Bella Ahmadullina

(10 aprel 1937 – 29 noyabr 2010)

Ahmadullina Bella Ahat kızı 1937-nçe yıl, 10 apreldä Mäskäüdä tugan. Ätise tatar millätennän, ministr urınbasarı bula; änise - çıgışı belän İtaliyä russları, KGB tärcemäçese bulıp eşlägän. Rossiyä yazuçılar Soyuzınıñ äğzası, Amerika sänğat häm ädäbiyät akademiyäsınıñ hörmätle äğzası häm başka poçet bilgeläre citärlek. Anıñ berençe kiyäve, kemgä bulsada bilgele Yevgeniy Yevtuşenko bula. İkençese – yazuçı Yuriy Nagibin, öçençese – teatr hudocnigı Boris Messerer.

Ädäbiyät institutında ukıy başlaganda uk «Oktyabr» curnalı häm »Komsomolskaya pravda» gazetında anıñ publikatsiyäları basılıp çıga.

Boris Pasternakka yala yabıpmı, aña karşı bulgannar arasında bulasıñ kilmäde dip, anı İnstituttan çıgarıp cibärergä başlıkları häzerlänä ... Ahırında, diplomnı «otliçno» bilgese belän zaşişat itep, ukuın beterä. Yevgeniy Yevtuşenko Bella Ahmadullina turında: «Rossiyänıñ tagın ber böyek keşese - Bellanı, Ahmatova belän Tsvetayıva kebek miras aluçı, maktauga layıklı şagıyräne yugalttık. Poeziyänı yaratu gına tügel, ul namus saklap, turı äytä belä ide. Ägär beräü bäla-kaza, hävef-hätärgä eläksä, ber dä kurıkmıy çıgış yasap anı yakladı«, dip yaza.

Şundıy üz uyların yäşermi yazırga röhsät birelgän «Sintaksis» isemle curnalda häm tsenzuraga yatmagan almanah »Metropol»ne oyıştıruda katnaşıp, törleçä cäberlängän, sudka birelgän, eştän kuılgannarnı yaklap; zolım kürsätüçelärgä karşı çıkkan. Andrey Saharovnı, Lev Kopelov, Georgiy Vladimov, Vladimir Voynoviç häm başkalarnı Yugarı urında utırgan intelligentsiyädan yaklap, törle gazeta, curnallarda «Nyu-York tayms», »Svoboda», »Golos Ameriki» anıñ köçle tavışı çıkkan. (Yazıp utırıp, menä nindi boyıvoy keşelär, hatın-kız arasında da, bula dip uylap aldım)

İyün ayında vafat bulgan Andrey Voznesenskiy, Yevgeniy Yevtuşenko häm Bella Ahmadullinanı «Estrada şagıyre» dip sanagannar. Alarnıñ çıgışın zur zallarda gına tügel, halıkka tulı stadionda da yaratıp tıñlagannar. «Kara äle, Ahmadullina» dip, anı kürsälär, köyläp ukıgan şiğırlären tıñlar öçen, başlagan süzlären tuktatkannar.

1962 yıldan başlap küp kenä poetik, şiğri cıyıntıklar yazıp çıgara. Yazgannarın tänkıytläp yatsalar da, barısı da basılıp çıkkan. Rus poetları A.Puşkin, M. Lermontov, A.Ahmatova, M.Tsvetayıva, A.Tvardovskiy ... h.b. turında küp kıska äsärlär yaza torgan bulgan.

1964 yılda, töskä çibärlege belän tanılgan Ahmadullina, Vasiliy Şukşinnıñ »Civet takoy paren» isemle filmında uynıy. Venetsiyäda bulgan kinofestival bu filmga büläk itep »Zolotoy lev» tapşırıla.

Bellanıñ süzlärenä yazılgan cırı, şigıre Eldar Ryazanovnıñ, bez yaratkan, berniçä filmında yañgırıy.

1970 yılda Gruziyäda bulıp, kızıksınıp berniçä avtorlarnıñ şigıren tärcemä itä.

Fazıl İskändär – Bellanıñ öyenä barıp yörgän çakların yaza, anıñ keşelekle, aş-suga osta, kunaknı yahşı karşı aluı turında äytä.

Soñgı yıllarında küz avıruı-glaukoma belän gazap çigä. Naçar kürgäç, ul az yaza. Kulı belän karmalap kına yörä algan. Şulay da ber vakıtta da räncep söylänmäde, haman da açık yözle, keşegä yagımlı ide, dip yazgan yazuçı Vladimir Voynoviç.

Bıyıl, 2010 yılda oktyabr ayında katı gına avıra başlıy. Bolnitsaga yatkızıp, iskeçä-konservativ dävanıñ faydası bulmas dip, operatsiyä eşlilär. 25 noyabrdä öygä çıgaralar. Mäskäüdä, kiçen 29 noyabrdä «Tiz yärdäm itü» maşinası kilsä dä, vraçlar kulında vafat bula.

Şiğır formasın näfis kürsätä belä. Kiläçäk yulında närsä kötergä? Belmiseñ. Mähäbbät turında matur şiğırlär yaza. Kaysı beräülärendä üz täcribäse belän urtaklaşkan kebek bula. Mäsälän, ir belän hatın arasında nindi küz karaş buluı mömkin.

Kulıma töşkän ike-öç şigıreneñ bersen, tärcemä ittem.

Işanıçlı bulırga kiräk,
Bergäläşep yäşäsäñ.
Vakıtında ayırılıp kit.
Söyeşep tora almasañ.
Hıyanät itülär bulmasın.
Yazmışnı bit belmiseñ.
Härçak keşe yahşı yörmi,
Yalgışıp ta kitäseñ.
Beläm mine taşlamıysıñ,
Yalganlama, yaratmıym.
Süzläşep bez ayırılışmıyk,
Usallıkka bara almıym.

Cäl, yazıp utırıp, menä nindi boyıvoy keşelär hatın-kızlar arasında da bula ikän, dip uylap algan idem. Çıgış Ukuı buyınça äytsäk, üze bulmasa da, anıñ köçle canı äylänep kaytsın.

Abdulkärimova N.
İsmailova G.
2010 Almatı