Bilgesez Çir

(yumoreska)
İrtägä bäräñge alası digän könne Hälimä, kabırgasına törtep, iren yokısınnan uyattı:

– Uf, üläm, baş öyänägem kuzgaldı! Yal yortına kitäm, akçañnı äzerlä!

– Sin närsä, nindi akça ul tön urtasında, – dide Haris yokı aralaş.

– Sineke şul bulır inde, kayçan sorasañ da...– dip, hatını, tursayıp, stenaga borılıp yattı. İrtän bakça yagına çıgıp Haris tämäke pıskıttı: "Bıyıl tagın bara ikän bu. Dimäk, bäräñge alu tagın miña kala".

– Sälam, kürşe! Ni hällärdä?

Üz kaygısına çumgan Haris "dert" itep siskänep kuydı. Koymanıñ tege yagında kiçäge arakısınnan aynıp betmägän kürşese Sabir basıp tora ide:

– Närsä bik boyıgıp kitteñ, ällä Hälimä apa bıyıl da kurortka barırga isäp totamı?

– Şulayrak şul...

– Nişliseñ, hatın-kız yılına ber tuzınıp, artık parın çıgarmasa, keşe bulmıy. Bar çirläüläre dä şunnan gına alarnıñ...

Haris, kürşeseneñ akıl satuın däşmiçä genä tıñlap tordı da, hatının ozatırga öyenä kerep kitte.

... Öç atna uzdı digändä, yözläre alsulanıp, gäüdägä köräyep kitkän Hälimä zur sumkasın österäp yal yortınnan kaytıp ta töşte.

– Yä, niçek, kileşteme? – dip soradı annan kiçägedän aynıp betmägän Sabir, arkasın kapka baganasına teräp.

– Kileşmägän kaya, sulışlarım açılıp kitte. Tonçıgıp yatkanmın ikän monda sezneñ belän tires isenä. Ukollardan soñ başımnıñ şaulavı da basıldı...

– Ul ukollarıñnı monda gına alıp bulmıymı soñ?

– Yuk, bulmıy, andagıları bötenläy ikençe törle anıñ... Närsä, tege öydä yukmı ällä, çıgıp karşı da almıy?

– Bolay üzen kürgän yuk, kayçakta kaytkalıy bugay, – dide Sabir beraz däşmi torgaç.

– Niçek inde kaytkalıy?! Kaya dömegep yöri soñ ul, öy saklıysı urında?

– Ni diyärgä dä belmässeñ, kiçlären utıgız da yanmıy kebek. Sin, Hälimä apa, artık borçılma, üzeñne sakla. Tege pristubıñ kilä kalsa nişlärseñ, bar dävalarıñ cilgä oça bit...

– Närsä lıgırdıysıñ sin?! Äyt yahşı çakta, ni buldı, kayda yöri ul?

– Kayberäülär çış-pış kilgän bula, imeşter, Haris kürşe avılga iyäläşkän. Sezneñ tormışka könläşep, yüri söyli alar. Köne buyı bäräñge algannan soñ, kayan häle kalsın anıñ?..

Hälimäneñ salmış Sabirnı tıñlarlık täqate kapmagan ide. Ul ber seltänüdä avır yul sumkasın kapka aşa işegaldına tomırdı da, "beläm min anıñ kemgä iyäläşkänen" dip, kürşe avılga yul tottı.

İkençe könne Haris belän Hälimäneñ parlaşıp bäräñge aluın kürgän avıl halkı arasında tagın yaña gaybät taraldı. Beräülär Hälimä iren yäş nämärsä belän totkan dip söyläsälär, ikençeläre Haris hatının imanga kiterü öçen yüri şulay kılangan didelär. Monda barı tik iserek Sabir gına ğayeple di̇yüçelär dä tabıldı. Häyer, anısı vak mäsälä. İñ möhime – Hälimäneñ tege yaman çire yukka çıktı. Könyak ukolları kileşkänder, küräseñ...