Bähet Mizgelläre

Hikäyä

Ul yılda köz cılı häm matur könnäre belän kilde. Nurgali äfände Kazan uramnarınnan küñel irkenlegendä uzıp, 15 nçe nomerlı mikro-avtobuska utırıp, şähär üzägenä taba yul aldı. Ällä ni aşıkmıy da ide.

Bu mikro-avtobus mahsus marşrut belän yörüçe taksi sanala. Tiz yöreşle «Gazel»lär irtä-kiç halıknı şıgırdagançı tutırıp çaptırsalar da, köndezge vakıtlarda tämam diyärlek buşap kalalar, ike-öç keşegä hezmät itüne dä zur bähetkä sanıylar. Nurgali äfände şuşındıy hörmätkä iyä buluına şat ide. Küñele moña bik tä huşlanıp barganında, çirattagı tuktalıştan anıñ yanındagı utırgıçta kügärçendäy ber çibär tutaş urın aldı. Nurgali äfände aña yotılıp karagan hälendä önsez kaldı. Tutaş monı iğtibar ğalämäte dip kabul itte bulırga kiräk, borın oçınaça töşep citärdäy ozın kerfeklären sikertep aldı. Nurgalineñ rähätlek belän işelep çıkkan kaynar sulışı kaya taba barganın belmi, tutaşnıñ huşbuy islären alıp böterä-böterä, tügäräk ak yözendäge garäbi mähabätlek belän salınıbrak torgan borınına kire kayttı. Ä Nurgali äfände, çın ir keşe bularak, timer yörägen uttan alıp suga, sudan çıgarıp, kabat yalkınlı utka taşlarga ölgerde. Mondıy his añarga tanış ide. Yäş yeget kebek üzen toyıp, şuşı hisenä rähmätle hälendä ni hıyallana, ni sagışlana almıyça, üz cayı belän, sizdermi genä kızdan karaşın alıp, alga karap baruında buldı.

Alar ikese dä «Tolstoy tuktalışı»nda töşep kaldılar. Nurgali, may aşagan mäçe kebek nazlı yılmaep, ak yözen altın nurlı koyaşka kuyıp, küzläre çagılganday itende. Ul şuşı häyläne kızga taba borılu öçen uylap taptı. Esse cäy anıñ kara çäçlären dä yalarga, tänen dä kügärtergä ölgermi ütep tä kitkän, ä menä tutaş hämmä törle kaynar komlıklarnıñ rähäten tänenä señderüdän citlegep peşkän kızıl alma sıyfatın algan. Ul buy, ul sın: yöz dä siksän häm tuksanga utız da tuksan! Het bügen märmär sın itep İrek mäydanına, «Millät yöze» iseme birep, häykäl urınına bastır, tatarlıgı mäñgegä ülgän opera häm balet teatrı da terelep kitäçäk, yugıysä!

Nurgali şım buldı. Anıñ metr da tuksanlı buyı siräklänä başlagan yafraklı ber ğasırlık çagannar biyeklege bulıp kitä yazdı. Yulnı arkılı çıkkannarında tutaşka hämmä maşinalar, tuktalıp, märhabä yulın birdelär. Bu forsatnı Nurgali äfände kaldırası tügel ide, avır häm kiñ sulış ala başlagan erele-vaklı maşinalar küzennän yugalu öçen adımnarın yışayttı. Kız aldan bara birde. Aña karap baruı Nurgaline isä yäşlegenä alıp kitte. Ämma ul bu mizgeldä hiçkemne isenä töşerergä telämäde, çönki mondıy tutaş anıñ bähetenä nasıyp bulganı yuk ide.

Häm menä svetofor yul birmi tuktattı. Hätta tutaşnı da sanga sukmadı. Ä bälki anı kürüdän küzläre yäşel yangan cirennän kızarıp kitkänder?

Marks uramı maşinalarnı yarata inde ul. Eleklärne monnan obkom, mestkom, partkom, sovmin maşinaları gına yörtelsä, kızıl bugaz kommunist «ataları»na gına annan «Volga»larda cilderergä röhsät itelsä, häzer kiyemnären üzgärtep kigän şul uk abzıkaylarnıñ burcuaz balaları çit il limuzinnarında «Marks»nı taptıy idelär.

Yaşel ut yandı. Tutaş, küz sirpep kenä äydäkläp alıp, Nurgali äfändegä «aldan barırga inde sezneñ çirat» digändäy, hörmät vä iğtibar ilä işarä birde. Mondıy «ak cäymäle yuldan baruı» üze bähet bula bit ul! Şunlıktan Nurgali äfändeneñ başı kükkä tide. Belä ide: tutaş anı küzätep kilä, här adımına, buy-sınına, üz-üzen totışına soklana. Mögayın uylıy da torgandır äle: «Beraz olırak yäştä ikän,— imeş,— ämma da mondıy äfände belän tanışlık yahşı bulırga tiyeş! Süz başlamasmı?»

İnde Nurgali äfände kaynar adımnarın tışauladı. Tutaş anı kübäläktäy oçıp kileşendä kuıp tottı. Alarnıñ küzläre tagın oçraştılar. «Nindider serlelek belän tulı üzläre!»— dide Nurgali äfände, küñelen yuatıp, üz serenä üze genä kümelgän hälendä.

Gorkiy uramın kisep çıgarga tiyeş idelär. Tiz arada svetoforda yäşel ut yanarga ölgerde. Bolay uk aşıktırmasa da yarıy ide dä bit!..

Nurgali gorur adımnarı belän atlıy birde. Anıñ ayakları yomşak kına basalar, güyäki çıpçık artınnan aulagan azgın mäçe diyärseñ äfändebezne! Ä tutaşnıñ ükçäläre asfalt sukmagın çiklävek vatkanday şak-şok kiterä. Nindi tigez häm zatlı adımnar! Ällä soñ çınnan da kıyıp kına süz başlargamı? Kaya qadär şuşılay yänäşä atlap, küzlär belän genä söyläşep barırlar?

Uramda yäş student yegetlär az tügel ide. Nurgali äfände alarga kızıgıp häm beraz könläşep karap-karap algalıy-algalıy gına atladı. «Sezneñ yäştä minem dä küzlärem sukır idelär!— dide ul, üz-üzenä pışıldap, ämma beraz söyenep häm tantana itep.— Çibär kıznı sez kürmisez, beläm! Yäşlekneñ qaderen sanlagız, qaderen! Här yaltıraganga küz salmagız, altın börtegen tabıgız! Menä ul vakıtta mähäbbät döres bula!»

Nurgali äfändegä bolay uylavı tagın da rähätlek birde. Küñele kübäläktäy talpına, inde dä oçıp kitär sıman. Äye, aña rähät, bik tä rähät. Ul bit çibär, ber kaşık susız da, yuk-yuk, hätta kaşıksız da, şul kileş kenä yotarlık tutaşnıñ küz karaşına basıp-basıp kına, oça-oça gına bara! Ya Hoday, bu nindi bähet, bu nindi rähätlek, bu nindi säğadät! Monnan soñ mäñge şulay bulaçak!

Nurgali äfände kinät kenä tuktap kaldı, menä tutaş anı kuıp totası ide. Ämma yuk ta yuk. Nurgali artına borıldı, uñına, sulına. Tik tutaş berkayda da yuk ide inde!

Ul şunda asfalt yuldan kıznıñ ezlären ezläp karadı. Tik taba gına almadı. Cılı koyaşnıñ altın nurları anda sibelep uynıy idelär. Nurgali äfände alarnıñ här börtegen dä ayırım-ayırım kürep alırga ölgerde bugay.

Häm şunda ireksezdän üz külägäsenä iğtibar itte. Anıñ ul olı korsaklı, çatan ayaklı, bökrese çıkkan surättä buluın kürep şaklar kattı.

28.02.07.

Click or select a word or words to search the definition