Bezneñ Şähärneñ Serläre

(pesa)
Manzara biş pärdädä

UYNAUÇILAR:

Seber bayı — şähärgä öylänergä kilgän, 35 yäşlär çamasında, mäğrifätle ber keşe.

Yauçı — aña kız dimlärgä yörüçe makler sıman ber ısul kadimçe.

Särkatip — urtaça yäşlärdä, urısçadan yahşı mäğlümatlı keşe.

Fatıyh

Nasıyr

Kasıym > cämgıyate häyriyä idaräsendä äğzalar.

Sadrıy

Decurnıy — klub starşinalarınnan beräü.

Kara kazakilı

Serıy kiyemle

Garif

Kärim klub äğzaları.

Şkafçı — ısul kadimçelär başlıgı.

Sakçı

Diricer, rasskazçik, kart, halık, çlennar vä başkalar.

BERENÇE MANZARA

Cämgıyate häyriyädä.

Cämgıyate häyriyäneñ zalı. Urtalıkta östäl. Östäl östendä käğazlär, kara

savıt, zvonok häm başka yazu äsbapları kuyılgan. Pärdä açılganda, östäl

yanında cämgıyätneñ särkatibe ber däftärne karap utıra.

Berençe mäcles

Särkatip, soñra cämgıyätneñ sakçısı.

Särkatip (üzaldına). Ustav, ustav, dilär. Ustavnıñ hiçber citeşmägän cire yuk. Bu ustav buyınça ällä nindi zur eşlär kılırga mömkin. Barı tik tırışırga gına kiräk. Darelgacizin, dareläytam, viladäthanä, kıyraäthanä, kötephanä, şifahanä, aşhanä, tagı, belmim, ällä nindi hanälär açarga mömkin. Eş barı äğzalarnıñ tırışlıgında gına. Äğzalar çınlap tırışsalar, akça da bulır, eş tä çıgarıp bulır ide. Äğzalar tırışmıylar. Äle menä inde minem kilgängä ike säğatläp bula, ä alar äle haman kilmilär. Tagı ber yartı säğat kenä kötäm dä, kaytam da kitäm. Alarnıñ ayına 15—20 täñkä vazıyfaları öçen baş vatıp, kön uzdırıp, monda kön buyı utırır hälem yuk. (Zvonok şaltırata.)

Sakçı kerä.

Kara äle, Hafiz, bar äle, kapka töbenä çıgıp kara äle, kilmilär mikän?

Sakçı. Min bayadan birle kapka töbendä toram inde, yak-yakka karıy-karıy muyınnarım kayırılıp bette. Berse dä kilmi.

Särkatip. Sin soñ däğvatnamälärne hämmäsen dä birdeñme?

Sakçı. Birdem.

Särkatip. Närsä didelär?

Sakçı. Sadrıy abzıynıñ üzen kürmädem. Asraularına birdem. Sadrıy abzıy cämäğate baskıç başınnan karap toradır ide.

Särkatip. Huş?

Sakçı. «Ul närsä ul tagı?» — di. İdarä mäclesenä zapiska, digän idem, açulanırga totındı. «Betmäde inde mäclesegez, — di. — Kön dä, kön dä nindi mäcles bulsın, bügen barmas, bügen bezneñ parlı kunakka barasıbız bar. här kön kiç anda barıp, tön uzdırıp kaytırga bulmas», — di.

Särkatip. Başkaları närsä didelär?

Sakçı. Kasıym abzıynı kürgän idem. «Yarar, buşıy alsam, barırmın. Minem, yäsiğdän çıkkaç, ber cirgä tuyga barasım bar. Miña karamasınnar, mäclesne açıp eşkä başlıy torsınnar. Min prtakulga kul kuyarga barıp citärmen. Bara almasam, irtägä prtakul däftären kibetkä töşererseñ, kul kuyıp birermen», — dide.

Särkatip. Ä Rähim abzıy närsä dide?

Sakçı. Ul da: «Min bu kön bara almam, vakzalga kunaklar ozatırga töşäsem bar. İrtägä prtakul däftären kerterseñ, kul kuyıp birermen», — dide.

Särkatip. Alay ikän. Ä Fatıyh?

Sakçı. Fatıyh abzıy bernärsä dä äytmäde. «Barıber, barsañ da, ayak tuzdırıp yörü genä kalır, cıyılmaslar», — dide.

Särkatip. Soñ sin äytteñme, bügen ber dä cıyılmıy kalırga yaramıy, dip?

Sakçı. Äyttem.

Särkatip. Başkaları närsä didelär?

Sakçı. Yarar, barırga tırışırbız, didelär.

Särkatip. Alay ikän. Yarıy, başka yomış yuk.

Sakçı çıga başlıy.

Ä, kara äle, kem, Hafiz, säğat niçä bulgan?

Sakçı. Unınçı yartı. (Çıgıp kitä.)

İkençe mäcles

Särkatip yalgız.

Särkatip (üzaldına söyli). Unınçı yartı. Säğat sigezgä dip çakırgan mäcleskä äle haman kilgännäre yuk. Bügen inde öçençe märtäbä çakıru, alay da kilmilär. Monda karıysı eşneñ oçı-kırıyı yuk. (Käğazlärne aktarıp karap.) Menä monda ber biçarası yulga kitärgä akçam yuk, dip yärdäm sorıy. Garizası yazılganga näq ber ay da un kön bulgan. Ägär bügen dä cıyılmasalar, ul biçaraga tagın un kön kötärgä kiräk bulır. Ägär dä ul keşe cämgıyätneñ yärdämenä ışanıp yatsa, yazgan bulsa, yaz köne, şayät, kitär. Menä monsında ber bik fäqıyr hatın urın östendä ülärgä yata, tabib kiterergä yärdäm sorıy, digännär. Anıñ garizasınıñ yazıluına da bügen näq ber ay bulgan. Kem belä, mesken, kötkän-kötkänder dä yärdäm kilmägäç, «ahrı, bulmas inde» dip, bälki, küptän tege dönyaga kitkänder! Monda kötep utırudan ber tiyenlek tä mäğnä çıkmas. Kaytırga kiräk. Sadrıy baynıñ hatını: «Ul nindi kön sayın mäcles», — dip äytä, di. Kem belä, bälki, ul şulay kön sayın mäcleskä baram, dip, öyennän çıgıp kitä torgandır. Bervakıtnı ber glasnıy şulay här kön öyennän: «Min upravaga menäm», — dip çıgıp kitä ikän. Bervakıt, kış uzgaç, kış buyına kemneñ niçä märtäbä Duma mäcleslärenä barganlıgın möselman gäzitlärenä yazıp çıgardılar. Hatınnarı gäzitne ukıp karasalar, tege glasnıy kış buyı barı ike genä märtäbä mäcleskä bargan bulıp çıkkan. Şunıñ şikelle Sadrıy abzıy da haman mäcleskä baram, dip çıgıp kitä torgandır äle. (Halıkka karap.) Huş, sau bulıgız, min öygä yoklarga kaytam inde. (Çıgıp kitä.)

Öçençe mäcles

Särkatip belän idarä äğzası.

Tıştan tavış. Yuk, yuk, kitmä, kitmä. Häzer kilälär. Äydä, äydä.

Kerälär.

Särkatip. Soñ inde, Nasıyr abzıy, minem kilgängä bit ike säğat buldı. Sezdän 15—20 täñkä vazıyfa alam dip, monda tön buyınça utırıymmıni?

Äğza. Hafalanma, hafalanma, häzer kilerlär. Min, kibet yapkaç, hatın belän kinimatugrafka bargan idem, şuña beraz soñga kaldım, Fatıyh ta şunda ide, ul da häzer kiläm, dide.

Särkatip. Anda başka könne barsagız da yaragan bulır ide. Säğat sigezdä çakırgan mäcleskä unda kilgäç, eş niçek barsın?

Äğza. Barmasa, min nişlim inde? haman cämäğat eşe artınnan gına yörep bulmıy. Başkalar tırışmagaç, min ber üzem genä nişlim? Kaya, bügen karalırga nindi eşlär bar?

Särkatip. Bügen karalırga tiyeşle bulgan eşneñ oçı-kırıyı yuk. Utızlap gariza bar.

Äğza. Hu, bigräk küp ikän. Kaya soñ, başkalar tizräk kilsälär yarar ide. Bar äle, sin kaysına-bersenä telefon belän häbär it äle. Tizräk kilsennär.

Särkatip. Ay-hay, kilerlär mikän? (Telefon yanına bara. Telefonnı bora.) Tsentralnıy! Tsentralnıy! (Yañadan bora.) Tsentralnıy! Tsentralnıy! Fu, çort. Hafiz, Hafiz!

Sakçı kerä.

Ällä bu bezneñ telefon bozılganmı?

Sakçı. Yuk, bozılmagan. Kiçä genä Kärim abzıy bankı belän söyläşte.

Särkatip. Nişläp soñ, alay bulgaç, ber dä häbär birmilär? (Yañadan bora.) Tsentralnıy! Ya Alla! Köçkä kildelär. Zinhar, miña Sadrıy Atabayıvnıñ kontorın totaştırıgız äle. Närsä, mäşgul, disezme? (Halıkka karap.) Bu vakıtta ul kem belän söyläşer ikän? Alay bulsa, Häkim Yamaşevka totaştırıgız. Rähmät. (Şaltırata. Karşıga cavap birälär.) Kaydan bu? Närsä? Yäkim Dadaşev? Zinhar, kiräk tügel! Özegez äle. (Şaltırata.) Min alarga Häkim Yamaşev, dim, ä alar Yäkim Dadaşevka totaştırgannar. (Şaltırata.) Tsentralnıy! (Şaltırata.) Tsentralnıy! (Şaltırata.) Tsentralnıy! Uf Alla! Hafiz, säğatne kara äle, küpme bulgan?

Sakçı. Un tulıp çirek.

Särkatip. Uf! (Şaltırata.) Tsentralnıy! Tsentralnıy! Yarabbi, şöker, kildelär! Zinhar, dip äytäm, Häkim Yamaşevka totaştırıgız äle. Min sezgä Häkim Yamaşev, dim, ä sez Yäkim Dadaşevka totaştırasız. Bolay gına añlamasagız, nomerın äytim, 666 nçı. Rähmät. (Şaltırata. Karşıga cavap birälär.) Kaydan bu? Närsä? Öçençe ças? Kiräk tügel. Zinhar, özegez. (Telefonnıñ trubkasın elep.) Menä bäla, 666 nçı urınına 676 nçını, öçençe çasnı birgännär. Bulmas, ahrı. (Mañgayındagı tirlären sörtep.) Moñarçı hämmäsenä cäyäüläp barıp äytsäñ dä bulır ide.

Tıştan ayak tavışları işetelä. Änä, kilälär bugay.

Fatıyh kilep kerä.

Dürtençe mäcles

Fatıyh häm äüvälgelär.

Fatıyh. Ässälamegaläykem!

Başkalar. Väğaläykemässälam! Äydägez, huş kiläsez.

Fatıyh. Nihäl, mäcles taraldımı ällä?

Särkatip. Cıyılsa, taralır.

Fatıyh. Min ber kilmäskä dä uylagan idem dä, ut yaktısı kürgäç, tukta, kerep çıgıym, dip kerdem. Nihäl, nilärgä karar birdegez? Kaya, min däftärgä kul gına kuyıp kitim, eşem aşıgıç.

Äğza. Äle mäcles bulganı yuk.

Fatıyh. Alay bulgaç, bügen bulmas ta inde.

Särkatip. Kilmägäç, älbättä, bulmas.

Fatıyh. Kilmägäç, dip, min berüzem genä nişlim, başkalar berse dä kilmilär iç?

Särkatip. Cämgıyätne totarga da yabarga. Bütän ber eş tä yuk.

Äğza. Änä tagı kilälär bugay.

Seber bayı belän yauçı kerä.

Bişençe mäcles

Şular uk häm Seber bayı belän yauçı.

Seber bayı. Ässälamegaläykem!

Başkalar. Väğaläykemässälam!

Seber bayı. Min bügen monda mäcles bula dip işetkän idem. Şuña kürä ber kerep çıgıym digän idem. Ölgerä almadım, mäclesegez taralgan ikän.

Särkatip (halıkka karap). Taralır öçen äüväl oyışırga kiräk äle.

Äğza. Rähim itegez, taralmagan äle, häzer yaña cıyılabız.

Fatıyh. Rähim itegez, äfändem, rähim itegez. Sez kem bulasız? Ni belän säüdä kılasız? Kayda barasız? Kem nomerına töştegez? Ozak torasızmı? Çugunka belän kildegezme?

Seber bayı. İye, çugunka belän kildem. Min üzem Seber yagında säüdä kıluçı ber keşe bulam, hatınım ülgän ide dä, monda öylänergä dip kilgän idem.

Äğza. Rähim itegez, rähim itegez. Ni belän säüdä kılasız?

Fatıyh. Nindi cirdän öylänmäkçe bulasız? Bay keşe kızın alırga niyät kılasızmı? Ällä urtaça bulsa da yarıymı?

Seber bayı. Minem säüdäm törle närsä belän. Nindi cirdän öylänergä turı kiler äle, ul qadäresen belä almıym. Minem monda ber dä beleş keşem yuk.

Äğza. Çitek-käveş belän säüdä kılasızmı? Monda mal alasızmı? Bezdä çitek-käveşneñ törlese bar. Bähasen dä arzan gına birerbez.

Fatıyh. Käläpüş, kalfak, bürek şikelle närsälär alasızmı? Bezneñ närsälär bik yahşı bula.

Särkatip. Menä sezgä kiräk bulsa bazar! (Kulın cäyep kürsätep.) Menä inde sin eşlä bolar belän eşne!

Äğza. Sezneñ yakka, bälki, namazlık, komgan, sölge, eskäter, çalma, çalma bürek şikelle närsälär dä kitä torgandır?

Fatıyh. Aları inde anıñ hämmä keşedä dä tabıla, namazlık, komgan şikelle närsälär bezdä dä bar. Bez dä kıymmät bäha almabız.

Särkatip (halıkka karap). Häzer inde konkurentsiyä dä başlandı!

Seber bayı. Äfändelär, min andıy närsälär belän satu itmim. Min urıs arasında satu itäm. Minem törle närsä digänem ikençe närsä. Min kızıl mal, galantereynıy, bakaleynıy närsälär belän säüdä kılam.

Äğza. Alay bulgaç, bik yahşı. Menä Zarifka äytergä kiräk. Ul sezgä gltarinnıy mallarnıñ härtörlesen dä tabıp birer.

Fatıyh. Kızıl malnı Vafa hacidan alırsız, ul sezgä oçsız satar. Akçaga alsagız, ul sezgä skitkanı da küp yasar.

Särkatip (halıkka karap.) İnde häzer maklerlıkka da kereşä başladılar!

Seber bayı. Yuk, äfändelär, min monda mal alırga kilmädem. Min malnı tup-turı Mäskäüdän — fabrikantlarınnan alam, min monda barı öyläner öçen dip kenä kildem.

Äğza. Alay ikän, soñ sez nindi cirdän öylänmäkçe bulasız? Bay cirdänme, urtaça cirdänme?

Särkatip (halıkka karap). İnde häzer yauçılıkka da kereştelär!

Yauçı. Baylar, min sezgä ber süz äytim äle, bu bezneñ yaktaş keşe; bezneñ belän ber öyäzdän. Aña kıznı min üzem dimlim. ,

Äğza. Kemne dimliseñ? Änä, Camali haci kızın dimlä, -anı bik matur, dilär.

Särkatip (halıkka karap). Çep-çi yalgan!

Fatıyh. Bezneñ Ähmätneñ kiyäüdän kaytkan kızı niçek bulır? Ägär tol dip äytmäsä, anı dimlärgä yarıy. Bik çibär kız.

Särkatip (säğatkä karap). Äfändelär, min kaytam. İnde säğat 11 tulgan. Bügen mäcles bulmas, ahrı.

Fatıyh. Tukta, beraz sabır it äle, ul qadär aşıgıp kaya barasıñ?

Särkatip. Kilmilär iç.

Äğza. Nik, kilmäsälär, bez üzebez genä eşne karıy almıybızmıni? Kaya, kiter eşläreñne, närsälär bar?

Särkatip (halıkka karap). Kırırsız inde sez eşne. (Äğzalarga.) Menä östäl östendä hämmäse dä häzer.

Äğza. Kaya, ukıp kürsät, närsälär bar?

Särkatip. Ukudan eş kalmas, ukırmın. Läkin äle bit monda ustav buyınça citärlek äğzalar cıyılmagan.

Fatıyh. Cıyılmasa ni bulgan? İrtägä Hafiz kul kuydırır. Cä, ukı. (Seber bayına.) Bez, menä şulay, keşe cıyılmagan dip tormıybız. Eşne tizdän yörtä biräbez.

Seber bayı. Bik yahşı, bik yahşı.

Särkatip (käğazlärne karap). Menä monda ber şäkert ukırga dip iganä sorıy.

Äğza. Ul ni eşläp bezdän sorıy, ata-anası ukıtsın, bezneñ balalarnı ber keşe dä akça birep ukıtmıy.

Särkatip. Fäqıyr, di, yätim, di.

Fatıyh. Yätim bulsa, priyütka kerep ukır. Bezdä artık akçalar yuk äle. Yä, ikençesen ukı!

Särkatip. Alay bulsa, inde moña birmibezmeni?

F a t ı yh. Yuk, yuk, atkaz!

Äğza. Atkaz, atkaz!

Särkatip (ikençe käğazne alıp). Menä monsı, bik fäqıyr idem, cämgıyättän miña berär kiyemlek birmäslär mikän, di.

Äğza. Ul nindi añgıra närsä ul tagı? Äle küptän tügel genä uraza uzdı. Şunda baylardan zakät sorarga yaramaganmıni? Yuk, bulmas

Fatıyh. Yä, başkasın ukı!

Särkatip (yanä ber käğazne alıp). Monsı, yulga akçam yuk ide, beraz rähim itmäslär mikän, di.

F a t ı y h. Ul ni digän süz tagın? Anı monda kem çakırıp kitergän, kilmäsen ide. Andıy urınnarga tarata başlasañ, monda cämäğat akçası tügel, başındagı çäçeñ dä citmäs. Yä, başkasın ukı.

Särkatip. Moña da atkazmıni?

Fatıyh belän äğza. Atkaz, atkaz!

Särkatip (yanä ber käğazne alıp). Menä monsında şähärneñ yäşläre iğlan kılalar. «Bez cämgıyate häyriyä faydasına teatrlar kuyıp, ädäbiyät kiçäläre yasar idek, mäsarifınnan artıp kalgan akçasın cämgıyate häyriyägä birer idek» dilär.

Seber bayı. Afärin, afärin, sezdä dä şundıy himmätle yäşlär bar ikän. Bik faydalı eş.

Äğza belän Fatıyh här ikese tınıçsızlanalar.

Bezneñ säüdä kıla torgan cirebezdä dä yäşlär uraza bäyrämendä kıyraäthanä faydasına dip teatr uynagannar ide. Cide yöz sum fayda ittelär.

Fatıyh (halıkka karap). Alay ikän, bozılgan keşe ikän! (Seber bayına.) Cide yöz täñkä ittelär, disezme?

Seber bayı. Äye.

Särkatip. Afärin himmätlärenä, bik şäp bulgan ikän.

Fatıyh. Tik tor, sin süzgä katışma. Sin ni beläseñ, sin bit idarä äğzası tügel.

Äğza. Äye şul, sin katışırga tiyeş tügel. Şäpme, tügelme ikänen bez üzebez dä bik yahşı beläbez.

Fatıyh. Hä, cide yöz täñkä fayda ittelär digen, ä? Ber köndä cide yöz täñkä! Soñ ul akçanı ni eşlättelär?

Seber bayı. Hämmäsen dä kıyraäthanägä birdelär.

Äğza. Häzrätegez ni äytte?

Seber bayı. Bernärsä dä äytmäde, bik yahşı, dide.

Fatıyh. Häram, dip äytmädemeni?

Seber bayı. Yuk, bik yahşı eş, dide.

Fatıyh (halıkka karap). Mullagız da üzegez şikelle ber azgan-tuzgan närsäder şunda!

Äğza. Mullagız kayda ukıgan?

Seber bayı. Elek Kazanda ukıp hätme kötep kılgaç, hacga barıp, Misır, İstanbullarda yörep kaytkan.

Fatıyh (halıkka karap). Çep-çi cädit ikän!

Äğza. Alay bulgaç, äytmäs şul. Misırda ukıgannar alar eşläpä kiyüne dä döres, dilär. Urıs suygan itne aşaudan da tartınmıylar.

Särkatip. Huş, äfändelär, bu garizaga ni dip äytäsez?.

Tın.

F a t ı y h. Nasıyr, sin ni diseñ?

Äğza. Belmim, ä sin ni diseñ?

Fatıyh. Min ber süz dä äytä almıym, kiläse mäcleskä kalsın, dim.

Äğza. Yarıy şul.

Särkatip. Äfändelär, yäşlär alar bügen ük cavap sorıylar. Bez berseköngä ädäbiyät kiçäse yasıybız, ägär cämgıyate häyriyä riza bulmasa, ikençe ber cämgıyät faydasına yasıybız, dilär, kötmilär.

Fatıyh. Kötmäsälär, alabiyä kiçäläre belän çänçelep kitsennär! Bez alarnıñ häram akçalarına kalmagan!

Äğza. Älbättä, älbättä, häram akçanı alırga yaramıy.

Fatıyh. Safa häzrät, Boharadan ukıp, mödärris bulıp kaytkan keşe, belmi äytmäs, min berkönne soragan idem: «hiç yarıy torgan eş tügel, çep-çi häram», — dide. «Duñgız ite ni, ul ni, ikese dä barıber», — dide.

Särkatip. Soñ bit, bezneñ cämgıyätneñ suması bik az. Biräçäklärebez dä bik küp, ä kassada akçabız bik az.

Äğza. Sin belmägän eşkä katışma. Akçañ az bulsa, yurganıña karap ayagıñnı suzarsıñ.

Särkatip. Alay bulgaç, kabul itmibez, dip äytäsezmeni?

Fatıyh häm äğza. Atkaz, atkaz!

Fatıyh (säğaten çıgarıp karap), hu, säğat 12 bulgan! Soñga kalına, irtägä irtäräk torası bar. Min kaytam.

Äğza. Min dä kaytam, äydä, bergä kaytabız.

Toralar.

Särkatip. Monda tagın 26 gariza bar, aların ni eşlibez?

Fatıyh. Atkaz! Ä yuk, aların ikençe mäclestä kararbız. (Äğza belän çıga başlıylar. Äğzaga bögelep, kolagına.) Nihäl, ni eşlättek tege cäditne! Avızına barmagın kabıp şakkatıp karap kaldımı? Äydä, minem belän barasıñmı?

Äğza. Kayda?

Fatıyh. Beläseñ inde.

Äğza. Äydä. (Särkatipkä karap.) Prtakulnı yaz, irtägä Hafiz kul kuydırır. Huş!

Çıgıp kitälär.

Seber bayı. Sezneñ mäcles digänegez şuşımı inde?

Särkatip. Bu gına tügel äle, monnan biş öleş bitärläre dä bula.

Seber bayı. Min, bu kön cämgıyät bula, digäç, kürep kalıym dip, bu keşene köçläp alıp kilgän idem. Min anı bik şäp bula torgandır, dip faraz kıladır idem.

Yauçı. Äfändem, ul yahşı bula torgan ide dä, äle bu kön kart baylarnıñ berse dä kilmägän.

Särkatip. Alar kilsä, monda bötenläy Safura burannarı kuba!

Seber bayı. Sezneñ bu cämgıyätkä yäşlär ber dä katnaşmıylarmıni?

Särkatip. Katışırlar ide dä, alarga ber dä yul birmilär. «Sez cädit», — dilär.

Seber bayı. Soñ, bu eş üze dä cäditlär eşe bit?

Särkatip. Döres, cäditlär eşe. Ul eşne äüväl cäditlär başlagan ide dä, soñınnan kartlar: «Cäditlär dinne bozıp beterälär», — dip kilep katıştılar. Yäşlärne törleçä kurkıtıp kaçırıp beterdelär.

Seber bayı. Yarıy, häyerle bulsın, min dä äğza bulıp yazılırmın digän idem dä, häzer inde äğzalarıgıznıñ «atkaz, atkaz, atkaz»ların işetep küñelem kayttı. (Yauçıga). Şuşı ikän inde sezneñ cämgıyategez! Äydä, tizräk kitik. Yä tagı berärse kilep bezgä dä atkaz, di başlar. Äle min aşamagan, bezneñ nomerda kuhnyalar yabılgandır. Äydä, berär restoranga barıp aşap kaytıyk. Atkaz! Atkaz! Atkaz! Menä siña kiräk bulsa cämgıyate häyriyä! Huş, sau bulıgız.

Çıgıp kitälär.

Särkatip. Huş. (Käğazlären cıyıştıra.) Hafiz, Hafiz! Menä bu käğazlärne şkafka biklä. Min kittem.

Sakçı kerä.

İrtägä min kilgänçe, kem kilsä dä äyt: «Atkaz!» — digen. Huş, sau bul. İşetteñme? hämmäsenä: atkaz, atkaz, atkaz! (Çıgıp kitä.)

Sakçı (käğazlärne alıp). Atkaz, atkaz! Närsägä cıyılgan bulalar? Min monda tora başlagannan birle haman ber süz inde ul: «Atkaz, atkaz!» (Çıgıp kitä.)

Pärdä.

İKENÇE MANZARA

Restoranda.

Zur zal, stena buylarına öställär tezelgän. Berniçä östäldä aşau-eçü belän mäşgul berniçä urıs utıra.

Berençe mäcles

Sadrıy, ofitsiant, urıslar vä damalar.

Sadrıy (zalga kerep, sul taraftagı östälgä utırıp) . Äle irtä ikän, berse dä kilmägän. Bälki, alar cämgıyät mäclesenä bargannardır. Alar kilgänçe, berärne eçä torırga kiräk. (Zvonok birä.)

Ofitsiant kerä.

Ber butılka sıra bir!

Ofitsiant. Yahşı. (Kitä.)

Sadrıy. Cämgıyät bik yahşı sıltau buldı äle, anda-monda barası bulsa, «cämgıyätkä baram» dip çıgıp kitü bik ansat. Hatın: «Bügen barmasañ da yarar inde. Bik soñga kaldıñ», — di. Min: «Yuk, ber dä barmıy kalırga yaramıy, karala torgan bik kiräkle eşlär bar, mäclesneñ ahırına barıp citsäm dä, barıp kalırga kiräk, anda minnän başka ber eş tä bulmıy», — dip çıgıp kittem. Min inde alarnı küptän monda kilep citkännärder dip toradır idem, äle kilmägännär ikän. Uzgan yıl glasnıylıkka da saylanırga da yörep karagan idem, buldırıp bulmadı. Ägär anda saylangan bulsam, eş tagı da yahşırak buladır ide.

Ofitsiant ber şeşäne kiterep kuya.

(Sadrıy, şeşäne karap.) Nigä mondıynı, kıymmätlene kiterdeñ, miña stalavay kiräk tügel, bavarskiynı kiter.

Ofitsiant. Häzer yaramıy, knyaz, säğat unike tuldı. Säğat unikedän soñ bezdä andıy birelmi.

Sadrıy. Ni eşläp tulsın? (Säğaten çıgarıp.) Menä bit äle, säğat unikedän çirek kim.

Ofitsiant. Yuk, knyaz, bezneñ säğat unike tuldı inde.

Ofitsiant kitä.

Sadrıy. Kahär sukkannar, säğatlären yüri alga cibärep kuygannar. Biş tiyen kömeş äräm kitte. Alay bulasın belgän bulsam, min cämgıyätkä kerep çıkkan bulır idem. Unike tulgançı, arzan vakıtta, ber-ikene buşatıp kalırmın dip aşıga-aşıga kilgän idem, buldırıp bulmadı. Kön sayın un tiyennän ul bit yılına utız altı täñkä bula. Utız altı täñkä ul, nindi bulsa da ber eşkä yarap kuya.

İkençe mäcles

Şular uk häm yäş yeget.

Yäş yeget (zalga kerep, öställärne küzdän kiçerep, Sadrıy yanına kilep). İsänme, Sadrıy abzıy!

Sadrıy. İsänme!

Yäş yeget (urındıknı tartıp). Sezneñ yanga utırırga mömkinme? (Urındıkka utıra.) Monda ber student kilergä väğdä kılgan ide, kilep citmägän ikän.

Sadrıy (halıkka karap). Menä tagın ikençe bäla, bu inde kusañ da kitmäs! (Yäşegetkä.) Utırıgız,utır.

Yäş yeget. Student kilgäç tä, min häzer kitäm. Yalgız utıruı küñelsez. (Zvonok birä.)

Ofitsiant kilä.

Kaya, monda ber stakan kiter äle. (Sadrıyga.) Bügen ber cirdän ike yöz täñkä akça alası bar ide, min kaytkançı, kibetlär yabılıp kalgan, ölgerep bulmadı. Sadrıy abzıy, miña irtägä qadär un täñkä akça birep torıgız äle, min sezgä irtägä irtä ük, şul ala torgan cirdän algaç ta kertep birermen.

Ofitsiant stakan kiterä. Yäş yeget ber stakan tutırıp eçä dä ikençene

salıp kuya.

Sadrıy (halıkka karap). Menä bäla, çistıy süz köyäse buldı bu! Min äle monda biş tiyen artık kitte, dip kızganıp utıram, ä ul sala da eçä, sala da eçä.

Yäş yeget. Minem irtägä ala torgan urınım bar. Läkin miña bügen bik kiräk ide. Monda ber keşegä biräse bar, birmi kalsañ, väğdäsezlek bula, yahşı tügel. (Sıranı eçä. Şeşädän yañadan salmakçı bula. Şeşäneñ eçendä betkänlekne kürep.) Monda betkän ikän. (Zvonok birä.) Ofitsiant, kaya, tagın monda berne kiter äle, Sadrıy abzıy, zinhar, bügengä tıñlap torıgız äle, min sezgä irtägä irtä ük kertep birermen.

Sadrıy. Minem yanımda ul qadär ük akça yuk.

Yäş yeget. Alay ikän, miña bik kiräk ide şul. Bulmasa, biş täñkä genä birep torıgız, min sezgä irtägä irtä ük birermen.

Sadrıy. Alay da yuk.

Yäş yeget. Soñ, küpme genä bar?

Ofitsiant ber şeşä kiterä. Yäş yeget, stakanga salıp, berne eçä.

Sadrıy (halıkka karap). Ber dä birmiçä kotılıp bulmas inde.Berärne birergä kiräk. (Yäş yegetkä.) Barlı-yuklı ike täñkä akçam bar, mä, menä bersen birim.

Yäş yeget. Häyerle bulsın, içmasa, öç täñkä dä yukmı?

Sadrıy. Yuk şul.

Yäş yeget. Häyerle bulsın. (Ber sumnı alıp, ciletka kesäsenä kıstıra.) İrtägä min sezgä kibet açkaç ta kertep birermen. Äle minem sezgä äüvälge biräçäklärem dä bardır. Alarnı da kertep birermen. (Yañadan şeşädän buşatıp eçep.) Min, tege yaktan çıgıp, studentnı gına karap kerim äle. (Çıgıp kitä.)

Sadrıy. Kara sin anı, ä! Ber täñkälekne çälde bit! Min inde anıñ küzenä kırıp salırga sukır ber tiyen dä birmägän bulır idem, yaramıy. Ber könnärne tegendä kürgän ide. Bäladän başayak, dim. Yä birmäsäñ, öydägelärgä belderep harap itär. (Şeşädän salmakçı bula.) Äle monı da betergän ikän! (Zvonok birä.)

Ofitsiant kilä.

Kaya, tagı berne kiter. (Halıkka karap.) Äüvälgelären dä birermen, digän bula, alırsıñ inde şaytannan iman! Äle yarıy, kesädä ber täñkälek akça bar ikän, yugıysä öç täñkälege dä eregän bulır ide.

Ofitsiant (şeşäne kiterep kuyıp). Bu stakan artıkmı?

Sadrıy. Artık, artık, alıp kitä kür. (Halıkka karap.) Yä tagın kilep eçä başlar!

Ofitsiant alıp kitä.

Ul şaytannan kaya barsañ da, kaçıp kotılıp bulmıy. Kaysı restoranga gına kermä, ul anda bula. Östäl sayın kilep eçä dä yöri. Häyerle bulsın. Biş tiyen urınına yegerme märtäbä biş tiyen kitte.

Yäş yeget (kilep utırıp). Minem stakannı alıp kittemeni äle?

Sadrıy. Alıp kitte. Min sine çıgıp kitkän dip toram.

Yäş yeget. Ul ni eşläp alay alıp kitä anı, sorarga kiräk. (Zvonok birä.)

Sadrıy (halıkka karap). Menä bäla! (Yäş yegetkä.) Yuk, kiräkmi, min häzer kitäm.

Yäş yeget. Palucım, minem dä eçäsem kilmi. Tege studentnı gına kötep utıradır idem. Huşıgız äle häzergä! (Tora, kesäsennän ber sumlıknı çıgarıp.) Kitsäñ kitärseñ, miña monda bügengä citärlek buldı inde. (Çıgıp kitä.)

Öçençe mäcles

Sadrıy häm Kasıym.

Kasıym (zalga kerep, Sadrıy yanına kilep utırıp.) İsänme, Sadrıy!

Sadrıy. İsänme!

Kasıym. Äle çlennar cıyılmadımıni?

Sadrıy. Yuk äle.

Kasıym. Sin cämgıyätkä bardıñmı?

Sadrıy. Yuk. Ä sin bardıñmı?

Kasıym. Yuk. Minem bügen eşem bar ide. Vakzalga töştem. Sin nik barmadıñ?

Sadrıy. Bezneñ bügen parlı kunakka barası buldı.

Kasıym. Kaya, miña da berne äytergä kiräk. (Zvonok birä.) Vakzalda tegene kürdem, Mäskäügä kitep bara. Bik maturlangan ikän ul.

Sadrıy. Min äle öçençe kön genä kürgän idem, ber dä üzgärgän urının tapmadım.

Ofitsiant kilä. Kaya, tagın berne kiter.

Ofitsiant kitä.

Sin, bälki, beraz cibärgän bulgansıñdır, şuña kürä çibär kürengänder.

Kasıym. Bulsa, beraz bulgandır inde. Kunak ozatkanda bula torgan eş.

Ofitsiant kiterä, eçä başlıylar.

Yä, tagı sezneñ tirädä nindi häbärlär bar?

Sadrıy. Ul-bu häbär yuk. Äle yarıy sin kilep citteñ. Tege siña karşı oçragan närsä sıranı eçep, canımnı çıgara yazdı.

Kasıym. Aña ni eşkä eçertäseñ soñ?

Sadrıy. Eçertmi bulmıy, berkön ul mine tegendä kürgän ide, eçertmäsäñ, ul annarı böten dönyaga isemeñne çäçep yöri başlıy.

Kasıym. Hu, änä çlennar kilälär.

Dürtençe mäcles

Şular uk häm Nasıyr belän Fatıyh. Nasıyr belän Fatıyh kerep, kilep utıralar.

Fatıyh.

Nasıyr. İsänmesez, isänme!

Fatıyh. Nik sez cämgıyätkä barmadıgız?

Sadrıy. Barıber cıyılmagandır bit?

Fatıyh. Cıyılmasa, bez üzebez genä eşli belmibezmeni? Kaya, äytergä kiräk. (Nasıyrga.) Närsä äytäbez?

Nasıyr. Äytergä kiräk, ikene kitersen.

Fatıyh. Yuk la, ul yaramıy, iñ äüväl bik nıgıtıp nigez salırga kiräk. Annan soñ östennän sibälärgä ul da yarıy. (Zvonok birä.) İñ äüväl bik yahşılap ber grafinçiknı sındırıyk ta, annan soñ anı äyterbez. Sadrıy, yarıy bit şulay? Ä?

Sadrıy. Yarıy şul.

Nasıyr. Yarıy, kitersen inde alaysa.

Ofitsiant kilä.

Fatıyh. Kaya, sin bezgä bik şäp itep zakuska belän berne kiter äle. Tolke, kara anı, zakuskası bik şäp bulsın.

Ofitsiant kitä.

Nik monda keşe küz aldında, zalga utırdıgız. Monda bit telägänçä cäyelep utırıp bulmıy. Kabinetka kerep utırırga kiräk ide.

Şul arada ber urıs belän marca, ikençe östälgä kilep utırıp, aşarga sorıylar.

Sadrıy. Min kilgändä, ber keşe dä yuk ide, kabineta yalgız utıru küñelsez bulır dip, monda kerdem.

Fatıyh. Kara äle, Kasıym, tegeneñ yanındagı mätkäne, şäp bit?

Kasıym. Nägız ikän şul.

Fatıyh. Bez bit äle cämgıyättän kiläbez.

Sadrıy. Nilär buldı?

Fatıyh. Anda bez berniçä törle eşne karadık. İrtägä sezgä prtakul knägäsen kitererlär, kul kuyarsız. Anda tege tar balaklı yäşlär alabiyä kiçäse yasıybız, faydasın cämgıyätkä biräbez, dip, praşiniyä birgännär ide, bez riza bulmadık. Akçaların başlarına çäynäp yaksınnar, alarnıñ häram akçalarınıñ ber tiyene dä kiräk tügel, didek.

Kasıym. Şulay şul, bik yahşı itkänsez.

Nasıyr. Anda ber Seber säüdägäre kilgän ide, ul da alar yaklı ikän: «Yäşläregez bik yahşı eş eşlämäkçe bulalar ikän», — di.

Fatıyh. Bezdäge yäşlär dä bäyrämdä ällä närsä hanä faydasına teatr kuydılar, di.

Nasıyr. Ber kiçtä cide yöz täñkä fayda ittelär, di.

Fatıyh. Anıñ avızın bik yahşı tomaladık.

Nasıyr. «Anıñ akçası häram bit», — didek.

Fatıyh. «Sezneñ häzrätegez andıy eşkä niçek riza bula?» — digän idek, «Bezneñ häzrät ul akçanı häram dip äytmi, bik yahşı eş, dip äytä», — di. Alarnıñ mullaları, üzläre şikelle, Misırda ukıp, bozılıp kaytkan keşe ikän.

Nasıyr. Min äyttem: «Misırda ukıgan keşelär alar eşläpä kiyüne, urısça kiyenüne dä döres, dip äytälär, urıs suygan itne aşaudan da tartınmıylar», — didem.

Fatıyh. Malayıñnıñ avızı şap itep kaplandı.

Köleşälär.

Sadrıy. Nindi närsä soñ ul, kaydan kilgän?

Fatıyh. Ber malakasus, kızıl avızlı närsä şunda, öylänergä kilgän. Kaydagı ikänlegen soramadık.

Fatıyh. Änä, änä şul närsä. Äle monda da kilep citkän ikän.

Sadrıy. Alay üzeneñ kıyafäte bayga ohşıy. Nasıyr. Öylänäse bulgaç, bay bulıp kürenergä tırışmıyça yaramıy bit.

Fatıyh. Bay bulıp kürenmäsä, annan arı kız birmilär bit!

Bişençe mäcles

Şular uk häm Seber bayı belän yauçı.

Seber bayı (zvonok birä, ofitsiant kilä). Kaya, bezgä aşarga bernärsä kiteregez äle.

Ofitsiant. Rähim itegez, närsä kiterik? Menä preyskurant. Rähim itep, şunnan karap äytegez.

Seber bayı (yauçıga). Sez nindi närsä telisez, berençegä sup äytikme, borşmı?

Yauçı. Alar nindi närsälär?

Seber bayı. İkese dä şulpalı närsälär.

Yauçı. Ansın beläm, nindi ittän peşergän, balıknıkımmı?

Seber bayı. Yuk, balıktan tügel, ittän.

Yauçı. Yuk, alay ittän bulsa, kiräk tügel. Min urıs ite aşamıym.

Seber bayı. Ul bit urıs ite tügel, sıyır ite. Adäm ite bulsa, min dä aşamıym.

Yauçı. Yuk, yuk, min aşamıym. Sin üzeñ aşa. Min berär närsä eçep kenä utıram. (Ofitsiantka.) Miña ber şeşä sıra kiter.

Seber bayı. Häyerle bulsın, alaysa, min aşıym äle. Minem aşıysım kilä. (Ofitsiantka.) Miña ber portsiyä sup kiter, tavıktan bulsın, ikençegä ber portsiyä rostbif kiter.

Ofitsiant. Yahşı, yarar. (Kitä.)

İkençe ofitsiant tegelär östälenä ber grafina häm zakuskalar

kiterep kuya.

Fatıyh (zakuskalarnı karap, ofitsiantka). Bu ni?

Ofitsiant. Gömbä.

Fatıyh. Ä monsı?

Ofitsiant. Sevryuga.

Fatıyh. Balıkmı?

Ofitsiant. Äye.

Fatıyh. Ä monsı?

Ofitsiant. Bozau ite.

Fatıyh. Bozau ite?

Ofitsiant. Äye.

Fatıyh. Ansın sezgä kem kiterergä kuştı?

Ofitsiant. Anıñ portsiyäse şulay inde.

Fatıyh. Bez möselman bit, nik sin bezgä andıy närsä kiteräseñ? Bar, tiz alıp kit. Anıñ urınına başka närsä kiter.

Ofitsiant. Başka törle närsä birelmi.

Fatıyh. Birelmäsä, kiräk tügel, alıp kit. Üzeñ aşa.

Ofitsiant alıp kitä.

Fatıyh. Urıs suygan it aşarga bez cädit tügel, ansın änä tege cäditkä birer. Ul aşar, çirkänmäs. (Tökerä.) Tfü, cirängeç, äle yarıy, başka kitkän vakıt bulmadı. Min anıñ bozau iten başına kaplagan bulır idem.

Sadrıy. Bezneñ öçen Maksim traktirı yahşı, anıñ häcäyene bik yahşı keşe. Min, knyaz, möselmannarga yaramıy torgan bernärsä dä totmıym, di. Anda härvakıtta zakuskaga tozlı käbestä, tozlı kıyar, torma, balık — şundıy närsälär genä kiterälär. Şunıñ öçen anda agay-ene tulıp yata.

Fatıyh. Monıñ äle keşesenä oçraganı yuktır. Öyräterlär ide anı.

Eçälär. Ofitsiant tegelär östälenä aş kiterep kuya.

Yauçı. Niçek ciränmiçä aşıysız? Min urıs aşınıñ isen dä yaratmıym.

Seber bayı. Bez öyrängän inde. Bezneñ tora torgan yaklarda at itennän başka möselman suygan it tä tabıp bulmıy.

Yauçı. At ite bik şäp bula ul. Bez anı yaratıp aşıybız. Urıs ite aşau ğadäte bezdä yuk. Agay-enedän ber keşe dä aşamıy. Änä, küräseñ bit, tegelär zakuskaga kitergän itne dä kire cibärdelär. Ul turıda bezneñ agay-ene dinne bik yahşı tota.

Seber bayı. Alar ni dip aşamadılar?

Yauçı. Äytäm iç, bezdä aşamıylar, dip, häram.

Seber bayı. Ä tege grafinadagı närsä häram tügelme?

Yauçı. Häramın häram da inde, ällä niçek urıs ite şikelle tügel. Bändäçelek inde, andıy eşlär genä bula ul. Täübä kılgaç, betär.

Seber bayı. Şäp ikän!

Fatıyh. Mäcles bik şäp bulıp kitte äle. Tagı berne aldırırga kiräk. Bulgan bulgan, berägäyle bulsın. (Zvonok birä, ofitsiant kilä.) Kaya, tagın berne kiter.

Seber bayı. Tegelär bayagı cämgıyät çlennarı tügelme soñ?

Yauçı. Şular, tege ikese bayagı keşelär. Boları da çlennar, baya mäcleskä kilmädelär.

Seber bayı. Mäcleskä kilmäsälär dä, monda kilälär ikän.

Ofitsiant tegelär östälenä tagın berne kiterä. Eçälär.

Yauçı. Kilälär, dip, härvakıt ta kilmilär inde, bügen şulay turı kilgän.

Seber bayı. Baya ädäbiyät kiçäsennän kilgän akçanı häram, digäç, min alarnı bik täqva keşelärder dip belgän idem. Üz turılarına kilgäç, täqvalık ber yakta torıp tora ikän. Sufi sugan söymäs, kürsä, kabıgın da kuymas, di. Ofitsiant rostbifnı kiterep kuya.

Fatıyh (beraz kızgan, bolarga taba borılıp). Ni di cäditeñ? Ni söyli? Bezdä alabiyä kiçäse yasıylar, dime?

Seber bayı. Yasagannı, älbättä, yasıylar, dibez şul.

F a t ı y h. Ä bez yasamıybız, häram, dibez!

Nasıyr. Bez eşläpä dä kimibez, häram, dibez!

Seber bayı. Bik yahşı itäsez. Alay bulgaç, eçmäskä dä kiräk ide. Ul da häramdır bit?

Fatıyh. Ansı, ansı niçeva, anıñ yulın bez üzebez dä beläbez. Dönyanı menä sezneñ şikelle cäditlär harap itep beterälär. Urısça kiyenep, yalanbaş yörep, möselmannı mıskıl itterälär.

Dama yanındagı urıs çıgıp kitä.

Kasıym. Fatıyh, Fatıyh, tukta äle, bäylänüeñne kuy äle. Fatıyh borıla.

Änä tege mätkä buşadı, sin şunı kara. Şäp bit, ä?

F a t ı y h. Ä, buşadımıni? Äydägez äle, eçik äle. Min anı häzer kulga töşeräm.

Seber bayı (aşap beterep). Berär stakan çäy dä eçärgä kiräk. (Ofitsiantka çäy kiterergä kuşa.)

Fatıyh. Min anı häzer kulga töşeräm. Kabinetka kerep utırırbız. (Dama yanına barıp utıra.) Nihäl, barişna, ni eşläp utırasıñ? Äydä bezneñ yanga. Nindi matur, ä? (Bitennän totmakçı bula.)

Dama (urınınnan sikerep torıp). Bu nindi bezobraziye? Ofitsiant!

Ofitsiant (yögerep kilep). Nelzya, knyaz, nelzya. Bar üz urınıña!

Seber bayı yılmaep kölep tora.

Fatıyh. Törtmä, nik mine törtäseñ?

Damanıñ ire kerä, ikençe yaktan da berniçä keşe kerälär. Aralarında yäş yeget tä kürenä.

Dama (elagan tavış belän). Volodya, menä bu tatar mine oskorbit itte. Monda kilep utırdı da, äydä bezneñ yanga, di.

Urıs. Kak ul alay smet itep monda keşe hatını yanına kilä? Ofitsiant, bar, çakır hozyainnı, politsiyä kitersen!

Ofitsiant çıgıp kitä.

Sadrıy. Nu, Fatıyh, bäylänmägez, äydä, kitik.

Urınnarınnan toralar. Kasıym akça çıgarıp östälgä kuya, çıga başlıylar.

Fatıyh. Nigä kurkasız annan ul qadär, ul kem bulgan? Süz äytteräse kilmäsä, hatının monda ir-at arasına alıp kilmäsen. Anıñ monda hatının alıp kilgäne öçen kem vinavat? Min ber dä kurıkmıym!

Nasıyr. Zinhar, yuknı söylämä. Äydä, äydä, kaytabız.

Çıga başlıylar.

Urıs. Ofitsiant! Çıgarma bolarnı, hozyain kilsen!

Fatıyh. Ber dä sinnän kurkıp çıkmıybız, üzebez çıgabız.

Hozyain kilä, artınnan okolodoçnıy belän gorodovoy kürenä.

Altınçı mäcles

Şular uk häm okolodoçnıy belän gorodovoy.

Urıs. Vot menä bu tatar minem hatınga naçar predloceniye yasagan. Menä bolar şahitlar. (Keşelärne kürsätä.)

Fatıyh. Kem belä anı, ällä hatını, ällä tügel? Hatını bulsa, monda irlär yanına alıp kilmäsen. Bez alıp kilmibez bit!

Okolodoçnıy (gorodovoyga). Äydä, alıp kit!

Fatıyh. Kak ul alıp kitä mine, min bit dumavladilis, min bit kupis. Ni imeet prava ul mine alıp kitärgä!

Okolodoçnıy. Nu, nu, küp söylämä, äydä, anda bargaç söylärseñ.

Alıp çıgalar.

Anıñ artınnan Kasıym, Nasıyr häm Sadrıy da bik yuaşlanıp kına çıgıp kitälär.

Cidençe mäcles

Yäş yeget, Seber bayı, yauçı häm ofitsiant.

Yäş yeget (halıkka karap). Şaulamagız, häzer miña tagı beraz imärlek urın çıktı. Ägär beraz bödämäsä, min anı böten şähärgä faş itärmen. (Çıgıp kitä.)

Seber bayı. Şäp ikän eşläregez, mäsäläne bik yahşı häl kılalar! Äydä, bez dä kaytıyk inde.

Toralar.

Kadimnäregez bik şäplär ikän. İ biçaralar, inädän kurkıp, lom yotkan halıklar!

Çıgıp kitälär.

Pärdä.

ÖÇENÇE MANZARA

Klubta.

Klubnıñ ber bülmäse. Öställär, urındıklar tezelgän. Ber poçmakta loto

barabanı kuyılgan. Biş keşe domino uynıy. İke keşe alar yanında

ayak östendä basıp karap tora.

Berençe mäcles

Domino uynauçılar, decurnıy.

Uynauçılarnıñ berse. Yä, çık. Äydä. Min siña bik yahşı maç birdem. Yasa altı da altı.

İkençese. Yuk äle, altı da altılar alar öşkergän äle. Menä min, bolay itep, ber dä ber genä yasap torıym äle. (Ber şakmak kuya.) Nihäl, şäp buldımı? Şulay itälär anı. Bik tämle bulır äle ul.

Öçençese. Kaydan kilep utırdım sineñ kul astıña, äydä, Äpteräy, kuy!

Dürtençese. Äydä, şul köyençä genä, min dubletın gına kuyam.

Bişençese. Kaplamadıgız şul berlene, menä häzer ala inde ul, sin ber dä yöri belmiseñ!

Berençese. Yuk äle, torsın, anıñ cidençese menä monda äle. (Kuya.) Kaya, kiteregez äle akçalarıgıznı! Ha, ha, ha! Ni eşlätte? Sigezençesen kulıña totıp kaldıñmı? Şulay itterälär anı! Kaya, kiteregez akçalarıgıznı, kiter, kiter!

İkençese. Ölgererseñ äle, ul qadär aşıgıp kaya barasıñ? (Şakmaklar ala.)

Dürtençese. Saylama, saylama, alay itterep saylagaç, härkem dä otar.

Öçençese. Monda miña dürt dublet kilgän. Alay itep uynagaç, uyın bulamıni inde ul, kiter monda şakmaklarıñnı. (Şakmaklarnı tartıp ala.)

İkençese. Kit annan, keşe aldınnan ni eşkä şakmakların tartıp alasıñ?

Dürtençese. Kiter, öläşep biräbez.

Çittän karap toruçınıñ berse. Şulay kiräk, şulay, pravilo buyınça öläşergä tiyeş!

İkençese. Monda pravilo kötep torsañ, avızıñnı açıp kalırsıñ!

Dürtençese. Kara äle häyersezne, cıyın altılıknı ber kulga cıyıp betergän.

İkençese. Kulıñnan kilsä, sin dä cıy, min siña ber süz dä äytmim.

Dürtençese. Min sineñ şikelle şuler tügel. Sin genä ul hämmä şakmaklarnı bilgeläp betergän.

Öçençese. Yä, öläşsäñ öläş inde, närsägä vakıt äräm itep utırasıñ?

Berençese. Kaya, sin miña akçanı birmädeñ iç! Äle monda akçagız kim, kaysılarıgız birmägän?

Öçençese. Min başta uk birdem, änä ul un tiyenlek min birgän akça.

Dürtençese (öläşä-öläşä). Min dä başta uk birdem, un tiyen birep, biş tiyen kaytarıp aldım.

Berençese (ikençegä). Alay bulgaç, sin äle monda birmägän.

İkençese. Närsä? Min siña baya uk äyttem iç, un tiyeneñ mindä bulır, dip.

Berençese. Yuk, ul alay yaramıy. Dingi na kon. Monda härkem dä sineñ şikelle akça ottırıp utıra.

Bişençese. Ul härvakıtta şulay. Vakıtında alıp kalmasañ, eçennän tına da kala.

Öçençese. Yägez inde, zinhar, tizräk bulıgız, närsä vakıtnı uzdırasız? Kemgä çıgarga?

Berençese. Hut menä moña, iñ äüväl akça tüläsen dä, annan arı çıgar!

İşektän decur kerep, karap tora.

İkençese. İseñ kitkän ikän şul un tiyen akçaña, mä, al, bu qadär yılak bulırsız ikän!

Decurnıy. Äfändelär, zinhar, beraz keşe tösleräk kılansagız la. Ber-beregez belän kıçkırışıp, klubta tavış çıgarmagız.

Dürtençese. Sin decurnıy keşe, sin kararga kiräk! Sezne bit şunıñ öçen starşina itep monda saylap kuygan.

Berençese. Bu da bit starşina. Starşina bula torıp, üze pravilonı bozıp utıra.

Öçençese. İşetegez, bu yulı öläşkän bulıp, cıyın dubletnı miña tutırgansız!

İkençese. Ber dä şaulama, menä häzer min sineñ ber dubletıña biräm. Mindä menä monda çıgarga ber dublet ta yuk, mägez, sezgä altı da öç!

Öçençese. Menä, menä ansına rähmät, çuyın yulı kitte.

Yä, yasa sin öç tä öç!

Berençese. Öç tä öç yasarga aña yırak äle.

Dürtençese. Kara äle, vallahi, ber rätle närsä kilmägän. Äydä, kuyıgız,min — pas!

Seber bayı belän yauçı kerep, karap toralar.

İkençe mäcles

Şular uk häm Seber bayı belän yauçı.

Bişençese. Tukta_äle, alay bulsa, min bik kızık itim äle, öç tä öçne kuyıym! Yä, kapla!

Berençese. Bik şäp itteñ, mindä altılıdan küp närsä yuk ide. Mä, rähätlänegez, altı da buş!

İkençese. Sizdek eşeñne, sin buşlıga uynıysıñ ikän! Tora tor äle! Menä ul öç tä öç bulıp torsın äle. Kuy, äydä!

Öçençese. Yuk mindä, äydä, kuy!

Dürtençese. Çın häyersezlär ikän, kara äle, vallahi, biş şakmaktan berne dä kuya almıyça utıram. Kaplagız, zinhar, şunıñ öçlesen, ul öçlegä uynıy.

İkençese. Şulaymı, uynıym, saylap ala, digän ideñ, nik kuymadıñ?

Dürtençese. Kuyarmın äle, ber dä käperäymä, öçläreñ belän ällä kaya bara almassıñ!

İkençese. Bargannı karap torırsıñ. Niçek itep kenä barırmın!

Bişençese. Mägez, ber başın min eçtem. Mägez, öç tä dürt!

Berençese. Maladis ul eşeñä! Minem dürtle dublet kitte.

Dürtençese (ikençegä). Nihäl, ni eşlättelär? Açasıñmı öçlekne?

İkençese. Ber dä açmıy torsın äle. Mindä annan başkaları citärlek äle! Mägez, dürt tä altı!

Dürtençese. Çın häyersez ikänseñ! Yabıgız tizräk şunıñ öçlesen!

Öçençese. Şulay itikmeni? Mägez, alaysa, altı da biş bulsın.

Dürtençese. Menä monsı yaradı, yägez äle, menä sezgä min biş tä bişle dubletnı kuyıp cibärim äle!

Bişençese. Şulay ittegezmeni, tukta äle, alay bulsa, min tagı altı da altı yasap cibärim äle. Yä, kaplagız!

Berençese. Min — pas! Altılı tämle bulır äle ul.

İkençese. Yuk, min dä pas!

Dürtençese. Ä, şulaymı, nihäl, pas buldıñmı? Sineñ şikellelärne şulay itälär anı! Öç tä öç yasap, bik kabarınıp utırgan ideñ!

Öçençese. Min dä pas!

Dürtençese. İkese dä monıñ üzendäder inde ul.

Berençese. Bulsa, närsä karap utırasıñ inde? Yä, al inde!

Bişençese. Uynamagız, yegetlär. İke başı da mindä, kaya, kiteregez akçalarıgıznı!

İkençese urınınnan torıp kitä.

Bişençese. Kaya barasıñ, akçañnı tüläp kit!

İkençese. Min uynamıym.

Bişençese. Uynamasañ uynamassıñ. Monda akçañnı tüläp kit äle!

Decurnıy. Äfändem, alay yaramıy, akçagıznı tüläp kitegez!

İkençese. Kit annan, akçam yuk! (Çıgıp kitä.)

Dürtençese. Uyınga kertergä kiräk tügel anı, härkönne ul şulay, ottırdı isä, akçasın tülämiçä çıga da kitä.

Öçençese. Ber dä kileşä torgan eş tügel inde.

Dürtençese. Citmäsä, tagı üze starşina! Starşinalarıbız äüväle üzläre tärtip belmilär.

Öçençese. Tärtip belmägän keşene sezgä saylarga da tiyeş tügel.

Berençese. Saylamıyça, kemne saylıysıñ? Ber keşe dä saylanmıy. Akçasızga kemneñ hezmät itäse kilä?

Seber bayı (yauçıga). Sezneñ bar närsägez dä kızık ikän. Cämgıyategezgä barsañ, anda talaş, klubıgızga kilsäñ, anda kıçkırış, restorannarga kersäñ, anda cäncal! Ällä sez şähäregezdä talaş, kıçkırış, cäncal belän genä tamak tuydırasızmı?

Yauçı. Yuk la, alay uk tügel lä, sez genä äle, ällä niçek, şundıy vakıtlarga turı kiläsez.

Dürtençese. Äydä, öläşegez, dürtäü genä uynıybız.

Decurnıy. Yuk, äfändelär, säğategez tuldı inde, uynarga vakıt bette.

Dürtençese. Tulsa, ikençe säğatkä alırbız.

Decurnıy. Yuk, häzer loto başlana.

Berençese. Kaya, kem belän başlıysız? Lotoga monda keşe yuk iç äle.

Decurnıy. Tege yakta keşe küp, häzer kerälär. (İkençe bülmägä çıgıp.) Kara, kem, zvonok biregez, loto sata başlagız.

İkençe yakta zvonok tavışı işetelä. Bülmägä halık kerä başlıy. Kaysı kayda, urınnar alıp, utıra başlıylar.

Öçençe mäcles

Şular uk häm loto uynauçı halık.

Loto äyländerüçe (kıçkıra). Äfändelär, loto başlana.

Seber bayı (yauçıga). Närsä atu başlana?

Yauçı. Yuk, bernärsä dä atu başlanmıy, loto digän uyın başlana.

Zalda tavış kütärelä, härkaysı ber-berse belän söyläşep, şaulaşa başlıylar. Karta satıp alalar.

Küzlekle ber k yı ş yı. Garif, Garif, kara äle, sin miña ikese dä ber töslene birgänseñ, kaya, bersen almaştırıp bir.

Çittän tavışlar. Yuk, yuk, almaştırış yuk, birmägez, birmä!

Seber bayı. Sezneñ monda tavış ber dä artelnıy munçadan kim tügel ikän!

Decurnıy (Seber bayı yanına kilep). Äfändem, sez, ahrı, mondagı keşe tügelsezder?

Seber bayı. Yuk, äfändem, mondagı tügel, çitneke. Şähäregezgä ber eş belän genä kilgän idem dä, klubıgıznı da karap çıgıym dip kerdem. Äle şunı äytep toradır idem, monda sezneñ hiç kiräkmägängä bik şaulaşalar ikän.

Tavış haman dävam itä.

Decurnıy. Şulayrak şul, nihäl itmäk kiräk? Äle klublar bezneñ arada yañarak ber eş. Halık iyälänep citmägän, tavışlanudan tıysañ, annan arı klubnı bötenläy taşlap, kilmäs bulalar. Şuña kürä ihtıyarlı-ihtıyarsız tüzelä inde. Rähim itegez, utırıp karap torıgız, äle muzıka başlanırga şaktıy vakıt bar.

Seber bayı, yauçı urındıklarga utıralar.

Serıy kiyemle (bülmäneñ ikençe başında utırgan ber keşegä kartasın kürsätep). Kärim, Kärim, miña tege kiçäge balşuynı algan karta çıkkan.

Poçmakta utırgan keşe. Şaulama inde, alaysa, alabız, billähi, alabız!

Kara kiyemle berse. Garif, sindä 17 le barmı?

Garif. Yuk.

Kara kiyemle. Mindä 17 le ikäü. Mindä ike bişle, ike uncidele, ike utız altılı, ike kırık tugızlı bar.

Garif. Zarar yuk. Alar çıga torgan tsifrlar.

Loto äyländerüçe (zvonok şaltıratıp). Satılgan — yegerme sigez karta, cide sum. Citmeş tiyen klubka. Malıy — altmış, balşuy — ber sum yegerme biş tiyen.

Halıktan beräü. Ni eşläp alay?

Loto äyländerüçe. Balşuyga biş tiyen artık.

Halıktan beräü. Yarıy, bolgat.

Loto äyländerüçe. Berençe uyın. Pervıy 49.

Serıy kiyemle. Mindä yuk.

Garif. Şaulamagız! Niçek diseñ?

Halıktan beräü.61.

Kara kiyemle. Şaulamagız äle!

Poçmaktagı keşe. Tişe!

Loto äyländerüçe (zvonok birä). 49, 36

Garif. Kapla, Cäläli, 36 nı, äyttem, ul bit çıga, dip!

Halıktan beräü. Şaulamagız inde! .

Lotoçı. 3!

Kara kiyemle. Garif, tirni buldı!

Lotoçı. 23, 14,59!

Kara kiyemle. Kırık tugız, digen!

Lotoçı. 16!

Kara kiyemle. Ah!

Lotoçı. 42, 43! ;

Halıktan beräü. Sana şulay, kırık dürt, digen!

Lotoçı. 39!

Kara kiyemle. Garif, mindä fatir buldı.

Lotoçı. 34!

Kara kiyemle. Biş.

Lotoçı. 4!

Kara kiyemle. Biş!

Garif. Mindä fatir bar!

Kara kiyemle. Balşuydamı?

Halıktan beräü. Bolgat!

Lotoçı. 6!

Beräü. Gotova!

Poçmakta utıruçı. Närsä?

Kara kiyemle. Kahär sukkan ikän! (Kartasın kütärep bärä.) Bişle fatir ni gomerdän birle tordı bit!

Halıktan beräü. Minem dä altmışlı fatir yandı.

İkençe berse. Strahavayt itälär anı, ul vakıtta yanmas ide.

Lotoçı (tulgan kartanı kilep alıp). Malıy. (Baraban yanına barıp.) 6, 14, 23, 36, 42 — döres.

Garif. Şaulama, malıy gına kitte äle, balşuynı bez alabız!

Poçmakta utırgan keşe, urınınnan torıp, ikençe poçmakka barıp, idängä

utıra.

Serıy kiyemle. Kärim, ni eşliseñ anda?

Kärim. Tege urın bik bähetsez ikän. Barı ikene genä yabıp kaldım.

Garif. Anda barıp utırgançı, sin menä monda, östäl astına kerep utır!

Kärim. Utırırmın şul, anda sineñ eşeñ bulmasın!

Lotoçı (zvonok birep). İkençe uyın, malıy — altmış tiyen, balşuy — ber sum tuksan tiyen.

Halıktan beräü. Tıñlagız, cämäğat, yaña köyne äytä!

Lotoçı. 60!

Serıy kiyemle. Äyt şunı!

Garif. Baya miña kiräk ide ul. Baya altmışlı fatirım yandı.

Lotoçı. 51.

Beräü. Üzeñä bulsın.

Lotoçı. 17!

Kärim. Üktäbris!

Garif. Bolgat!

Kärim. Bolgatma, bolgatma, harap itäseñ, häzer mindä fatir bula!

Lotoçı. 9!

Kärim. Menä monsı yarıy!

Halıktan beräü. Närsä sin anda lıgırdap yatasıñ!

Lotoçı. 13!

Beräü. Yahşılap bolgat äle, gel bayagılarnı äytäseñ.

Lotoçı. 29!

Beräü. Menä şulay. Tagı 32 ne äyt!

Lotoçı. 40!

Beräü. Ä, menä monsı yaramadı!

Garif. Şaulamagız inde, zinhar, ällä monda bazar dip beldegezme?

Lotoçı. 48!

Kärim. Bula, bula!

Lotoçı. 33!

Kärim. Ay! 32 disä...

Lotoçı. 32. .

Kärim. Hap! Fatir buldı!

Lotoçı. 12!

Kärim. Ehem! (Urınınnan sikerep torıp, baraban yanına bara.)

Kärim. Hay!

Lotoçı. 4!

İke cirdän tavış. Buldı, gotova!

Halık şaularga totına.

Garif. Äyttem bit, alabız, dip!

Kara kiyemle. Balşuymı?

Garif. Yuk, malıy. Äy, malay!

Kärim. Kahär ikän, şunda öç, dip äytmäde bit, balşuy buladır ide!

Halıktan beräü. Niçäle diseñ?

Kärim. Öçle lä!

Beräü. Öçle bulsa, ikäü urtaklıydır idek.

Garif. Äyttem bit min siña, östäl astına kerep utır, dip, çıgar ide. Malay! Kaya, miña ber stakan çäy, ike sumsa kiter äle.

Kärim. Tıgınıgız inde bezneñ akçaga!

Lotoçı. İke malıy —4, 12,29,33,40,4, 13,29,33,48 — döres. (Akçalar kiterep birä.) Öçençe uyın, malıy — altmış, balşuy — ike sum ille biş tiyen.

Garif. Menä bu yulı balşuynı alırga rasçet bar.

Lotoçı. 52!

Beräü. Tukta äle, min kartalarnı rätlämägän, niçä?

Lotoçı. 52,45, 15!

Kärim. Bolgat!

Lotoçı. 10,8,6, 1!

Kärim. Bolgat!

Lotoçı. 31!

Beräü. Stop!

Kärim. Äbäü.

Garif. Nihäl, bolgattımı?

Kärim. Bigräk tiz. Barı unike genä şakmak çıkkan.

Garif. Berkönne tege klubta barı altı gına çıktı. Beräü balşuynı aldı.

Kärim. Anda çıga. Min dä äle bügen, monnan çıkkaç, anda baram. İçmasam, anda barıp ottırsañ da stuyıt. Min berkön, anda yegerme dürt täñkä balşuy aldım.

Lotoçı. Balşuy! 1, 15, 20, 31, 45, 52! Rähim itegez!

Beräü. Mä siña biş tiyen çäylek!

Lotoçı. Kit annan, balşuy alıp ta biş tiyen genä birergä.

Kärim. Sin miña balşuynı çıgar, billähi, min un tiyen biräm.

Garif. Min 15 tiyen!

Serıy kiyemle. Min yegerme tiyen!

Halıktan beräü. Kem arttıra, yukmı tagı arttıruçı?

Lotoçı. Dürtençe uyın, malıy — altmış, balşuy — ber sum yegerme biş tiyen.

Kara kiyemle. Häzer uyınnıñ täme kitte inde.

Lotoçı. 6,12,9, 7,3,2!

Kärim. Bigräk vaktan turıy başladıñ!

Lotoçı. 1!

Kara kiyemle. Menä tagı siña, başkalarnı yaratmasañ.

Serıy kiyemle. Berlelärneñ barın da äytep beterä inde!

Lotoçı. 60!

Kärim. Uhu! Srazı yugarı menep kitte!

Halıktan beräü. Tişe!

Lotoçı. 30,43, 14,21,31,40!

Kärim. Bol! Bolgat.

Kara kiyemle. Närsä keşene kurkıtıp utırasıñ?

Lotoçı. 39!

Hatın-kız tavışı belän beräü. Davolne!

Garif. Yaña 50 tiyen!

Lotoçı. 2 ,14, 21, 39, 43! Malıy. (Akçanı birä.) Aktık uyın, azı sanalmıy. 28,3,16, 5,9,29, 39,43,4,12!

Kara kiyemle. Şul unike haman çıga! Lotoçı. 50,45, 54, 17,6, 11! Beräü. Stop! Kärim. Kahär ikän, tagı şul aldı!

Halık şaularga totına.

Serıy kiyemle. Nigä ul qadär katı kıçkırasıñ, ällä işetmäslär dip beläseñme? Bigräk bizabrazi kılanasıñ!

Beräü. Üzeñä çıkmaganga açuıñ kilämeni, üzeñä çıksa, üzeñ dä kıçkırır ideñ äle!

İşektän ber dama kilep kerä. Halık hämmäse kinättän tuktap, hämmäse dä şıp bulalar, härkaysı damanı kararga başlıylar.

Seber bayı (decurnıy yanına barıp). Serläregez mäğlüm buldı. Sezneñ tavışıgıznı tuktatırga ber hatın keşe bulsa citä ikän.

Dama çıgıp kitä. Halık yänä şaularga totına. Monda tagı monnan başka berär eş bulamı?

Decurnıy. Rähim itegez. Menä häzer muzıka başlana.

İkençe yakta zvonok bula. Halık çıgıp kitä.

Seber bayı. Annan soñ?

Decurnıy. Annan soñ tagı loto uynala.

Seber bayı. Annan soñ, annan soñ, yänä muzıka, yänä loto. Başka yuk?

Decurnıy. Domino uynala.

Seber bayı. Başka yuk? Decurnıy. Yuk.

İkençe yakta muzıka uynıy.

Seber bayı. Äydä, alaysa, kittek muzıka tıñlarga! Loto, domino, muzıka! Şul öç närsäne bergä kuşkaç, bula di klub.

Çıgıp kitälär.

Pärdä.

DÜRTENÇE MANZARA

Bazar çatı. Halıktan karaganda uñ häm sul yakta şkaflar. Karşıda kibetlär. Şkaf allarında eşsez halıklar cıyılıp toralar. Bazardan halıklar uzgalap yörilär. Uñ yaktagı şkafta berniçä käläpüşlär, şeşälär, tasmalar vä başka vak-töyäk galantereya tartmaları kürenä.

Berençe mäcles

Şkafçı, möritlär, halık, soñra käläpüşçe kız.

Şkafçı (üzeneñ aldına cıyılgan möritlärgä). Bik yahşı itkännär, bik yahşı. Min alarga rähmät äyttem. Bu eşegezneñ äceren, Alla boyırsa, kıyamättä kürersez, didem. Alarnıñ häram akçaların alıp, cämgıyätne mordar yasarga yaramıy, didem. Ädäbiyät kiçäse, imeş! Anda avız kütärep cırlıylar, di, söylilär, di. Cıyın kızıl avızlar çıgıp skripka, garmon uynıylar, di, koçaklaşıp biilär, di. Ul nindi ädäbiyät kiçäse bulsın? Anda nindi ädäp bulsın? Ul ädäpsezlek kiçäse ul! Kem dä kem möselmança itep, menä şunıñ şikelle kızıl töymäle kazakilar kisä, başına ak bürek kisä, mıyıgın sönnätçä itep kırkıp yörtsä, çalbar balagın ozın itep yörtmäsä, çäçen aldırsa, öyendä idängä tezlänep kıyblaga karşı utırıp aşasa, häzrätlär aldında tez çügep kenä utırsa, yörgän çagında aldına gına karap yörsä, mullalardan alga çıgıp süz söylämäsä, menä şul keşe çın ädäple keşe bulır.

Halık. Döres äytäseñ, mulla Ähmätcan, döres!

Şkafçı. Ul cäditlär barısı da kafirlär alar, barısı da cähännämleklär alar!

Halık. Rähmät, rähmät!

Şkafçı. Alarnıñ kannarı häläl, malları ganimät, hatınnarı talak!

Beräü. Şulay ukmıni, mulla Ähmätcan? Ansın sez belmi äytmi torgansızdır?

Şkafçı (prilavkaga ayakların bökläp menep utırıp) . Alarnıñ hiçberseneñ nikahları döres tügel. Alar dinne mıskıl itep kıska kiyemnär kiyep, ayaklarına şiblit, başlarına kartus kiyep, çäçlären, mıyıkların citkerep, kullarına ällä nindi şaytan mögeze şikelle tayaklar totıp, ak yakalar kuyıp, korsakların kiyerep yörilär.

Möritlärdän berse. Alarnıñ muyınnarına kigännäre näğlät kamıtı inde ul, näğlät kamıtı!

Ber sala keşese tämäke tartıp uzıp bara.

Şkafçı (akırıp). Hay, näğlät, taşla tämäkeñne, taşla!

Sala keşese iltifat itmiçä uzıp bara. Şkafçı urınınnan sikerep töşep.

Taşla, dim, näğlät, taşla! Hi, oyatsız! (Yögerep barıp, avızınnan tämäkesen tartıp alıp, ayak astına salıp taptap.) Niçek itep şulkadär möselmannar aldında, bazar urtasında, tämäke tartıp barasıñ? (Urınına kilep yañadan ayagın bökläp utıra.)

Sala keşese aptırap karap tora da kulın seltäp kitä.

Möritlär. Menä monsı öçen rähmät, yahşı itteñ.

Şkafçı. Şäriğat ämere mäğruf, nähi ganilmönkär kılırga boyırgan. Äle yarıy taşladı. Taşlamasa, min anıñ yañagına da menep töşkän bulır idem.

Ber mörit. Şulay şul, nik monda möselmannarnı mäshärä kılıp bara! Äydä, İbrahim, çäygä keräbez, sin dä keräseñme?

Şkafçı. Barıgız, bar, ike dä öçne äytä torıgız, min häzer kerep citäm.

Ber keşe (şkaf yanına kilep). Äfände, miña ber yartı dyucina ak yaka kiräk ide.

Şkafçı (bik korı gına). Yuk!

Ber keşe. Min mondagı tügel idem, kaydan tabarga mömkin bulır ikän?

Şkafçı. Kit annan, kit, kit, kit! Min näğlät kamıtı belän satu itmim!

Keşe. Nik, ul näğlät kamıtımıni?

Şkafçı. Kit, dim, kit, kit! Käsäfäteñ yogar, kit! Sezneñ şikelle dinsezlär belän söyläşäsem dä kilmi!

Keşe. Sez mine ni öçen mäshärä kılasız? Min niçek dinsez?

Şkafçı. Cädit sin, cädit! Ayagıña kara! Hi, hi, hi!

Keşe. Sineñ bar eşeñ, ahrı, şul, keşegä köfer piçäte basıp utıru gına bulırga kiräk. Äytälär ide anı, sezneñ bazar çatında da köfer poçmagı digän cir bar, dip. Şuşı ikän inde, yarıy, kürdek. (Kitä.)

Şkafçı. Avızı tıgıldımı malayıñnıñ? Hi, hi, hi!

Möritlär. Rähmät, mulla Ähmätcan, rähmät, şulay kiräk.

Şkafçı. Kahär töşkän cädit! Ak yaka, dip sorap yata bit! Birermen min ak yakalarıgıznı! Üzegez belän bergä ak yakalarıgıznı cähännämgä salıp yandırırmın!

Ber kız (ber törgäk käläpüş kiterep). Abzıy, käläpüş almıysıñmı?

Şkafçı. Kızıy üze bik çibär ikän! Kaya, kiter äle, karap karıyk. (Käläpüşlärne karap.) Monı üzegez eşlädegezme?

Kız. Äye.

Şkafçı. Apañ barmı?

Kız. İä, alasıñmı?

Şkafçı. Apañ barmı? Apañ bulsa, alam. Apañ maturmı?

Kız. Yä inde, şayarma, alsañ al, almasañ, bir käläpüşlärne.

Ber mörit. Apası da moña ohşasa, çibär bulır!

Şkafçı. Apañ bulsa, apaña äyt, käläpüşlären almıym, üze matur bulsa, keçe hatınlıkka alam, dip äytte, digen!

Kız. Kiter inde! (Käläpüşlärne tartıp ala.) Lıgırdap utırasız şunda, çübek çäynäp! Käläpüş alırga äle sineñ akçañ yuk! (Kitä.)

Möritlär. Ha, ha, ha, ha! Ni eşlätte kızıy?

Ber mörit. Üsep citkäç, bu äle ällä nindi atçaynıy kız bulır!

Şkafçı. Bezneñ uramdagı Ğalim kızı ul, ataları ülgäç, käläpüş eşli başladılar. Tutası bik nägız närsä anıñ. Kükräkläre menä bolay!

Ber mörit. Monsı da yaman bulmas. Ber-ike yıldan taza gına hayvan bulır. Häzerdän ük kükräkläre kalka başlagan!

İke şäkert kıska kiyemnärdän uzıp baralar.

Şkafçı. Şifırt, şifırt! İtäkläregezgä abınıp yıgılmagız! Hi, kümer karakları!

Şäkertlär. Lıgırdama, çuhur! (Kitälär.)

Möritlär. Ha, ha, ha! Alay da üzeñ ber dä teşlämiçä uzdırmıysıñ!

Ber mörit. Mulla Ähmätcan ul barsın da buldıra.

Halık ber taraftan yögerä başlıy.

Şkafçı. Närsä bar anda? Närsägä yögerälär?

Möritlär aşıgıp kitälär. Şkafçı da şkafına arkılı ber tayak kuyıp kitä. Berazdan ikençe şkaf yanına keşelär cıyıla.

İkençe mäcles

Yuan keşe, neçkä keşe, sarı sakal.

Yuan keşe (şkaf yanına söyälep). İşettegezme, yaña häbär, äle menä çäy yanında ukıdılar?

Neçkä keşe. Nindi häbär?

Yuan. Çalma Afstraliyäne Makiduniyädän kuıp çıgargan ikän.

Sarı sakal. Anı inde ber könnärdä ük ukıdılar. Aftraliyä, disezme, närsä disez äle, ber kön eçendä şunıñ citmeş meñ soldatın kırgannar, di.

Neçkä. Döres süz buldı mikän, çalmaga ägelçän pumukka küp saldat cibärgän ikän, digännär ide.

Yuan. Yuk süz! Ägelçän nişläp saldat birsen? Çalmanıñ anıñ üz saldatları da niçä millionlap bar bit!

Sarı sakal. Çalmanıñ anıñ koralları da bik şäp, di. Alarda menä şuşılay beläkkä kiyä torgan ber törle mıltık bar, di, ber minut eçendä ike yöz tapkır ata, di. Hiçkem karşı kilä almıy, di.

Yuan. Alarga karşı tora ala torgan keşe bu zamanda ber dä yuk inde. Alarnıñ tupları da bik yıraktan ala, di.

Sarı sakal. Alar bit, ber yılnı, griklärne dä ni eşlättelär! Griklärneñ Fisaliyä digän zur ber kripeçläre bar ikän. Niçä millionnarga töşerep salgannar ikän. Yäğrupa şul vakıtta äytkän ide: «Bu kripeçne altı yıl sugışsalar da ala almaslar», — dip. Çalmalar şunı ber kön eçendä aldılar.

Yuan. Çalmaga karşı aña keşe çıdıy almıy inde. Bismark äytkän di: «Ägär dä un yıl eçendä Turtsiyäne bülep almasagız, annan soñ puznı bulır», — dip äytkän, di.

Neçkä. Äle berkön ägelçännärgä karşı afgannar sugış açkannar, imeş, digännär ide. Bu arada ber dä ul turıda häbärlär kürenmi.

Yuan. Yuk süzder ul. Afgan häzer ük sugışmas, äle ul berniçä yıl häzerläner dä, annan soñ ägelçännärgä karşı çıgar. Afgan hanı inde ul bik küptän birle, hindne almıyça tuktamıym, dip äytä, di. Afgannar alar bik sugışçı halık. Ber totınsalar, ägelçänneñ eşen kitermiçä, ber dä tuktamaslar.

Neçkä. Äle soñ Yapun ni eşli, Yapun?

Yuan. Yapunnıñ eşe şäp anıñ. Yapunnıñ patşası Mikadu möselmanlıkka çıgarga yul ezli ikän, di. Ägär dä çalma riza bulsa, min böten gasudarstvam belän möselmanlıkka çıgar idem, dip äytä ikän, di.

Sarı sakal. Yapun patşası inde ul üze küptän möselmanlıkka çıkkan, di. Barı tik äle halkın möselman itä almaganga gına aptırıy, di.

Neçkä. Yuk süzlär. Patşası üze möselman bulgaç, anıñ halkın möselman itärgä köçe citmäs idemeni?

Yuan. Yuk, tora tor äle, alay bik tiz genä bulmıy ul. Halık ul prikazçik tügel. Bu zamanda inde prikazçikka da tiz genä süz tıñlatıp bulmıy. Äle menä prikazçiklar, kibetlär irtä belän säğat sigezdä açılsın da, kiç belän säğat cidedä yabılsın, dip yörilär. Atnasına ber kön kibet yabılu gına citmägän, anıñ östenä sin tagı kibetne dä irtä yap. Häzer inde baylar huca tügel, prikazçiklar huca. Äüvälge zamannarda bez salkın kibettä irtä belän säğat biştän başlap kara töngä qadär satu itäder idek, alay da bayga tiz genä yarap bulmıydır ide.

Sarı sakal. Alar şul häzer klubka barıp gulyayt itärgä öyrändelär inde. Töne buyına klubta utıralar da, annan arı kön buyına añgı-miñge kilep yörilär.

Neçkä. Gubernatorga äytep, alarnıñ klubların yaptırırga kiräk ide.

Yuan. Bik küp yörep karadık inde. Bulmıy, di. Äle menä bu kön ällä nindi kämit yasıylar ikän. Anı yasatmaska kiräk, dip, pristefkä bargan idek, anda zakunga karşı kilä torgan bernärsä dä bulmagaç, bez tıya almıybız, dide. Ul bit bezneñ şäriğattä döres tügel, digän idek, döres bulmasa, barmassız, di.

Sarı sakal. Karga karganıñ küzen çıgarmas, di. Alar inde aña şatlanalar gına.

Öçençe mäcles

Şular uk häm şkafçı, möritlär, soñra şkolnik, mucik, Seber bayı, yauçı, keşe vä halık.

Şkafçı (kilep ayagın bökläp utıra. Anıñ artınnan möritlär dä kilälär). Bik yahşı ittelär. Etneñ bäddogası töşsä, böten keşe hälaq bulıp betär ide.

Ber mörit. Bervakıtnı şulay İstanbulda ber soltan uramdagı etlärne cıyarga kuşkan. Şähärdäge bar etlärne cıyıp ber atauga iltep taşlagannar. Şunnan soñ, etlärneñ küz yäşläre töşep, şähärdä halık kırıla başlagan. Bik katı açlık bulgan. Şunnan soñ soltan, täübä itep, etlärne kire kaytargan. Avıru da betkän.

Şkafçı. Etlärne ber dä birergä yaramıy. Min härvakıtta, et totuçılar kilsä, etlärne kaçıram. Et ütersäñ, anıñ afäte bik zur bula.

Tege şkaf aldındagı keşelär dä cıyılalar.

Yuan. Nihäl, anda närsä bar ide? Halık ni eşkä cıyılgan?

Şkafçı. Et üterüçelär kilgännär. Kümäççe Galävineñ eten totıp alıp kitälär digändä genä, köçkä genä sızgırıp kotıldırıp kaldık. Et üterüçelärneñ bötenläy açuları kabardı.

Ber mörit. Kabarmıy ni, alar bit akçanı et başınnan alalar. Mulla Ähmätcan, sin sızgırıp bik yahşı itteñ. Ahirättä anıñ öçen siña zur äcer bulır.

İke şkolnik uzıp bara.

Şkafçı (isnäştergäläp). Fu, kolak ise çıga! Mäskäü yana!

Yuan. Nihäl, yegetlär, cilän kısmıymı?

Şkolnik. Ne lay, sobaka. (Kerep kitälär.)

Şkafçı. Menä şular inde böten dönyanı karaltıp beterüçelär, dinsezlär. Bolarnıñ kırıgına ber iman da yuk inde!

Ber yaktan ber mucik ber tire kütärep kilä. Anıñ karşısına ikençe yaktan biş-altı keşe yögerep kilep, hämmäse dä tiregä yabışalar.

Berse. Niçä tiyen? Mucik. Ber sum utız tiyen.

Berse. Başıña kapla, äydägez, äydä, satarga kitermägän ul!

Kitä başlıylar. Ber çittä Seber bayı belän yauçı kilep çıgıp

karap toralar.

Mucik. Soñ, küpme biräsez?

Berse. Citmeş tiyen!

Mucik. Yuk, alay yaramıy.

Berse. Nu, citmeş biş tiyen.

Mucik. Ber sum un tiyen.

İkençese. Äydägez, äydä!

Berse. Siksän tiyen! Nu, tuksan tiyen!

Mucik kitä. Mucik. Biregez akçagıznı.

Berse akça çıgarıp birä. Tirene alalar da kerep kitälär.

Seber bayı. Alar ni eşlilär?

Yauçı. Tire alalar.

Seber bayı. Niçä meñ tire?

Yauçı. Yuk, ber genä.

Seber bayı. Nigä soñ ber tiregä ul qadär cıyılgannar.

Yauçı. Bezdä şulay inde: berse ala da, kalgannarı faydanı büleşälär.

Seber bayı. Şäp ikän! (Şkafnı kürsätep.) Ä monda halık ni eşkä cıyılgan? Ällä bu sezneñ bircagızmı?

Yauçı. Yuk, birca tügel, bu bezneñ şähärneñ mogtäbär keşeläre cıyıla torgan cir.

Seber bayı. Anda soñ alar ni eşlilär?

Yauçı. Anda törle süzlär bula.

Seber bayı. Äydä, alaysa, bez dä barıp tıñlap torıyk äle. Berär faydalı süz işeterbez.

Kitälär.

Seber bayı. Ässälamegaläykem!

Şkafçı. Väğaläykemässälam... sälamen dä, sezgä ni kiräk? Ägär ak yaka kiräk bulsa, mindä yuk, yörmägez!

Möritlär. Ha, ha, ha, ha! :.

Seber bayı. Nik alay disez?

Şkafçı. Çülmäkneñ tışınnan bilgele. Cädit ikänegez ällä kaydan kürenep tora!

Seber bayı. Cädit bulgaç yaramıymıni? Sez cäditlärgä äyber satmıysızmıni?

Şkafçı. Kit annan! Kit, kit, kit! Bez andıy paganıy mallar belän satu itmibez.

Seber bayı. Häyerle bulsın! (Kitä. Yauçıga.) Sezneñ mogtäbär keşeläregez şularmıni inde?

Yauçı. Şularmıni dip, bolar gına tügel inde, äle monda barısı da cıyılıp citmägän.

Seber bayı. Sezneñ monda böten dönyaga iseme cäyelgän «Köfer poçmagı» digän çatıgız kayda? Kilgän köye ul çatıgıznı da kürep kitik inde.

Yauçı. Köfer poçmagı?

Seber bayı. Äye, uzgan-barganga et şikelle örep kala torgan ber poçmak bar, dilär ide.

Yauçı. Belmim, ul kaysı bulır ikän tagı? Anı inde cäditlär äytä torgannardır?

Seber bayı. Döres, ukıganrak yäşlär avızınnan işetkän idem.

Yauçı. Alay bulsa, şul çatnı äytä torgannardır inde, monda başka andıy çat yuk.

Seber bayı. Alay bulsa, beraz sabır it äle, şunda, kayda bulsa da, süzläre işetelä torgan ber urınga barıp tıñlap utırıyk äle.

Yauçı. Yarar.

Ber cirgä utıralar.

Şkafçı. Kahär sukkan närsä! Bügen ikençe cädit inde, ak yaka sorap, mıskıl itep kilde.

Sarı sakal. Ul ak yaka soramadı iç!

Şkafçı. Soramasa da bilgele inde. Anıñ başka närsä sorau ihtimalı yuk.

Ber mörit. Kem soñ ul?

Şkafçı. Çurt belä anı! Äftäh kayan kilep iyärgän tagı ul cäditkä!

Ber mörit. Ä, berkönne söylägännär ide, Seberdän ber bay öylänergä kilgän, Äftäh yauçı bulırga yöri ikän, dip. Şul närsäder inde, alaysa?

Şkafçı. Ä, şul näğlät ikän inde, alaysa, şul! Baya Fatıyh äytkän ide, bik kızık ittek, dip. Öçençe kön şul dinsez cämgıyätkä kergän, anda tege tar balaklar ädäbiyät kiçäse yasıybız, faydasın cämgıyätkä biräbez, dip, praşiniyä birgännär ikän, bu dinsez şunda yäşlärne yaklap utırgan bula, di. Fatıyhlar bik yahşı itkännär, monıñ avızın kaplagannar.

Ber mörit. Rähmät alarga, bik yahşı itkännär.

Evropaça kiyengän ber keşe tayak totıp uzıp bara.

Şkafçı. Menä tagı ber cädit! Şaytan çakırıp, tayagıñnı selkep yörmä monda!

Cädit (tuktap). Närsä diseñ?

Şkafçı. İsänme, dim, isän torasıñmı, dim!

Möritlär. Ha, ha, ha, ha! (Kölälär.)

Cädit. Avızıña teleñ sıymıymı ällä? Närsä lıgırdagan bulasıñ? (Kilä başlıy.)

Şkafçı (urınınnan sikerep töşep). Kit annan, kit, kit, kit! Käsäfäteñ yogar, kit! Sin kafir, mordar!

Cädit (kitä-kitä). Hi, häbis, zver!

Şkafçı (artınnan bara-bara). Kafir sez, kafir. Hi, hi, hi! (Tuktıy.)

Cädit. Sineñ şikelle uram etläre böten uram buyınça örep bara torgannar ide, äle sin ul qadärle ük buldıra almıysıñ ikän! Hi, podlets! (Kitä.)

Seber bayı. Utıru buşka kitmäde. Ber kartinanı kürdek.

Şkafçı (urınına kilep, ayagın bökläp utıra). Ul cäditlärneñ bar eşlägän eşläre häram, aşagannarı häram, eçkännäre häram, yörgännäre häram, torgannarı häram, öslärenä kigännäre häram!

Seber bayı (halıkka karap). Ä adäm ite çäynäü, kön buyına gaybät satıp utıru — ansı häram tügel!

Ber keşe şkaf yanına kilä.

Keşe. Kaya, miña ber mıskal gına daru bir äle.

Şkafçı. Nindine birim, ukmaştırganı bulsınmı, barmaklısımı?

Keşe. Barmaklısın bir.

Şkafçı çıgarıp birä, akça alıp sala.

Seber bayı. Ul keşe daru belän satu itämeni?

Yauçı. İtä.

Seber bayı. Kara sin anı, üze kadim bulsa da, aptik tota ikän. Min möselmannan aptikçe yuktır dip beläder idem.

Yauçı. Yuk, ul aptikçe tügel.

Seber bayı. Soñ ul nindi daru sata?

Yauçı. Daru dip inde, daru tügel. Keşe belmäsen öçen anı şulay dip äytälär.

Seber bayı. Nindi närsä soñ ul?

Yauçı (Seber bayınıñ kolagına gına). Äfyun ul. Äfyun. Politsiyä belmäsen öçen anı şulay daru dip äytälär.

Seber bayı (halıkka karap). Şäp ikän. (Yauçıga.) Soñ, ul häram tügelmeni?

Yauçı. Ul ni eşläp häram bulsın! Ul bit arakı tügel, häram bulsa, anı işan häzrät tıyar ide. İşan häzrät anı bik şifalı närsä, di. Äledän-älegä mulla Ähmätcannan berär kadaklap aldırta. Bu keşe işan häzrätneñ bik yakın keşelärennän.

Seber bayı. Soñ ul isertmime?

Yauçı. Yuk, anıñ hiç tä ise sizelmi, anı borçak qadärle genä kabıp, artınnan çäy eçep cibärsäñ, bötenläy küz alları yaktırıp kitä. Äle anıñ tagı ikençe törlese, mäğcün digäne bar. Ansın işan häzrät üze citmeş cide törle şifalı närsälärdän yasata. Ägär inde ansın ber bal kaşık kabıp çäy eçep cibärsäñ, bötenläy bu dönyadan kiçäseñ. Ahirät küz aldıña kilä.

Seber bayı. Hur kızları da küzgä kürenälärme?

Yauçı. Äy, sin bigräk inde, arttırıp cibärä başladıñ!

Şkafçı. Sin tege cäditne monda öylänergä kilgän, diseñme?

Ber mörit. Äye, öylänergä kilgän, di. Ukımışlı, urısça da, möselmança da yaza belä torgan kız bulsın, dip äytä, di.

Yuan. Andıy kız kiräk bulsa, mätkä alır!

Şkafçı. Üze şikelle tatar marcaları betmäs äle!

Mörit. Kıznı kürep alam, üze kürenmäsä, patriten kürsäm dä yarıy, dip äytä, di.

Şkafçı. Surätne töşerüçe dä, töşertüçe dä — ikese dä kafir!

Sarı sakal. Surät töşkän kıznı aluçı? Busınıñ da annan artık cire yuk!

Ul arada uramnıñ ber başınnan halık yögereşep çıga. Kibetlärdän

dä ak alyapkıç yapkan kibetçelär, kaysı seberke, kaysı şetka kütärep,

yögereşep çıgalar.

Şkafçı. Küse totkannar, küse! (Sikerep töşep, seberke kütärep yögerä, anıñ artınnan möritläre dä yögerälär.)

Tavış. Içkındırma, nık tot! Bär, seberke belän! Östenä bas! Başına bär, başına!

Üterälär. Berse koyrıgınnan cep belän österäp kitä. Köleşälär.

Şkafçı (kilep, seberkesen kuyıp). Äydägez, inde çäygä kerik.

Kitälär.

Seber bayı. Yarıy, monı da kürdek. Şähärneñ şäp keşeläre et bulıp örep kalu belän genä kanäğatlänmilär, mäçe bulıp küse dä totalar ikän! Äydä, kittek.

Kitälär.

Çittän tavış. Kayda kuyası bu şäp garçitsalarnı!

İkençe ber tavış. Üzeñ aşa!

Pärdä.

BİŞENÇE MANZARA

Ädäbiyät kiçäsendä cäncal. Bakça stsenası yasalgan.

Berençe nomer

Mäşhür skripaç sähnägä çıgıp, başın iyä. Skripkada «Aşkazar» köyen

berniçä märtäbä uynıy. Halık kul çaba. Skripaç başın iyä. Yañadan «Täf-

tiläü» köyen uynıy. Halık yänä kul çaba. Skripaç, yañadan ciñel ber köy

uynıy. Halık kul çaba.

İkençe nomer

Rasskazçik Fälänev uynayaçak. Halık kötä. Ul arada tavış kütärelä. Urtaçarak kiyengän, kiñ sakallı beräü evropaça kiyengän yäş ber adämgä bäylänä.

Kiñ sakal. Urın betkänme siña, närsägä monda keşe hatını yanına kilep utırasıñ?

Yäş yeget. Äfändem, bit minem urınım şuşı. Menä biletım!

Kiñ sakal. Menä biletım, menä biletım! Çurt kuşkanmı siña monda keşe hatını yanına bilet alırga?

Yäş yeget. Äfändem, min bit belep almadım. Minem yanımda kem utırasın min kaydan belim?

Kiñ sakal. Äfändem, äfändem, digän bulıp, tagın monda keşe mıskıl itkän bula! Sin üzeñ dä küptän tügel genä äfändem ideñ äle!

Yäş yeget. Ay Alla, abzıkayım, min bit bu turıda ber dä ğayeple tügel. Minem urınım şulay turı kilgäç, min nişlim?

Kiñ sakal. Kilgän, kilmi ni!

Bilet karauçı (bolar yanına kilep). Äfändelär, ni bar? Akrın gına utırsagız la, tavışlanmasagız la!

Kiñ sakal. Tavışlanmagız, digän bula tagı! Nigä monda keşe hatını yanına ir keşe kiterep utırtasız?

Biletçı. Anı bit bez utırtmagan, üze utırgan.

Kiñ sakal. Änä, äyttem bit, sin üzeñ utırgan, dip!

Biletçı. Yalgış äyttem, anıñ biletı şulay inde sezneñ yanıgızga turı kilgän.

Yäş yeget. Bu turıda min ğayeple tügel, äfändem.

Kiñ sakal. Tik tor, sinnän soramıylar. (Hatınına.) Äydä, utır menä bu yakka! (Hatının üz urınına utırtıp, üze yäş yeget yanına utıra.) Sin şul, äydä alıp bar, alıp bar, anda bik küñelle bula ikän, dip alıp kildeñ! Buldı menä monda küñelle! Bulmıy ni! Siña monda, yanıñda yäş yegetlär utırgaç, küñelleder şul! (Biletçıga.) Närsä monda tagı keşe hatını karşına kilep kalkınıp torasıñ? Ällä hatın kürgäneñ yukmı? (Hatınına.) Kapla biteñne! Sin monda yegetlärgä kürener öçen dip kilgän ikänseñ!

Hatın. Äy, siña äytäm, keşe aldında alay böhtannar yagıp, mine harap itmä inde! Keşe arasında kölke bulabız iç!

Kiñ sakal. Kölke, kölke, sin üzeñ kölke! Mine monda keşe arasında kölkegä kaldırdıñ! Änä hämmä keşe bezgä karap kölep tora!

Biletçı. Äfändelär, zinhar, tavışlanmıyça gına utırsagız la. Häzer ikençe nomer başlana.

Kiñ sakal. Başlansın, pıçagıma da hacäte yuk! Äydä, tor, hatın! Minem monda cıyın ir-at arasında sine utırtır hälem yuk! hämmäseneñ küzläre toz bulgan, bezgä karap toralar! (Tora.) Äydä, äydä, kapla biteñne! Sörtenep yıgılma.

Çıgıp kitälär. Rasskazçik çıga. Urta ber cirgä tuktıy, söyli.

Hatınnar hörriyäte[1]

Köyäm birmäk öçen hörlek, azatlıklar hatınnarga,

Böten fikerem, uyım şuldır, karamıy kön vä tönnärgä.

Bu uydan kaytasım yuktır, ägär kanlı sugış bulsa,

Hatınnar irke tugrında ülärmen min, üleş bulsa.

Hatınnar! Atlagız alga, bu yulda şaula, matbugat!

Hatınnarnı kısuçılarga karşı aç sugış, uk at!

İyel, i halkı dönya! Urtadan yul bir hatınnarga.

Yaşä, i ğalämi änsa, vakıt haklıknı añlarga.

Taralırga vakıt inde çapan atlı bolıtlarga.

Çapanı da, Boharı da aşarga kalsın etlärgä!

Alar da ir kebi şahlık, häkimlek namnarı taksın.

Hatınnan köç täräkkıy bährenä kül, kül bulıp aksın!

Ukı, yaz, bel, tırış sin, i mökaddäs yartıbız bezneñ!

Keşe bulmak öçen iñ, iñ berençe şartıbız bezneñ!

Eşem bar bit, hatın, tiz bulsana, birsäñçe çalbarnı!

Bu taplangan ikän, bir, yahşısı häm tapsızı barmı?

Kara, monsı da taplangan, didem bit, tapları betsen!

Şunı çistartmagansıñ, yä, hatınmı sin, sıyır bit sin!

Halık kul çaba. Rasskazçik kerep kitä. Diricer sähnägä çıga.

Diricer. Äfändelär, programmada mäşhür cırçı Adamantov cırlayaçak dip yazılgan bulsa da, ul, avıru bulgan säbäple, kilä almadı. Şul säbäptän bez anıñ urınına şähärebezneñ mäşhür muzıka häväskärlären çakırdık. Häzer, 3 nçe nomer — cırçı Adamantov urınına milli muzıka häväskärlärennän yasalgan orkestr uynayaçak.

Sähnägä urındıklar tezä başlıylar.

Parterdan beräü. Daloy, daloy, kiräk tügel bezgä arkistr, daloy! Bezgä Adamantov cırlasın!

Diricer. Äfändelär, şaulamıy gına utırsagız la, ädäbiyät kiçäläre yaña ber eş bulganga kürä, bezneñ halkıbız, ahrı, töşenep citä almıy torgandır.

Parterdan ikençe beräü. Döres! Afärin!

Parterdan beräü. Daloy! Daloy! Kiräk tügel bezgä arkistr! Daloy! Bezgä Adamantov cırlasın! Bez başkanı tıñlamıybız! Kiräk tügel!

Parterdan ikençe beräü. Kiräk bulmasa, bar, çık ta kit! Närsä monda kıçkırıp utırasıñ?

Parterdan beräü. Çıkmıym min. Miña Adamantov kiräk! Adamantov cırlasın! Arkistr kiräkmi!

Diricer. Äfändem, äyttek bit inde, mömkin tügel, dip. Adamantov avırıy. Şul säbäptän anıñ çıguı mömkin tügel.

Parterdan beräü. Ul bulmasa, kiräkmi! Başka keşe cırlamasın.

Parterdan ikençe beräü. Diricer äfände, närsägä ul keşene söylätep torasız? Anıñ öçen monda nikadär keşe täşvişkä töşä. Çıgarıgız da cibäregez üzen!

Parterdan beräü. Min ni eşläp çıgıym? Min dä monda sineñ şikelle tıñlarga kilgän.

Parterdan ikençe beräü. Çıkmasa, politsiyä belän çıgarıgız! Närsägä monda tavış yasap utıra?

Diricer. Äfändem, monda alay tavış çıgarıp, halıknıñ käyefen cibärep utırmagız. Tıñlıysıgız kilmi ikän, bilet akçagıznı kaytarıp alıgız da, yahşılık belän çıgıp kitegez!

Parterdan beräü. Bilet akçasın?!

Diricer. Äye, bilet akçasın kire kaytarıp alıgız da çıgıgız.

Parterdan beräü. Hä, alay ikän. Min anı sezdän bigräk yahşı beläm.

Diricer. Soñ, nik çıkmıysıñ, nik keşene kötteräseñ?

Parterdan beräü. Soñ, soñ! Mineke bit bilet tügel, kantramarka!

Diricer (kölep). Alay ikän! Anı kayan aldıgız?

Parterdan beräü. Adamantov birde. Min cırlagaç, bik katı kul çabarsıñ, dide. Ä üze monda kilmägän!

Diricer. Alay bulgaç, inde sez akça almıyça gına çıgıp kitegez!

Parterdan beräü. Yuk inde, tugankay, min çıkmıym, yarıy, tıñlıym.

Diricer kerep kitä.

Öçençe nomer

Orkestr ber-ber artlı berniçä märtäbä uynıy. Halık kul çaba. Kerep kitälär. Alar kerep kitügä, işektän kartrak ber keşe kerä dä ärle-birle yöri başlıy, urındıklar arasınnan ber alga, ber artka taba bara.

Kart. İ Hodayım, i Hodayım! Bar ikän küräselärem! Şähärdä ber dä akıllı keşe kalmagan ikän inde! Kara inde bolarnı! Barı da ahır zaman ğalämätläre! Ähmädi, Ähmädi, kaya sin? Tiz çık, yözeñ kara bulgan närsä! Kaya minem uglım, kaya kaçırdıgız? İ oyatsız, oyatsız, oyalmıyça mäzingä qadär kilgän bit!

Kaya kuydıgız minem uglımnı? Nik beregez dä endäşmisez? Hämmäse bergäläşep minem uglımnı kaçırgannar! Citmäsä, tagı avızların yırıp, kölep toralar!

Yäş yeget, urınınnan torıp, kaça başlıy.

Ä, änä, änä, kaya kaçasıñ! Ällä artıñnan citmäs dip beläseñme? Min sine yakañnan österäp alıp kaytırmın! (Artınnan bara başlıy.)

Biletçı. Äfändem, sezgä ni kiräk?

Kart. Kit annan, Hoday organnar, kit! Minem uglımnı azdırırga kereşkän ikänsez! Min aña, öygä kaytkaç, kürmägännären kürsätermen äle!

Biletçı. Abzıy, monda andıy tärtipsezleklär yasap yörmägez!

Kart. Kit annan, kızıl avız, kit! Min sezneñ barıgıznı da, atalarıgızga äytep, kirägegezne birderermen äle!

Yäş yeget kulis artına kaça. Kart ta artınnan kerep kitep.

Kaçma, kaçma, minnän kaçıp kotıla almassıñ, min sine alıp kaytmıyça kalmıym!

Yäş yeget stsenaga kilep çıga. Anıñ artınnan kart ta, stsenaga kilep çıgıp, yäş yegetneñ kolagınnan totıp.

Hi, oyatsız, oyatsız! Oyalmıyça, minnän röhsätsez-nisez sin monda kilep yörergä! Äydä öygä! (Yäş yegetne österi.)

Diricer vä başka berniçä keşelär, stsenaga kerep, kartnıñ kulınnan yegetne kotkarırga tırışalar.

Stsenadagı keşelär. Babay, babay, bu ni eşegez bu? Monda andıy tärtipsezlek çıgarırga yaramıy. Äydä, çık monnan! Üze dä kaytır. Barıber inde uyın bette. (Kartnıñ kulınnan yegetne kotkaralar.)

Kart (halıkka karap, yılagan tavış belän). Yägez inde, cämäğat, äytegez inde, min nihäl itim inde? Ni eşlim inde bu bala belän? Şulay uk inde aktık uglımnı da kulımnan alıp, mine mährüm itep kaldırasızmıni? (Elamsırıy.) Tıçkanga ülem, mäçegä kölke, di. Citmäsä, tagı sez avızıgıznı yırıp kölep torasız! (Çıgıp kitä.)

Seber bayı (locadan). Cämgıyategezdä — cäncal, restoranda — cäncal, klubıgızda — cäncal, bazarıgızda — cäncal, ädäbiyät kiçägezdä dä cäncal! Bulmas, ahrı, öylänmim min! Huş, sau bulıgız! (Çıgıp kitä.)

Muzıka marş uynıy.

Pärdä.

[1] Şağıyr Gabdulla Tukayıv äsärennän.

Click or select a word or words to search the definition