Fikeroçuçılar

(Cinü)

- Şunnan, İsvad, kabatlap karıybız mı?

- Ä sin drayver yañadan kuydıñ mı?

- Ugu.

Zur karañgı zalda alar iköü genä ide. Karangılık eçendä barlık yaklardan uralıp butalgan cgutları elenep toralar. Ägär şul säyer cemeldep torgan mätdädän yasalgan cgutlarnı isäpkä almaska, bu gadi genä sport zalı ide. Şuña östäp böten stenaları da şundıy uk mätdä belän kaplagan. Zal eçendäge havada tanış gına, beraz tämle, beraz äçe üzenä ber törle huş ise tora. Ul mentaforlar1 ise, alarsız bulmıy inde.

İsvad yakındagı cgutnı totıp algaç, sikerep kitte. Cgut anı bile tügäräp totıp aldı, häm, kıskarılıp, zal urtasına alıp kitte. Şul vakıtta kalgan cgutları da yırakka kitep bargan gäüdägä suzılgannar, häm här yaktan totıp, ber beresenä birep, tagın da yıragrak anı alıp kittelär. İkençe keşe dä şulay uk sikerep totındı häm berençesenä kapma–karşı bulıp kitte. Stenalar buylap kabınalar yogerdelär, üze hava da yaktılık sibärgä başladı şikelle.

Egetlärneñ häräkäte, zalnıñ şartlı üzäge tiräsendä öyerelep, tizäyä häm tizäyä bardı. Şul häräkätneñ amplitudası zuraya bardı, anın trayıktoriyäse bargan sayın katlırak buldı. Spirallär soñ sigezleklär bardı, ırgıtuları, kulbitları, ülem töyennäre. Zal urtasında havası küzgä kürenep kuyırıp, karangılanıp torgan, anın eçendä äle naçar gına kürenä torgan närsäder kürenä başladı.

Kinnät ber keşeneñ gäüdäse tuktap kaldı, idängä töşte häm yarsulı köyençä cgutlarnı özep bärergä başladı. İkençese dä tuktaldı häm yanında idängä töşte.

- Sin närsä?

- Yuk Malvi, bernärsä çıkmas. Närsäder citmi.

- Närsä citmi, min barlıgın tikşerdem, isäpläp tikşerdem, citärgä tiyeş.

İsvad akıl eçendä genä isäpli başlandı. Meñä inde, zalnıñ küläme: ozınlıgı 100 metr, kiñege 60 metr, biyeklege 30 metr, barısı 180000 kubometr. Härber kubometrıga 5 milliard mentafor molekulalar kiräk.

- Malvi, işetäseñ me, noutbuk bir äle, akıl eçendä isäpläp bulmıy.

- Mä, tik min barısın tikşerdem inde.

- Beläm min sine, tikşerde ul…

- Yuk, min çınlap tikşerdem, eş ingrediyentlarda tügel.

- Igım, aga, kötep tor äle. Menä inde …, monda … hm, döres, monda … m–m–m … monda da döres. Şunnan, alaysa säbäbe kayda.

- Bezneñ aradan kemder falş itä

- Şul–şul, min siña küpme äytkän idem – sin kapma–karşı barganda härvakıt soñga kalañ.

- Yuk, siñ añlamadın, min fizik mägnädä tügel, min ruhi mägnädä äyttem.

Ul haklı, eçendä genä uylap aldı İsvad. Nişläpter bügen köylänelep almıym, kiräkle hälne totıp bulmıy. Ä fikerogramma2 şunı sizä. Täcribä citmi şul bezdä. Fikeroçu belän alar küptän tügel mavıgırga başladılar. Yartı yıl gına inde. Şuña da Malvi säbäple, ul berençe bulıp şul eşne tatıp karadı häm mine da cälep itterde (tarttı). Anın bit zur sälät bar – törle elektronlı närsälär yasau. Şuña kürä bervakıt anı tanış fikeroçuçılar alarga fikerogrammanı tözätergä soragannar. Ul älbättä tözätte häm kızıksınıp, üze dä tatıp karadı – oşadı. Mine dä çakırdı, min dä tatıp karadım. İñ kızıgı, Malvidän karaganda mindä ul eş tizräk häm cinelräk bulıp kitte.

Menä şulay bez fikeroçuçılar bulıp kittek. Ä närsä ul – fikeroçu, berkem ipläp belmi dä. Bu inde yaña sänğat töre yäki sport yäki tik künel açu gına dip äytergä bula. Bötönese ike yıl aldan başlandı, professor İkumoro üzenen mentagent3 açılganınnan soñ. Tege vakıtta çın mental bumı bulgan, şul mentagent kayda gına tıkmadılar (östämädälär) – mebelğä, buyaularga, elektronikaga h.b. Şul vakıtta anıñ kire täesiren dä açkannar – keşe fikerläre, ayıruça köçle emotsiyäläre, toygıları belän cılıtılgan mentagent üze keşelärgä täesir itä ala. Uñaylı şartlarda mental rezonansı barlıkka kilüe mömkin. Fikerogramma şul mental rezonansın ideyasında nigezlängän. Ul mentagent belän keşe uzara täesir koçleräk bulsın öçen keşenen barlık toyular organnarnı kullana – kürü, işetü, is sizü, taktil toyularnı, hätta vestibulyar apparatın da. Başta ul bay balaların künel açu gına buldı, şunnan sport töre bulıp äverelde, figuralı şuu şikelle. Häzer inde näq çın sportta şikelle cinü öçen küp tir dä tügärgä kiräk.

Şunnan närsä, häzer bätenese buşka mı. Nindi köç belän alar şul zalnı üzenä sorap aldılar. Şunı da rektor ike atnaga gına birde, soñnan studentlarnın kanikulları bötä häm zalnı buşatırga turı kiler. Stenalarnı çistartırga, alarnıñ här kvadrat santimetırı melastik4 belän kaplarga, zal eçe mentafor belän tutırırga häm fikerogrammanı köylätergä ber atna kitte. Şunnan tagın berniça kön özleksez künegülär. Menä bügen inde soñgı kiç kaldı, irtädän studentlarnın däresläre başlana, häm tön çıkkançı zalnı kire üz kıyafätenä kaytırırga kiräk.

Läkin bu häldän ikençe çıgu yulı yuk inde. Kabat–kabat çamalap kararga kiräk. Tik här tapkır sayın avırrak bulıp çıga, çönki fikerogrammanı kabızdıru öçen härvakıt üzenen tereklek köçennän ber öleşen birergä turı kilä. Ägär bulıp çıksa, fikerogrammanı rezonanska tapşıra alsañ, anda şundıy toyuları bula, bernärsä belän çagıştırırga bulmıy.

- Yä, närsä utırasın, kükä bulıp, äylä tagın çamalap karıybız, – uylarınnan anı Malvi tavışı çıgardı.

- Ugu, – telär-telämäs itep İsvad yakındagı cgutlarnı tartıp aldı.

Läkin bu tapkır alar yahşılap äylänelärgä ölgärmidelär dä, çönki zalga kinät sport forma kigän yäşlär törkeme kerep algan.

- Oho, närsä monda äy?

- Añlamadım…

- Ä, alar fikeroçu belän şögıllänälär!

- Fi, fikerşuuçılar, – dip, borınnı cıydı ber kız.

- Äy, kiteñ monnan! – dip, cgutlarnı özep ölgermiça, kulları belän selkenä başladı İsvad.

- Sez biregä nişläp kerdegez? – dip östägän Malvi.

- Bez künegü itärgä kildek.

- Nindi künegü, irtä bit äle, sezneñ däresläre tik irtädän genä başlanırga tiyeş!

- Sälam Malvi, sälam İsvad, – dip studentları artınnan zalga Hara kergän bulgan.

- Ä, Hara, sälam, sezneñ monda däres bulırga tiyeş me?

- Yuk, bez bolay gına, künegü ütkärergä telädek. Bez sezgä komaçaulamadık mı?

- Döresen äytkändä komaçauladıgız.

- Añlaşıldı… Alaysa bez soñrak kererbez, – dip cavap birde Hara. Şunnan säyer itep İsvadka karap aldı häm işekkä borıldı.

Kalgan studentları da çıgarga buldılar şikelle. Läkin kinnät şul törkemnän ber yämsez kürenä torgan yeget ayırıldı häm nindider cirenü belän äytep kuydı: “Ä kitsennär alar üzenen fikeroçu belän bergä!” Şunda uk ällä-kaydan bolgançık eremä belän tulı şpritsı çıgarıp, turı İsvadka karap dide: “Telämiseñ me? Kurıkma, ul çista dip äytergä bula, ber märtäbä genä kullanılgan.” Tegese bernärsä cavap itep kaytırırga ölgermiçä: “Ya, telämägänne kıstamıylar”, – dip, yanında elänep torgan cgutka şul şpritsnı kagıp kuydı. Cgut küz aldında közän belän tartışılıp, karayıp bötte. “Narkoman!” – dip, kinät açulanıp uyladı İsvad. Şundıy mıskıl, cirän eşennän häm kübräk täqdimnän anın barlık tän eğzaları däreldäp kitte. “Sin! Ahmak!” – dip sugışırga teläp kuzgaldı İsvad, cgutları belän uralganın onıtıp. Läkin cgutları kinät kıskartıp anı kütärdelär häm katıp kalgan narkoman östennän alıp kittelär. İsvad doşmannı äläkterergä teläp tartıldı, soñrak niçekter tiz genä añladı — menä ul, başlandı. Başı borılgaç, kürde — Malvi da bötönesen añlap ölgerde. Ul da häräkät başlap, yäydäp zalnın üzägenä yakınaya bara. Ä anda çın, tere fikerogramma yazgı kübäläk şikelle üzeneñ äle neçkä genä kanatlarıñ bolgata başlıy.

“Fikerogramma suınıp ölgermägän äle, şuña kürä şulay tiz rezonanska kerde!” – dip uylap gädättä şikelle kulbit artınnan kulbit eşläp tordı İsvad. “Çınlap ta agressiyä me, çınlap ta böten säbäbe agressiyädä me? İkençe yaktan, nindi monda gacäplek, fikerogramma öçen barıber bit, nindi emotsiyä, iñ möhime — şul emotsiyäse, toygısı çın, çista bulsıñ, küñel eçennän bulsıñ…”

Fikerogramma inde çäçäk atap, sulap, yäşäp torgan äytergä bula. Zal eçendä kalgan keşelärgä ul mistik salavat küpere bulıp, alarnı şul mental bäyrämenä totaştırırga mäcbür itte. Alardan kilgän impulsları aña yañı köç birep tordılar. İsvadnı akılga sıymıy, süz belän añlatıp bulmıy zur kuanıç dulkını kaplagan. Barısı üze şikelle eşlänä ide — kiräkle kulbitları, kiräkle räveşläre. “Bezdä bulıp çıktı, çıktı, urraaaaaaaaaa!”

El sayın ütkärä torgan fikeroçuçılar yarışlarda alar hörmätle (şäräflä) öçençe urınnı aldılar.

1 Mentafor – fiker kırısında kabınıp kitä torgan mätdä

2 Fikerogramma – fikeroçular öçen kullanıla torgan programma (cıyılma)

3 Mentagent – üzenen fizik torışın keşe mental (fiker köçe) täesire buyınça üzgärtä torgan mätdä

4 Melastik – mental elastik, üzenen sıgılmalıgın keşe mental (fiker köçe) täesire buyınça üzgärtä torgan mätdä

Click or select a word or words to search the definition