmıy, hatını haklı. Faydası yuk, digän bulıp, eşläp yörgän könnäre. Fermadagı sıyırlarnıñ da yartısı gına kaldı inde. Böten baylıgı taralıp betmägän, huca barıber tabılaçak.

– Agrofirmaların satıp algaç monda kaytasıñmı? – dip aptırap soradı Nazıyf.

– Yuk, – dide Färğat. – Räis itep sine kuyıp kitäm.

Nazıyf kıçkırıp kölep cibärde.

– Bulmagannı! – dide ul. – Minnän räis çıkmayaçak.

Färğatneñ dä bireşäse kilmi ide.

– Nik çıkmaska tiyeş äle ul?! Kırıkka citep kiläseñ bit inde. Gomer çelläsenä citep, keşe belän söyläşergä genä öyrängänseñder. Keşene eşkä kuşa bel sin. Akçañnıñ tiyenenä qadär kaya kitkänen karap, çutlap torırga hökümät bar. Sukmagıñnan çıga başlasañ, bik tiz kilep citärlär. Annan, häzer bit inde üzemneke dip eşli başlıysıñ! Çüptän dä akça yasıylar häzer, kolhoznı gına faydaga eşlätü bik avır bulmas!

Nazıyfnıñ haman kölemseräp utıruın kürgäç, süzlären dävam itte:

– Ul kolhozıgıznıñ miña ber tiyengä dä kiräge yuk. Kibetlärdän kübräk akça kertäm min. Sezgä genä bulışasım kilä. Akça gına birep kitsäm, qadere bulmayaçak. Ä bolay – üzegezgä akça eşlärgä yul açıla. Aryak Näcmi abıy da ällä kem tügel ide. Malayı kütärelä algan. Bötenläy kulıñnan kilmäsä, taralıp betkänçe yañadan satıp cibärermen.

Yaña täqdim Firdäüsäneñ dä canın bilägän ide.

– Üzem törtkäläp, öyrätkäläp torırmın! Üzem bulışırmın. Bezneñ näsel zur äle avılda. Süz äyttermäbez, – dide ul.

Nazıyf şiklänmi, Firdäüsä totınsa, ahırına qadär citkerä. Färğatkä dä anıñ täväkällege ohşadı.

Noutbugınnan auktsionda katnaşaçagı, «İmän Yılga»nı satıp alırga teläve turında häbär cibärde ul.

İrtän yulga kuzgalganda ozak tormıyça kaytıp citärgä väğdä itte. Häzergä serne çişärgä yaramaganlıgın iskärtte.

– Auktsionda ällä kemnär katnaşırga mömkin. Konkret kemneñ satıp alırga teläven belmiçä torsalar, sezgä dä, miña da yahşırak bulır, – dide.

***

Kunaknı ozatkaç Nazıyf parkka töşep kitte. Firdäüsä belän kiñäşkännän soñ şundıy kararga kildelär. Böten ciläkne cıyıp beterep bulmayaçak. Färğat äytkänçä, irtägese könne uylap ta yäşärgä kiräk.

Hämitneñ traktorı dvigatelen saldırıp kuygannar ide. Tersäkle valın kırdırıp alıp kaytkannar. Kiräkle böten äyberse dä bar. Barısı da kul astında bulgaç, Hämit tä yanda bulışıp torgaç, töş turına cıyıp beterdelär.

– Yukka ukımagansıñ sin, Nazıyf abıy, kulıñ da altın, başıñ da eşli. – dip maktap aldı Ramil.

Unnı betergäç institutlarda ukıp yörmäde şul ul. Döresräge, üzeneñ ukıysı kilmäde.

Töşke yalga kaytıp barganda karşısına maşinası belän Färit oçradı. Anıñ olı yulga çıgıp baruı ide. Kompyuter zamanı: böten häbär sekundı belän iyäsenä barıp ireşä. Anıñ auktsion turında rayon citäkçeläge belän kiñäşergä çabuı ide.

Kiçke sigezlär tiräsendä Färğat çıltırattı.

– Küñelsez häbär bar... – dide ul, häl-ähväl soraşkannan soñ.

Nazıyf essele-suıklı bulıp kitte. Ällä kaytkanda avariyägä targanmı? Häzer maşinalar küp, keşe gayıbe belän dä bäla-kaza kilep çıgarga mömkin.

– Ällä... – dip süz başlagan ide,

– Sezneñ hucalıknı auktsionan algannnar, – dide abıysı.

Yörägenä cılı yögerde.

– Ällä närsälär uylap beterdem. Berär citdi närsä bulgan mällä dip toram, – dide ul ciñel sulap.

– « İmän Yılga»nı üzebezgä satıp almakçı idem, yazmagandır inde. Yarar... Başkaça bulışırmın min sezgä, – dide Färğat.

Nazıyf ta, Firdäüsä dä olı ber hucalıknı alay ansat kına satıp cibäräçäklärenä ışanıp citmägännär ide, artık kaygırmadılar. Ämma ikese dä tormışlarında tamırdan üzgäreşlär başlanaçagın toyımlagan, küñellärennän moña äzerlänep betkän ide inde.

Mamadış. Ğıynvar 2013.