Bezneñ Avılga Ni Bulgan?

Yumoreska

Bezneñ avılga ällä närsä bulgan. Yortları biyek, kapkaları bizäkle, koymaları çeltärle – küz yavın alıp, kölep toralar. Uramnar tap-takır. Yulga asfalt cäyelgän, yul çitläre, koyma buyları yäşel çiräm. Çiräm östendä törkem-törkem balalar uynap yöri, eskämiyälärdä äbi-babaylar koyaşta kızınıp utıra.

Şundıy matur uram urtasında, ni küräm, bu nindi ädäpsezlek?! – Färidä belän Tälğat koçaklaşıp baskannar da, oyatsızlar, übeşep toralar! Kürmämeşkä sabışırgamı, yannarına barıp tirgäp kitärgäme dip tora idem, üzläre mine kürep aldılar da, kultıklaşıp, köleşä-köleşä karşıma kilep bastılar.

– Küräseñme, bez nindi bähetle! Bezneñ ğaşıyq yöräklärebezne kavıştırgan öçen rähmät yausın siña! – dilär.

– Hi-i, kilbätsezlär, kara yözlär! – dim näfrätlänep. – Niçek keşedän oyalmıysız içmasa! Bu häldän soñ, sin, Färidä, ni yözeñ belän ireñä kaytıp kürenerseñ? Ä sin, Tälğat, menä digän hatınıñnı taşlap, şuşı seberkene iyärtteñme? Balalarıgız turında uylap karar idegez hiç bulmasa!

– Kara, ni söyläp torgan bula, – dilär bolar, ber dä üpkälämiçä. – Üzeñ başta bezne ber-berebezgä ğaşıyq itterdeñ, annarı menä, kavıştırdıñ. Kotlıysı urında nigä ärläşkän bulasıñ? Tuyıbızga rähim it, kötäbez!

– Tfü! – Borıldım da, tizräk bolar yanınnan yögerä-atlıy kitep bardım. Tilergännärder bolar, ni söylägännären belmilär. Bäylänep mataşasım kalmagan ikän, teläsä nişläsennär üzläre!

Duñgız tıkrıgı turına citkän idem, tagın ber äkämät küräm, – tıkrıktan cäyäüläp Färit menep kilä. Ällä eştän cäyäü kayta inde?

– İsänme, Färit, kaya bardıñ?

– Kürmiseñmeni eştän kaytıp kilgänne?! – dip, Färit miña taba ber sözep karap aldı da, arı kitte.

– Niçek inde, eştän cäyäü kaytasıñ? Traktorıñ vatıldımıni?

– Belmägän keşe kük soragan bulasıñ, ä bit avıl uramına traktor kertüne sineñ arkada tıydılar! Kara cäyäügä kaldık! – dip kıçkırdı da Färit, kapkasın şapıldatıp yabıp, yortına kerep kitte.

...Avıl sovetına barıp kilim äle. Bezneñ avılmı bu, tügelme – beleşmä birsennär. Annarı, nigä bu keşelär üzläreneñ tuzga yazmagan eşlärenä mine katıştıralar – şunı añlatsınnar...

Avıl sovetı işegen açıp kerügä, persidätel Afzal belän Yarulla abzıynıñ kıçkırışa yazıp äyteşüen kürep, busagada tuktap kaldım.

– Niçek inde yort urını birmiseñ, minem ullarım kayda yäşärgä tiyeş? İrtägä ük biş ulım da ğailäläre belän çittän kaytıp töşäçäk. Berse üzem belän kalası, dürtesenä dürt urın kiräk. Urın birsäñ, yortnı alar üzläre tergezep keräçäk. – di Yarulla abzıy. Aña karşı Afzal:

– Ber sineñ ullarıñ gına tügel, elek çitkä kitkännär bar da kayta, min alarnıñ barsına da niçek yort urını tabıp beterim? – di.

Şunda Yarulla abzıy mine kürep aldı da:

– Enem, ullarımnı çittän kaytartuçı sin, bälki sin alarga yort urını da tabıp birerseñ, buş itmäs idem, mäñge rähmätle bulır idem, – dip yalına başladı.

– Nişläp alarnı min kaytartıym, kaytasıların belmim dä, kaytularına ışanmıym da. Bişeseneñ dä şähärdä kvartirları bar, alarga avılda ni kalgan?

– Alay dimäle, enem, bişese dä bulmasa, berse genä bulsa da kaytsın inde berük, kartaygan könemdä yalgız kaldım bit, – dip, Yarulla abzıy monıñ öçen ällä närsälär väğdä itä başlagan ide, yomışımnı da onıtıp, avıl sovetınnan çıgıp taydım. Ällä närsä bulgan bolarga bügen!

Ya tagın berärse bäyläner, uramda yörmim äle dip, zirat tıkrıgınnan avıl çitenä yünäldem. Zirat yagına karagan idem – yörägem cu-u itep kitte: çardugannar arasınnan baştanayak aktan kiyengän ber keşe çıgıp, kızu-kızu bolay taba kilä! Ya hoda, monnan biş yıl elek ülgän Zarif abzıy bit bu! Çırayı açulı, küzläre akaygan!

– Zarif abzıy, isä... nişläp yöriseñ? – dim, kurkuımnı sizdermäskä tırışıp.

Ul kilä-kileşkä mine yakadan alıp cilterätergä totındı:

– Sin nigä minem turıda "karak", "yala yaguçı" dip yazdıñ?! Min kem äyberen urlagan? Min kemne törmägä utırtkan?! Ülgän digäç tä, minem yözgä kara yagarga yarıy dip beldeñme?!!

– Sin närsä, Zarif abzıy? Bik yahşı keşe ideñ bit sin, urınıñ ocmahtadır äle häzer. Min nişläp siña yamanat tagıym? Ülgäç miyeñ çergänder sineñ!

– Äle sin şulaymı? – dide dä Zarif abzıy, seltänep-torıp miña berne tondırdı. Baskan urınımda kalalmıyça, ällä kaya oçıp kittem. Oçam şulay kayadır tübän taba, oçam, oçam, – haman töşep citä almıym. Bu nindi tirän çokır buldı soñ äle?

...Şulvakıt kinät bötenesen añlap alıp, isem kitep, uçım belän mañgayga çäpädem. Pärämä-äç! Kiçä köne buyı avıl tormışı turında hikäyä yazıp utırgan idem bit! Häzer şul hikäyädäge keşelärne töşemdä kürep yatam ikän läbasa!

1989 yıl.

Click or select a word or words to search the definition