Bay Häyerçe

(hikäyä)
Mähäbbätkä gomere buyı ışanmadı Zäkär. Yäş çagında, "yolkış" dip kızlar yakın cibärmäde, olıgaya-olıgaya hatın-kızdan üzeneñ küñele kayttı: barısın da Zäkärneñ kesä yançıgı belän fatirı gına kızıksındıra sıman toyıldı. Nişliseñ, yıllar ütep tä arık tänenä it kunmadı, ike yakka ilämsez tırpaygan kolakları keçeräymäde, käkre ozın borını turaymadı, bolay da siräk çäçe böteläy koyılıp bette. Üzeneñ şıksızlıgın ul kışın da, cäyen dä salmıy torgan kırılıp-karalıp betkän eşläpäse belän kaplamakçı bulıp, dönyaga şul eşläpä astınnan kırın karap yäşi ide. Tartmadı, eçmäde, bar eşlägänen börtekläp cıydı. Zavodta tir tügep, pensiyägä çıkkaç, üzenä ber şögıl taptı – çüplektä kazınıp, şeşä, iske-moskı çüpräk, käğaz, kalay bankalar tapşırıp, kön ütkärä başladı. Yuk, pensiyäse az tügel ide, yalgız başına rähätlänep yäşärgä bula. Ämma ul rähät yäşärgä künekmägän şul. Bar aşaganı - kara ikmäk tä kefir.

Könnärdän ber könne menä şul çüpleklär öçen konkurentsiyä korbanı buldı kart. Karañgıda ike bomc täpäläp attılar üzen. Gomere kalgandır inde, bähetenä uzıp baruçı ber igelekle bändä aşıgıç yärdäm çakırıp, sırhauhanägä ozattı.

İdän yuuçı Haciyägä añına kilgän könne ük küze töşkän ide. Yomrı art sannarın uynaklatıp, Zäkär kırında ällä yüri ozaklap şvabrasın bolgagan bula tagın. Palatadagı irlärneñ şayartuına ul neçkä näfis irennären cäyep, ap-ak teşlären cemeldätep kölä.

-İreñ yahşı bulgandır inde, Haciyäkäy, mavzoleylarda saklangan kebek üzeñ! –dip kul ozınaytkan ide ber yılgırı, Haciyä yüeş munçalası belän çak tegeneñ ırcaygan çırayına çäpemäde. Zäkärneñ küñele buldı, dimäk iple hatın dip, hätereneñ ber poçmagına salıp kuydı. Eçpoşırgıç ozın kön buyına ul palataga Haciyäneñ çiläklären şaltıratıp kilep kerüen koyaş çıguın kötkän kebek kötep ala. Kem äytmeşli, bik "otçayannıy" hatınga ohşagan. İrlär aldında cebep töşmi, äytäsen turıga äytep, avızıñnı şapıldatıp yaptıra. Bälki yanına kilüçese bulmagangadır, Zäkärgä botkanı da kübräk saldırıp alıp kergän sıman. Äle berkön üze peşergän koymaklar belän sıyladı. Änä şul koymakları belän canına sarı may bulıp yattı. Moña qadär anı kaygırtuçı bulmadı. Yapa-yalgız ide şul. Ayagında nık basıp yörgändä tugan-tumaçanı kiräksenmäde, kürşe-külängä işek açmadı, kaya ul küñelenä kemneder yakın kiterü! Ä menä Haciyä ällä ni eşlätte. Ul anıñ küñelenä şakıp tormadı, bärep kerde.

-Kaya, kiyem-salımıñnı yuıp kilim, -dip külmäk-ıştanın saldırıp alırga da kıyınsınmadı. Yatkan cirendä kortlap betsä dä, başka beräügä kul yagıldırmas ide Zäkär, Haciyägä karşı tora almadı.

Sırhauhanädän kultıklap öyenä kaytarıp kuyuçı da Haciyä buldı. Kartnıñ öyendäge şıksızlıkka uñgan hatın nur kundırdı. Älbättä, sıngan täpilären bau belän bäyläp kuygan ike urındık, çüpräkläre umırılıp, timerläre ırcaygan divan, mäñge su kürmi sargayıp betkän täräzä çeltärläre yañarmadı yañaruın. Tik şulay da hatın-kız cılısı ikençe ide.

Altmışta bulsa da, kızlar kebek citez, därt-därmanı taşıp torgan hatın ulı belän kilenen taşlap, Zäkär yanına küçende.

Kart nıklap ayaklangançı bar da şoma bardı. Nikadärle saran bulsañ da, yaktı dönya belän huşlasası kilmi ikän. Daruga dip Haciyä Zäkärdän akça sıdıra tordı, tegese hatın kaytarıp birgän çeklarga bik ük ışanası kilmäsä dä, katı bärelmäde.

Zäkär kart, nihayät, savıgıp, uramga çıgu bähetenä ireşte. Ayakları anı tanış çüplekkä tarttı. İ kazındı, i kazındı! Ul yukta ällä ninlär belän tulgan sıman ide çüplek. Çü, tanış käğaz tartması tügelme? Kart kabalana-kabalana çup-çar arasınnan kayçandır üze şuşı çüplektän tapkan "Malboro" sigaretı tartmasın kazıp çıgardı. Andıy kaplar betkänme, diyärsez. Yuk, Zäkär anı meñ kap arasınnan da tanır ide. Ul bit niçämä-niçä yıllar sıypap-sıpırıp açkan-yapkan akça sandıgı! Hatın-kızga gına tügel, hökümätkä dä ışanıp citkermi ide kart, bar tapkanın öyendäge şuşı kapka cıynadı. Tukta, ni eşläp monda yata soñ äle ul? Ä akçaları? Kapta iske-moskı gäcitlär genä ide. Zäkär käğaz kapnı selki-selki cil-cil öyenä tomırıldı. Hätta ayagınıñ aksavı da onıtıldı. Öç katnı ber tında menep, işek döberdätte.

-Akçalarnı kaya kuydıñ?!

Kartnıñ agarınıp katkan yöze ğalämät kurkınıç ide. Sanitarka bulıp eşläü däverendä Haciyä küpme ülem belän küzgä-küz oçraşıp ta kurkunıñ ni ikänen belmäde, tere mäyet sıman basıp torgan Zäkär bu minutta ülemnän dä zähärräk ide. Ämma hatın üzen tiz kulga aldı.

-Nitkän akçalar? –dip berni belmägängä salıştı.

-Ah, ubır! Menä bu kapnı kem çıgarıp taşlarga kuştı?- dip kart tını betep yörägenä yabıştı.

-Ay, Hodayım, şkaf eçen çistartkan idem, kayan belim anda akça saklaganıñnı?-dip aklandı hatın.

-Kart cülär! –dip üzen bitärläde Zäkär.

Sabıy bala kebek bärgälänä-bärgälänä özgälände, hätta Haciyäneñ töyençegen töynäp, şıpırt kına çıgıp şılganın da sizmäde.

Yuk, gomergä ışınmadı Zäkär mähäbbätkä...