Bulmadı...

(yumoreska)
Uylamaganda kötmägändä, kolhozda kızu peçän öste barganda, Könkürmäskä, avtobuska töyälep, ber törkem keşe kilep töşte. Bolar, imeş, nindider teleserial töşerep yörüçe kinoartistlar ikän. Monısın avıl halkı tiz işetep aldı. Teleserialnıñ närsä ikänen belgänlektän, yäşe-kartı, bala-çagası - kıskası, bu häbärne işetkän avıl halkı bar eşen taşlap, därräü kuzgaldı - artistlar tuktagan urınga agıldı. Yänäse, teleserial digän äkämätne niçek töşerälär ikän? Älege hälgä eçe poşkan kolhoz räise Sälmän Sälimeç kenä nişlärgä belmiçä ärle-birle yörende (kızu peçän öste bit!), keşelärne eş urınnarına kire kaytırga künderergä tırışsa da, tegeläre anıñ süzlären kolaklarına da elmägäç, älege artistlarnıñ naçalnigı yanına kilep, bar belgän urısçasın vata-cimerä, älege äkämätne tuktatuların ütende, yuksa... Tik artistlar naçalnigı üzen bik tınıç tota ide. Ul Sälmänneñ borın töbendä nindider piçätle käğaz selkep, tınıç kına:

- U nas razreşeniye yıst,- dip, üzeneñ artistlarına kürsätmälär birüen dävam itte. Yugarıdan kilgän här färmanga şır cibärep buysına torgan kolhoz räise:

- Latnı, tulke bıstree, pacalısta,- di̇yüdän uza almadı.

- A mı tolko na odin den,- dide recisser (älege adäm teleserialnıñ baş recisserı ikän).

Mondıy yahşı könnärdä ”odin den” genä tügel, minutı da qaderle ikänen belsä dä, Sälmän teşen kısıp tüzde, däşmäde. Ber nişlär häl yuk, digändäy, kul seltäp idarägä yul tottı. Ä artistlar därräü kilep kino töşerergä äzerlek eşlären başlap cibärdelär...

Töş vakıtları uzıp, kön kiçkä avışkaç, idarägä cirle üzidarä Sovetı räise Mönip kilep kerde. Ul şatlıktan yırılgan avızın cıya almıyça, koş totkan sıman, Sälmängä:

- Tegelär äzerlek eşlären tämamlap, serialnı töşerä başlagannar,- dip ”säyeneçle” häbär citkerde.

Nişlärgä belmiçä, kulları belän başın koçaklap utırgan räisneñ küzlärendä dä kızıksınu çatkıları yaltırap kitkändäy buldı. Üz gomerendä kinolarnı küp karagan bulsa da, anı niçek töşergännären ber tapkır da kürgäne yuk ide anıñ. Kızıksınu ciñde. Böten gorurlıgın çitkä kuıp, Sälmän kino töşerä torgan urınga kitte.

Kilep citügä, ul töşerü mäydançıgında nindider säyer ıgı-zıgı şäyläp aldı: artistlar ärle-birle yögereşälär, şunda uk ak halatlı mediklar kaynaşa, hätta keçkenä çemodanın kütärgän avıl feldşerı Cämilä dä şul tirädä çuala. Gönah şomlıgına karşı, digändäy, ber artistlarınıñ häle möşkellängän, ällä avıl havası kileşmägän, ällä inde başına koyaş sukkan: bötenläy töse kaçkan, dilär biçaranıñ, ä üze bizgäk totkanday kaltırana da ikän. Recisser da çarasızlıktan sukranıp yöri:

- Ber-ike epizod kına töşeräse idek yugıysä sezneñ avılda,-dip oftandı ul räiskä,- menä kiräkle artistıbız avırıp kitte bit...

Sälmän palatkanıñ çiten genä kütärep, külägädä yatuçı artistka küz salmıyça buldıra almadı. Küz saldı da şakkattı. Ya, Hoda, oşasa da oşar ikän, suygan da kaplagan Siraci! Avılda änä şundıy ber adäm bar. Fermada terleklär karıy ul. Älege artist taç änä şul inde.

Sälmän bu hakta recisserga da citkerde. Ä tegesenä şul citä kaldı, kaya ul, kürsätegez miña anı, dip teñkäsenä tiyep bette. Aptıragaç, Siracinı alırga üz maşinasın cibärmiçä buldıra almadı Sälmän.

Yartı säğatläp vakıt uzgaç, ”prit” maşinası äylänep tä kilde. Kabinadan, cäy çelläse buluga karamastan, ayagına tireskä buyalıp betkän zur rezina itek, östenä kırık yamaulı halat kigän Siraci çıktı. Çıga-çıgışka kolhoz räise belän recisser karşına kilep tä bastı.

- Zdraste!

- Zdravstuyte!

Siraci bu yat keşeneñ rayonnan kilgän türä ikänen şunda uk añlap aldı. Tik ni öçen üzen çakırtuların gına töşenmäde ul. Recisser digänebez tatarça belmägänlektän, kolhoz räise Sälmän hälne töşenderüne üz östenä aldı:

- Menä iptäşlär,- dide ul bik beldekle kıyafättä artistlar yagına kürsätep,- töşerergä kilgännär...

Härnärsä dä ahırdan häm soñga kalıp barıp ireşä torgan Siraci monı üzençä añladı häm eçtän genä: ”Kilsälär soñ. Moña qadär dä kilälär ide türälär. Kilälär ide dä, töşerep kitälär ide bit, töşereşergä mine çakırmıylar ide”,- dip uylap kuydı ul.

- Bik kiräkle ber keşeläreneñ başı avırtkan, änä, şuña kürä häzer töşerä almıylar,- dip dävam itte süzen räis.

Siraci monısın da üzençä añladı: ”Soñ baş avırtkanga ber genä däva inde: tagın beraz töşersä tözälä ul baş”,- dip sukaladı ul küñelennän.

- Kıskası, sineñ yärdäm kiräk, Siracetdin,- dip tämamladı süzen teleseriallar töşerü buyınça gramotası bik say bulgan kolhoz räise.

Siracinıñ haman berni añlamıyça torganlıgın kürep, baş recisser üze süz başladı. Üzlärenä kiräkle artistka çınnan da bik ohşaganlıgın äytkäç, töşereläçäk epizodlar hakında añlatırga kereşte. Ä anıñ eçtälege tübändägelärdän gıybarät ikän. Teleserialnıñ töp geroinyası, aristokrat kızı Mariyä, üzeneñ tän sakçıları belän zinnätle karetaga utırıp, säyähät kıla. Nindider ber avıl aşa ütkändä alarga yulbasarlar höcüm itä. İnde böten tän sakçıların üterep, baylıkların talap, Mariyäneñ üzen köçläp kitälär digändä, şuşı avıldan ber yeget, yağni Siraci bula inde, kilep çıga da banditlarnıñ barısın da tar-mar itä. Şuşı batırlıgı öçen Mariyä bu yegetkä ber tönen büläk itä. Kıskası, näq televizordan kürsätelä torgan teleseriallardagıçarak kilep çıga inde. Ä Siracinıñ role bik gadi ikän: başta şul banditlar belän sugışkanın, soñınnan Mariyä belän ber yatakta mähäbbät macaraların töşerälär dä, bette kitte vässälam, o key...

Recissernıñ söyläven kolhoz räise añlap barsa da, ”küzlären şakmaklandırıp” toruınnan kürengänçä, Siraci berni dä töşenmäde. Soñınnan, bik kısa torgaç kına, ”bıla ne bıla”,- digändäy, kul seltäp kinoga töşärgä riza buldı tagın üze.

Berençe epizod şaktıy şoma çıktı. Aldan öyrätelgän bulganlıktan, bandit bulıp kiyengän artistlar, Siraci seltänügä, äle kulı timästän ük, tägäräşä-tägäräşä ällä kaya qadär oçalar. Şuña kürä yegetebez alarnı tiz pıran-zaran kiterde. Siraci üz-üzenä şakkattı: äle gomerendä dä alay sugışkanı bulmagandır. Tik uçastkovıy Kärim genä eşne bozıp kuya yazdı. Bandit bulıp uynarga üz artistları gına citmägänlektän, häm dä kıyafäte banditnıkına bik tartım bulganlıktan, uñ küzenä arkılı kara tasma gına bäylädelär dä, konkurssız-nisez anı da rolğä kerttelär. Häyer, Kärimneñ üzeneñ dä kinoga töşep karıysı kilä ide şul. Başka ”banditlarnı” pıran-zaran kiterep, yak-yakka çäçä torganda, änä şul Kärim ayak astında çualıp intekterde genä bit, häçterüş. Yögerep kilep ya kasıgına suga, ya ”ki-i-ya” dip kıçkırıp, ayagı belän seltängän bula, üzençä karate kürsätä, yänäse. Siraci tüzmäde, bala başı qadär yodrıgı belän tegeneñ borın töbenä berne yamadı. Kärim şarlap kan akkan borının totıp: ”Kinoga da töşä belmiseñ, häsis”,- dip, yılamsırap yögerep kaçkanda, Siraci cirdä yatkan seberke sabı belän anıñ art sanına da ber-ikene tamızdı. Operator bu küreneşne ütä dä citdilek belän, bik täfsilläp töşerde.

Ä menä ikençe epizodnı uynau şaktıy kıyın buldı Siraciga. Gel dä tanış bulmagan güzäl belän ber yatakta yatu uyın-muyın eşmeni?! Östävenä, distälägän keşe küzlären bägräytep siña karap tora. Kızı da anıñ tegendi-mondıy avıl kızı gına tügel. Ul bizänep-yasanıp palatkadan kilep çıguga uk Siraci häle kitep yıgıla yazdı. Tege ärtistläre dä ber dä yukka avırmagandır äle...

Recisser eşne tiz tottı: üzeneñ urıs telendä Siraciga närsälärder takıldadı da, peçän tutırıp yasalgan matraska Mariyä yanına yatarga kuştı. Alar yatıp, öslärenä yapma kaplauga, karşıga kalın irenle ber sarı marca çıgıp bastı. Ul nindider sannar yazılgan şakmak kara taktanıñ kapkaç sıman äyberen şakıldatıp, ”Dubl fälän-fälän”,- dip şärran yargaç, operator üzeneñ apparatın Siracilarga töbärgä dä ölgermäde, yänäşädä yatuçı çibärkäy, kaynar pışıldap, nindider yagımlı süzlär äytä-äytä, Siracinıñ muyınına da sarıldı. Tönnären miç artında çikertkä çırkıldavınnan, ä köndezlären sıyırlar mögrävennän başkanı işetmägän avıl yegete mondıy nazga äzer tügel ide. Kıznıñ kaynar sulışı anıñ kolak yafragına bärelep kıtıgın kiterde. Siraci seltänep, çeben kuganday, bar belgän urısçasın eşkä cigep: ”Tı şto, sin nişliseñ, cibär, pusti, cibär, dim muyınnan, iblis!”- dip ükerde. Operator, şarkıldap kölep, apparatın çitkä bordı, recisser: ”Bulmadı, bulmadı”,- dip, kulların butıy-butıy, kızıp, närsäder añlatırga kereşte, Mariyä torıp utırdı da, çäçlären tözätkäläde, ä Siraci kıçıtmasa da muyın artın kaşıp aldı. Kadr barıp çıkmadı. Kabat yattılar. Kalın irenle marca, läçt-leçt sagız çäynägän kileş kenä, avızın kıyşaytıp: ”Dubl fälän-fälän”,- digäç, operator kinokamerasın yänä yatakka töbäde. Bu yulı Siraci üzen tınıçrak tottı. Mariyä muyınına sarılgaç ta, aldagısındagı kebek çäçräp tormadı. Kıskası, yaña peşkän artistıbız rolğä kerep bara ide. Televizorda kön sayın kürsätelä torgan teleseriallardan mondıy epizodlarnı yış kürgäli ide şul. Koçaklaşular da, übeşülär dä, kaynar pışıldaşular da - barısı da yahşı tanış aña. Boları yurgan kaplamagan, kürenep torgan öleştä. Ä menä yurgan astında nilär kılana ikän artistlar?..

Siraci batıraya töşte, kulları belän yurgan astınnan gına kıznıñ iñbaşların sıpırıp uzdı. Nacdak käğaze şikelle bu kıtırşı kullar kagıluga, Mariyä böten täne belän kaltıranıp kuydı häm rizasızlık belderep ”Leci spokoyno”, - digänen sizmi dä kaldı bulsa kiräk. Bu süzlär dä kadrga kergänlektän, recisser kabat kulların butap: ”Bulmadı, bulmadı”,- dip sörän saldı.

Älege küreneşne öçençe märtäbä töşergändä Siraci bötenläy tınıçlangan ide inde. Östävenä, Mariyäneñ soñgı süzlären ul üzençä: ”Nişläp büränä kebek yatasıñ?” - dip añlagan ide, yänäse, beraz häräkätlän, aktivrak bul, diyärgä teläde sılukay. Şuña kürä, kinokamera göcli başlauga, ul köräk qadär kulları belän Mariyäneñ bilennän kısıp koçaklap ta aldı. Kız avırtuga tüzä almıyça ıñgıraşıp kuydı. Bu yulı epizodnıñ uñışlı çıgasına nık ışangan recissernıñ küzläre oçkınlandı. Läkin şulçak ”Lyubimıy, dorogoy”,- dip pışıldap yatkan Mariyä, Siracinıñ sänäk, köräk totıp katkan kullarınıñ kısuına tüzä almıyça, ”Nenormalnıy”,- dip çırıylap kıçkırıp, palatkaga yögerep kerep kitte. Anıñ kabat çıgasına ömet yuk ide inde. Recissernıñ töse kaçtı. ”Bulmadı”,- dide ul nık uftanıp. Urınınnan sikerep torgan Siraci: ”Känişne, bulmıy...”, - dip nider äytä başlagan ide, anı tıñlauçı gına tabılmadı...

Prit maşinasına utırıp, eş urınına kaytkanda ul üzaldına recissernı sükte: ”Bulmadı, imeş. Känişne, bulmıy, distälägän küz karap torganda”.

Annan soñ inde yıraklaşa bargan töşerü mäydançıgı yagına kayırılıp karıy-karıy: ”Ä bit bula ide, äz genä kaldı, yugıysä”,- dip, eçennän genä uylap, balalarça berkatlılık belän yılmaep kuydı.