Bakır Akçalar

Poema

1

Şäp yäşibez...
Yahşı aşıybız da,
«Horom»narda gına torabız,
Kürşelärdän uzdırırga teläp
Katlı-katlı yortlar korabız.

Şäp eşlibez...
Gektarınnan kırık(!)
Tsentner aşlık urıp-sugabız,
Küräbez dä...
(Yuk, yuk! Läm-mim avız.)
Buş ikän lä ambar-burabız.

Salam küşäp argan sıyırlardan
«Tonna-tonna» sötlär savabız.
Menäbez dä «biyek» tau başına,
Yalgannarga utırıp şuabız...

Kürsätkeçlär yahşı.
Üzebezneñ
Kürsäk, küzlär menä mañgayga...
Ber öyrängäç, yalgan sannar kuyıp,
Östäp cibäräbez ıñgayga.

Şäp satabız...
Kibet tulı tovar.
Bay-biçälär yöri saylanıp.
Şır yalangaç tügel bezneñ ös tä,
Bulmas, duslar, şuña zarlanıp.

Maşinalar çaba, - yullar citmi,
Ölgermiseñ barır cireñä...
Häyer sorap kulın suzgan äbi, -
Tormış kaynıy Räsäy ilendä.

İske biyäläyle suzgan kulda
Öç un tiyen - bakır akçalar...
Tek-tek basıp, tız-bız uzgan baylar
İçmasam ber kerfek kaksalar...

2

Şäp tözibez...
Kükkä aşkan sayın
Matur yortlar, zatlı daçalar
Ällä kaydan artkan isereklär
Podvallarga kerep kaçalar.
Şul pıçrakta alar parlaşalar,
Ber-berartlı bala tabalar...
Yalan kebek yortta yalgız yäşi
Bala bakmas «çibär apalar».

İl şäp yäşi.
Şäp yäşägän sayın
Arta yätimnärneñ sannarı...
Dävalaplar betep bulır mikän
Tumas borın kıygan cannarnı?!

... İl şäp yäşi.
Aydan ayga canın
Asrap arısa da il halkı,
Zarlanırga,
Üzgärtergä, ahrı,
Yuk teläge, köçe,
Yuk hakı.

Cileklären suırır ssuda alıp,
Halık cihaz cıya, tözenä.
Aynıñ azagında banklarga
Burıçlılar çirat tezelä.

Yahşı yäşi Räsäy.
Kalalarda
Küz kamaşır ocmah tösläre.
Äy, karañgı, cırsız, moñsız, tınsız
Yatim kalgan avıl ösläre...

Çäçelmägän basulardan kilgän
Ärem ise kisä sulışnı.
Taşlangan cir biräme soñ inde
Otçetlarda yazgan tabışnı?!

Baylar satıp algan avılımnı
Alda yahşı tormış kötärme?
Başkalar kük taşlap kitkän mine
Tugan cirem gafu itärme?

Äy, min genä tügel hıyanätçe.
Balalarıñ - baylık kolları
Rähät tormış ezläp çıgıp kitkän,
Töşenä dä kermi kırları...

Hätta yäşlegendä «timer at»nı
«Cigä» algan geroy-äbiyem
Der kaltırap torgan täräzäsen
Kadakladı mesken öyeneñ.
Üze sörgän, çäçkän kırlar aşa
Zur kalaga taba atladı.
Taptı ulın.
Tik sıymadı gına.
Avılga da kire kaytmadı...

Tuñgandır da, yañgandır da, ahrı.
Yözkäylären kürsäñ, - kurkırsıñ...
Biyäläyle kulda häyer akça.
Nigä bik az? Nigä bakır soñ?!

İlebez bay.
Millionerlar küp.
Bay türälär ilne äydilär.
Nik kulların suzıp basıp tora
Yul çitendä geroy-äbilär?

3

Bezdän yahşı yäşäsennär, dibez,
Balalarga baylık telibez,
Buylar citmägängä üreläbez,
Burıç artlı burıç tülibez.

Tik bayıgan sayın bähet kenä,
Küñeldä nur gına artmıy şul.
Kesälärdä akça artkan sayın
Yannan azgan näfes atlıy şul.

Tik bayıgan sayın izgelekneñ,
Namus, añnıñ töşä kıymmäte.
- İşettegezmäle, neftlärgä
Huca bulgan Saran Gıyzzätne?
İr - hatınnı, hatın - irne belmi
Eçep-tuzıp yatkan cirendä
Ülep kitkän, di, bit iserek kileş
Şul öç katlı irken öyendä.

Öye irken, tik canına gına
Kısan bulgan inde, küräseñ...
Ya, tabıgız çerep bayulardan
Bik bähetle bulgan berärsen!

Tik nigä soñ haman aşıgabız?
Dönyañ citsä, dilär, kitelä.
Barıber dä tege dönyalarga
Baylıklarnı taşlap kitelä...

İh, äbilär, birgän häyerlärem
Üzgärtä dä almas tormışnı.
Keşelek bit niçä ğasır buyı
İke yäple pıçak-yazmışlı.

Yahşı yäşim, diyep bökkän bilne
Turaytıp ta kayçan ölgergän?
Baylık öçen azmı sugış-kırış
İlne, cirne sukkan, böldergän?

Azmı keşe başın keşe aşap,
Näfes kotkısında biyegän?
Cällad kılıçınıñ ütkerenä
Gorurlarnıñ başı iyelgän...

Tik bayıgan sayın nider citmi,
Ezlängän ul keşe-bähetsez.
Ezlägänen tapmıy tübän taba
Tägärägän. Kalgan tähetsez...

...Şäp yäşibez.
Akçalarnı «köräp»
Alalar da «horom» tözilär.
Kaderlären belmi tapkanınıñ,
Azgınlıktan «bähet» ezlilär...

Baylık artkan sayın akıl artmıy,
Bähet artmıy.
Küñel kiñäymi.
İnomarka maşinalar uza.
Äbiyemä häyer birälmi...

Komsızlıknıñ şäple çanasına
Utırmaska ide niçek tä,
Şul aldatkıç kelä torsın ide
Keşelärgä açık işektä...

«Horom»narga kızıkkan näfesne
Härämnärdän saklap bulırmı?
Bakırlarga häcät kalıp berçak,
İ, suzmasam ide kulımnı...

ALMALI ÜLÄNNÄREM
Şiğırlär

Sagındım tugan yortımnıñ
Almalı ülännären.
İñ berençe adımnarga
Min şunda öyrängänmen.

Ülännärdän alma cıygan
Bähetle çak, nik uzdıñ?
Häzer uynıy ülännärdä
Ber tügel, ike kızım.

Almalı ülännäremne
Yaratıp sular sibäm.
Barmıy torsam tugan yakka,
Sagışlarımnan kibäm.

Kızıma, dip, sular sibep
Üsterdem ülännärne.
Yomşak bulsın - çak atlarga
Anıñ öyrängän mäle.

Kiñäş.

Abına, yıgıla bala,
Özelä yöräk.
Özelsä dä, kızganma sin,
Tüzärgä kiräk.

Bersendä alıp irkälä,
İkençesen - tüz.
Elmayırga öyrät anı
Yäşlänsä dä küz.

Yomşak kelämgä yıgılıp
Çınıksın bala.
Kügärgän, avırtkan ütä,
Çınıgu kala.

Bögelmäslek, yıgılmaslık
İr bulıp üskäç,
Söyärseñ, yıgılgan sabıy
İseñä töşkäç.

«Bähet pilmäne»

«Bähet pilmäne» eşlädem
Kızım kuşkanga kürä.
Kızım şayan, kızım ölger,
Barın da belä, kürä.

Niçä açıp, niçä yaptı
Balalar aş bülmäsen.
Kötep yörep, kötek buldı
«Bähetle» aş büläsem.

Tügäräk östäl östendä
Biş tälinkä, tämle is.
Pilmännär ala balalar -
Küñelläre tüzmi hiç.

«Bähet» tä yuk, käyef tä yuk,
«Appetit» digäneñ dä.
Küzlilär kalgan pilmänne,
İs kitmi birgänenä.

Minem kaşıknı küzätä
Balalarnıñ küzläre.
Berçä kötep, berçä kurkıp,
Tın da almıy üzläre.

Tälinkämdäge «bähet»ne
Bülep öläştem öçkä.
«Bähet»sez torgan östälgä
Appetit kayttı köçkä.

Yulsız kaldım.

Urman artlarına yäşerenep
Yäşi avıl. Onıtılgan avıl.
Yulın gına tügel, öylären dä
Kümgän inde, kümgän karlar yavıp.

Kuşımta:
Yulsız kalgan avıl urtasında
Änkäy kötä gaziz balaların, -
Yulsız kaldım tormış açısında,
Cil kamçılıy küñel yaraların.

Yaralarga örer, saklar, yaklar,
Min tayanır keşelärem kayda?
Yulsız, yalgız kaldım burannarda,
Kiterälmim tormışımnı cayga.

Kuşımta.

Urman artlarında yäşerengän
Avılıma kaytam karlar yarıp.
Dävalaçı, änkäy, bägıremne
Üzeñ genä belgän süzlär tabıp.

Kuşımta.

Sugan taktası

Änkäy sugan turıy yılap.
Taktası bik iskergän.
Ahrı, änkäy kebek ul da
Törlesennän kiçergän.
Çokırlangan urtasında
Turalgandır küp närsä.
Cıyırçıklar tiränäyä, -
Nider isenä töşsä...
Şul taktaga änkäyemneñ
Yäşläre tügelgänder.
Ul yäşlärneñ küp öleşe
Sugannan tügeldäder...
Ötälänep aş ölgertkän
Çaklarıdır isendä.
Cannar telgälängän çakta
Takta uyıp kiselä...
Kuşıp sugan açısına
Açı ärnü yäşlären
Señdergänder şul taktaga
Bül mi-özmi eşlären.
Minem öleş tä bar monda.
Egılıp, yılap kergäç,
Änkäy barmagın «turagan»
Minem yözemne kürgäç...
Keşelärgä, balalarga
Kürsätmi yılıym, disäñ, -
Bik caylı sugan taktası.
Sugan yılata, kissäñ...
...Turap bette. Yäşen sörtte.
Miña karadı kölep.
Taktasın aş bülmäseneñ
Türenä kuydı elep...

Bähet

Bähet kayda? Kem öçender
Buyı citmäs aydadır;
Kem öçender, at bulır, dip
Ömetlängän taydadır.

Kem öçender bähetkäye -
Akçalı Seberlärdä.
Dönyadan tuygannar öçen
Karañgı kaberlärdä.

Bar adämnär - bähet ezläp
Yözä hämer külendä.
Tik bähet digän töşençä
Yuk şul şeşä töbendä.

Kemder bähet digän bulıp
Yakın kürä tähetne,
härkemneñ dä üz kanunı,
Üze tösle bähete.

Bähet kayda? Minem öçen
Ul barı yanda gına.
Ayda tügel, bayda tügel,
Tik söygän yarda gına.

«Änkäy!» diyep balalarnıñ
Suzılgan kullarında.
Telim alar kiläçäktä
Bähetle bulganın da.

Bähetemneñ ber öleşe
Ätkäydä, änkäydäder.
Tuganım belän kitkänder
Kaytmaska - ütkändäder.

Tugan yortım ülänenä
Ber yatıp äylänsämme!
Tulıp taşar kük bähetem
Yäş bulıp. Bähettänme?

Kär minutnıñ üz kaygısı,
Üz bähete buladır.
Dönya kuma. Şul minutta
Sin bähetle bula bel!
Bäheteñne kürä bel!

Click or select a word or words to search the definition