Düsem Äüliyäse

Hikäyä

Balaçaknıñ izge mizgelläre häterdä yahşı saklanıp kalgan. Näq menä şundıy vakıtlarıñnı sagınasıñ ikän ul. Alar iskä töşkändä güyäki bähet ilenä säyähät itep alasıñ.
Avılda cäyge rähät çaklar. Uynap tuymıysıñ. Kümhucnıñ çögender basuındagı kişärleklärebezneñ eşlänep betkän, bäräñge töpläre öyelgän, peçängä töşär aldınnan şundıy vakıtlarda tormış büläk itkän ike-öç kön bula. Eşlärdän arınıp, oçıbız belän ber yomarlam malaylar rähätlänep kiçkä qadär, hätta karañgı töşkäç tä, öylärebezgä yuksınıp çakırıp almaslar, şau kilep uynıybız. Rasih ta, Ämir dä, Dilbär dä, Lenar, Ayrat häm Fänis tä — hämmäbez bergä, törledän-törle uyınnar belän mavıgıp kitep, tamak açunı da, yokını da onıtabız. Kiçen kaytkan kötüdän kemnärneñ berän-särän sarık bätiläre yögereşep äle yugarı oçka menep kitälär, äle bezneñ tübän oçka da töşep citälär. Zäynäp äbi dä yanıbızdan gına inde biş tapkır uzgandır? Kulında ipi kıyırçıgı bulıp, bezdän:
— Ullarım, minem sarıgımnı kürmädegezme?— dip soradı.
Uyınnan tuktap, anıñ yanına cıyılıp, berebezne ikençebez aşıktırıp, süzen bülep:
— Kürdek-kürdek, ul yugarı oçka menep kitte bugay!— didek. Ämma haktan da anıñ sarıgı ikänlegenä ışanıçıbız yuk isä dä, yalgışuıbıznı häm yalgıştıruıbıznı uylap ta birmädek.
Ul vakıtlarda avıllarda yalgız äbilär küp idelär. Kaysınıñ irläre sugışta ülep kalgannar, kaysılarınıkı, äylänep kaytsalar da, okopta tidergän salkınnarı azıp, algan yaraları açılıp, inde gür iyäse bulırga da ölgergännär. Ä balaları il buylap taralışıp häm taratılıp betkän.
Bez häbärdar idek: Zäynäp äbineñ ulı äfisärlektä, härbi hezmättä yöri. Ara-tirä kaytıp ta kürengäli. Ä änise — monda, avılda yalgızı gomeren kiçerä. Belä-belgänebezdän birle şul uk kakça, tıngısız äbi ul. Anıñ käcäse dä bar ide äle. Yugalganına küptän. Ä sarıgı ber dä kaytmıy kalmıy ide dä, menä ul da kaydadır adaşıp yöri başlagan ikän.
Zäynäp äbi, yugarı oçtan äylänep kileşli, yañadan bezneñ yannan uzıp kitte. Bez:
— Ällä ezläşikme? Häzer tababız anı, äbekäy!— dip, aña iyärmäkçe buldık.
— Yuk şul ul, avılnı biş äyländem, tavışı da işetelmi,— dip, Zäynäp äbi borçılıp äytä kuydı.— Yörmägez...
Ämma dä niyätlänep ölgergän idek inde. Ezläü eşenä kereştek. Ozak yörelde. Zur, tulı, matur, yap-yaktı ay da kalıktı. Karañgılıknı ciñep, tau sırtlarına gına tügel, anıñ nurı iñküleklärgä dä ütep kerde. Tik Zäynäp äbineñ ak, yılak sarıgın ezläp tabu bezgä dä nasıyp bulmadı.
— Büre aşamadımı ikän?— dide Rasih, kapka töbenä kilep utırgaç, barıbıznı da kurkuga salıp.
— Äti söylägän ide. Kötüläre belän kürgän... Kütämäle urmanı yagınnan kilep töşkännär,— dide Dilbär, aña östäp.
Kızlar isemen yörtkän malaylarnıñ şul inde ul, berne biş itep kürä, küñellärgä kotkı sala belä.
Duslarnıñ süzenä süz yalganıp, tel tegermännäre ällä nindi vakıygalarnı äyländerep, horafat ğalämätläreneñ hikmäten zihen kapçıgına tutırdı. Zäynäp äbineñ sarıgın büre aşauga goman itüçelärgä karşı töşep:
— Yuktır äle, berär cirdä adaşıp kalgandır, yä bakçasında kişer-käbestä kıyırlıy torgandır,— digänemä genä hämmäse dä, süz tegermännärenä safsata cile betep, yuk-bar söyläşüdän tuktalıp kaldılar. Lenar gına, cähät sikerep torıp:
— Sineñ gel şulay inde, cen-pärilärgä dä ışanmıysıñ, büre işegä dä,— dide. Miña aklanırga kaldı:
— Bezdä büre asrap yata torgan urman barmı soñ? Kiskälänep betkän...
— Ä Kütämäle urmanı?— dide ul, üz haklıgın raslıy torgan dälillär tabarga ölgerep. — Äti äytä, anda kolaç citmäslek imännär üsä, üze — kuyı, üze — karañgı urman, bik beläseñ kilsä!
Başkalar da anıñ süzlären kütärep alganlıktan, miña kileşüdän gayre hiçni kalmadı. Ämma bezneñ süzlär bütän ternäklänep kitmäde, yokı vakıtı citkänlegen sizderep avızlar koş oyasıday açılgalıy başlagan ide inde. Taralışu ğamälenä kereştek. Härkem üz öylärenä taba yögerde.
İrtän torgaç, uramga yögerep çıksam, Zäynäp äbi, sarıgın bauga takkan häldä iyärtep, su buyına taba töşep bara ide. Küktäge koyaştay yaktırıp öygä kerüemä, berençe süzem şul buldı:
— Zäynäp tüti sarıgın tapkan! Kiçä töngä qadär ezläşkän idek. Büre aşamagan ikän!
— Allaga şöker, aşamagan, ulım! Bürene äytäm, aşamagan şul!— dide änkäy dä mine huplap. Şulay da östäp kuydı: — Aşamakçı bulgannar ikän dä...
— Bezneñ yaklarda büre barmıni ul?— didem, şunda uk şul soravıma cavap birergä ölgerep: — Kütämäle urmanınnan töşkännär inde, häyersezlär!— diyäräk söylänep tä aldım.
— İke ayaklı büre bulgan ikän ul!
Änkäy bolay digäç, min gacäpkä kaldım, küz aldıma ike ayaklı büreneñ nindi buluın kiterergä tırışıp karadım. Televizordagı multfilmnardan kürgänem bar ide anısı, avızı — yırık, tängä — yomşak häm, iñ kızıklısı, yahşılıklı bürelärne.
Änkäy şundıy büre hakında äytä ideme? Yuktır la, bulmagannı!
— Andıy büre sarık aşamıy la ul,— didem, änkäy belän bähäskä kerep.
— Usal keşelärne ike ayaklı büre, dilär!— Änkäy minem zihen tarlıgın yaratıp betermiçäder, açulı itep äytep kuydı. Şım kaldım, borınım salınıp töşte.
— Äüliyä apagız bar bit äle, Zifa apañnı äytäm. Zäynäp äbiyeñä kötü kitkänçe ük kilep citkän, sarıgıñ, digän, kürşe avılnıñ kümhuc utarında bäyläp kuyılgan, aldına mul itep rizık salgannar. Häzer barıp almasañ, kiçkä ber-ber häl kılaçaklar, digän. Berär yavızınıñ eşe inde, iten aşamakçı bulgan, häyersez!..
Änkäy şuşı räveşle bäynä-bäynä söyläp birde. Min inde äüliyä apanıñ moğcizaları hakında küp işetkänem bar ide. Tabiblarnıñ kulı citmägän avırularnı da savıktıra, keşelärneñ surätlärenä karap, kemnärneñ isän ikänlegen, kaynarlarda närsälär eşläp yörülären äytep birä ala, dilär anı. Menä bit, Zäynäp äbineñ dä sarıgın tabıp birgän, rähmät yaugırı!
— Äüliyälär niçek alay belä-kürä ikän?— dip soradım min änkäydän, uylarımnıñ häter türennän uzıp kitkänen dä kötmiçä.
— Allahı täğalä rähmäte belän,— dide änkäy,— yä töşlärenä kerä, yä küz allarına kilä...
Minem avız kolaklarga barıp citärdäy bulıp tagın yırıldı. Avılıbızda äüliyä äbineñ buluı zur bähet ikänlegen añlap aldım. Ul, mögayın, hämmäbezneñ kemlegen, nindilegen, nişläplär yörüen, yazmışı niçeklär çäçäk atasın, mul cimeş biräsen aldan belep toradır, ägär dä bäla-kazalar kilergä mataşsa, kisätep kuyarga äzerder äle! Bigräklär dä yaman köçlärdän, usal adämnärdän, ugrı häm doşman işelärdän avılıbıznı ul saklıydır dip uylap, balaçaknıñ äkiyät katış uylarına çumdım.

Sentyabr-oktyabr, 2001.

Click or select a word or words to search the definition