Färeştä

h h h

Röstäm Gazizoviç mıyık atınnan gına yılmaep kuydı. Nikadär genä sizdermäskä tırışsa da, teletapşırunı alıp baruçı kız berkadär dulkınlana ide bugay. Ğadättä turı efirda bara torgan tamaşanı aldan yazdırıp kuyarga uylavı da şunnandır. Änä bit, barmak oçlarına qadär sizelerlek dereldäp tora. Ukuın tämamlau belän televideniyega kilgän yäş kıznıñ kiçereşlären añlarga bula, älbättä. Nindider cırçı, yäki kolhoz aldıngısı belän äñgämä ütkärü genä tügel bu siña. Ğalimnär respublikada citärlek, anısı. Hätta artıgı belän. Ämma moña qadär berkemneñ dä Nobel premiyäsen alganı yuk ide äle. Räsäy sostavındagı respublikalarnıñ bersendä dä yuk andıylar. Annan soñ, Röstäm Gazizoviçnıñ açışı da başkalar belän çagıştırırlık tügel, ul yasagan açış keşelek dönyasın bötenläy ikençe yulga, yugarırak häm yaktırak baskıçka borıp cibärergä sälätle...

Kart ğalimne uylarınnan bülderep, alıp baruçınıñ soravı işetelde:

- Röstäm Gazizoviç, äytegez äle, şundıy zur uñışka ireşüegez belän üzegezne kemgäder burıçlı dip sanıysızmı?

Galim dertläp kitte. Häm ayırma açık bulıp küz aldına anıñ sını bastı.

Färeştä!

Kötmägändä yulına oçragan tanış tügel güzälne küñelennän genä şulay atadı ul...

Älege hällär yırakta, berniçä distä yıllar artında kalsa da Röstäm Gazizoviç anı yañadan kiçergändäy buldı.

h h h

Ul küzlären açtı. Toman aşa akayıp karagan dönyadan rähim-şäfkat kötmäle tügel ide. Cäyneñ koyaşlı yaktı köne bulsa da böten tirä-yaknı sorı toman törgän, citmäsä, ul toman ber urında gına da tormıy, su östendäge çoñgıl sıman bulıp böterelä, üzenä suırıp alırga telägändäy toyıla. Hätta koyaş nurı da şul vak sorgılt küzänäklärgä bärelep keçkenä kisäkçälärgä tarkala häm küñel bolgatkıç ber töskä kerep öyerelä başlıy. Kötmägändä cil isep kuydı. Baş oçında gına tupıl yafrakları ber-bersenä ışkılgan kalay tavışı çıgarıp şaulaştılar. Ul hätta cilneñ dä zemberlägänen işetkändäy buldı. Ul da bulmıy borınına çamasız sası is kilep bärelde. Şuşı kötelmägän därräü höcümnän başı äylänep kitte häm ul üze yatkan eskämiyäneñ çitenä çatırdap yabıştı. Kinät häräkätlänüdän buınnarı çiksez ärnep aldı, tik anı şunduk başınıñ sulkıldap-çatnap avırtuı kire kakkısız köçle dulkın bulıp kümep kitte. Ber mizgelgä dönya huşın cuydı. Tizdän, yarga bärelep kiregä agıp töşkän dulkın sıman, barsı da üz urınına kayttı. Sorı dönya, yämsez tavışlar, sası islär... Gazaplar, sızlanular...

Berazdan ul köç-häl belän torıp utırdı. Tirä-yakka karangalap aldı. Bernärsä dä kürmäde. Bu dönyada köçle baş avırtuı belän buınnarnıñ hälsezlegennän başka bernärsä dä yuk ide.

Ozak utırdı.

Barmak oçlarında kan yögergän sıman bulgaç, kulların kıbırdatıp karadı. Sulı belän eskämiyägä totıngan häldä, uñ kulın akırın gına tüş kesäsenä kiterde. Barmakları salkınça pıyala savıtka ti̇yügä, böten tänen rähät dulkın yalmap ütkändäy buldı. Şeşä!

Kuyınınnan çülle şeşäne tartıp çıgargançı yartı gomer ütkändäy buldı. Köçänüdän anıñ çırayındagı muskullar cıyırıldı, buınnarı sızlarga totındı, mañgayına salkın tir bärep çıktı. Ä yöräge, yöräge dönyanıñ böten çitlek-kirtälären cimerep, ällä kaylarga atılırday bulıp tipte. Kullarında kaltırangan şeşäne irenenä tidergändä ul köçänüdän şartlar sıman ide.

Salkın sıyıkça üñäçlärne kıtıklatıp töşep kitte. Ul arakınıñ açısın sizmäde, kiresençä, niçekter ballırak sıman toyıldı. Bu tämnän küñele bolganganday itte. Ämma şunduk böten küzänäkläre hämerneñ sihri köçenä birelep läzzätle tibränergä totındı. Küzlärne tomalap algan toman akırın gına tarala başladı, berazdan ul bötenläy yukka çıktı da dönya kabat üz hälenä kayttı. Dönya ul qadär ük kotsız tügel ide.

Keşe, monıñ çınlap ta şulay ikänenä ışanırga telägändäy, tirä-yagına karanıp ozak utırdı. Küzläre açık kürsä dä anıñ başı eşlämi ide äle, ul bernärsä dä añlıy almadı. Şul hälendä bertın utırdı da şeşäsen yänä avızına kiterde. Bu yulı ul qadär ük izalanmadı.

Su eçkändäge ber ciñellek belän ul şeşäneñ töbenä töşte dä şakmaklı buş çüllegä bertın karap tordı häm bik qaderle närsäsedäy yomşak kına itep ülängä taşladı. Häm yılmaep kuydı. Häzer aña kıyın tügel ide.

Ayak-kullarına can kergändäy bulgaç, akırın gına torıp bastı. Çaykalıp kuydı. Uñ kulın çalbar kesäsenä tıgıp, anıñ töbennän vak akçalar sözep çıgardı. Uçlarına taratıp sanadı da kanäğat yılmaep yakındagı kioskka taban atladı. Karşıdagı tugız katlı yortnıñ poçmagına citkändä dä ul avızın cıya almagan ide äle. Başın tözätte, häzer tämäke alıp köyrätep tä cibärsä... Kıskası, bügen ul bähetle ide.

Yort poçmagınnan kioskıga taban borılıp ber-ike adım atlau belän ul kinät katıp kaldı. Gacäplänüdän zur açılgan küzlären tirä-yüngä yögertep aldı. Uram – şul uk uram ide. Ul sataşmıy ide. Ul karaşların uram buylap karşısına kilüçe güzälgä kabat töbäde.

Ul!

Gorur ber nazlılık belän atlap barışları... İñnärenä taralgan kara çäçläre dä, sızılıp kitkän kaşları, lep-lep kilgän kerfekläre dä... yılmayganda çokırlanıp kitkän bit oçları da... Barsı-barsı da anıkı...

Ul!

Tik monıñ buluı mömkin tügel!

Tügel!

Kız inde anıñ yanına kilep citkän ide. Sabıylarça ihlas şatlık katış gacäplänü belän üzenä töbälgän keşegä ul ber mizgelgä genä karaş taşladı da... Häm karaşların ber genä mizgelgä annan ala almıy tordı da... sizeler-sizelmäs kenä yılmaep uzıp kitte. Tauşalıp-pıçranıp betkän kiyemgä uralgan(monı kiyenü dip äytep bulmıy) bu keşeneñ biten-başın sakal-mıyık baskan, çigädän agara başlagan çäçläre küptän yuılmaganlıktan kerlänep-yaltırap tora. Yartı çakırımnan eçendä açıp-kügärep betkän sası arakı ise añkıp tora. Şulkadär çirkangıç bändä... Häm şulkadär... Yuk, ul qadär ük tügel... Küzlärendäge yagımlı moñsulık kına niçekter iğtibarıñnı cälep itä... Häm üz-üzen totışındagı nindider irkenlek... Äye, şulkadär mesken kıyafättä bulsa da ul hörlegen yugaltmagan, anıñ här häräkätennän nindider gorurlık sibelep tora... Kız uzıp kitkäç tagı ber borılıp karadı.

Ul!

Ul hätta uzıp kitkäç tä borılıp karadı.

Ber dä yuktan gına tügel bit inde bu. Kız da anı tanıganday itte. Yuktır... Tanıganday itmägänder... Barı tik üzenä tekälep katkan yülärgä aptırauı gına bulgandır. Älbättä, şulaydır. Başkaça niçek bulsın inde.

Ul tagın yılmaydı. Kerfek oçlarına taralgan dımlı dulkınnı yäşerer öçen genä. Häm kinät dönyadagı iñ möhim eşen isenä töşergändäy, kibet yagına atladı. Kiosk yanına kilep citkäç, yänä ber tapkır artına borıldı. Älege güzälneñ barı tik küzgä genä kürenüenä, anıñ çınbarlık tügellegenä ışanası kilde. Bu barı tik hıyal gına bulırga tiyeş ide. Küp däverlär buyına hämer belän agulangan añda kalkıp çıkkan öräk kenä. Kız anıñ yanınnan uzıp kitü belän yukka çıgar, parga, tötengä äverelep erep taralır. Ul inde küzdän yugalgandır. Borılıp karaganda şuşı uylarına ışanıçı zur ide anıñ. Ämma kız yukka çıkmagan ide. Ul uram buylap atlap bara ide.

İr ber mälgä katıp kaldı. Küzlären açıp-yomıp aldı. Başın çaykap kuydı. Küreneş yukka çıkmadı. Küreneş... yukka çıkmadı... Küreneş... Kinät anıñ fiker cebe özelde dä monda nigä kilgänen dä, närsägä çiksez gacäplängänen dä, hätta äle genä kayda karap närsä uylaganın da tiz genä häterli almıy tordı. Ä häterlägäç, bar dönyasın onıtıp, yakındagı tuktalışta torgan tege kız yagına yögerde.

- Tänzilä! – dip kıçkırdı üze şul uñayga, -- Tänzilä! Kitmi tor... Siña ber süzem bar... meñ süzem bar. Kitmä...

Kız anı işetmäde. Meñärlägän keşeneñ, yözlägän maşinanıñ häm tagı sanap-isäpläp beterü mömkin bulmagan millionlagan närsälärneñ yäşäü avazı belän tulgan şähär uramında ber-bereñne işetü ciñel tügel ide. Kız tuktalıştagı beldeülärgä küz salıp çıktı, annan soñ nider kilep soragan hatınga cavap birde, tagın belderülärgä töbälde... Ul anı işetmäde. Ul tavış kilgän yakka borılıp ta karamadı.

- Tänzilä! – dip kıçkırdı ul, --Tänzilä, kitmä! Kitmä...

h h h

- Karale änä tegendäge ber iserekne, dönya beterep akıra, -- dide Şämsikamal karçık, ahirätenä nider söyläp bargan cirennän tuktap, -- Hatını taşlap kitkänder inde...

Märcäm cirgä tartıla başlagan arkasın turayta birebräk ul kürsätkän yakka karadı.

- Monı taşlap kitmäslek tä tügel şul, -- dip dävam itte Şämsikamal, -- Öste-başın kara sin anıñ... Bumcı! Şähär irläre dä usal eçä ikän. Berär urıstır inde.

- Bäy, bu Röstäm tügelme soñ?!. – Märcäm karçık küzlären kısa birep, tege irne tanırga tırıştı, --Röstäm şul! Äy, bahırkayım... Menä digän yeget ide.

- Sin anı kaydan beläseñ?

- Min eşlägän tulay torakta yäşi ul. Menä digän yeget ide. Öylänergä yörgän cirennän...— Märcäm karçık yomşagrak süz saylap ber mälgä tuktap kaldı – Öylänergä yörgän cirennän käläşe kitep bardı...

- Tile... – dip kuydı Şämsikamal karçık – Käläşe kitkängä dä şuşı hälgä töşärlek bulgaç... Dönyada hatın-kız betkän meni...

- Bik matur yörilär ide şul. Soklangıç parlar ide... Häzer menä... – Şämsikamal karçık, tagın Röstäm yagına karap aldı, -- Akılınnan şaşkan dip söylilär ide. Döres ikän.

- Käläşen äytäm, Tänzilä isemle bulgandır inde... Şulay dip kıçkıra bit.— Şämsikamal karçık tagı ber tın kolak salıp tordı da şuşı yäşendä dä döres işetüe belän gorurlangandayrak itep östäp kuydı, -- Äye, änä Tänzilä dip kıçkıra.

- Tänzilä isemle... Bik matur, bik akıllı kız ide.

- Şul akılı bulganga taşlap kaçkandır inde monı. Akılı bulmasa...

Märcäm karçık tuktap kaldı. Ber tın ahirätenä tekälep tordı. Anıñ bayadan birle arkılı-torkılı söyläp, Röstämne kimsetergä tırışıp kilüe aña oşamıy ide.

- Ä kem äytä, taşlap kaçkan dip?!

- Üzeñ şulay dideñ, läbasa. Kitep bardı dideñ.

- Tege dönyaga kitep bardı.

- Ä?! Ülde meni?!

- Ülde.

- Ä?!

Şämsikamal karçık avtobuslar tuktalışına yakınayıp kilgän sakallı irgä tagın ber karap aldı da kaltırangan tavış belän sıgıp çıgardı:

- Bahırkayım...

Tın kaldılar.

Karçıklarnıñ ber mizgelgä genä tınıp dönyaların davılga urap, yalgız akkoş cırı yañgıradı:

- Tänzilä, dim! Kitmä! Kitmä! Kitmä!

Häm bu süzlär, küñellärneñ tiränenä kerep tibrände dä, inde soñgı yılların vaklap bargan karçıklarnı yäşlek illärennän, saf söyüle yaktı mizgellärdän uratıp alıp kilde, Häm üzläreneñ yäşlek tavışı bulıp kabat yañgıradı:

- Kitmä! Kitmä! Kitmä!

İke karçık ta yaulık çitlären küzlärenä tarttı. Kerfeklärdä inde dım yuk ide. Tik küñellär barıber yılıy ide.

- Kitte şul inde... – dip kuydı berazdan Märcäm karçık, ällä üzeneñ yäşlege, ällä Röstämneñ Tänziläse hakında uylap, -- Mäñgegä dä kaytmas cirgä kitte.

H h h

- Tänzilä, dim! Kitmä! Kitmä! Kitmä! – Röstäm şulay dip kıçkırdı da kinät üz tavışınnan üze aynıp kitte. Närsä dip bolay uram urtasında kıçkırıp yöri äle ul? Kemne çakıra? Tänzilä yuk bit inde. Kitte ul. Mäñgegä dä kire kaytmas öçen. Läkin tege güzäl... Ul... Ul Tänzilägä şul tiklem nık ohşagan ide... Tik ul Röstämne işetmäde. Änä bit, avtobuslar tuktalışında berkadär basıp tordı da üzenä kiräkle martşrutka kerep utırdı. Ul Röstämgä borılıp ta karamadı. Ul Röstämne işetmäde. Tänzilä işeter ide.

Tanış tügel kız utırgan avtobus Röstämneñ täñgälenä kilep citte dä aldagı svetoforga tuktalgan maşinalarnı kötä birep tizlegen äkerenäytte. Yeget avtobuska taban omtılıp kuydı häm, üzeneñ bu tilelegennän kıyınsınıp, tıyılıp kaldı. Barı tik karaşları gına timer işeklär aşa ütär köç belän tanış tügel kıznı ezläde.

Kız bu yak täräzä yanına utırgan ide. Ul bilet aldı da küzlären aska töbäp tınıp kaldı. Kitapmı şunda, gäzit-fälänme -- berär närsä ukıp baradır, küräseñ.

Taşla ukuıñnı! Karaşlarıñnı häreflärdän ayırıp al da başıñnı kütärep ber genä kara bu yakka. Tik ber genä kabat. Ber genä. Kemlegeñne belü öçen küzläreñä barı tik ber karau da citäçäk. Kara inde bu tarafka. Zinhar kara...

Röstäm böten ömet-ışanıçın yodrıgına tuplap, ütenep-yalınıp-yalbarıp teläsä dä kız başın kütärmäde. İnde avtobus kuzgalıp kitte. Anıñ sayın yegetneñ yöräge ärnep tipte, äyterseñ, ul yöräkne nindider küzgä kürenmäs cep belän şul avtobuska bäyläp kuygannar ide dä, häzer ul hucasınıñ kükrägennän suırılıp çıgıp bara ide. Röstäm, suırılıp bargan yörägeneñ ärnülären ciñeläytergä telägändäy, avtobus artınnan atladı, anıñ belän bergä adımnarın tizlätä bardı häm yögerügä küçte. Bayagı kiosk yanına citäräk kız başın kütärep karadı, karaşları belän kemneder ezläde dä Röstämne kürgäç, yılmaydı, tönnärne balkıtırlık yaktı yılmayu belän yılmaydı. Närsäde äytte dä bugay. Tik yeget anı işetä almadı. Avtobus tizlegen arttıra başlagaç, kız kul bolgadı. Niçekter nazlı itep. Häm kabat kitabına kadaldı.

Elmayıp kulın bolgagan häldä Röstäm ozak basıp tordı. Ütkän-sütkännär üzenä karap barmak törtep kürsätä başlagaç kına huşına kilde dä bayagı kioskka oñgayladı.

Ul kulların seltärgä dä kurkıp atladı bugay, kulların az gına yan yakka cibärsä, alar kanatka, bähet kanatına äöläner dä yegetne kükkä kütärep, oçırtıp alıp kitärlär sıman toyıldı. Kürde anı tege kız! Yılmaydı! Şatlanıp, yaratıp yılmaydı! Kulın da bolgadı. Şundıy nazlı itep häm ayırılularına ükengändäy itep tä. Alar ber-bersen añlaştılar. Küñellärdä söyü börelände.

Kiosk yanına citkäç, täräzä pıyalasında üz çagılışın kürde dä katıp kaldı. Böten kuanıçları ber mizgeldä yukka çıktı. Äle genä kürgäneneñ çınlap ta buluına, näq şulay buluına, ışana almıy tordı. Yuktır la, kız aña borılıp karamagandır, borılıp karasa da yılmaymagandır, yılmaysa da kulın bolgamagandır, kulın bolgasa da aña, Röstämgä, tügel, ä bötenläy başka keşegäder. Bite-başı kerlänep betkän, yözen sakal-mıyık baskan, tauşalıp betkän sälämä kiyemgä törengän bu bändägä dönyanıñ ber genä güzäle dä şulay yaktı yöz kürsätä almas ide. İreşterep, üzençä mıskıl itep kenä kılanmasa, beräü dä aña yaratıp yılmaya alırlık tügel.

Kinät aña şulkadär kıyın bulıp kaldı. Berçä, üzen-üze özgäläp taşlarlık bulıp räncede, berçä, bayagı avtobusnı kuıp totıp anı tege güzäle-niye belän kütärep alıp bolgıy-bolgıy atıp bäräse kilde.

- Sezgä närsä?

Kötmägändä yañgıragan bu tavıştan ul tertläp kitte. Nindider afät kötep yak-yagına borılıp karadı. Afät yuk ide. Satuçı kız ikän.

- Närsä alırga telisez? – dip kabatladı ul, bitaraf tavış belän, -- Min aşıgam.

- Tämäke... – Rästäm kabalanıp kesäsenä tıgıldı da vak akçaların köräp çıgardı, -- Ber kap “Petr”... Şırpı... Annan soñ ni... Sıra... Yuk, kırıngıç... Äye, kırıngıç... ber tapkır kırına torgan...

Tämäke kabızgaç, uylar agışı ber mälgä bötenläy tuktap kalganday toyıldı. Şunıñ belän bergä ärnülär dä kimi töşte. Berazdan ul nindider zur açış yasaganday borın töbennän genä kabatladı:

- Yuk, bu Tänzilä tügel ide. Tügel ide.

Tora-bara tanış tügel kıznıñ Tänzilägä bötenläy dä ohşamaganlıgın da añladı. Äye ul Tänzilägä yakın da kilmägän ide. Tik ni öçen... Ni öçen ul alarnı ohşattı soñ? Närsä bu? Hämer täesireme, ällä tagı berär sere barmı?

Ohşatıp kına da kalmadı bit äle, anıñ Tänzilä ikänenä ber mälgä bar küñele belän ışanıp bette. Tege dönyaga kitkännärneñ kire kaytmavın belsä dä. Bu kıznıñ üzenä bik qaderle ikänenä ışanu teläge böten kanunnarnı cimerdeme? Ällä ul kaygıdan häm hämer şaukımınnan akılın cuyıp baramı? Kaygı digäne berkadär basıla da töşte bit inde. Basıla töşkän kebek buldı. Härhäldä, şulay bulıp toyılırga tiyeş – kitkän artınnan kitä almıysıñ ikän, ütkännärgä karap kına yäşärgä yaramıy. İñ qaderle keşeñne cirlägännän soñ ya üzeñ dä anıñ yanına kitärgä, ya annan başka yäşärgä öyränergä tiyeşseñ. İkeneñ bere – başkaça mömkin tügel.

Röstäm söygäne artınnan kitä almadı. Ul yäşärgä tiyeş. Gomumän, adäm balası aldında ike genä yul bar: yäşärgä köçe citmägännär – ülärgä, ülärgä köçe citmägännär – yäşärgä tiyeş.

Ä kem belä, älege güzälne söygänenä ohşatuı, bälki, Tänziläneñ fatihasıdır, “Minem hakta gına uylap yatma, üz tormışıñ turında da uyla. Siña yäşärgä kiräk bit äle.” – dip äytergä teläveder.

Mogayın şulaydır.

H h h

Färeştä!

Kötmägändä yulına oçragan tanış tügel güzälne küñelennän genä şulay atadı ul. Kız çınlap ta färeştä, hoday tarafınnan Röstämne bäla-kazalardan, kıyış sukmaklardan saklap kalu öçen cibärelgän ber izge zat, sıman ide.

Şuşı tanış tügel kıznı oçratkannan soñ ul üzendä nindider yaktı üzgäreş toydı, tormış bötenläy bütän töslärgä kerep balkıy başladı.

Tege könne başkaça ber yotım da sıra-fälän almadı ul. Särhüş tanışlarına da kagılıp tormadı. Tup-turı öyenä kayttı. Bülmä işegen açıp kerü belän borınına çamasız sası is kilep bärelde. Ul yögerep barıp täräzäne açtı, cillätkeçne kuşıp kuydı. Hava saflandırgıç alıp sibärgä dä telägän ide dä, taba almadı, şuña üzeneñ küz karası kebek kenä saklap yörgän huşbuyın sipte. Häm käyeflärne kütärep cibärerlek yaktı is taralgaç, yılmaep kuydı. Bu Tänziläneñ büläge ide. Ämma huşbuy isen şunduk bülmägä señgän yaman sasılık kümep kitte. Ay buyına hämer, tämäke, sidek, kosık häm başka yaman islärgä kümelep yäşägän bülmä tiz genä adäm rätenä kerergä aşıkmıy ide.

Röstäm kinät çırayın sıtıp kuydı. Ul üzeneñ nindi hälgä töşkänlegen şuşı mizgeldä genä tulısınça añladı bulsa kiräk. Çuçka bulıp çuçka abzarı da bu qadär ük pıçrak, bu hätlem ük sası bula almıydır. Tik Röstäm bit duñgız da başka mähluk ta tügel. Ul keşe. Ostazlarınıñ zur ömeten yaulagan talantlı yäş ğalim. Şul başıñ belän menä mondıy köngä töşep yäşä äle! Adäm täğanäse! Yarıy äle, üz isäbenä ay yarımlık yal alırga başı citte. Yarıy äle barsın da avılga kaytıp kitäçäge hakında kisätep kuydı. Ägär hezmättäşläre yäki tanışları kilep, anıñ menä şuşı bülmädä yäşägänen kürsälär, bülmäne şuşı däräcägä citkergänen belsälär, ğarlegeñnän cir tişegenä ker dä kit kenä.

Oyat! Garlek!

Läkin bügengä qadär ul şuşı bülmädä yäşägän bit äle. Üzeneñ ni köngä töşkänen kürmägän, bu hakta uylap ta karamagan. Häm tagı da şulay dävam itär ide. Dävam itär ide... Ägär dä... Ägär dä yulında tege tanış tügel kız oçramasa. Sizeler-sizelmäs kenä yılmaymasa, ütep kitkäç borılıp karamasa. Üzeneñ tıynak nazlılıgı belän Tänziläne häterlätep, tetränergä mäcbür itmäsä. Ul bit inde, yugıysä, böten dönyasına kulın seltäp, tormış agımına buysıngan, nindider ber şarlavıkta kötep torgan äcälenä äzerlänä başlagan ide.

Färeştä!..

Kız hakında uylauga üzeneñ köçsezlege öçen, başına töşkän berençe çın kaygını ciñep çıga almaganı öçen tagın ber kıyınsıradı. Şul uk vakıtta, üzeneñ nindi hälgä töşkänlegen añlıy aluı öçen ul şat ta ide. Äye, ul äle bötenläy ük betkänbaş tügel ikän, üz hälenä bäyä birä belä. Garlänä belä.

Röstäm ciñnären sızganıp kuydı da bülmäne cıyıştıra başladı. Poçmakta öyelep yatkan sıra bankaların, arakı şeşälären kapçıkka tutırdı. Hätsez cıyılıp kitkännär ikän. Satsañ aru gına akçası da çıgar ide dä bit... Bu uyınnan Röstäm yılmaep kuydı. Uram buylap kapçık kütärep şeşä satıp yörise genä kaldı häzer. Şul gına citmi tora ide. Häm ul şıplap tutırılgan ike kapçıknı da alıp koridornıñ tege oçındagı çüplekkä çıgarıp kuydı. Kattan-katka suzılgan torba buylap konteynerga taşlagaç, niçekter küñele ciñeläyep kalganday toyıldı. Äyterseñ, şuşı kapçıklarda anıñ böten bozık ğadätläre ide. Annan soñ stenalarga çärägän pıçrak taplarnı tazartıp çıktı. Katıp-sargayıp betkän savıt-sabanı çistarttı, idännärne yudı. Ahır çiktä kayışlanıp betkän kiyemnären kapçıkka tutırıp ker uu bülmäsenä kitte. Adäm rätle cirgä kiyärlek ber genä kiyeme dä kalmagan ikän. Östendägeläre dä adäm ğarlege bulıp betkän, ayık baştan östeñä yabu tügel, borılıp kararlık ta cire yuk. Säğat yarım çaması yuarga turı kilde. İdän yuu, ker uu, ber karasañ, avır eş tä tügel, ämma Röstäm şıbır tirgä battı, yöräge darslap tipte, muyın tamırları tartışıp-tartışıp kuydı. Böten täne buylap sarkılgan salkın tirdän sasıgan arakı ise kilgän sıman ide. Anıñ sayın üzeneñ eçkeçelekkä çumuı öçen ğarlänü açısı çiksez ükeneç bulıp canın kimerde. Bötenläy ezdän çıga yazganmın bit, dip uyladı ul, keşelegemne cuyu çigenä citkänmen.

Kiyemnären yuıp elgäç, futbolka-trikosın ütük belän kipterep östen alıştırdı da, urın cäymälärenä totındı. Eşe tämam bulgaç, bülmäsenä karap soklanıp tordı. Barsı da yaktırıp, maturlanıp, yañarıp kitkändäy toyıldı aña. Barı tik tege yaman is kenä haman borın töbendä böterelä ide.

Häm ul älege isneñ bülmädän genä tügel, ä üzennän dä añkıp toruın añlap, munçaga kitte. Bu yulı adımnarı hälsez-ışanıçsız ide, karaşları barıp sarılır urın tabalmıy gazaplandı, barsı da anı tanıp-belep toralardır, iserep yörgänen kürgännärder, häzer anı ğayeplilärder, eçlärennän genä kölep-mıskıllap toralardır sıman teldı. Ul uram buylap tügel, ä uram anıñ buylap atlıydır, menä-menä ul Röstämneñ yörägenä kiterep basar da anı tapap-sıtıp uzardır tösle ide. Läkin şul hälendä dä ul urlap-urlap kına tirä-yakka küz atttı. Kırmıskalar öyeredäy kaydadır aşıguçı törkemnän tıynak nazlılıgı belän karaşların suırıp alır zatnıñ canga yakın çalımnarın kötte. Ul çalımnar kay aradadır çagılıp ta alganday buldı häm Röstäm bar bulmışı belän katıp kaldı, urgılırga torgan vulkan bulıp ber mizgelgä genä tınıp kaldı da, üzeneñ aldanuın añladı. Ul ärnede. Tik bu ärnü, atılmıyça kalgan vulkan bulıp bar canıñnı utka urasa da, ällä nindi tatlı ärnü ide. Röstäm tabışlarga mohtac tügel ide. Ul ezlänüläre, omtılışları, yalgışu häm aldanuları belän dä bähetle ide.

Färeştä!

Küñelennän genä şulay kabatladı ul. Üzen aynırga, uyanırga, uylanırga mäcbür itkän güzäl zatka ul şulkadär rähmätle, mähäbbätle, ul anıñ aldına yıgılıp gomer buyı tabınırga da äzer ide kebek.

Yakındagı munçaga iltä torgan tramvayga utırgaç ta ul täräzädän küzen almadı. Karaşları belän här güzälne tikşerep ütte. Läkin anı tapmadı. Ul yuk ide. Ä başkaça buluı mömkin dä tügel. Näq şulay bulırga tiyeş. Millionlagan keşe yäşägän kala uramında anı kabat oçrata alına ul ışanmıy da ide. Oçraşunı ul kötmi, aña ömet itmi, ul ezli aluı belän dä bähetle ide.

Kinät!..

Kinät tramvay sikerep kuyganday toyıldı. Yuk bu tramvay tügel, bu Röstämneñ yöräge şulay talpındı. Häm ul ber mizgeldä üz küzlärenä üze ışanmıyça tordı, ä ışangaç, monıñ çınlap ta bula aluına gacäplände. Yul buyındagı kiosk aldında Ul basıp tora ide. Färeştä! Röstäm yäşen tizlegendä täräzägä ürelde, anı açıp kuydı da yartı gäüdäse belän uramga ürelep dönya yañgırattı:

- Färeştä! Tutaş! Çibär tutaş!

Mondıy süzlärdän tanış tügel kız bernärsä dä añlıy almıy ide, bilgele. Tägärmäçlär tıkıldavı, maşinalar şauı Röstämneñ tavışın basıp kitä ide. Şulay bulırga tiyeş ide. Ämma kız anı işette. İşette dä borılıp karadı. Ber genä mizgelgä yözennän gacäplänü külägäse şuıp ütte dä anı şunduk yaktı yılmayu alıştırdı. Röstäm bähetle ide. Kürde. Tanıdı. Färeştä aña yılmaep kına kalmadı, kulın da bolgadı. Närsäder äytte dä bugay äle. Äye, närsäder äytte ul, tik Rösäm genä işetmäde.

H h h

- Alla divanası! Üläseñ kiläme ällä?!

Kötmägändä yañgıragan açı tavıştan Röstäm tertläp kitte. Anı-monı uylap ölgergänçe, anı belägennän tartıp aldılar. Konduktor hanım ikän.

- Üläseñ kilsä, başka cirne sayla, - dide ul, Röstämneñ belägenä çat yäbeşkän kulın haman cibärmiçä, - Minem ike balam bar. Bälagä uralasım kilmi.

- Gafu itegez...

- Uramda kızlar betmäs ul, başıñnı sakla.

Şul süze belän konduktor hanım algı işek yagına yünälde.

Röstäm üze açkan täräzäne yabıp kuydı da tuktalışka citü belän atılıp töşep kaldı. Yul aşa çıkkanda maşina astına kerä yazdı. “Volga” hucası tägärmäçlären çıynatıp tormoz birde dä, piplätep yodrıgın bolgadı. Bolarnı Röstäm küz kırıyı belän genä kürep kaldı da onıttı. Anıñ kaygısı yuk ide. Ul bar köçenä kiregä, kız basıp torgan kioskka yögerde. Ä köçe çamalı ide. İke bagana arası da ütmästän salkın tirgä battı, sulışı kaptı, buınnarı kamırga äylände. Anıñ häle kalmagan ide. Anı barı tik ihtıyarı gına äydi ide.

Bu yazmıştır. Röstäm älege güzäl belän tanışırga tiyeşter. Yugıysä, nik äle yulları gel kiseşep kenä tora alarnıñ?! Moñarçı andıy hälneñ bulganı yuk ide, läbasa. Ber genä kız belän dä bolay könenä ällä niçäşär kat oçraşkanı, oçraşıp, ber-bereñä iğtibar iteşep tä tanışalmıy izalanganı yuk ide. Ä äle... Älbättä, yazmış bu. Üzençä ireşterä, şayartkan bula. Äydä, beraz kañgırışıbrak yöregez äle, yänäse, soñrak, nıklap yakınayıp kitkäç, ber-beregezneñ qaderen belergä yahşırak bulır. Sınavı da şuldır. Oçraşkan çakta, tanışu mömkinlege bulganda, avızıñnı açıp kalsañ, bäheteñnän kolak kaktım dip uyla. Yögerergä, nıgrak yögerergä kiräk. Aşıgırga. Mondıy mömkinlekneñ başkaça bulmavı, berkayçan-berkayçan kabatlanmavı da mömkin bit äle.

Röstäm yögerde. Arakı eçep hälsezlängän organizmnı kualau, bar köçenä eşlätä alu avır ide. Mahmır gazabınnan yöräge çäbälänsä, arka üzäkläre bozday salkın tirgä, ällä nindi çirkangıç yabışkak sıyıkçaga, kümelde. Şul tir salkınlıgı bu dönyada keşeneñ yalgızlıgı hakında söylägän sıman, üz-üzeñä baş bula belmäsäñ, üz yazmışıña kolak salıp tormışıñnı köyli belmäsäñ, sin berkemgä dä kiräkmiseñ dip kisätkän dä sıman bulıp kuydı. Häyer, monsı iñ kiräk vakıtta üzeneñ köçsezlege öçen, köçen saklıy belmägäne öçen ükenü toygısınnan gına bulgandır. Ükenerlek tä ide şul. Yögerü aña çiksez avır ide. Här adımnan böten muskulları şartlap yarılır sıman toyıldı. Yöräge kükräktän atılıp çıgıp ayak astına töşep sıtılır kebek buldı. Ä tın yulları... Tın yullarınnan hava ütmider, anı tupas ber igäü belän igilärder kebek ide.

Ul yögerde.

Anıñ böten bähete, böten tormışı, bu dönyadagı missiyäse barı tik şuşı tanış tügel kız belän küreşü, yakınayudır sıman ide. Şul maksatına ireşä almasa, tormış anıñ öçen mäğnäsen yugaltır, yäşäveneñ ber fätväse dä kalmas şikelle toyıldı.

Ul bu hakta uylamadı. Uylasa da sizelerlek, istä kalırlık itep tügel. Ul bernärsä hakında da uylamadı. Ul barsın da belde genä. Häm toydı. Häm yögerde.

Borılmanı uzgaç, Färeştäne kürde. Yırak kına ide äle. Hätsez yögeräse bar ide. Ämma Ul kürenä ide. Anı kürüdän yörägenä läzzätle ber dulkın ürelde. Söygäneñneñ kuyınında, çiksez söyü nazlarına birelgändä genä bula torgan rähät dulkın. Ul dulkın böten täneñne yalmap ala da küzänäkläreñä kanat kuya, alarnı bähet kügendä tibränergä mäcbür itä, üzeñne küz yomgan arada millionlagan kisäklärgä taralıp kabat cıyılganday sizäseñ. Yañadan tuganday bulasıñ. Härber küzänägeñnän saflık, maturlık, naz sirpelep tora. Röstäm dä şundıy hälattä ide. Färeştägä yakınaygan sayın ul üzeneñ gayrätlänä baruın, köç-käreneñ kabat kaytuın toydı, äyterseñ, ul adımnan-adımga, mizgeldän-mizgelgä yañara ide. Ul yañara ide.

- Gacdanin!

Kemder närsäder endäşte bugay. Röstäm kolak yafragı belän genä işetep kaldı. İğtibar itmäde.

- Stoyät! Komu ya skazal!

Röstäm anı-monı añlap ölgermäde, kıskıç kebek köçle kullar belägennän eläkterep aldı. Ul seltänep karışıp mataşmakçı ide, kemnär belän eş itkänen sizep tuktalıp kaldı.

- Min aşıgam. Zinhar, totkarlamagız. Min...

- Dokumentlarıñ?!

Röstäm, kinät havadan bärep töşerelgän koş sıman, isäñgeräp kaldı. Ber mizgeldä yalkını taralıp köl tösenä kergän küzlären tägärätep aldı. Militsionerlar aşıkmıy häm anıñ aşıguına da isläre kitmi ide. Här küzänägen öyränep karagan salkın küzläre dä, dubinka sabına sıypagan barmakları da yünlelek väğdä itmi ide.

- Dokumentlarıñnı kürsät.

Röstäm kesäsenä tıgıldı. Ämma futbolkasınıñ da, trikosınıñ da kesäse yuk ide. Dokumentların da almagan ide ul.

- Dokumentlar üzem belän tügel, -- dide ul, böten dönyadan bizgän ber kıyafättä, -- Min munçaga bara idem...

Häm Färeştä yagına küz attı. Ul haman urınında tora ide äle. Küñelen ärnetkeç ber yalkın kisep uzdı. Citeşä idem bit... Yanına barıp ölgerä idem... Eh... Läkin häzer ükenüdän fayda yuk ide.

- Uçastokka uzarga turı kiler.

- Min aşıgam...

- Ozak totmıybız. Şäheseñne genä açıklıybız da...

- Ä munça säğat unbergä qadär eşli, -- dip yuattı ikençese.

Röstäm, UAZ-nıñ artkı işegenä kerep yugalgançı tagın Färeştä yagına karadı. Kız kitmägän ide. Kemneder kötä, ahrısı. Bälki, Röstämneder...

Militsiyä uçastogında anı ozak totmadılar. Şähesen açıkladılar da maşinaga utırtıp baya kız basıp torgan urınga qadär kiterep kuydılar. Hätta gafu da ütendelär äle. Kiçer inde, tugan... Eşebez şundıy...

Läkin Röstäm öçen militsiyä uçastogında ütkän yartı säğat totaş gomerdän dä ozınrak bulıp toyıldı. Anıñ härber mizgele yugaltu hisennän, şul yugaltuları öçen ärnü, ükenü açısınnan tora ide. Bu qadärle dä gazaptan kotılu yuktır sıman toyıldı.

Läkin maşinadan töşü belän bolarnıñ barsı da yukka çıktı, küñelen ällä nindi ber säyer his biläp aldı. Baya gına kız basıp torgan urında cil genä issä dä Röstämneñ küñele köräyep kitkändäy buldı. Färeştä... Bu uramda Anıñ ruhı kalgan ide, iskän cildä anıñ nazı, havada ul sörtenä torgan huşbuy ise, ä asfalttä anıñ ayak cılısı saklana, här adımda, här mizgeldä anıñ barlıgı sizelä, dönya anıñ belän tulı ide.

Dönya bähet belän tulı ide.

Ber karasañ, adäm balasına küp tä kiräkmi ikän. Barı tik canın arbar keşese bulu da citä. Hätta anıñ yanıñda buluı da möhim tügel, ul barı tik yäşäsen, sin yäşägän dönyada yäşäsen, sin karagan kükkä karasın da, sin atlagan cirgä basıp yörsen, sin sulagan havanı sulap, sin eçkän sularnı eçsen... Şul da citä.

Bähet öçen cirdä küp kiräkmi...

Läkin Röstäm anı kürüdän ömeten özmäde. Başta uram buylap ezläde, annan soñ yakın-tirädäge kibetlärgä sugılıp çıktı. Yulında oçragan härber hatın-kıznı ul tügelme dip, karaşları belän centekläp tişerep uzdı. Kibetlärdän soñ aptekaga, annan yakındagı oyışmalarga kerep çıktı. Şul räveşle baytak gomer uzdı. Bälki, menä bu tıkırıktan ul kürşe uramga kitkänder dip, Röstäm dä ezlänüen şul yakka küçerde. Küz bäylände. Yartı tön citte. Ämma kız tabılmadı.

Ayakların köçkä söyräp öyenä kaytıp kergäç, döresräge, tulay toraktagı bülmäseneñ işegen açıp cibärü belän, ul üzen bötenläy başka dönyaga küçkändäy itep toydı. Kiçä kiç kenä ul kügendä koyaşı şartlap totaş sörem belän kaplangan Kaygı planetasında gazap sulap hälaqät yulınnan atlıy ide. Kiçä aña bernärsä dä, berkem dä kiräkmi häm ul üze dä beräügä dä hacät tügel ide. Tönge uram buylap atlagan ike militsionerga bärelä yazıp uzıp kitsä dä, kiçä anı hätta tärtip sakçıları da tuktatmadı. Açıp betkän bomcga tiyärgä, süz äytergä yöräkläre citmäde, monı üzläre öçen tübänlek sanadılar , ahrı. Bügen tuktattılar... Läkin mäsälä monda gına tügel ide. Mäsälä tirändä ide. Kiçä ul bütän dönyada ide. Bütän keşe ide.

Häm barsına da tege kız... Färeştä säbäpçe. Ul üzeneñ küz karaşı belän, yılmayuı belän, kul bolgauı belän DÖNYaNI ÜZGÄRTTE.

Röstäm tabaçak anı. Bu – yazmış. Ul güzäl Röstäneke.

“Min anı tabaçakmın! – dip uyladı yeget karavatına arkılı yatıp yoklap kitkändä, -- Min anı tabarga tiyeş. Min anı tabaçakmın.

H h h

Ezläde anı Röstäm. İkençe könne irtük torıp tege kiosk yanına barıp bastı. Bu yulı ul kırıngan-yuıngan, yahşı kiyemnän ide. Şul kiosktan alıp kiçä kız basıp torgan urınga qadär härkemne iğtibar belän küzätep köne buyı uram äylände. Öçençe könne tagın... Şulay atnalar buyı suzıldı. Hätta bolay yörüeneñ faydasızlıgın añlagaç ta tirä-yaknı küzätüdän tuktamadı, küñelennän ul tügelme? digän uy kitmäde. Tanış tügel kıznıñ könnärne tön itkän yılmayuı, närsäder äytep kul bolgap kaluları töşlärenä kerep uyattı. Tik kız tabılmadı.

Tabılmadı...

Aylar, yıllar ütte.

Röstäm inde gadi yäş yegettän abruylı ğalimgä äylände. Ğailä kordı. Balaları buldı. Balaları üsep buy citkerde. Yäşlektäge kaynar hislär sürelep bette, ämma tanış tügel kıznı onıtmadı. Anı kürep rähmät äytäse, şundıy avır mizgelendä oçrap, sazga batıp bargan yäş keşene adäm itkän yılmayuı öçen nindi dä bulsa izgelek eşlise kilde.

Tik kız oçramadı.

Häzer inde oçraşsalar da ul anı tanıy almas ide. Tanış tügel kız da kartaygandır, äbi bulgandır. Çınlap ta şulay ikänen belsä dä Röstäm Gazizoviçnıñ moña ışanası kilmäde, şulkadär yaktı yılmayu belän, dönyanı üzgärtä alırlık yılmayu belän yılmaya belgän güzäl zatlar kartaymıydır, alar güzällekneñ üze kebek mäñge yäş, mäñge saf kileş kalalardır sıman toyıldı.

Teletapşırunı alıp baruçı yäş kıznıñ kıyusız tavışı yıllar töpkelennän urap kilep kabat işetelde:

- Röstäm Gazizoviç, äytegez äle, şundıy zur uñışka ireşüegez belän üzegezne kemgäder burıçlı dip sanıysızmı?

Galim ber mizgelgä tınıp kaldı.

- Färeştä-ä... – dip avır suladı azak anıñ soravına cavap itep, Häm kerfek oçlarına küz yäşe sarkılıp çıktı. Ğalim küz yäşläreneñ yaktı da, açı da ikänen belä ide.