Balıkçı Malay

(hikäyä)
Häzerdä häteremdä, 1998 yılnıñ may ayında, kürşedä torgan dustım Mars, ätise, änise apası Dina belän Kazanga küçenep kitte. Kazanda alarnıñ kardäşläre bulganga ikelänep tormadılar küräseñ.

Bezneñ avılda kolhoz bölgennekä kalgaç, avıldan baytak keşe çitkä eşlärgä çıgıp kitte, kayberläre botennäy ğailäläre belän tirä yak şähärlärgä küçtelär.

Bez kaldık, böten ıru—kardäş cıyılıp mäsäläne urtaga kuyıp söyläşkäç, ata babalarıbıznıñ kaberlären taşlap kitmäskä buldık, arada iñ kartlardan bulgan Färit abıy, kolhozda altmışınçı yıllarga qadär, kolhozçıga ber tiyen akçada birmi idelär, yäşädek, balalar usterdek, aç yalangaç yöremädek, sugış yılların äytäsedä yuk. Babalarıbız açık kırga kilep utırgannar, kurkmagannar ä häzer avılda gazga tike bar.

Şähärdän kim togel, eşlädä yäşä ä yaña cirdä kemdä belmi, niçek barıp çıgar, yakşıdan, yakşını ezlämiyek, monda yäşiek diyep, süzne tyamamladı, süzen döres tapkanga, karşı ätüçe bulmadı, kalıp yäşi birdek.

Şulay itep Marıslar kitte bez kaldık, bez tirä kürşelär alar anda niçek urnaştılar, kaya toralar, kunakka bezgä kaytırlarmı ikän diyep, kötep yäşi birdek.

İke yıl çaması ütkäç Saniyä apa belän Dina kunakka kayttılar, äbilärenä, äbiläreneñ öye bezgä kara—karşı, karşı kürşe bulganga aralaşıp, yöreşep tora idek.

Saniyä apa üzgärgänme, üzgärmägänme anı min äytälmäs idem, ä Dina, äyterseñ almaştırıp cibärgännär bezgä Kazannan, başka kız.

Alarnıñ kilgännären min ikençe könne genä beldem, irtästön balıktan kaytkaç miña anam, bar Kazannan Halimä apalarga kunaklar kilgän, Saniyä kızı belän, balık kert üzlärenä dide dä keçkenä kauırsın çiläk, balık belän kulıma birde.

Min telär—telämäs kenä ğadättägeçä zarlana, zarlana miña totargada miña itärgädä diyep balıknı alıp kittem.

Kürşelärneñ yortına kerüem buldı minem karşıma ber kız kilep bastı, balaksız çalbardan, ayagında tatar çeväkläre, östendä kızgılt-al töstäge futbolka, izüe cilkädän cilkägä uygan, iñ berençe yözenä bakmıça, minem iktibarımnı, futbolkanı eçke yaktan kürenerlek tibärep torgan, alnıları cälep itte.

Bu kıznıñ DİNA ikänen köñlem belän sizep, akılım belän berniçektä üzem, üzembelän kileşä almıy, berni däşmi tora birdem, çınbarlıkka Dinanıñ äbiseneñ tavışı alıp çıktı, närsä torataş kebek katıp kaldıñ?

Dina bu, saumı Dina digen.

Nihayat, küzläremne Dinanıñ yözenä kütärdem, anıñ koñgırt küzläre miña tekälgän, sınaulı karaş belän karıy kebek, yänäse kem sin yeget, ni haleñnan kilä, üsep citteñme yukmı. Süz dä yuk Kazan havası uñay tässir itkän, kızıy tanımaslık bulıp maturaygan, yelmayıp miña karap tora.

Min saumı Dina diyügä,- yahşı Şäükät närsä çiläk belän basıp torasıñ, närsä kiräkme ällä.

-Yuk menä sezgä balık kiterdem, bögen irtä genä tottım, yaratsagız alıgız diyep, çiläkne suzdım.

Kayandır artkı yorttan Saniyä apanıñ tavışı işetelde,- Dina balıgın al, arçı, çilägen yuıp bir.

Kürşelärneñ alaçıkları yanında gomerdän gomer su belän alyumin savıt tora, şul savıt yanında, Dina balıknı buşatıp çiläkne yudı, min anıñ yanına kilep baskan kileş, anıñ östenä karap tordım, ul çiläkne miña birgändä, mä Şäükät, al çilägeñne tagın küpkenä balık eläksen, bezgädä birerseñ, yäme dide.

Min çiläkne Dinanıñ kulınnan alganda yakın uk kildem, yakında ul tagında maturırak, söykemneräk, anıñ koñgırt küzläre, tirän upkın kebek ber kursäñ berkayçanda onotalmasıñ, sihri köçkä iyä bulgannıgı, kön kebek açık.

Anıñ miña yakın ük kilep sulavı, sulış algan sayın kütärelep kitkän, futbolka astında tıgızlanıp torgan, alnıları, minem bitemä bärep torgan yan alışı, kükrägemne mömkinlege bulgan qadär kiyerep yış—eş sularga mäcbur itte.

Yak—yakka bakkalanıp, sudan algan balık kebek, avızımnı açıp, ber ni äytmiçä artka çigendem.

Minem kıyulıgım saubulıgız diyep äytergä genä citte.

Öygä kaytkaç äniyem, -ni Şäükät, şaukın suktımı ällä üzeñne çırayıñ berdä yuk, suktı ahrısı diyep telär -telämäskenä cavap birdem.

Üzemneñ bülmägä kerep yattımda, ozak vahıt yokoga kitälmädem, küz aldımnan bu Kazan kızı, berdä kitäse kilmi, yılmaep tordı.

İkençe könne irtästön vakıgalar şulay uk kabatlandı diyärlek.

Balıktan kilgäç, äninedä kötep tormıça, balık alıp kürşelärgä kittem, yortlarına kersäm Dina äyterseñ mine kötep torgan, saumı Şäükät, niçek bögen, balık yakşı eläkkän ahrı, kiçägedändä küp kitergänseñ.

Balıknı buşatıp çiläkne miña birgäç, Dina, sin Şäükät kiçä kiçen uramga nik çıkmadıñ, bez kiçä yäşlär belän bik yakşı küñel açtık, sin nikter yuk ideñ, bögen kara anı uramga kiçen çık, çıkmasam üpkälim.

Min anıñ süzlären işettemdä, işetmädemdä kebek, başıma ber uy çü kebek kadaldı, nindi yeget belän küñel açtı ikän.

Dina kiçä kiçen. Kürşelär belän saubullaştımda ügä kayttım.

Öydä äniyem miña närsäder bögen kuşkannıda kötmädeñ, kürşelärgä balık alıp kitkänseñ, ällä açtan ülärlär diyep kurktıñmı.

Min anıñ mine yurap itkänen añladım.

Äni min bögen kiçen uramga çıgarmın digäç,-Kem sine yebärä, öçlekkä genä ukısañda, unga tike sanı beläseñ, Dina sinnän dürt yäşkä olo, ul buy kız, anıñ yanına armiyädän kaytkan yegetlär cıyıla.

-Kiçä kiräy Narımanı belän, ikäü genä utırıp kalgannar, başıñ eşlämägäne ber, tagın üzeñne birtep, imgäk yasarlar.

Armiyägä barıp kayt, şunnan kızlar kuarsıñ, diyep süzen tämamladı.

Min üzemdä bik yahşı üzemneñ otoşsız eşkä alınganımnı añgarıp tora idem.

Armiyädän kaytkan yegetlär arasına, Kazan kızı tögel, hur kızı kilsädä, avılıbızdagı boron—borınnan kilgän ğadätkä buysınıp, min barıga tiyeş togelemne, bik yahşı belä idem.

Şuña kürä anamnı tıñnarga turı kilde.

Min balıknı taşi birdem, könnärdän ber könne Halimä äbilärneñ kabagın açıp kerergä diyep torganda, Saniyä apanıñ Dina belän söyläşkänen iştem, - sin kızım bu balıkçı malayıñnı yöretmäskä ideñ, yaş ul äle, başın äländermä, siña bälki kızıktırda tik bezneñ kitäse bar, sin ber yaklı bul, ikençedän äbiyeñ açulana, tuñdırgıçta, suıtkıçta balık belän tulı, kaymak kuyargada urnı yuk, nişliyem ul balıknı, beregezdä aşamıy, balıkçı malayıñ böten Turtarmaknıñ balıgn taşıdı di.

-Anıñ balıgı miñada kiräkmi, tik Şäükät kilgäç köñel östemä rähät bulıp kitä, anı kürep süläşüdä miña bäyräm köbek.

Min üzemdä añgarıp toram, ul äldä mäktäpnedä betermägän, yaş äle, tik başkalarga karaganda ul mine çınnap söyä, kem belä bälki mäktäpne betergäç Kazanga kiler, kilmäsädä, dönyada sine kemder yarata ikä, dimäk sin buş urın tögel, kemgäder kiräk.

Kem öçender yäşäü mägnäse, miña anıñ saf mähäbbäte qaderle. Äniyem, barıbıznıñda yazmışı hoday kulında, kiläçäkne belep bulmıy, min anıñ mähäbbäten kire kakmım, köñelen sındırmım, min anıñ miña soklanıp karap torganın ber kayçanda onotalmam.

-Yarıy balam mäyleñ, tik ul kilsendä saubullaş, ursatna kön kitäbez.

Min kıyusız gına kabaknı açıp kerdemdä, Saniyä apa min sezgä balık kiterdem, kiräksä alıgız didem.

-Nik inde balık kiräkmäsen, bir Şäükät çilägeñne miña diyep, Dina kulın suzıp balıknı çiläk belän algaç.

Saniyä apa,- Dina sin balıkçı cigetne çäy eçeregä ideñ, balıknı min arçırmın diyep, Dina kulınnan çiläkne aldı.

Dina mine alaçıkka alıp kerep östäl artına utırtı, käsägä çäy yasadı, üze nider süli tik min anı işetmim, minem kolagımda Saniyä apanıñ bazar kön kitäbez, kitäbez, Digän suze çirkäü çañı köbek yañgırıy ide.

Dina minem aşamıy eçmi utırganıma karap tordıda, nindi uylar bezneñ yegetne borçi ikän diyep, mine cilkämnän koçaklap irennäremnän üpte,- yarıy Şäükät rähmät siña barısı öçendä, min sineñ belän aralaşırga konıgıp bettem, avır bulır sine onıtırga, min däşmi torganga östäp kuydı, äle sin mäktäpne betergäç Kazanga kil, min kötärmen dide.

Min Dina mine koçaklap üpkännän soñ, ber talay üzem belän ni bulganın töşenep betmädem.

Anıñ irennäreneñ täme, çäçlärennän kilgän huş ise, anıñ yılmayuı, yomşak kulları, ütä kürenerlek koñgırt küzläre, mine mäñgelekkä gayşık itep, cide çat yul urtasında kaldırgan kebek buldı.

Yaşä Şäükät, buldıralsañ, minnän başka digändäy koñgırt küzläre belän miña karap yılmaya birde.

Şul çak Saniyä apanıñ tauşı işetelde, yarıy äle saubullaşmagız, irtägä genä kitäbez, äldä tugız tapkır kilerseñ, diyep miña kitärgä vahıt citkänen añlattı. Alarnı ozatırga baralmadım, alar tönlä kitkännär.

Artık min Dinanı kürmädem, tik ul minem yanımnan kitmägändäy kebek, häzer kürşelärneñ kabagı açılırda Dina annan çıgıp, balıkçı malay diyep kul bolgar.

2010 yıl Verhazovka

Click or select a word or words to search the definition