Bez Biş Bala Üstek...

(istäleklär)

1. İnternat malayı bula almadım
Änkäyneñ bezne bik tä ukıtası kilde. Bäläkäydän ük şul yünäleştä tärbiyäläde. Älbättä, bez äle ul çakta berni dä añlamaganbız. Änkäyneñ maksatın da, hıyalların da, uy-teläklären dä küñelebez belän vakıtında toymaganbız. Älege akılıbız bulsa, aña da küpkä ciñelgäräk turı kiler ide. Üzebez dä ul qadär urau, katlaulı yullar ütmäs idek...

Bezneñ avıl keçkenä bit. Bar bulganı şul başlangıç mäktäp. Akküzgä yörep ukıybız. Sigezençe klassnı şunda betergän bulabız. Anda inde Şämmät balalarına mönäsäbät tä başkarak. Ni disäñ dä, ”provintsiyä“ provintsiyä inde ul. Yörep ukunıñ räte bulamıni anıñ. Urta mäktäplär, gomumän, ällä kayda. Aktanışka Sön aşa çıgası bula. Kayberäülär Andreevkaga yöreşterde. Rayon üzäge tagı da yıragrak. Şuñadır inde, urta mäktäptä ukuçılar barmak belän genä sanarlık. Yäşlär şähärgä taralışa. Bik äybät ukıgannarı berär uçilişe-tehnikumga kerergä tırışa. Andıyları da barmak belän genä sanarlık. Änkäyneñ bezne niçek kenä bulsa da ukıtası kilä...

Üze balalar yortında üskängä, yış kına şularnı tämläp iskä alganga mikän, berçaknı minem dä Ufada ukıysı kilä başladı. Ul yıllarda 1 nçe internat-mäktäpneñ şaulagan çagı ide. Andagı ukuçılar şiğırlär yaza, üzeşçän sänğattä aktiv katnaşa, vuzlarga kerä. Şunda ukıy alsam, bähetle bulırmın sıman ide. Nihayät, Änkäyne künderdem. Ul başta ronoga barıp karadı. İsläre dä kitmägän. Annarı Ufaga uk kitep bardı. Ul anda Mäğarif ministrı Mostafinanıñ üzenä qadär barıp kergän. Tik ul Ufa internatına İleştän almıybız, digän. Bıyıl menä Neftekama kalasında yaña internat açıla, malayıñ şunda barsın, digän. Napravleniye dä tottırıp cibärgän. Avgust ahırında Änkäy, mine iyärtep, Neftekamaga yul aldı. Kaytkanda änkäygä iptäş bulır diyep, Rim enekäş tä bezneñ belän bardı. Barıp cittek bez. İvanov digän direktorga kerdek. Gönah şomlıgına, min ukıysı klasska Nikolo-Berezovka balalar yortınnan tulı ber klassnı küçergännär bulıp çıktı. ”El dävamında törle hällär buluı mömkin, teläsäñ, min häbär itärmen, kilerseñ“, – dide miña direktor abıy. Şunnan änkäygä borılıp: ”Ä menä 2 nçe klassta ber buş urın bar. Ulıgıznıñ bratişkasın urnaştıra alam“, – dip östäde. Ä Rim ul çakta böten internatnı karap çıkkan ide inde. Tualetında da bulgan, krannan gına kulların da yuıp karagan. Änkäy bolay gına äytep karagan ide, enekäşem rizalıgın da birep taşladı. Şulay itep, minem urınga Rim kaldı internatta. Änkäy yul buyına yılap kayttı... Min, berni bulmagan kebek, tınıç kına yañadan üzebezneñ Akküz mäktäbenä kaytıp ukuımnı dävam ittem...

İkençe yılnı, cäyge kanikulga alırga dip, Rim yanına bardık. Ul bik kanäğat. İnde şähär malayı bulgan. Tik şunısı, enekäşebez tatarçasın onıtkan ide. ”Eto, eto“ dip, tatarça süzlär ezli, ämma tabalmıy, rusça gına kilep çıga. Änkäy mondıy hälne kötmägänder, küräseñ: kauşavınnan yılap cibärde. Bıltır bötenläy başka balasın kaldırıp kitkän ide bit. Rime üzeneke dä, tügel dä kebek. Teldän yazu bik tiz ikän...

Min ukırga tiyeşle internatta Rim cide yıl ukıdı. Kanikul sayın barıp aldık, iltep kuydık. Ata-analar cıyılışlarına da yördek. Soñga tabarak berüze dä yöri başladı. Tatarçasın da kire kaytardık. Annan soñ, Yärkäygä kaytıp, urta mäktäpne tämamladı, armiyä saflarında hezmät itep kayttı, Kazan universitetında ukıp tarihçı buldı, yänä kilep Yıkaterinburg şähärendä tagın ber yugarı uku yortında belem aldı. Yağni mäsälän, ukunıñ kirägen birde minem ul enekäş. Alay disäñ, başkaları da annan kalışmadı... Alarnıñ barısında da – änkäyneñ şatlık häm kaygı yäşläre, yöräk ärneşläre, gorurlık hisläre.

Min genä menä internat malayı bula almadım.

2. ”Märhüm sovet däüläte...“

Rayon üzägendä minem 50 yäşem uñayınnan uzaçak kiçä turında söyläşep utırganda, ”änkäygä dä süz birergä kiräk bulır inde“ digän fiker äytep kuydım. Süz äytmäsä, üpkäläyäçägen belep toram bit. Oyıştıruçılarnıñ berse: ”Yarar alay bulgaç, Gölcäühär apanı da stsenariyga kertergä kiräk. Tik menä çıgışın kem yazıp birer soñ?“ — dip, miña töbälde. Bu uñaysızrak sorauga aptırabrak kaldım. Kürenep tora, Änkäyneñ kem ikänen bötenläy belmi ikän ul. Min inde hälne añlatıp torunı kiräk tapmadım. ”Anısı öçen borçılmagız“, — dip kenä kuydım.

Änkäy isä, çınnan da, berçakta da süz ezläp keşe kesäsenä kerä torgan bulmadı. Kolhoz, mäktäp cıyılışlarında da, partoyışma utırışlarında da iñ kiräk süzne, iñ turı süzne ul äytä torgan ide. Citäkçelärgä dä alar cavap birä almaslık iñ çeterekle soraularnı şulay uk ul birä ide. Min anıñ çıgışların, dokladların, äye, äye, dokladların, äle dä häterlim. 8 Mart citsä dä, Oktyabr bäyräme bulsa da avıl klubında doklad yasarga aña kuşalar ide. Aldan uk böten şartın kiterep äzerlänä: gazeta-curnallar aktara, kitaphanädän kitaplar alıp kayta, bilgele şäheslärneñ kanatlı süzlären faydalana... Gomumän, dokladın cirenä citkerep yaza häm matur itep söyli dä belä. Anı avıldaşlar yaratıp tıñlıy ide. Ber çıgışınnan soñ aña şaktıy gına eläkte dä. Hikmät şunda ki, ul çorda härber dokladçı tantanalı cıyılışta söylägän çıgışın motlak räveştä ”Yaşäsen Sovetlar Soyuzı Kommunistlar partiyäse! Yäşäsen Nikita Sergeeviç Hruşev!“ digän süzlär belän kul çabular astında tämamlıy ide. Gönah şomlıgına dimme, Änkäy älege çıgışınıñ ahırında älege ”tılsımlı“ süzlärne äytergä onıtkan. Ällä inde çınnan da onıtkan, ällä yüri şulay eşlägän, ul qadäresen äytä almıym. Şulay da partkom utırışında aña şaktıy gına usal itep kisätü beldergännär, säyäsi yalgışlık cibärüdä ğayeplägännär. Şunnan soñ Änkäy bik nık ğarlänep yörde, avıldaşları aldında başka dokladlar söylämäs buldı. Äytep tä karadılar şikelle, tik cavabı ber buldı: ”Änä, minnän akıllıraklar söyläsen“.

Ä minem yübiley kiçäsendä Änkäygä, älbättä inde, süz birdelär. Ozaklap, börtekläp söyläp tormadı, tübändägelärne genä äytte. Min anı ber süzen dä üzgärtmiçä ukuçılarga täqdim itäsem kilä:

”Min üzem katı telle bulsam da, bik yomşak küñelle. Küñellärem şatlıktan tulıp kitte... — dip başladı ul üzeneñ süzen. — İñ elek barıgızga da rähmät äytäsem kilä. Bu bäyrämne oyıştırgan citäkçelärgä, yırak yuldan kilgän icat keşelärenä. Başkortlarga da, tatarlarga da. Menä monda ihlas küñeldän, izge teläk belän kilgän tamaşaçılarga rähmätemne äytep baş iyäsem kilä.

Sez inde minnän berär yaña süz kötäsezder. Bu böreşep betkän kortka niçek kenä tärbiyäläde ikän bu balalarnı, dip uylıysızdır inde. Min üzem dä ana tärbiyäse kürep üsmädem. Ätkäy tärbiyäsendä üstem. İr keşe tärbiyäse aldım. Annarı sovet däüläte tärbiyäsen dä aldım. Dürt yıl balalar yortında tärbiyäländem. Anısı öçen rähmät. Märhüm sovet däülätenä minem ber üpkäm dä yuk. Birgän tärbiyälären äräm-şäräm itmädem. Hoday Täğalä miña şundıy yazmış birgän ikän inde, menä siña biş bala, anıñ yanına avır sınaular, üzeñ teläsä nişlä, digän ikän, min üzemdä ni-närsä bar, şularnıñ barısın da tükmi-çäçmi balalarıma birergä tırıştım. Menä şulay buldı inde.

Şağıyrlekkä kilgändä, olı ulımnı min şağıyr itmädem. Min barlık balalarımnıñ da fäqat keşe buluların telädem. Alarga professiyä saylamadım. Misal öçen äytep kitim inde. Minem berdänber kızım bar. Konkurstan ütmi kaytkaç, äyttem: ”Bar traktorga ukırga, uçilişega. Ägär dä kulıñnan eş kilsä, avıl hucalıgı buyınça barıber keşe bulırsıñ“, — dip. Başkalarına da şulay. Ä şağıyrne inde anı ana şağıyr itä almıy. Ul başta mäktäptä belem ala. Annarı inde üzeneñ sredasında etärgeçlär tabıla, dusları tabıla. İleş rayonınıñ ”Mayak“ gazetası etärgeç bulgandır. Berençe sekretar Tälgat Lotfulloviç Rahmanov kadrlar belän bik kızıksınıp eşli torgan ide. Ul da ulımnıñ küñelen kütärgänder. Anıñ berçaknı Robertnı legendar şağıyr dip äytkäne äle dä istä. Min inde nadan keşe bulgaç, legendar digän süzne bik añlap betermägän idem. Süzlektän ezläp tapkaç, naçar süz tügellegen beldem... Annarı inde ulım Kazanga kitte. Dusları bik äybät buldı. İhlas küñelle buldılar. Universitet ğalimnäre dä bik keşelekle idelär. Robertnı gına tügel, dürt balamnı da ukıtıp çıgardılar. Rähmät barısına da. Tatarstannıñ citäkçelärenä rähmät. Başkortostandagılarına da rähmät. Ulımnı şulay olılagannarı öçen...

Ä minem tormışım üze ber äkiyät kebek buldı. Bügen şul äkiyätneñ matur azagı şikelle miña. Barıgız da bähetle bulıgız!“

...Halık görlätep kul çaptı. Kunakka kaytkan duslarım da yaratıp tıñlagannar ikän. Soñınnan Garif aga Ahunov: ”Nu Gölcäühär apa, matur äyttegez, ”märhüm sovet däüläte“ dip beräüneñ dä äytkäne yuk ide äle. Min anı sezneñ röhsät belän berär äsäremä, hiçşiksez, kertep cibäräçäkmen“, — dip, Änkäyne maktap ta aldı. Älege çıgışnı Başkortostan televideniyesennän dä kürsätkännär ikän. Tugan yaklarga kaytkanda: ”Äniyeñ ay maladis ikän, sindäge corlık, şağıyrlek menä kemnän kilä ikän“, — dip äytüçelär äle bulsa tabılıp tora. Min inde üzemne maktarlar dip kötäm, alar isä haman yübiley kiçämdäge Änkäyneñ çıgışın iskä alalar, anı maktıylar, aña soklanuların belderälär. Miña rähät, däşmi genä tıñlap toram, eçemnän genä gorurlık hisläre kiçeräm. Änkäñ bulgaç, şundıy bulsın şul!

3. Abzar yandırgan malay

Häzer genä ul mine bik tä tärtiplegä sanap yörilär. Yugıysä, malay çakta törlese buldı. Başkalardan artık ta, kim dä tügel idem. Minem arkada Änkämneñ kürgännäre hätsezgä cıyılgandır. İsenä töşerä mikän ul alarnı, häterli mikän şul vakıygalarnı? Vak-töyäklären onıtkandır da inde: barısın da kayan häterläp betermäk kiräk. Kön sayın bulıp torgan, kabatlanıp, öste-östenä östälep torgan şuklık-şayanlıklar, balaçak şayaruları betmäs-tökänmäs bit alar... Küñelen ärnetep, häterenä uyılıp kalgannarı da citärlekter. Minem alda ul alarnı ber genä dä kabatlaganı bulmadı. Gel matur itep kenä iskä ala bezneñ bäläkäy çaklarıbıznı. Min isä bersen dä onıta almıym, äle bulsa Änkäy aldında üzemne ğayeple sanıym. Şul vakıygalarnıñ berse hakında yazmıy buldıra almıym.

Min bit zamanında üzebezneñ abzarnı yandırgan malay. Köpä-köndez. Ber säbäpsez, tik torgannan. Küp digändä 5—6 yäşlek bulganmındır. Ämma böten detalläre äle dä bügengedäy küz aldımda... Cäyge koyaşlı kön. Toru belän kütärmägä çıgıp utırdım. Tämam uyanıp citkänçe, küzlärne ua-ua baytak kına utırılgandır. Nilär uylaganım, başıma nindi ”etleklär“ kilgänen hiç kenä dä iskä töşerä almıym. Ä inde miç aldınnan şırpı alıp kesägä yäşergänemne yahşı häterlim. Annarı abzar artına kittem. Vak-töyäk çıbık-çabık cıyıştırdım da şırpını sızıp ta cibärdem. Şulay tiz kabızıp cibärä aluıma, çıbık-çabıknıñ dörläp yanıp kitüenä şakkatıp karap torganım da isemdä. Uçagım zuraygannan-zuraya bara. Ut költäse abzar çitänen dä yalmap aldı. Min, avızımnı, küzläremne zur itep açıp, haman utka karap toram. Ul arada çañ da suga başladılar, ”pocar“ digän tavışlar da işetelgändäy buldı, keşelär yögereşä. Nihayät, närsä eşlägänemne añlaptır inde, kurkuımnan ärämägä kaçtım... Kiç belän genä avılga äylänep kayttım. Kürşelärneñ kirtäsenä menep, öyebez yagına ürelep karadım. Öy tora, abzarıbız gına yanıp betkän ide. Mine kürgäç, Änkäy yılap cibärde, koçaklap aldı. Açulanır dip kurıkkan idem, ber süz dä äytmäde. Soñınnan söylägäne buldı: ul başta mine abzar eçendä kalgan dip uylagan ikän. Dönya beterep mine ezläp yörgännär. Utnı min törtkänne barıber beldelär. Avıl hatınnarı açulana başladı. Änkäy isä kulıma ber buş şeşä tottırdı. ”Bar, perännek alıp aşa“, — dide. Kibetkä kittem. Anda da hatınnar cıyılgan, bügenge yangın turında söylilär, minem tetmäne tetälär. Fälän dä tögän, fälän dä fäsmätän... Alarnı tıñlarlık ta, süzlären añlarlık ta häldä tügel idem. Bäläkäy genä bulsam da, min dä bit keşe, min dä bit üzemneñ nindi yaman ğamäl kılganımnı bik yahşı çamalıym. 12 tiyenlek şeşägä tigän berniçä perännekne eläkterep, tiz genä kibettän çıgıp çaptım. Mıştım gına kaytıp, säkegä audım. Yoklaganga salışıp bik ozak yattım. Ätkäyneñ kaytkanın da, anıñ pır tuzınganın da, Änkäyneñ: ”Uyatma, bala gına bit äle ul, cärähätenä toz salma“, — digännären dä işetep, oyatımnan, ğarlegemnän cir tişegenä kererdäy bulıp yattım...

Äle dä uylıym: ni öçen Änkäy şulay eşläde ikän? Çıbıklıysı, açulanası urında, mine perännekkä cibärgän. Ä bit Änkäy belän ätkäygä küpme borçular kitergänmen, avır zamannarda abzarsız kaldırganmın. Soñınnan cäydän alıp kara közgä qadär şul yaña abzar belän bulıştılar alar. Kiräk çakta katı da itep äytä belä torgan Änkäy ul çagında miña ber avır süz dä äytmägän... Gomer buyı şul sorauga cavap ezlim. Üzennän sorarga nigäder haman da uñaysızlanam. Açulanıp taşlar kebek.

4. Balaçaknıñ yul gazapları

Balaçakta iñ üzäkkä ütkäne — yulsızlık, kaytu-kitü, döresräge, yalga, kanikulga, otpuskıga avılga kaytu häm kire kitä almıyça gazaplanular buldı. Äy ul yul yuklıklar, transport bulmaular, cäyäü yörülär, maşina tartmasında, traktor arbasında, velosipedta, at östendä... Yazlı-közle bot töbennän pıçrak yırıp, kışkı zähär salkınnarda tuña-tuña... Tön urtasında kaytıp yıgılasıñ, irtä belän tagın çıgıp kitärgä kiräk. Böten avırlık Änkäy cilkäsenä töşä. Avıl buylap çıgıp kitä bahırkay. Kayan transport tabarga? Kemgä barıp yıgılırga? Kem rayon üzägenä bara? Kemneñ atı buş? Kemneñ matayı bar?.. Bähet ciznäyneñ motorollerına yäisä atına utırıp Aktanış aeroportına barular, Mirdagatanıñ yök maşinasında Yärkäy yulların taptaular... Hätta Batır abzıynıñ ”Moskviç“ı belän barırga da turı kilgäläde. Härberse belän Änkäy söyläşä: tämle telen cällämi, yartısın-mazarın, küçtänäçen törtä... Cäyäüläp kaytkan-kitkän çaklar da az bulmadı. Rim enem soldat hezmätenä dä avıldan, biştären asıp, cäyäü çıgıp kitkän. Kolhoz ber maşina yäisä at taba almagan... Bervakıt cäy urtasında, yañgır astında İske Küktaudan Şämmätkä çaklı velosipednı kütärep kayttım, çönki ul çakta älege kebek şoma yullar yuk ide. İkençe bervakıt, traktor çanasına utırıp, Yärkäydän avılga kayttık. Salkınga tüzärlek tügel. Yul naçar. Buran kümep kitkän. Min inde taraytıp tegelgän ber kat çalbardan. Ayakta — ”proşay“ botinkası. Änkäy birep cibärgän oltanlı pimanı salıp kaldırdım. Modnıy yeget, yänäse. Kaytkaç, klubka çıgası bar bit. Biş-altı säğat kenä kaytkanbızdır. Kaytıp kergändä, ayaklar şakırayıp katkan ide. Niçek tüzgänbezder, ber Hoday üze genä belä. Bez yarıy inde, Änkämneñ çıdamlılıgına isem kitä. Ay, avır bulgandır aña bolarnıñ barısın da yöräge aşa uzdırular…

Ber vakıyganı gomergä dä onıtasım yuk. Atna buyı yañgır koydı. Maşina tügel, arbalı at ta yörerlek tügel. Ä miña Aktanışka samoletka çıgarga kiräk. Bilet aldan uk alıp kuyılgan. Nişlärgä? Ahırda Änkäy brigadirnı kündergän: Kim enekäş belän kolhoznıñ ike atına atlandık ta aeroportka kittek. (Kim minem atnı kire avılga alıp kaytırga tiyeş.) Atım — iyärsez. Östä — kalın käcän. Atnıñ yäke yak sırtında Änkäyneñ küçtänäçläre tutırılgan ike zur-zur töyençek. Atım yuırta başlasa da töyençeklärem ürle-kırlı sikerä başlıy. Ä Kimneñ atı duamal bulıp çıktı, hiç kenä dä tıymalı tügel. Aeroportka citkänçe diyärlek çabıp bardı. Mineke dä aña iyärde. Samoletka barıber citeştek. Niçek kerep utırganımnı häterlämim. İkençe könne ayaklar atlarlık häldä tügel ide. Art şärifläreneñ kararlıgı kalmagan. Atna buyı aksaklap-tuksaklap yörergä turı kilde.

Ber kaytkanda Änkäy üze söylägän ide: ”Kanikul vakıtıñ citte. İrtädän birle küñel sine kötä. Ni öçender näq menä bügen kaytırsıñ şikelle. Änä Aktanış samoletı da töşte. Berazdan, kürener dä inde dip, lapas tübäsenä menep kittem. Üzem dürt küz belän sine kötäm, üzem ”bu hatın nişläp lapas tübäsendä tora mikän, ällä isärlände mikän“, dip äytmäsennär öçen salam yolıkkalagan bulam. Küzlärem — Ayış yagında gına. Kötäm dä kötäm şulay, kötäm dä kötäm... Änä Sönneñ tege yagında beräü kürende. Sin dä kebek, tügel dä kebek. Yakınaya, yakınaya... tik bötenläy başka avıl keşese bulıp çıktı. Karañgı töşä başladı. Kaytmavı şuşıdır inde dip yılaplar bettem, keşe tösle vakıtında kaytsa bulmaganmıni dip, sine dä açulanıp taşladım. Lapas tübäsennän şulay boyıgıp kına töşep kilä idem, karasam, karşımda sin basıp torasıñ. Küzemä kürenäseñ, dip toram. Şatlanırga da belmim, açulanırga da. Baksañ, bu yulı ikençe yaktan — Ufa aşa kaytıp kergänseñ ikän, rähmät yaugırı“.

Tagın ber istälek. Yärkäydä ukıganda, däreslär betkäç, soñlap kına kaytırga çıktım. Avıl başında zur ömetlär belän ”poputnıy“ maşina kötäm. Şämmätkä qadär ük bulmasın da beläm. Kaya inde bezneñ avılga maşina kaytsın. Bulsa, Akküzgä inde. Öç çakrım gına kala. İsänbayga qadär oçrasa da naçar bulmas ide. Sigez çakrımnı niçek tä kaytır ideñ äle. Hiç yugı İske Küktauga çaklı bulsa da yarıy inde. Dürt-biş çakrım bulsa da maşinada kaytasıñ... Küñelgä şundıy yuanıçlı matur uylar kilä. Kötä torgaç, üzebezneñ kolhoz ”Moskviç“ı kilep çıkmasınmı! Söyeneçtän kulım kütärelä. Şaktıy gına uzıp kitte dä tuktadı bu. Min böten köçemä maşinaga taba yögerdem. Yuk, yögermädem, çaptım, oçtım gına. Buldı bu bolay bulgaç! Maşinadan partorg çıgıp bastı. Mine kötkäne kürenep tora. Ul kötä, min çabam... ul kötä, min çabam! Tik... ul mine tanıp aldı da cähät kenä maşinasına kerep utırdı. Predsedatel maşinası minem borın töbendä genä tuzan tuzdırıp kitep tä bardı. Artlarınnan yögerep tä karadım, kıçkırıp ta karadım... Annarı, nişlämäk kiräk, tege abzıylarnı eçemnän genä tirgi-tirgi avılıbızga taba atladım. Beraz gına balavız da sıgıp aldım bugay. Kaytıp kergändä tön ide inde. Änkäygä barısın da söyläp birdem. Işanmaganga salıştı. ”Yuk, bulmas, tanımagannardır alar sine. Tanısalar, utırtkan bulırlar ide“, — dip mine yuattı. Kem belä, bälki, tanımagannardır da, gönahlarına kerer hälem yuk. Ä menä min alarnı tanıdım. Alar mine utırtmıy kitep bardılar. Şunnan soñ mikän, başka çakta mikän, Änkäyneñ açınıp: ”İçmasam beräregez bulsa da maşinalı eştä eşläsägez ide“, — dip äytkäne bar ide. Yıllar uzdı. Anıñ yuraganı yuş kilde. Ul bähet miña eläkte. Başkalarıbıznıñ da üz maşinaları bar. Häzer inde, Allaga şöker, kaytabız da kitäbez, kaytabız da kitäbez. Änkäy dä uram buylap transport ezläp yörmi inde. Ber eşe kimede.

5. Änkäy yazmaska kuşa...

Minem ”curnalistlıgım“ Änkäygä bik tä kıymmätkä töşte. Karabaş urta mäktäbendä ukıp yörgändä, ”Mayak“ gazetasınıñ aktiv häbärçese idem. Keçkenä-keçkenä häbärlärem, mäqalälärem ber-ber artlı çıgıp kına tora. Üzemne ”poçti curnalist“ dip his itep yörim. Ul çakta Änkäy avılda kitaphanäçe dä, klub mödire dä ide. Mäçettän kalgan klubıbız isä bik mesken häldä. Yagılmıy, yarımcimerek. Änkäy şunda eşlägäç, miña da avır. Kön sayın tuñıp kayta, bik yış avırıy. Anıñ zarların da küp işetkängäder, ahrı, könnärdän ber könne klubnıñ nindilegen tasvirlap, ”Mayak“ka häbär yulladım. Ozaklamıy basılıp ta çıktı.

Kolhozçılar taläp itä

Soñgı yıllarda bezneñ avıllarıbız könnän-kön maturlana, kolhozlarıbız ekonomik yaktan nıgıy. Avıl halkınıñ kultura-könküreş däräcäse üsä.

Ä menä Cdanov isemendäge kolhoz citäkçeläre monı añlarga telämilär, ahrı. Kalinin, Şämmät, Knyaz-Elga avıllarında haman da unlı lampalar yana. Şämmät avılına elektr kertü monnan ber yıl elek baganalar utırtu belän tuktap kaldı. Küräseñ, şul baganalarga karap küñellären yuatsınnar, digännärder inde.

Şul uk avılnıñ klubı. Kergäç, kayçandır sütep taşlangan miçneñ urınına abına kürmägez. Çönki tüşämdäge ike lampa klubnıñ eçen yaktırta almıy.

Poçmakta ber garmon aunap yata. Berük, uynıym dip, kulıgızga almagız. Bötenläy taralıp kitep, bälase üzegezgä bulır.

Partiyä oyışması sekretare iptäş İbrahimov bu turıda belmi torgandır, dip uylamagız. Klubka yazdan birle kerosin birelmäve dä, yaña çarşau, öställär kiräklege dä aña bilgele. Klub mödire, yäşlär aña bu mäsälä belän ber genä möräcäğat itmädelär. Bezneñ urınlı taläbebezgä kolak salunı kiräk dip tapmıydır inde.

Kaderle redaktsiyä! Bälki, sez alarnıñ tagın ber kat islärenä töşerersez. Çönki avıl kultura çıganagınıñ häzerge torışı böten kolhozçılarnı borçıy. Kışka bertörle dä äzerlek eşläre alıp barılmıy.

Döresen äytim, mäqalädä partorgnıñ iseme yuk ide. Redaktsiyädäge abıylar östäp, maturlap, köçäytep cibärgännär. Andıy uk batırlık kayan kilsen di inde bezgä. Älege keçkenä mäqalägä başkalarnıñ ise dä kitmägänder, ämma kolhozda ul şaktıy şau-şu kuptargan. Änkäyneñ personal eşen partiyä cıyılışında tikşergännär. İñ elek, bilgele inde, partorg çäçräp çıkkan. ”Malayıñnı sin kotırtkansıñ. Bezneñ yamanatnı satkansız. Belep tor: üzeñ dä, balalarıñ da rähät kürmäs...“ Änkäygä şeltä beldergännär... Partorg (mäktäp direktorı da ul) väğdäsendä tordı diyärgä bula. Gomer buyı bezne kolhozda kimsetergä, räncetergä tırıştılar. Enem Fängä dä eläkmi kalmadı. Sigezençe klassnı beterep yatkan çagı ide. Tanıklıgına totaştan ”3“le tezep çıktılar. Hätta fizkulturadan da. Harakteristikası ”tärtipsez, naçar ukıdı, kolhozda gına eşlärgä yaraklı“ digän süzlärdän tora ide. (Yarıy äle enem yugalıp kalmadı. Niçek itsä itte, kiçke urta mäktäpne tämamladı. Annarı avıl hucalıgı tehnikumında ukıdı. Alabuga institutın beterep, menä digän pedagog buldı.) Ozaklamıy Änkäyne eşennän ük aldılar. Anısı üze ber tarihlık. Şul çakta Änkäygä: ”Barıber curnalist bulaçakmın, tetmälären tetep yazaçakmın äle min alarnıñ“, — digän idem. Curnalist buluın buldım, ämma tegelär turında älegä çaklı yaza alganım yuk. Yugıysä, kul kıçıtıp yörgän çaklarım bar ide. Häzer yazmam da inde. Änkäy yazmaska kuşa. ”Yuk belän yuk bulmaska kiräk. Sin alardan östen bulırga tiyeş!“ — di.

İyün, 2001 yıl.

Click or select a word or words to search the definition