Gali, Väli häm çırşı

yumoreska

Väli eşsezlektän integep, tüşämgä tökerep yata ide Gali dustı kilep kerde.
Kerü belän:
- Väli, duskay! Hatın, balalar canga tide bit inde. “Çırşı kiräk tä, çırşı kiräk!”, dilär. Urmanga gına barıp kaytıyk inde.
Väli torıp utırdı.
- Ä, berär närsä aldıñmı soñ?
Dustı anıñ “berär närsäsen” şunduk añladı.
- Aldım, känişne!
Väli kiyenä başladı:
- Vät minem şäp: un yıl elek yasalma çırşı alıp kuygan idem, yıl sayın şunı bizibez dä kuyabız. Şäp, rähät!
- Mineke yuk şul, - dip mıgırdandı Gali. – “Cılıtkıç” bar, çırşı yuk.
Şulay “cılıtkıç” belän cılına – cılına ike dus karlı urman eçenä kerep kittelär.
Urmanda kört yırıp, ozak kına çırşı ezlädelär. Tik küñellärenä ohşaganın gına taba almıy intektelär. Ya berseneñ enäläre az, ya berseneñ ılısları ber yakta gına kübräk.
Ezlägän vakıtta da “cılınırga” onıtmadılar. İnde “cılıtkıçları” betep kilgändä genä üzlärenä ohşagan çırışını kürep aldılar.
Bu matur çırşı yalgızı gına zur alanda üsep utıra ide. Yanında keşe ezläre dä kürenä.
Gali baltasın gına kütärgän ide, kolagına yomşak kına hatın – kızlar tavışı işetelde:
- Kisä kürmä, mine berük!
Galineñ kulındagı baltası ayagına töşep kitte.
Gali “Uh!” itte dä, aptırap kaldı. İke dus ta yak yagına karandılar. Alanda ber keşe äsäre dä kürenmi üze.
- Kem bu? – dip sorap kuydı Väli.
- Min bu – çırşı! – digän yagımlı kızlar tavışı aña cavap kaytardı.
- Bärräç, çırşılar da söyläşä meni häzer? – Gali art yagı belän karga utırdı.
- Äye, bu min. Ägär sez mine kismäsägez, sezgä ber ser açam...
İke duska kızık bulıp kitte.
- Nindi ser? – didelär ikese bergä.
Yaşel zifa çırşı alarga seren açıp ta saldı:
- Kiçä kiçke yakta minem yanım urmançı Sägdi kilde. Üze ber çirek su da kütärgän. Suın äzräk eçte dä, minem yanıma kümep tä kuydı. Ä bügen irtän kilep, tagın äzräk eçte dä kitep bardı...
İke dus çirekne bik tiz çokıp ta çıgardılar. Çirektä tuksan graduslı, cannarnı yandırırday sämägun ide.
Vät şatlandılar ike dus, hätta, “ur-ra!” kıçkırdılar.
İkençe köngä, urmançı Sägdineñ yörägenä pristup yasayaçakların da añlamıyça, ike dus çirektäge “cılıtkıç” belän cılınırga totındılar.
Cılınıp, çırşı töbenä suzılıp ta yattılar. Beraz şulay yatkaç Väli:
- Dus, yäşel şaytannarıñnı minnän al äle, bäylänmäsennär miña, - dip kulı belän yak –yagına seltände.
- Yuk, alar mineke tügel. Minekelär änä, çırışı tiräli äylän – bäylän uynıylar, - dip yılmaydı Gali.
Ber – ike säğattän şaytannar da yukka çıktı, salkınaytıp ta cibärde.
Çirektäge “şaytan suın” eçep beterep barganda alar bu urmanga nigä kilgännären dä onıtkannar ide inde. Ber – bersen koçaklap, kaytır yulga çıkkanda urmanga karañgı da töşte.
Öylärenä kaytışlıy ike dus, ällä nigä, urmançı Sägdigä kerep çıgarga buldılar. Gali belän Välineñ inde çirekläre buşap, küñelläre yomşap kitkän ide. Çirektäge “cılıtkıç” öçen rähmät äytergä dip kergännär ide dä, Sägdi genä öydä yuk bulıp çıktı.
Sägdineñ işek töbendäge karga kadalıp kuyılgan çırşını kürgäç kenä ike dus urmanga nigä bargannarın islärenä töşerdelär.
Gali belän Väli çırşı urınına buş çirek kaldırıp, artkı yaktan çıgıp ta sızdılar. Berse dä ike dusnı häm urlangan çırşını kürmi kaldı.
Urmançı Sägdi öyenä kaytu belän çırşı urınına bilgesez çirek utıruına aptırap kaldı.
Ä inde ikençe könne, urmandagı sihri çırşı töbendä berni dä tapmagaç kına, bu çirekneñ kaydan kilep çıguın añladı. Añladı da, tik soñ ide inde.
Ä sihri, canlı çırşı endäşmi genä, urmançınıñ yılap utırganın küzätep tordı.
Bu vakıtta Gali öyendä şau – gör kilep çırşı bizäp yatalar ide.

Click or select a word or words to search the definition