Balavız Sınnar Karaganda

(yumoreska)
Şakir kart belän Bibisara karçık şähärdä yäşäüçe ulları Hösnullaga kunakka kilgännär ide. Gomerläre buyı avıl irkenlegenä iyälängän kartlar tik yatarga künekmägännär şul, ber-ike kiç kunak bulgaç, dürt stena arasında yäşäü tuydırdı bolarnı. Beraz kıymıldıysıları, keşe arasına çıgasıları kilä başladı. Şähärgä balavız sınnar kürgäzmäse kilgän ikän. Hösnulla äti-änisen şunda alıp bardı. «Äydä, beraz cilläp kaytsınnar», - dip uyladı ul.

Üz gomerlärendä «bal» belän «balavız» süzen avıl umartaçısı Häbibrahman avızınnan gına işetkännäre bulganlıktan, berär törle umartalar kürgäzmäseder, dip uylagannar ide kartlar. Gel alay tügel ikän. Ul balavız sınnar kürgäzmäse digännäre gacäp närsä bulıp çıktı bit, äy.

Kürgäzmägä kilep kerügä, tonık kına yaktırtılgan bülmä eçendäge bihisap küp keşelärne kürep, Bibisara karçık başta bot çabıp şakkattı. Üzeneñ kayda ikänlegen onıtıp, avılda kalunkaga su alırga kilgän ahiräte Gölçirä belän söyläşkändäy: «Bu şähärnekelär bötenläy eşkä yörmilär mikänni soñ, kürçe inde, bötenese şuşında cıyılgan», - dip şärran yardı ul. Tik Şakir kart anıñ süzlären bötenläy işetmi ide. Çönki, işektän kerügä uñkul yakta basıp toruçı Lenin sını yanında gacäplänüdän torataş katıp kalgan ide ul bu vakıtta. Ä berazdan, äñgämädäşen dikqat belän tıñlagan kıyafättä torgan sınga karap, kızıp-kızıp häzerge türälärne sügä, tökereklären çäçä-çäçä marksizm-leninizm täğlimatınıñ onıtıluı, sotsializm cämgıyateneñ tarkaluı hakında Leninnı kerenderä ide kart. Häm, nihayät, ozın notıktan soñ, äläkçe mäktäp balası kebek yarımpışıldap: «Tagın revolyutsiyä kiräk, Vladimir İliç, yuksa, nibuç, azındılar bu yaña baylar», - dip süzen yomgakladı Şakir.

Ul arada bülmäneñ argı başınnan kabat Bibisaranıñ tavışı yañgıradı:

- Şakir, dim, Şakir, monda kil äle. Putin da monda ikän bit!

Karçık ike kulın kesäsenä tıgıp baskan ber sın yanında tora ikän. Yakınrak kilgäç, Şakir da kön sayın televizordan kürep iyälängän kıyafätne tiz tanıdı. Tatarda gına bula torgan kündämlelek belän, billären bişkä bögep, tübänçelek belän sälamnären birgäç, kart belän karçık ber-bersen bülä-bülä Räsäy prezidentına moñ-zarların belderergä totındılar:

- Karale, kem... iptäş, ni... gospodin Putin äfände, pinsiyälärne beraz gına arttırırga nilzä ıştuli ul, ä? Isluşıy, hätäbe ber-ike yözgä genä bulsa da arttırçı şunı. Siña ni tora inde ul...

- Beroçtan, äyber bäyälären dä kimetsäñ ide. Yuksa, adäm ıstıramı, cünle kiyem dä ala almıybız bit güpçim...

- Bu lğuta digännären nik beterdelär içmasam...

Tik urıs prezidentı berni dä däşmäde, häyläkär genä yılmaep basıp tora birde.

- He, karale, karçık, moña äytteñ ni dä, äytmädeñ ni, endäşmi bu, telen yotkan ahırısı.

- Yotmıy ni, yotarsıñ da şul. Böten maylı kalca Mäskäügä kitep bargaç...

Bibisara Şakirnı çitkäräk äydäkläde. Bälasennän baş-ayak, dip uyladı ul. Kartınıñ kızulıgı hättin aşkan, Putin dip tormas, ipi şürlegenä menep töşärgä dä küp soramas. Türälärgä kul kütärsäñ närsä bulasın gomer itkän karçık yahşı belä ide.

- Kitik, kitik, här avıl mucigı belän gäp satıp torırga, kem dip beldeñ sin anı, ni äytsäñ dä, fçüteki...

Şulay küpmeder yörep iyälängäç, kart belän karçık bu bülmädä üzlärennän başka tere keşe yuk ikänlegenä tämam töşendelär. Härber oçragan sınga şakkatıp şärran yarıp kıçkırmıylar ide inde alar. Urındıkka utırıp toruçı çirattagı hatın-kız sını yanına kilep tuktagaç, anıñ gel çın keşegä ohşagan buluınnan bigräk, bu yulı, ayak oçında sınnıñ kemneke ikänlegen añlatkan yazu bulmavına gacäplände Bibisara karçık. Kürgäzmädäge här sınnıñ ayak oçında anıñ kem buluın açıklagan yazu bar yugıysä. Ä monıkında yuk. Kem sını bulır ikän bu, dip uyladı karçık. Ul anı ber kat arttan-aldan äylänep tä çıktı. Hätta kızgılt-alsu töstäge koftasına da kagılıp aldı. Şulçak, urındıkta utıruçı sın kalkınıp kuymasınmı, Bibisaraga karap: «Ço ustavilas?» - dip akırmasınmı. Monı kötmägän karçık: «Ästäğfirulla, ästäğfirulla», - dip kıçkırıp, çitkä taypıldı. Anıñ balavız sınnar kürgäzmäsenä kergän keşelärne küzläp, tärtip saklap utıruçı hatın ikänen kayan belsen soñ avıl karçıgı. Kürgäzmädä keşe az bulu säbäple beraz çeremgä kitkän bulgan, Bibisara kulı belän orıngaç, uyangan biçara.

Bu vakıtta Şakir olı kükräkle ber hatın sının tamaşa kıla ide. Gönah şomlıgına karşı, nindi cennäre kotırtkandır, kart tegeneñ kükräklären totıp karamakçı bulgan. Kizü toruçı hatın küzennän kotılıp kalırmın dimä! «Rukami ne troğat!» - dip ırıldadı ul kartka. Hatınnıñ zähär yözen kürep, Bibisara kartın yaklarga aşıktı:

- Harap bulgan ikän, ber tapkır kagılgan. Kırık biş yıl yäşibez, ber cirem dä kimemäde dä, kitelmäde dä, menä yanıñda basıp toram...

Käyefe tämam kırıldı Bibisaranıñ, bu kürgäzmädä ber minut ta torası kilmi ide inde. Äytäse süzemne äytep kitim içmasam, digändäy:

- Üzegez dä bik yahşı inde, adäm ıstıramı, yalangaç kükräklären kürsätep kuymasagız anı... Kaplarga berär çüpräk kisäge tapmadıgızmıni?.. Minem Şakircanım kürgän närsäsen totıp kararga yarata ul, - dip sukrana-sukrana işekkä atladı.

Şakir da, äle yahşılap kararga ölgermägän Yegipet güzäle Nefertiti belän Amerika kinoyoldızı Merilin Monrolarnıñ yarımyalangaç sınnarı yagına borıla töşep, telär-telämäs kenä karçıgı artınnan iyärde.