Ekstrasens

(yumoreska)
Könnärdän berkönne Häybulla ekstrasens buldı. Äye, äye, kiç belän yoklarga yatkanda bötenebez şikelle gap-gadi ber keşe ide, ä irtän torganda — ekstrasens, menä siña vät! Ä niçek şulay bulganın ul üze dä häterlämi. Kiçtän bik nık «töşergän» ide şul.

Ekstrasensnıñ kem ikänlegen beläsezder inde sez. Şul, biotoklar belän keşelärneñ sırhauların dävalauçı la inde! Häzer härkem ük bulmasa da, un keşeneñ berse üzen ekstrasens itep sanıy, labasa. Ä menä Könkürmäs avılında andıylar yuk ide äle.

Häybi dä, üzendä açılgan bu sälätkä kuanıp, eçüen bötenläy taşladı häm, mömkinlektän faydalanıp, Könkürmästä avırular dävalarga kereşte. Kılt itep Çumak, Kaşpirovskiy, Gallämovlar isenä töşte. Ul alardan kimmeni?!

Başta, bilgele, kürşe-külänne, soñınnan başka könkürmäslelärne dä dävalıy başladı. Şulay eşli torgaç, kem äytmeşli, Häybüşebez şaktıy gına täcribä dä tuplap ölgerde. Öyendä kooperativ açıp cibärde...

Gel Häybulla turında gına söyläp, hikäyäneñ ikençe ber geroyın - kürşese Fäsähetdinne onıtıp toram ikän bit. İlebezneñ törle poçmaklarınnan kilgän avırular Häybidä rähätlänep dävalanıp yatkan ber zamanda kürşese Fäsäh alarga kerergä kıyınsı­na ide. Yugıysä ul da avırgalıy. Kürşelär genä bulsalar da, elek ber dä yöreşmädelär şul. Ällä närsä uylauları bar. Ekstrasens bulgaç kına kergän, diyärlär.

Fäsäh bik küp könnär şundıy ikele-mikele uylar eçendä yörde dä könnärdän berkönne täväkkälläde. Kergäç-kergäç buş kul belän kerep bulmıy bit. Ber kaklagan kaz kıstırdı, sumkaga ber şeşä «pervaç» ta kerep kunakladı. Häybi elegräk töşergälärgä yarata ide, kire kak­mas dip uyladı ul...

Fäsäh kergändä, öy eçendä Kaşpirovskiy seanslarında uynala torgan çegän motivına yakın mäğlüm köy agıla ide. Häybi üze tür başındagı känäfidä cäyelep utırgan da, korbanına taşlanırga äzerlängän canvar şikelle, kulların alga suzıp, kaş astınnan gına ka­rap, ısıldap çıkkan tavışı belän närsäder söylänä. Aña karşı, işek katında ike-öç karçık utıra. Alar nindider moğciza kötkän­däy, küzlären bägräytep, Häybigä tekälgännär.

Fäsäh kerep tamak kırgaç, idändäge hatınnar rizasız gına borı­lıp karadılar. Häybi, üzen ere genä totıp, kürşesen baştanayak küzdän kiçerde. Ütken küz karaşı kapron käğazgä törep totkan kaklagan kaznı da kapşap ütte, sumka kırıyınnan muyının suzıp torgan şeşäne dä çittä kaldırmadı.

Häybi, magnitofon töymäsenä basıp, muzıkanı tuktattı. Moñlı muzıka astında oyıp baruçı karçıklar «dert» itep sikerep kuydı­lar, ästäğfirulla, dip tökerenep aldılar.

— Ä-ä, kürşe ikän äle. Ni häldä, kem, Fäsäh kordaş? Nindi cillär taşladı? Sırhaulap kitteñme ällä?

Keşelär belän aralaşkanda üzen bik irken totkan Fäsäh beraz kauşap kaldı. Süzen nidän başlarga belmäde, avızı ber açıldı, ber yabıldı. Ni äytsäñ dä, tegendi-mondıy gına keşe tügel — ekstra­sens! Östävenä, tege karçıklar da küzlären çekeräytep utıralar.

Bu avır tınlık tagın küpme dävam itär ide, Häybineñ kisken tavışı bülde:

— Sez, äbekäylär, çıgıp torıgız äle! Min kürşeläremne çiratsız kabul itäm. — Annan kırın küz belän yänä ber kabat sumkadan muyının suzgan yäşel şeşägä karap algaç, — Anı ayırım leçit itärgä kiräk. Çire şundıy. Vät menä şul. Ä sez puka işek aldına çıgıp, känfit... tu yıst, läçtit sata torıgız.

Bu süzlärdän soñ karçıklar sukrana-sukrana işekkä yünäldelär. Alar artınnan işek yabılgaç, Häybi yänä üzeneñ känäfiyenä menep ku­nakladı. Ä Fäsäh, süzneñ şulay ciñel başlanuına söyenep, alıp ker­gän äyberlären östäl östenä tezde. Şeşäne kürgäç, Häybi magnito­fon kabızırga dip ürelgän kulın kire aldı:

— Bügen irtädän birle eşläp, tamagım da kibep kitte, kaya, bu nämästäkäyne ber yotıym äle, — dide ul.

Şeşäneñ böke urınına yomarlap tıgılgan käğazen tartıp algaç, başın artka çöyep, «golt-golt» itep, berniçä yotım yottı. Ciñe belän borının tomalap, ber tın endäşmiçä utırgaç:

— Ä-äh, bolay bulgaç, buldı bu, sulışlar açılıp kitte. Ya, kürşe, başlıybız, — dide häm, bolay da kotsız barmakların tagın da tırpaytıbrak, bik osta gına magnitofon töymäsenä bastı. Mag­nitofon kassetası yök tartıp kuzgalgan at şikelle avır gına çırkıldap äylänä başladı, anıñ tavışına älege da bayagı mäğlüm köy kuşıldı.

— Min ğadäti ekstrasenslar kebek dävanı kereş süzdän başlıym, yağni üzem dävalap tereltkän avırularnı sanap kitäm.

Şul süzlärdän soñ Häybi östäl kırında yatkan, härkemgä ukıy-ukıy tauşalıp betkän däftärne kulına aldı da tırışa-tırışa icekläp kenä ukırga totındı. Anda, imeşter, dävalanıp terelgän keşelärneñ rähmätläre yazılgan. Ukıp beterep däftärne yap­kaç, ısıldap çıkkan tavış belän:

— Firşel Cämilä dä Könkürmästän bötenläy kitärgä yöri ikän änä. Häybulla abıy avırularnı dävalıy başlagaç, miña eş tä kalmadı, dip äytep äytä di. Kitsen, äydä. İçmasam, medpunkt buşagaç, miña avırularnı kabul itär urın bulır. Atu öydä keşe kabul itkän öçen hatın mırlıy...

Çıgışınıñ kereş öleşe şunıñ belän bette bulsa kiräk, Häybi tamak kırıp kuydı da şeşäneñ bökesen kabat açtı:

— Golt-golt, ä-ä-äh.

Häm öy eçenä taralgan moñlı köy astında yänä anıñ boyıruçan tavışı yañgıradı:

— Kem, Fäsäh kordaş... ni, kürşe, häzer töp öleşne başlıybız. Sinnän iğtibar sorala.

Häybi tırpaygan barmakların alga suzdı.

— Sin mine, barı tik mine genä işeterseñ. Siña berni dä komaçaulamıy...

Üç itkändäy, Fäsäh moña qadär işetmägän çit tavışlarga kolak sala başladı. Änä tışta Häybineñ sıyırı mögräp kuya, kaydadır ätäçlär kıçkıra. Lapasta ber tavık kükäy salıp çıktı bulsa kiräk, bik nık kıtaklıy. Änä, ayak astında mäçe mırıldap yöri. Poçmakta yabılıp betmägän yuıngıçtan tıp-tıp su tama. Närsälärder şakıldap kuya, ällä nindi yat tavışlar işetelä.

Fäsäh şuşı tavışlarnı ber kat barlap çıkkanda, inde berniçä tapkır şeşäne kütärep, «kipkän tamagın» çılatıp algan Häybi tämam isergän, küzen täräzädän yırakka töbäp, nider mıgırdana ide:

— Sin, Fäsäh kürşe, ni... ğayeplämä inde, bügen sine dävalar­lık häldä tügel min. Tülke ni... teläsä kemgä söyläp yörmä inde, kürşe, üzeñ beläseñ, ber ävtärititeñ töşsä!..

Ä berazdan ul, öydä Fäsähnıñ bar ikänen dä onıtıp, avızın zur açıp, yaratkan cırın suza ide:

— ...Kerim äle urmannarga,

Agaçlar arasına...

Ällä inde Häybi şul urmandagı agaçlar arasına kerep adaştı, ällä üzeneñ biotoklarına döres yünäleş birä almıyça, üzenä täesir itte, bilgesez. Ul açkan avızın da yommagan kileş «dıñk» itep başın östälgä kuydı häm gırlap yokıga kitte.

Ä Fäsäh, «ekstrasens»nı uyatmaska tırışıp, ayak oçlarına gına basıp, işekkä yünälde.