Avılça «zalocnik»

(yumoreska)
Mükläk Sadri Käşifäne zalocnik itep algan, digän häbär avılga yäşen tizlege belän taraldı. Könkürmästä mondıy ğadättän tış hällär äledän-äle bulgalap torganga, keşelär sensatsiyälärgä iyälänep baralar ide inde. Şuña kürä, bu yulı da tınıç kına uzdırıp cibärgän bulırlar ide dä, tik menä zalocnik hatın gadi sıyır savuçı tügel, ä kolhoz persidätele Sälmänneñ häläl cefete buluı gına yalkınga keräçin östägän kebek itte. Yartı säğat uzdı mikän, Sälmänneñ kolhoz çutına tözelgän kättice tiräsenä Könkürmäsneñ olısı-keçese, yäşe-kartı cıyılıp ölgergän ide inde. Bu vakıtta «huca» üze kolhoz idaräsendäge eş kabinetında, işekne eçtän bikläp, kolhoz hisapçısı Rämziyä belän keti-meti uynap mataşa ide. Täräzädän avıldagı ıgı-zıgını kürgäç, «vacnıy» eşlären kaldırıp torırga mäcbür buldı. Östäldä çäçelep yatkan kiräk-kiräkmäs käğazlärne cıygalap papkasına tutırdı da, uramga çıgıp halık törkemenä iyärde ul.

Avılnıñ «spetsslucba»larınnan pocarnik Hänäfi, filşer Cämilä dä biredä kaynaşalar. İñ ahırdan, üzeneñ iske «Minsk» mototsiklına atlanıp, sıbızgısın sızgırta-sızgırta, uçastkovıy Kärim dä kilep citte.

Ozak köttermiçä, täräzädän Mükläk Sadrinıñ häm Käşifäneñ başları kürende. Sadri «prit» hatınınıñ bugazına karandaş oçlıy torgan päke terägän ide. Monı kürgäç, halık «ah» itte. Barı tik Sälmän genä: «Tapkansıñ koral! Karandaş oçlıy torgan päke belän pıçagımnı kırırsıñ! Käşifäneñ tirese kalın anıñ»,- dip uylap kuydı. Tik halık aldında oyatka kalıp bulmıy bit inde. Hatının da yaklıy almasa...

Ul berär adım algarak çıktı da:

- Sadretdin, cibär Käşifäne,- dip kıçkırdı.

Mükläk anıñ süzlärennän artık cebep töşmäde. Eşli-eşli söyällänep betkän kulın biştän yomarlap, «kukiş» kürsätte dä, işaräse ütemleräk bulsın öçen:

- Tot kapçıgıñnı, Sälmän! Cibärgän diyärlär! Başta öç yıllık hezmät hakımnı tülä, avıl Sovetı Mönipkä paçportka piçät basarga boyırık bir, annan soñ...

Sadri bermälgä tuktap kaldı. Bu hällärdän soñ näq detektivlardagıça kayadır çıgıp olagırga kiräk tä bit... Tik İzrailğä baru öçen anıñ öç yıllık hezmät hakı gına citmäyäçäk. Nikadär tomana bulsa da, Sadri anısın çamalıy ide. Şuña kürä:

- Kürşe rayonga çıgıp kitü öçen zavferma Ähmineñ kara aygırın cigep kitert. Yuksa... - dide ul häm, süzläre ışandırırlık bulsın öçen, Käşifäneñ muyınına päkesen tagın da nıgrak teräde. Käşifägä isä bu oşap betmäde ahrısı:

- Ay... Ehe-he... Hi-hi-ho... Kıtıknı kiteräseñ bit, imansız. Terämä äle şul nämästäñne! Sadri, dim... U-uh... Ay, kıtıknı... Cünsez! Äytmägän sayın...

Käşifä Sadrinı açu belän etep cibärde. Tegese mätälep barıp töşte bulsa kiräk, başı täräzädän yukka çıktı häm berazdan tagın päyda buldı.

- Uh, ezbir,- dip kıçkırdı ul Käşifägä.

Ä Sälmänneñ üz uyları ide. Mükläk Sadri karandaş oçlıy torgan päkese belän ällä närsä maytara almas anısı. Tik monda halık cıyıp, kämit kürsätüe genä Sälmänneñ avtoritetına suga. Nücäli akça birergä turı kiler inde, ä?! Bu Mükläkkä akça çıgarıp birsäñ, başkaları da sorıy başlayaçak. Bügen hatınıñnı zalocnik itep alsalar, irtägä kızıñnı, ä annan soñ üzeñne, digändäy... Änä şundıy uylar kaynadı anıñ başında.

Täräzädä toruçı Sadri tagın telgä kilde.

- Suzma, Sälmän, yuksa...

«Pıçagımnı kırırsıñ», dip uyladı Sälmän. Şulay da, äle yañarak kına yänäşäsenä kilep baskan hisapçı Rämziyädän:

- Mükläkneñ öç yılga küpme çıkkan anıñ?- dip sorap kuydı. Ä tegese isä ozak uylap mataşmadı, yatlap kuyganday:

- Unbiş meñläp bulır,- dip şartlatıp äytep tä saldı.

Sälmän üz zarplatası belän çagıştırıp, Sadrinıñ öç yıllık hezmät hakı bik küpter dip uylagan ide. Baksañ, anıñ hezmät hakı Sälmänneñ ber ayına da tormıy ikän.

- Fi-i, biräbez anı,- dip ıçkındırganın sizmi dä kaldı «prit». Tik şunda uk telen arkılı teşläde. Ä ul qadär akçanı kayan alsın di. Üz kesäsennän tülämäs bit inde. Östävenä, ber ille meñne kiçä dollarga da äyländerep kuygan ide. Kesäsendä kalsa, un meñläp kenä akça kalgandır. Ä kolhoz kassasında akça yuk ta yuk inde ul. Berdänber traktornı zapravit itü öçen tana suyıp satkan akça bar barın. Tik annan da unike-unöç meñ sumlap kına kalgan bulır.

- Rämziyä, tege zapravkaga digän akçadan bu Mükläkkä öleş çıgarmıyça bulmas,- dide ul hisapçınıñ kolagına iyelep.

... Yartı säğat ütteme ikän, Mükläk Sadri üzenä tiyeşle akçanı eläkterep, zavferma Ähmineñ kara aygırına utırdı da, avıldan çıgıp ta çaptı. Basu kapkasınnan uzgaç kına, Käşifäne arbadan töşerep kaldırdı ul...

İnde cämäğaten öyendä kaldırıp, kabat kolhoz idaräsenä yünälgän Sälmänne kürşe malayı kuıp citte.

- Sälmän abıy, Sälmän abıy,- dide ul dulkınlanudan sulışı kabıp. - Käşifä apanı tagın zalucnik itep aldılar.

- Kem? - dip soradı persidätel aşıga-aşıga üze yäşi torgan yortka taba atlap.

Ä kättic täräzäsennän Käşifäseneñ:

- Zarif, dim... Hi-hi.. Oh-oh... Häçtrüş, kıtıknı kiteräseñ... Ho-ho-ha, terämä äle şunıñ oçın muyınga, zimagur cünsez,- digän süzlärennän bu yulı hatınınıñ zimagur Zarifnıñ zalocnigı bulganın añladı.

Click or select a word or words to search the definition