Ata Vähşilege

hikäyä

Nindider yämsez töş kürep uyanıp kitte İldar. İsenä töşerergä teläp ozak uylanıp yatsa da, irtä tañda kürgän töşen häterenä töşerä almadı ul.

Äle säğat irtänge biş kenä buluına karamastan, İldarnıñ änise inde öydä yuk ide. Gölfiyä apa här könne şulay irtä tañ belän fermaga yögerä. İldar kire yoklap kitärgä teläsä dä, anıñ küzenä yokı kermäde. Ni öçender küñele tınıç tügel ide anıñ. Ul akırın gına torıp uram yakka karagan täräz aldına kilde. Uramda sızılıp kına tañ atıp kilä ide. "Közneñ dä üz maturlıgı bar ikän läbasa", -dip uylap aldı yeget häm tañ atuın küzätä başladı. Agaçlarnıñ yafrakları altınga manganday, sap-sarı. İrtä tañda alar tagın da maturrak bulıp kürendelär bügen aña. Karşıda salınıp betmägän öy. Öy diyep tä bulmıy häyer anı. Kayçanda bulsa öy bulası bura. Kamil abıy tözetep beterä almadı şul, yäşli, kırık yäşen dä tutırmıy ülep kitte. "Nigä dönya şul hätle ğadelsez ikän, kemnärder kartaygançı rähät tormışta yäşi, ä kemnärder gazap çigä-çigä dä, gömereneñ çäçäk atkan çorında kitep bara. Yuk, barıbızga da yäşise dä yäşise äle."

Çü, nindi uylar çuala soñ äle irtä tañnan anıñ başında. Üz uylarınnan üze kurkıp, İldar kabat şul bulası öy nigezenä küz taşladı. Kinät anıñ yöräge kısılıp kuydı, küz alların toman pärdäse kapladı. Äye, ul bügen töşendä bura kürde. Däü itep salıngan narat bura. Ä şul narat bura urtasında İldar üze ni beländer mataşa ide kebek. Töştä agaç buranıñ yahşıga tügel ikänen işetep belä ide yeget. "Häyerlegä tügel bu", - dip uylap kuydı ul. Şul uk vakıtta yaman uylarınnan arınırga tırışıp, äbise öyrätep kaldırgan dogalarnı belgän qadär ukıdı da: "Yazmaganı bulmas, yazgan bulsa, yazmıştan uzıp yuk", - dip, kürgän töşen yahşıga yurarga tırışıp, enese yoklıy torgan bülmägä uzdı. Enekäşe äle cidençe sıynıfta gına ukıy. Ul irtänge tämle yokıda. Barı tik yokı aralaş kına yılmaep-elmayıp ala ide.

İldar ğailädä ikençe bala. Tormışları avır buldı. Äti digän keşe här könne eçep kaytırga yarattı. Ätiseneñ ayık kileş kaytıp, tavış-gaugasız uzgan könnärne siräk häterli ide İldar.

Olı abıysı tugan yaklarınnan yırak - Tatarstanda - töplänep kalunı kulayrak kürde. İkençe abıysı belän apası da avıldan kitü yagın karadılar. Tik yal könnäre genä äti-äniseneñ hällären belergä kaytkalıylar. Ä enekäşe yäş äle. Ul da mäktäpne tämamlagaç, şähärgä kitärgä, eşkä urnaşıp, möstäkıyl keşe bulıp yäşärgä hıyallana.

Ä menä İldarnı gına küñele ni öçender yıraklarga tartmıy. Armiyä saflarınnan kaytkaç ta, abıysı Tatarstanga kilergä bik ügetläp karadı. Äybät eş tabarga da väğdä itte. Tik İldar ozak uylap tormastan: "Yuk, tugan nigezne taşlap ber kaya kitmim", - dip kırt kiste ul. Tugan nigezdän dä bigräk änisen taşlap kitäse kilmi ide anıñ. Bik yarata ide ul änisen. Bolay da gömere buyı izelep yäşägän änisen, iserek äti keşe yanında kaldırıp kitüne küz aldına da kiterä almıy ide yeget.

İr-eget buluına da karamastan, ätise belän urtak tel taba almadı ul. Yış kabatlana torgan ızgış-talaşlarda gel änisen yaklap çıkkangamı, ällä başka säbäplär bar ideme, ata belän ul arası könnän-kön suına bardı. Ata keşe, cayı çıkkan sayın, İldarnı kimsette, kurkıttı, başıña citäm min sineñ dip yanadı. Läkin malay bolarnıñ bersenä dä iğtibar itmäde. Näq menä üzeneñ gaziz ätise anıñ gömeren özäsen küz aldına da kiterä almıy ide malay.

Ul könne İldar iptäşläre belän köne buyı şoferlar könen bilgeläp uzdılar. Yegetlär cıyılgan cirdä arakı bulmıy tormıy, anısın da eçtelär. Ul tañ aldınnan gına kaytıp karavatına audı. Läkin şul yatudan başka mäñge tormasın atadan başka beräü dä belmi ide.

Menä sızılıp kına tañ ata. Yırakta sandugaçlar sayrıy. Agaçlar üzenä ber törle köy çıgarıp kıştır-kıştır kilep sarı yafrak cirgä koyıla. Bügen yal köne buluga karamastan, İldarnıñ änise irtän irtük torıp fermaga eşkä kitte. Eşkä kitär aldınnan balalar yoklıy torgan bülmägä kerep sabıyların barladı, öslärenä yurgannarın ipläbräk yaptı. Yörägennän özelep töşkän balalar nindi yakın, nindi qaderle. Gölfiyä apa izräp yoklap yatkan İldarı yanına kilep bastı. Çäçlärennän sıypadı. Şul vakıt anıñ yöräge kısılıp kuydı. Ni öçender küñele tınıç tügel ide anıñ. Ana küñele kaygı kiläsen, sabıy balasınıñ soñgı säğatläre citep kilüen sizengän küräseñ, läkin añlatıp kına birälmägän ikän, şul, ul vakıtta.

Säğat tele inde irtäñge unga ürmäläp menep bara. Balalar haman da tatlı yokıda. Yal könne äti-äniseneñ hälen belergä dip, İldarnıñ señelese kaytıp kerde.

Üze nigäder şat, yılmaya, şayara, küñele kütärenke. Tik öydä ni kötäsen belmi ide äle kız. Ul kıçkırıp isänläşsä dä, aña cavap kaytaruçı bulmadı. Mäktäptä ukuçı enekäşe genä başın kütärep apasına küz kıstı da, borılıp yokıga kitte. Anıñ karaşında: "Nu, apa, yöriseñ inde, soñrak kaytsañ ni bula", - digän süzlärne ukıp, apa keşe, anı borçımıy gına, üzeneñ iñ yaratkan enekäşe İldar yatkan karavat yanına kilde. "Äydä inde het sin tor, ällä öydä mine karşı aluçı da yukmı", - dip İldar östennän yurgannı açıp cibärde. Ber mizgel eçendä küz aldında çagılıp kitkän küreneştän anıñ küz alları karañgılandı, añı tomalandı, üz-üzen beleştermi kıçkırıp cibärde

Bu vakıtta, eştän kaytıp, yort tiräsendä eşläp yörüçe Gölfiyä apa nider sizenep, öygä yögerep kerde. Ul torataş bulıp katıp kalgan kızınıñ ap-ak yözen dä, kurkınıp torıp utırgan ulın da kürmäde. Barı tik kanga çumıp ülep yatkan ulı İldarga küz saldı da, añın yugaltıp idängä audı.

Küñellärne öşetkeç häl, ata üz eşen eşlägän ide. Ul bu tönne küz dä yommıy İldarnıñ kaytıp yatuın kötte. Anıñ izräp yokıga kitüen dä kötep tormıy, aldan äzerläp kuygan baltasın öygä alıp kerep karavat astına yäşerde. İserek atanıñ, tavış çıkkan sayın änisen yaklagan malayına bulgan näfrättän kanı kaynadı, küzläre kırgıy etneke şikelle yaltıradı, aç bürenekedäy teşläre şıgırdadı. Niçä aylar korıp kilgän planın ata bügen tomışka aşırırga buldı.

Keşelek sıyfatları kalmagan, balalarga bulgan yaratu hiseneñ ni ikänen dä belmägän ata, tönge karañgılıknı yarıp, tamırları buylap üz kanı akkan, bu dönyaga tudırgan sabıyınıñ karavatı yanına yakınlaştı. Anıñ kulında utın yaru öçen genä kullanıla torgan balta yaltırap kitte. Niçä tapkır "Başıña citäm min sineñ!" - diyep kurkıtıp kilgän ata, şuşı töndä citte äle yegerme ikese dä tulmagan, dönyanıñ ni ikänen belergä, söyärgä, söyelergä dä ölgermägän gaziz ulınıñ başına.

Nilär uyladı ikän ata keşe üzeneñ balasınıñ gömeren özärgä dip kulın kütärgändä. Häyer, bu sorauga ber kem dä cavap birä almas.

İldarnı soñgı yulga ozatırga avıl kilde. Duslar, iptäşlär, klasstaşlar, tugannar.

Küz yäşläre çişmä bulıp aktı. Kemnärder ata (şulay dip atarga mömkin bulsa) keşene kargadı. Kemnärder İldarnı cälläp, sagınıp yäş koydı. Läkin şul könnän ber yıl da ütmi, balasın yugaltu häsrätennän aynıy almıy Gölfiyä apanıñ dönyadan kitäsen berkem dä belmi ide äle. Üz balasınıñ gömeren özgän atanı balalar da, tugannar da, avıldaşlar da gafu itä almadı. Ul üzeneñ kılgan eşläre öçen sud karşında cavap birde, tiyeşle cäzasın aldı. Läkin äle anıñ ğadel hökem itüçe allahı täğalä aldında cavap biräse bar ide.

Click or select a word or words to search the definition