Bal Babay

(hikäyä)
– Kızım, menä bu doganı al äle. Minnän ber istälek bulır, – dip Bal babay onıkçıgınıñ kulına garäp härefläre belän yazılgan, pöhtä itep dürtkä böklängän, çit-çitläre sargaygan häm beraz tuza töşkän ap-ak käğaz kisäge tottırdı. – Hodayga ışan, kızım. Bar ul Hoday... Saf möselman kızı bul, möselmanlık – tatarlıknı saklıy torgan berdän-ber sıyfat ul... Mä, al, miña anı keçkenä çagımda babam yazıp birgän ide. Tuksan yıl buyı töse itep sakladım...

– Nigä alay diseñ, babay? Bez bit äle tagın küreşäbez. Äyeme?.. – dip gacäpsende kunakka kaytkan Sılu.

– Kem belä...

– Yuk, yuk, babay!.. Ällä nindi uylarnı hiç tä başıña kertmä. Yäme?.. – dide kız häm Bal babaynı şundıy katı itep koçaklap aldı. Küzlärendä yäş, küñelendä nindider ber kurku hise ide Sılunıñ...

...Bal babay kart ide inde. Üze dä soñgı arada bu hakta yış uylana başladı. Karçıgı ülgängä dä un yıl. Bertugannarı da yuk. Ällä iñ ahırdan kalganı başkalar öçen dä yäşi, diyuläre döres mikän?.. Tuksan bişe tulıp kilä... Küpme kaygılı şatlık, küpme gam belän taşıp çıkkan ul yıllar...

Kolhozlaşu çorında tugan avıllarınnan yätim itelep, vaz kiçterelep kuıluları, ätiseneñ «kara eşläpäle» keşelär belän kayadır kitep yugaluı häm kire kaytmavı; Böyek Vatan sugışı, äsirlek... Aşkınıp tugan yakka kaytu häm, ni kızganıç, tagın un yılga törmägä elägü... – hämmäse dä Bal babaynıñ yörägen telgäläp betergän ide. Östävenä olı kızı Nurlıbikä dä urıs yegetenä kiyäügä çıktı. Äye, ätisen tıñlap-nitep tormadı, tottı da, şul kyafer kisägenä kitep bardı. Küñele ärnep, açınıp, sızlanıp küpme yörde Bal babay. Ahırda kileşkän kıyafät çıgarsa da, küñele belän barıber kileşmäde, barıber önämäde...

Menä ul tagın öye karşındagı umartaları yanında böterelä. Ap-ak halat, ap-ak bitlek üzendä. Kulında älege dä bayagı kürük. Böten bakçaga çerek yangan huş is taralagan.

Bal babay digännän, bu kuşamat aña sugıştan soñgı yıllarda yabışıp kaldı. Halık doşmanı bulıp, haksızga räncetelep, un yıl buyı çittä yörep kaytkaç, anı berkaya da eşkä almadılar, şuña ul kort küçe yünätep, umarta asrıy başladı, ike kulına ber eş taptı...

Ä bügen Bal babaynıñ käyefe kütärenke. Ul, yäş çagındagı kebek, yögerä-yögerä yöri. Ber umartanı açıp, kortları belän söyläşä-söyläşä, käräzlärgä küz sala da, küregennän tämle töten örderä-örderä, kapkaçın yabıp ta kuya. Üze cırlıy, biyep kenä kitmi inde menä...

Bal tämlelekkä tämle dä,

Tik artık yaramıy ul.

Bal kortı üz işen söyä,

Bütängä karamıy ul...

Ätiseneñ hälen belergä kilgän Gölsem koyma östennän başın kalkıtıp, kart almagaç yänäşäsendä kaynaşkan Bal babayga bik ozak karap tordı, aptıradı. Ätisen mondıy şat, kör küñelle keşe dip hiç başına da kitermägän ide!.. Menä bit ul nindi ikän!..

Bal kortı bal yaratsa da,

«Balım tämle» diyälmi.

Kigävenne, şöpşäne dä,

Çebenne dä söyälmi...

Şulay cırlıy-cırlıy bakçadan çıgıp kilgän Bal babaynı kızı karşı aldı. Gölsem eçtän genä: «Ällä äti ıçkına inde,» dip tä uylap kuydı.

– Äti, nişläveñ bu?.. Ber-bernärsä bulmagandır bit, Hodayım?..

– Yuk, bernidä bulmadı, kızım-yoldızım. Cırlıysı kilep kitte äle.

Gölsemne yarata ide ul. Ällä töpçek bala bulganga, ällä ätisenä oşaganga, bu kızı Bal babaynıñ küñelenä şundıy yakın, şundıy üz ide. Änä, Nurlıbikäse Sebergä kitep olaktı. Häzer kaytkanı da yuk... Ana telendä ber avız süz belmägän Tanyasın, Cenyasın österäp, ätise yanına kaytsınmıni inde ul...

...Gölsem kiç belän, karañgı töşkäç kenä kitte. Bal babay aña tutırıp ber karadı, «Kızım!» – dip kısıp koçakladı. Alar bik ozak ayırıla almıy basıp tordılar...

– Yarıy, äti. İlgizneñ tuyına kilmim diseñ inde alaysa?.. Yaratkan onıgıñ ide bit... Kilsäñ dä bula, yugıysä...

– Ber äytkäç, kire kabatlamıym. Yuk, digäç, yuk inde...

– Yarıy, üzeñ beläseñ, äti. Sau bulıp tor. İrtägä tagın häleñne belep kitärmen äle...

– Huş, kızım-yoldızım...

Gölsem kapkadan çıgıp kitkäç tä, Bal babay anı küz karaşı belän ozatıp kaldı. Üze, avır sulap, ber tın basıp tordı da, öyenä kerep, bik ozak vakıt bülmädän bülmägä yörde. Cide tön urtası bulsa da, umartaların kabat küz uñayınnan kiçerde. Dönya tıp-tın ide. Nik ber yafrak selkensen. Nik ber «şılt» itkän tavış işetelsen...

... – Yoklıylar... İzräp-izräp yoklıylar... – dide ul üz-üzenä. Üze çın küñeldän yılmaerga tırışsa da, nikter küzläre genä yılmaymıylar, kölmilär ide...

* * *

Açı tañ belän Gölsem tagın ätise yanına aşıktı. Küñele belän nindider salkınlık, buşlık toya ide ul. «Bälkem, äti fikeren üzgärter. İlgiz belän Olğanıñ tuyına kiler. Häyer-fatiha birer...» – dip uyladı.

Öy işege bikle tügel ide. Salkın tınlık. Säyer tınlık... Gölsem, ut kapkanday, böten bülmälärne dä yörep çıktı, ämma ätisen taba almadı. Barı tür yaktagı östäl östendä genä pöhtä itep dürtkä böklängän, çit-çitläre sargaygan häm beraz tuza töşkän ap-ak käğaz bite yata ide. Ä anda dürt kenä süz:

«Gafu itegez. Kütärä almıym...»

...Şul çak äyterseñ Gölsemneñ yöräge kubıp töşte dä, salkın idän buylap tägäräp kitte. Anıñ küz töpläre dımlandı, irennäre mämräp kuydı. Ul ber kälimä süz dä däşä almadı, çönki täräz karşında üsep utırgan kart almagaçta keşe gäüdäsenä oşagan ber närsä asılınıp tora. Barı bal kortları gına, nider äytergä telägändäy, bezeldäşä-bezeldäşä, anıñ tiräli oçınıp yörilär ide...