Fatıyma Apa

( Hikäyä )

Yäşlege belän oçraşkanday buldı Fatıyma apa. Berençe kürügä ük üz häm yakın toyıldı añar kunak kız. Bergä gomer kiçergännär diyärseñ, bar bulganın östälgä çıgarırga aşıktı. Çolannan iñ qaderle kunaklarga gına dip hästärlängän kaklangan kaz, tura häm çäy tokmaçı alıp kerde. Ayaklarına kız çaklarındagı ber ciñellek kilep, yögerep kenä kar bazına da töşep mende. Östälgä kaymak, çögenderle katık kuyıldı. Plitädä bakçadan alıp kerelgän yaña bäräñge kaynarga kereşte, öygä mullık ise taratıp bu kütärelde. Tabın türendä üzennän gayrät çäçep ciz samavır kaynap utırdı.

— Yuk-yuk, işek katınnan tügel, türdän, türdän utırasıñ, — dip çat yabıştı Fatıyma apa, kunagınıñ kıyar-kıymas kına taburetkaga kilep utıruın oşatmıyça.

Kunak kız, tartına töşep, huca hatın kürsätkän urınga küçep utırırga mäcbür buldı. Tür täräzä karşına uk kilep utırgaç, anıñ yöze yaktırıp kitte. Almagaç botagında kaçıp kalgan yalgız kırgıy almanı häterlätep kuydı ul şul mizgeldä. Güyä, äle yaña gına yañgır yavıp uzgan da balkıp koyaş çıkkan. Ä alma üze kaçkan, çitläşkän dä sıman, şul uk vakıtta, min monda digändäy, ällä kayan yaktırıp üzenä tartıp ta tora.

Öyeñä berençe kat kergän kunakka tekälep karau, anı küzätü uñaysız, bilgele. Ämma, ni eşlätäseñ, iñbaşına salgan tastımal belän çınayakların häm bal kaşıkların sörtep östälgä tezgändä dä, ipi kiskändä, sötläp çäy yasaganda da ul berözleksez anı küzätte. Uñaysızlanu häm tartınuına da karamastan, küz çiten kunagınnan ayıra almadı.

— Kem dip däşim, atıñ nindi? — dide huca hatın.

Kötmägändäräk, ällä niçek şunda, dorfarak kilep çıktı ahırı anıñ bu soravı. Kız da, änä, siskänep kuyganday itte, kulına algan bal kaşıgın töşerep cibärä yazdı. Niçek dip endäşergä, niçek süz katırga belmi yödägän ide şul, andıy çakta bit anıñ telenä dä cünle-başlı suz kilmi aptırata.

— Elmira min, apa, — dip, iren çitlärennän tıynak kına yılmaep cavap birde kunagı, — Elmira. Elya disägez dä yarıy. İptäş kızlarım gel şulay dip däşä miña.

Änä iç, niçek matur itep söyläşä anıñ kunagı. Süzläre disäñ süzläre, şunıñ östenä nindi yagımlı häm iple dä äle üze. Ozın kerfeklären sirpep kütärelep karaganda gına da tabınga nur sibelä, yäşkelt-zäñgär küzlärenä töbäp kararlık tügel. Cılı häm yaktı bulıp kitte Fatıyma apaga. Siräk bula torgan ber rähätlek biläp algan ide anı. Şuña, tagı ni dip däşärgä, niçek cavap birergä belmi, onıtılıp, yugalıp kalgan ide ul. Bu yulı kunak kızı üze yärdämgä kilde añar.

— Ä sezgä, apa-canım, sezgä niçek däşärgä?..

Bigräklär dä yagımlı inde, küñelläreñne ereterlek şundıy tämle süzlärne kayan tabıp citkerä digen. Kemnän öyrängän ul şulay, kem tärbiyälägän anı şundıy iple bala itep. Ber dä şähärdän kilgän dimässeñ üzen... Ämma avılnıkı da tügel, bötenläy başka — küzeñä kerep, çäçräp tora, digän uylar ber-ber artlı yögereşte huca hatın küñelennän. Şulay da, kaysıdır yakları belän, ul añar üzeneñ yırakta kalgan yäşlegen häterlätä ide kebek. Tik närsäse belän?.. Üze dä açık kına häterli almıy.

— Fatıyma atlı, kızım. Fatıyma apa dip däşälär. Fatıyma äbi disäñ dä urınlı bulır inde, — dide. Ä üze haman, närsädänder şiklängän keşe sıman, urlap-urlap kına kunagın küzläde, kunagınnan ayıra almadı karaşın.

— Hi-i, nindi äbi digän süz ul! Äle kızlarnı könläştererlek iç sez, apa-canım. Fatıyma apa!.. — dip, şunduk eläkterep aldı kunak kız. Anıñ bu süzlärne çın küñeldän, ihlastan äytkänlegenä hiç şiklänerlek tügel ide. Gomumän, här süzennän eçkersezlek, ihlaslık börkelep tora anıñ.

Kunagınıñ soñgı süzläre huca hatınga ayıruça oşadı, bilgele. Hätta, küñelendägen yäşerä almıy, yılmaep uk cibärde ul. Üze şunduk, uñaysızlanıp, yaulık oçı belän avız çitlären kaplarga aşıktı. Avıl hatınnarına gına has ber tıynaklık belän eşlängän bu häräkät, şul däräcädä kötelmägän häm tabigıy kilep çıktı ki, monı kürep kalgan kız äzdän genä iren oçlarına tulgan yılmayuın tıyıp kala aldı.

— Rähmät inde, kızım, tämle teleñ, yagımlı süzläreñ öçen rähmät, — dip, küñelendägen yäşerä almıy, äytergä aşıktı huca hatın. — Menä, gel uylamagan-kötmägändä öygä yäm alıp kerdeñ bit äle sin alla rähmäte. Yugıysä ber dä keşe kertä torgan ğadätem yuk ide. Bik gozerläp, kolhozga bäräñge alışırga kilgän kızlar bit, ber atnaga gına, bersen genä bulsa da, dip ütenep soraganga gına kertkän idem. Kem uylagan bit anı, beräüneñ şundıy igelekle balası bulırsıñ dip...

Kunakka tür yaktagı karavatka, niçä yıllar cıyıp kilgän kaz mamıgınnan yasalgan yomşak tüşäklären kabartıp, urın cäyde. Äle yatkaçtın da küzlärenä yokı kermäde alarnş. Süz artınnan süz iyärep, öy eçenä töşep torgañ tulgan ay yaktısında bik ozak söyläşep yattılar. Küñelenä şunduk üz häm yakın toyılgan kunak kız belän, küpme genä söyläşsä dä, süzläre betärlek tügel ide Fatıyma apanıñ. Şulay kilep çıktı bit änä, berençe kiçtä ük böten baştan kiçkännären söyläde dä çıktı ul añarga.

Baştan kiçkän, dip... Üzenä kalsa, ber dä alay ällä ni iskitärlek bulmadı inde anıñ tormış yulı. Gomer kiçerep, beräüne şakkatırganı bulmadı, gıybrät itep iskä alırlık vakıygalar da annan çittä yörde. Orden- medal tügel, sıñar maktau käğaze dä alganı yuk üz gomerendä. İñ ğadäti ber avıl hatını inde şunda. Baştan kiçkännäre dä ber añar gına kilgän tügel, böten il belän kürgän, kiçergän kıyınlıklar. Aların da kunak kızı bik gozerläp soraganga gına söyläde. Söyläü öçen dä, tıñlar öçen dä hiç kızıklı tügel ide anıñ tormış yulı.

Unsigezdä tormışka çıgıp, untugızı tulgançı uk tol kaldı. Kırık berneñ yazında tuy itkännär ide, öyläneşülärenä ike ay tulıp uzgaç ta sugış başlandı. Möhämmätväliyenä (ireneñ iseme şundıy ide) iyäläşergä dä ölgerä almıy kaldı. Ul sugışka kitep bardı. Berençe hatı avıllarınnan kırık çakrım yıraklıktagı Kukmara stan-tsasınnan kilgän ide. İkençese — Mäskäü astınnan. Öçençese— Ukrainadan. Dürtençese bulmadı. Dürtençesen ul äle bulsa kötä, kırık bişençe yılın kötep yäşi...

— Yarata ideñme son? — dip sorap kuydı kunak kız, gel uylamaganda.

Ni diyärgä belmi, yugalıp kaldı Fatıyma apa. Anıñ bu hakta uylanganı bulmaganmı, ällä başka ber säbäp bar ideme, cavap taba almıy yödäp bette. Cavap ezlägändäy, hatirälär yañartırga kereşte.

— Yarattıñmı dip, anısın kem belä inde anıñ. Ul çaklarda andıy süzne bik artık söylämi torgannar ide. Häzer genä ul, tanışkançı, ber kürüdä yarata da başlıylar... Ğailäläre işle ide Möhämmätvälilärneñ, ämma tatu, eş söyüçän idelär. Könneñ-kön buyına ikebez dä kolhoz eşendä buldık... İgennär bik matur üsep kilä ide ul yılnı. Tönnären peçänlektä, sänderädä kuna idek. Şunda ikäüdän-ikäü genä, ozak, bik ozak söyläşep yata torgan idek, küzgä yokı kermägänder inde. Möhämmätvälineñ bar hıyallanganı — közgä, mul uñış cıyıp algaç, bura buratıp, altı poçmaklı yaña yort salıp kerü, başka çıgu ide. «İ-i-i, altı poçmaklısı nigä tagı, üz yortıbız bulgaç, bäläkäy genä bulsa da citmägänme?» — di torgan idem. «Altı poçmaklı da bulmagaç, soñ... Poçmak sayın — ber malay, miña sinnän närät şundıy. Kalganın, kızlar yagın, üzen, kararsıñ», dip, uyının-çının kuşıp şayartırga yaratır ide, i-i-i, gomerlär...

Karap kuygan nigezläre dä bar ide alarnıñ. Çäbe ürep, yazın bäräñge dä utırtıp kuygannar ide şul nigezgä. Änä iç, niçek kilep çıktı, buyga da uzarga ölgermi beryalgızı torıp kaldı ul.

— Menä bu yort, — dip, kinät tavışın kütärä töşep, canlanıp kitte Fatıyma apa, — şul nigezdä utıra. Yıllar imingä kitep, beraz hällänügä üzem saldırıp kerdem. Tugannarı da, kolhoz da bulıştı. Altı poçmaklı bulsın didem... Möhämmätväli kaytır kebek ide şul. Ber dä häbärsez yugalırga ohşamagan ide, tere ide, ücät ide... Yuk, häbär-hätersez genä yugala torgan tügel.

Kayttılar iç, häbärsez yugaldı, ülde digän häbärläre kilgännär dä kaytmadı tügel. Ömetsez — şaytan gına dilär, ä anıñ ömete sürelmäde. Birgän väğdäläre dä bar ide... Avılnı çıgıp, biyek tau başınaça ozata bardı ul anı. Şunda, böten avıl uç töbendägedäy kürenep torgan cirdä, väğdäläşte inde alar. Möhämmätväli — kaytırga, ul kötärgä süz bireşkännär ide.

Döres, anı başkalar belän tanıştırırga, kavıştırırga omtılıp karauçılar da bulmadı tügel. Tol kalgannarnıñ täräzäsen çiyertep uzuçıları da bar ide ul yıllarda. Andıy çaklarda öy türendä, buydan-buyga suzılgan kaşagadan tübänräk elenep torgan fotoräsemgä ber karap kuyu da citä ide anıñ öçen. Kazannan kilgän ostalar zuraytıp birgän räsem ul. Kaya inde alarga, bergä yänäşä basıp fotoräsemgä dä töşep kala belmägännär bit. Möhämmätvälineñ sugışka kitär aldınnan töşkän berdänber fotoräsemen genä zuraytıp birülären ütenep bargan ide yugıysä, osta keşe osta inde, änä iç niçek — galstuklar tagıp, kostyumnar kiderep yasadı da birde. Anısı ber häl, yänäşäsenä Fatıymanıñ üzen ük utırtıp kuygan...

Şul räsemgä karagan sayın küñele bula, karagan sayın küñele tula anıñ. Tulmaslıkmı soñ, änä niçek, tıynak kına ürelep kul citmäslek yıraklıkta kalgan yäşleklärennän karap tora alar. Ul häm anıñ Möhämmätväliye... Bu yortta alar äle dä bergä, äle dä ikäü genä. Şul bergälekkä ker tügel, tuzan da kundırganı yuk bit anıñ. Yalgız bulmadı ul, yalgız kiçermäde gomeren, gel bergä buldılar. Moñarçı öyenä kilgän-kitkän keşe kertergä telämäve dä barı şul bergälek ruhın yugaltmaska omtıludan gına. Ä bügen ul, änä, avıl citäkçeläreneñ üteneçen kire kaga almadı.

Älli-bälli itep bişek cırı köylägändäy söyläde dä söyläde Fatıyma apa. Küñelenä huş kilgän kunagı belän äle tañga qadär dä kerfek kakmıy äñgämä korıp yatarga äzer ide ul. Tıñlar keşe genä bulsın. Ä Elmira, bişektäge sabıy sıman tigez sulış alıp, baytaktan yokıga kitkän ide inde. Karavatın şıgırdatudan kurkıp sak kına urınınnan tordı Fatıyma apa häm ak yon çölkäseneñ oçlarına gına basıp keçe yakka çıgıp kitte. Kamır kuyası, kunak kıznıñ toruına rizık hästärlise bar ide äle anıñ.

Tañınnan uk matur kilde ikençe kön. Yaktırıp koyaş çıktı, küktä nik ber bolıt äsäre bulsın. İşegaldındagı çirämgä, öy karşında üskän ürmä göllärgä mul bulıp çık töşkän ide. Ketäklektän töşkän tavıklar berän-särän işegaldına çıgıp kiyerelep-kiyerelep kanat kagarga kereşkän. İşegaldında töngä beryalgızı kalgan ata ürdäk bäbkä ülännäre östendä terekömeş sıman mölderäp utırgan çık tamçıların çömerep yöri. Açıp çıgaruların sorap, oyalarında kaz-ürdäk bäbkäläre göc kilä...

Tabada çıclap koymak peşkän avazga uyanıp kitte kunak kızı. Şundıy uñaylı, cılı-yomşak urınnan kemneñ torası kilsen, täräzädän töşep torgan irtänge nurlarda irkälänep ozak kına kiyerelep-suzılıp yattı ul. Annan, idängä töşep, közge karşına kilei bastı. Tämam küñele bulgançı közgedän üzen küzätte. İñbaşlarına töşep torgan çäçlärenä, tagı da yaktırıp, cetelänebräk kitkän küzlärenä, kabarınkı irennärenä soklanıp tordı. Közgegä yakın uk kilep, kaplanıp digändäy tekälep-tekälep küzätte, annan, artka çigep, bülmäneñ urta ber cirendä tuktalıp, borgalanıp aldı...

— Tordıñmıni, kızım, — digän yagımlı tavış işetelde. Kunagın uñaysızlıysı kilmiçä genä däşüe ide keçe yaktagı huca hatınnıñ.

— Tordım, apa-canım, tordım, — dip, kulların kiñ cäyep, rähätlänep ber kiyerelep-taralıp aldı kunak häm, ike aradagı çarşaunı kiñ açıp, keçe yakka ütte.

Huca hatınnıñ, aña karşı kilep, ber-ber cılı süz äytäse, kunagınıñ cılı arkasınnan söyäse kilde. Äle dä niçek tıyılıp kaldı ikän.

—E-eh, apa-canım, — dip, yänä iple genä kiyerelep kuydı kız.— Niçeklär itep beryalgızıñ yäşi aldıñ sin?.. Ber kön, ber atna gına tügel, böten gomer buyına diseñ bit äle...

— Başıña töşmäsen, kızım, yazmasın digen... Başıña töşsä, tüzmi çarañ yuk şul, balam.

— Şul kırık yıl buyına ber tapkır ğaşıyq ta bulmadıñmı?..— dip sorap kuydı kız, gel kötmägän cirdän.

— İ-i-i, kızım, — dip, miç aldında torgan köyenä körsenep kuydı Fatıyma apa. — Närsä söyliseñ sin, ir hatını iç min. Nindi gıyşık di ul tagı...

Miçtän töşep torgan cılılıktanmı, urınsız bu soraudanmı, huca hatınnıñ kolak oçları alsulanıp kitkän ide. Häräkätsez torudan uñaysızlanıp, ul kulındagı tabagaçı belän miç aldındagı tabanı borgalarga kereşte. Kunak kız da avır soraular birep bütän azaplamadı üzen.

— E-eh, apa-canım, köne dä matur ahırı bügen, — dip, kiyerelä-suzıla işekkä taba uzdı Elmira. — Niçeklär itep çüplärseñ ul bäräñgene...

* * *

Tügäräk ciz tabak sıman kıyafätkä kergän Koyaş, bertın ofık çitendäge aksıl bolıtlar arasında adaşıp yörde-yörde dä, huşlaşırga onıtmıym tagı digändäy, avıl östenä soñgı nurların sirpede. Kötü kaytkanda kütärelep, äle basılırga ölgermägän tuzan şul nurlarda räşä bulıp uynap aldı. Anda-monda şar yarıp kıçkırgan sarıklar, cannarına tıngılık taba almıy arlı-birle çabışıp, üz kapkaların ezläp yöri. Änisen yugaltkan bärännärneñ özgälänep kıçkırganı işetelep ala. Fatıyma apa, kötüdän iñ berençe bulıp kaytkan sıñar käcäsen savıp, kiçke mäşäqatlären tämamlap ta ölgergän ide inde. Aşıgıp-kabalanıp kapka töbenä çıgıp bastı ul, häm küzläre östenä yazmış yırgaçlagan cıyırçıklı kulın kuyıp, kıznı kötärgä kereşte.

«Şul gomer bäräñge çüplätälär dimeni... Kilgän keşe dimilär, kunak dimilär... Tukta, bolar talçıgır bit dimilär...» Küñelennän genä kemnärneder şulay orışıp ta aldı ul. Ä qaderle kunagı haman kaytmadı. Öygä kerep, niçä tapkır samavır yañartıp çıktı inde, küzläre talçıktı, ä kız — yuk ta yuk.

«Tukta äle, ahiräte Zäynäpbanuga da keşe kertmi kal-magannardır, ul da anıñ kebek ük yalgız iç, beleşep menim, iptäşläre kürenmime ikän...» dip, tübän uramga töşep kitte ul. Tınına kaptı. Şul tikle kaya aşıgasıñ, dip açulandı anı ahiräte. Säbäben äytkäç, rähätlänep ber kölde dä, annan açulandı. «Yäşlär bit, — dide, — änä minekelär dä — bäräü tügel, öçäü — ni arada kaytıp klubka çıgıp yögergännären dä kürmi kaldım üzläreneñ», — dip tınıçlandırdı. Utırıp toru kaya, ahiräteneñ öyenä dä kerep tormadı, kire menep yögerde Fatıyma apa. «İ-i, Patıy, Patıy... Gel tile inde sin, şähär katınnarı iç alar, alarda sineñ kaygıñ barmı?..» — dip tel şartlatıp kaldı Zäynäpbanu.

Fatıyma apa, itägenä ut kapkanday, aldına-artına karamıy öyenä yögerde. «Kaytkandır... Üzem öydä bulmagaç, ni eşlärgä belmi işek katında basıp toradır. Bu apanı, kötep tä tormagan bit, dip äytäme ikän inde...» digän uylar borgıçladı anı üz busagasına kaytıp citkänçe. Ä öy şärä ide, qaderle kunagı haman kaytmagan.

Avılga karañgı töşte. Uramnarda utlar kabındı. Zäñgär kük yözendä yoldızlar cemeldäşte. Fatıyma apanıñ täräzäsendä ut sünmäde ul tönne... İşege ber açıldı, ber yabıldı — şılt itkän avaz işetelgän sayın işegaldına, kapka töbenä çıgıp äylänep kerä ide ul. «Kaytmadımı?.. Ni buldı ikän?.. Küz tideme soñ ällä anıñ kunagına?.. Kemgä barıp, kemnän ni dip beleşergä?..» digän soraular telgäläde anıñ bägıren. Töne dä bit, küzgä törtsäñ kürenmäslek däräcädä karañgı anıñ, häyersez.

Yokılı-yokısız yata ide, kinät uramda işetelgän maşina tavışına siskänep uyanıp kitte ul. Başına çöyelgän yaulıgın rätlärgä dä onıtıp, tür täräzägä barıp kaplandı, häm, göllär arasınnan kulın suzıp, sak kına täräzäsen kiyerep açtı. Yözenä, salkınça rähätlek börkep, irtänge saf hava dulkını kilep bärelde. Uram urtasında, näq anıñ öye karşında, zur yök maşinası tora ide. Läkin üzennän töşkän keşe kürenmi. Kabinasında kemnärder bar da kebek, ämma açık kına abaylarlık tügel. Ni diyärgä belmi, çıklı irtä häm közge yafraklar isennän äsärlänep, tik karap tordı ul täräz töbendä. Ul da tügel, maşinanıñ işege şapıldap açılganı işetelde. Kabinanıñ argı yagınnan kemder cirgä sikerde. Avıl keşesenä ohşamagan, kilgän keşeder, dip uylap kuydı Fatıyma apa, cät kenä maşinası karşınnan birge yakka ütkän ir-atnı küzdän kiçerep. Nihayät, kabinanıñ täräz karşındagı bu yak işege dä açıldı — annan yılmaep Elmira kilep çıktı. Yagımlı kölgän avazı işetelde anıñ häm ike kulın kiñ cäyep kabina işege töbendä kötep torgan ir-atnıñ koçagına sikerde ul. Tegese anı kullarına kütärep aldı, ä kız anıñ muyınına sarıldı. Tup-turı kapkaga töbäp kitte älege ir, kıznı kulınnan töşermi genä. Kapka töbenä citär-citmäs yänä tuktap kaldılar. Fatıyma apa, uñaysızlanıp, küzlären çitkä borırga mäcbür buldı.

* * *

— İ-i-i, apa-canım, açulanma inde, — dip, işektän kerä-kereşkä üzeneñ uñaysızlanuın belderep, huca hatınnıñ iñbaşına yagımlı gına kagılıp ütte Elmira.

Şul ber häräkäte, ber avız süze belän tarattı da cibärde öy eçendäge talgınlıknı. Fatıyma apanıñ küñele neçkärep kitte, zarıgıp kötkän keşeñ kaytıp kergäç, ireksezdän, şulay yugalıp kalasıñ ikän anı... Ni äytä ala ide soñ ul?.. Uramda torgan maşina täräzä pıyalaların dereldätep urınınnan kuzgalıp kitkäç kenä däşär cay taptı:

— Yörgän yegeteñder... — dide ul, kunagınıñ här häräkätennän sizemlängän kuanıçın ihlas büleşäse kilep.

— Ä-äy, bolay gına la, — digän vayımsız cavap, kinät anı siskänderep cibärde. Ämma ser birmäde, monı yäşlärgä has gamsezlek yäisä şayarıp äytelgän süzgä yuradı ul.

— Kazannanmı, bergä kilgänsez?..— dip, tagı da yagımlırak itep däşte bu yulı.

— Tügel lä... Tügel, apa-canım. Ällä şunda, sorarga da onıtılgan, üz rayonıgıznıkı bugay...

Huca hatın anıñ süzlären işetmäde dä, ahırı. İşetsä dä, alarnıñ çın mäğnäsenä töşenä almas ide ul barıber. Aşıga-kabalana küñelendäge belän urtaklaşırga kereşte ul:

— Kem dip toram... Sine kürgäç, niçek kuanganımnı belsäñ ikän. Täräzägä kaplandım da telsez-önsez kaldım... Yarata torgandır şul?.. Änä iç, kulınnan töşermi kütärep kilde üzeñne, — dip söylänä-söylänä samavır kuyarga kereşte ul.

— İ-i-i, apa-canım, şundıy berkatlı sin, — dip, yänäşädä genä torgan säkegä barıp utırdı kunak kızı häm, üzenä bulgan iğtibardan küñele bulıp, muyının tota almagan sabıyday başın artka taşladı. Akkoşnıkıday ozın-yomşak ap-ak muyını açılıp kitte anıñ, taralıp töşkän çäç bödräläre dulkın bulıp kaktı.

* * *

Sanaulı könnärneñ niçek uzganı da sizelmi kaldı. Könnär dip, alarnıñ da iseme genä inde... Kunak kızı irtük torıp basuga yul tota, ä Fatıyma apa ber karañgıdan ikençesenäçä üz mäşäqatläre belän bakçadan, karaltı-kurasınnan buşamıy. Yalgız hatın-kıznıñ yort tiräsendä genä dä tavık çüpläp beterä almaslık bit anıñ eşläre. Kiçläre dä, siña üç itkändäy, kıska. Citmäsä, kunak kız da kaytkan könne kayta, kaytmaganında — yuk. Şulay da, dürt stena arasında kunagınıñ kaytuın kötep ütkärgän säğatlär dä ber rähätlek kiterä ide añarga. Fatıyma apaga öyränäse yuk, ul kötärgä künekkän. Ä kötär keşeñ bulu, ul inde siña hiç kenä dä beryalgızıñ utıru tügel. İrtäme-soñmı barıber kayta iç ul. Ul kıznıñ balkıp öygä kilep kerülären genä kürer öçen dä ällä nilär birerseñ. Soñgı eş könennän ğadättägedän küp irtäräk kaytıp kerde kız. İşektän kürenüe buldı, öygä can yögerde, yäm kerde.

— Apa-canım, — dide ul. — Ber atna gomerne niçeklär uzdırırmın digän idem. İnde kitäse dä kilmi häzer...

— Boyırgan bulsa, küreşerbez äle tagın, tau belän tau gına oçraşmıy dilär bit. Kazan belän bezneñ ara alay yırak tügel iç, kızım, — dip, kunagınıñ küñelen tınıçlandırırga kereşte Fatıyma apa. Yugıysä anıñ üzen tıngısızlık biläp algan, bu könneñ yakınlaşuın ul inde küptän toyıp, kiçerep yäşi ide.

Ul arada çarşau artına ütep, yılık kına kiyemnären alıştırıp çıktı kız, çäçlären taratıp cibärde, kaş-kerfeklären hästärlärgä kereşte.

— Ällä niçek kenä bula inde bu, — dip, aklanganday süz başladı ul, äle yaña açıla başlagan lalä çäçägedäy irennären börep-börep. — Soñgı könne dä bergä kiç utırıp bulmagaç, dip äytüem, apa-canım. Sineñ belän rähätlänep söyläşep utırırga ide dä bit. Barası cirem dä bar, ikegä bülenep bulmıy şul...

— Bar, kızım, bar. Min dip, soñgı köneñdä öydä utırmassıñ inde, yäş çagıñ la... — dip äytüdän başka süz taba almadı ul.

— İ-i-i, apa-canım, — dip, yagımlı küzlären mölderätep yanına uk kilep bastı anıñ kunagı. Tagın nilärder äytep, Fatıyma apanı tämam eretergä ide bulsa kiräk niyäte, ölgerä almadı... Uram yaktan maşina kıçkırtkan tavış işetelde. Kız, kinät, ni eşlärgä belmi siskänep kuydı, uç töbe belän avızın kapladı.

Kunagınıñ kaltıranıp kuyuın, ğayep eşlägändä totılgan keşe sıman, kötmägändä şulay çarasız kalıp, agarınıp kitüen sizmäde tügel, sizde huca hatın. Ämma bu üzgäreşne nigä yurarga gına belmäde.

— Sineñ arttan, alırga kilgänder... Üzeder, — dip kuydı ul, borçılır urın yuk iç, kızım, digändäy, yugalıp kalgan kunagı küñelenä tınıçlık iñderergä teläp.

— Äye, alırga kilgännär... Üzeder... — dide ul da. Kıznıñ bu süzläre kadakka elägep tişelgän tupnıñ havası çıkkandayrak işetelde, häm ul, bişektäge balası yokıdan uyanudan kurıkkan anaday, ayak oçlarına gına basıp, tür yakka ütte, täräz töbendäge ap-ak çäçäktä utırgan yarannar artınnan ışıklanıp uramga küz saldı.

Maşina tavışı yänä kabatlandı. Cavap birüçe yäisä karşı çıguçı keşe kürenmägäç, alırga kilüçe öygä üze kerergä buldı ahırı: kapka şıltırap aldı häm işek açıldı...

Fatıyma apa, ike irtäneñ berendä diyärlek, kunak kızın ozata kilgän tege tanış şofernı kürergä ömetlängän ide. Ämma işektä ozın buylı, köläç yözle, şähärçä ıspay kiyengän ikençe ber yäş ir-atnı kürgäç, çarasızlıktan, artka çigep kuydı. Yugalıp kaldı, ni diyärgä belmi tele körmäklände.

—Elmira sezdä tügelme, apa? Miña hatınım, Elmira kiräk ide, — dide tanış bulmagan keşe.

Fatıyma apanıñ avızı da açılmadı — başka sıymaslık süz söyli ide iç bu keşe. Anıñ qaderle kunagınıñ nindi ire bulsın, bu hakta ul tel dä tibrätmäde tügelme soñ?.. Yuk, sataşu gına bu! Kilgän keşe sataşamı? Fatıyma apamı? Başı äylänep, hälsezlänep kitte ul häm olı yakka çıga torgan işek yañagına barıp söyälde.

Şunda gına Elmira kürende. Berni bulmaganday aşkınıp, balkıp kilep çıktı ul. Häm, çıkkan uñayga, işek töbendä kıyar-kıymas basıp torgan ir-at koçagına taşlandı.

— Menä äybät bulgan, kildeñmeni? — dip, ürelep, ber-ber artlı ike bit oçınnan übep alırga ölgerde şul arada. Annan, kapılt kına Fatıyma apaga borılıp, küñelendä taşıgan hislärennän buılgan keşe sıman söylärgä totındı. — Menä, apa-canım, şuşı inde ul minem irem. Min bit siña söylägän idem, şulay bit?! Mine alırga kilgän. Üz maşinañ garacda torganda nigä irtägäse könne kötärgä. — Annan yänä cät kenä irenä taba borılıp dävam itte. — Üläm dip toram... Belsäñ ikän, niçek sagınuımnı... Ya, söylä inde, niçek yäşädegez, Alik niçek — ulıbız?..

Fatıyma apa berni añlamadı. Äle işek töbendä torgan çit-yat ir keşegä küz töşerep aldı ul, äle Elmiraga. İreneñ küzenä kererdäy bulıp berözleksez yılmaygan, kuanıçı çiktän aşkan keşedäy özgälänä-özgälänä şähär hällären soraştırgan kunagın cen alıştırdı diyärseñ. İre häm balası hälen beleşüçe bu hatın belän, anıñ öyenä cılılık iñdergän kunak kız arasında hiçnindi urtaklık yuk ide sıman.

Ser birüdän kurıkkanday, iple genä atlap östäl yanına kilde ul. Ber kulı belän anıñ çitenä tayanıp, çınayakların şıltır-şıltır kiterep çäy yasarga kereşte. Kilgän keşene işek katında totıp bulmıy iç inde, östäl artına çakırdı.

— Apa-canım, üzeñ dä utır, äydä bergä-bergä eçik çäyne, — dip, üze belän yänäşädäge urındıkka çakırdı anı Elmira. Yagımlı süzlären kızganmıy sırpalanıp alırga da ölgerde.

Ämma, yänäşä utıru tügel, östäl yanına kilergä dä küñele tartmadı Fatıyma apanıñ. İr belän hatın çäy yanında görläşep kaldılar , ä ul tür yakka çıgıp anda kaynaştı. Kulına yomşak sölge alıp, pıyalasına irennäre belän örä-örä öyneñ türendä elenep torgan, zuraytılgan fotoräsemne sörtergä kereşte ul.

Kazan.

Click or select a word or words to search the definition