Biznesmen Barıy

(yumoreska)
Barıy bıyıl barısınıñ da borınına çirtte. Avıldaşları: «Ber tamçı yañgır yuk, böten utırtkan yäşelçä-cimeş, bäräñge üsälmi köyep betä», – dip esse cäyneñ ber bolıtsız kügenä karap «ah»-»uh» kilä. Sinoptiklarnıñ irtägäse köngä hava torışı turında farazlarınıñ «irtägä» digän süzläre genä döreskä çıga bit, dip kürşeläre zarlanganda Barıy häyläkär genä mıyık astınnan yılmaep utıra. Çönki ul bakça artında gına agıp yatkan yılgadan bakçasına su sibä. Şähärdä yäşäüçe ulı kuätle elektr nasosı, ozın şlang alıp kaytıp birde. Kön kiçkä avışkaç, esse beraz sürelgäç Barıy här kiçne bakçasına su sipte. Bu eşkä ul şul qadär mökibbän kitte, onıkları bulışırga dip kilsä alarga şlangnı birmäde. Mondıy essedä sunıñ här tamçısı qaderle bit. Ä bala-çaga su belän şayara, törle yakka sipterep uynıy başlıy...

Kürşeläreneñ bäräñge sabagı yartı karış kına buldı da sargaydı. Ä Barıynıkı ber metrga citte, berazdan ap-ak çäçäkkä kümelde. Kişer, aş çögendere, kıyar-pomidor turında söyläp torası da tügel – bar da görläp üsä. Üzlärenä dä, balalarına da kış buyına aşarga, artıp kalganın satarga da citäçäk bolay bulsa. Pensiyäsenä iş yanına kuş bulır. «Kart, sin bik mavıgıp kitmiseñme bu su sibüeñ belän. Nasusıñ elektr sçetçigın «zır» kiterep äyländerä bit», dip karçıgı Gabidäneñ çäpçüenä dä kolak salmadı.

Közen uñış cıyır vakıt citkäç, avıl halkı Barıynıñ kuş yodrık qadär bäräñge, çiläk kebek käbestä, çınayak qadär pomidorların kürep «ah» itte.

Bezneke aşarga da citmi, bulgan bäräñgene orlıkka gına salıp kuydık, – di kürşese Sälim. – Satıp alıp aşarga turı kilä inde.

– Utırtırga digäne dä barmaka başı qadär genä bit äle, – dip süzgä kuşıldı ikençe kürşese Sälmän.

– Teläüçelär bulsa, satam, – dide Barıy kanäğat tös belän. – Hakı bazardagıça inde. Ulım şähärdän hakın belep kaytkaç, riza bulsagız rähim itegez...

Riza bulmagan kayda ul. Barıy bäräñge sata ikän digän häbär avılnıñ tege oçına barıp citkänçe ük satıp alıp beterdelär. Vakları da kalmadı.

Barıy bäräñge satkan akçaların isäpläp, törep sandıkka salıp, küñele bulıp çäy eçärgä utırdı. Yükä balı kabıp, esse çäy urtlan gına ide işek şakıdılar. Öygä öç yat keşe kilep kerde.

– İsänmesez, çäylärege tämle bulsın! Bez rayonnıñ elektr çeltärläre cämgıyatennän. Elektr sçetçikların tikşerep yöribez, – dide kultık astına papka kıstırganı.

– Äydägez, türgä uzıgız. Maktap kına yörisez ikän, – dide huca keşe.

– Elektr kullangan öçen soñgı tapkır kayçan tülägän idegez!?

Bu soraudan Barıynıñ çınayagı kulınnan töşep kitä yazdı.

– Cäy başında tülägän idek... – dide ul urınınnan torıp.

– Bik yahşı, – dip, tege keşelär ayakların da salıp tormıyça eşlekle kıyafät belän türgä ütep, elektr sçetçigın tikşerä başladılar. Berse kalkulyator alıp ozak kına närsäder isäpläde, annarı kvitantsiyä tutırdı. – Bik zur summa cıyılgan, anı tiz arada barıp tülärgä kiräk. Yugıysä elektr çıbıgın kisep kitäçäkbez!..

Alar niçek kötelmägändä kilep kersälär, şulay uk çıgıp ta kittelär. Barıy küzlegen ezlägän arada, karçıgı Gabidä kvitantsiyäne karap ölgergän ikän.

– Biznesmen Barıy, öç tiyenlek kuyan, biş tiyenlek zıyan yasadıñ bit! – dip kıçkırıp cibärde. – Elektr öçen tülärgä bit bäräñge satkan akçaga ikebezneñ pensiyäne dä kuşarga kiräk!

Karçıgınıñ bu süzlären avıldaşları berärse işetep torgandırmı, yukmı – anısı bilgesez. Ämma, şuşı könnän aña «Biznesmen Barıy» digän kuşamat tagıldı...