Äqlimä

(hikäyä)
Öçençe kıñgırau yañgırap, teatr utları sizeler-sizelmäs tonıklana başlagaç, tamaşa zalına ike hanım kilep kerde. Gafu ütenep, rätlär arasınnan kısıla-kısıla, üz urınnarın tabıp utırganda, pärdä açılgan, häm sähnä aldındagı «çokır»da urnaşkan orkestr kereş muzıkasın tögälläp kilä ide.

Hanımnar ciñel sulap kuydı. Küñellärendäge şatlıknı süzsez genä urtaklaşıp, sähnägä töbäldelär.

Äqlimä isemlese, dulkınlanu häm söyeneç tulı küñel aşkınuın tıyalmıyça kaltırap kuydı. Dulkınlanmassıñ, bar! Ay buyı Kazanda yäşäp, tatar teatrına barırga elegräk cayı çıkmadı bit! Aşkınıp kötte ul bu könne! Ber ay bit! Ber ay!

Yäşlegeneñ iñ qaderle mizgellären saklagan bu kala haman da şundıydır, üzgärmägänder kebek toyıla ide. Hanım üze dä, anıñ mohitenä uralıp, elekkege halätenä kaytır kebek! Kaya ul! Kazan — tanımaslık bulgan! Kaya karama — yat maturlık, çit yazular, tanış tügel yözlär ...

Yuk, taba almadı Äqlimä bu salkın kalada küñel yuanıçın. Yarıy äle, kurstagı ukuları bik tıgız buldı. Hatirälärgä birelep, yamansulap utırırga buş minutları kalmadı diyärlek. İlneñ törle poçmaklarınnan cıynalgan baş vraçlarga kirägen dä, kiräkmägänen dä şıplap tutırırga tırıştılar, ahrı.

«Här kiçne tatar teatrına baraçakmın!» — digän hıyalın tormışka aşırırga cayı haman çıkmadı. Bügen dä oçraklı gına eläkte bu zalga. «Kırıs aysberg»nı häterlätkän teatr yanınnan ütep baralar ide. Ällä kaydan, çıcıldap, ör-yaña ber maşina kilep çıktı. İşege açıldı da, ber ir-eget päyda buldı:

— Kızlar, premeraga ike bilet kiräkme?

Hanımnar, kiñäşläşep, ber-bersenä karaşırga da ölgermäde, işege «şart» yabılıp, maşina küzdän ük yugaldı.

Bilgesez ir zatına küñeldän genä rähmät ukıp, teatrda utıralar häzer. Teatrnıñ serle dönyası, hanımnarnıñ ütkän yäşleklären, köndälek mäşäqatlären onıttırıp, öyermädäy üzenä suırıp aldı ...

... Berençe pärdä tämamlanıp, zalda utlar kabıngaç ta, urınnarınnan kuzgalırga aşıkmadı alar.

— Tışkı yaktan yämsez kürensä dä, eçe matur ikän bu teatrnıñ, — dide Äqlimä, cem-cem itkän lyustralarnı küzläp.

— Kışın gına şulay nursız ul, — dip karşı töşte Säriyä. — Yaz citep, bozlar eregäç, Kaban küle üzeneñ maturlıgı belän binanıñ böten şıksızlıgın yota. Yartı Kazan cıyıla monda!

— Ä miña, nikter, iske teatr qaderleräk... Student çakta ber premeranı da kaldırmıy idem!

— Nos-tal-giyä! — dip, äñgämägä nokta kuydı Säriyä, binokldän parternı küzätep. — Min üzem gel beletacda utırırga yaratam. Binokldän tamaşa zalın küzlämi tüzä almıym. Beläm! Kulturasızlık ğalämäte disälär dä rizamın... Elegräk küpme tanışlarımnı oçrata idem... Ä häzer ...

«Bu — Biktimer, Möhämmät kem?

Bersen dä belmim — ällä kem!» — dide ul, yamansulap.

— Oho! Bezneñ kurstan ber yeget kürenä. Simergän... «Dyadya» bulgan... Yäştäşlärne kürgäç kenä, üzeñneñ ni däräcädä kartayganıñnı toyasıñ. Änä ul! Änä... Dürtençe rättä... İseme niçek ide soñ? Häterlämim... Onıtılgan ...

Äqlimä dä parterga küz saldı. Ak, kara, sarı çäçle başlar östennän karaşı yögerep uzdı.

Tatar teatrın kürmävenä unbiş yıl tulgan ikän! Unbiş yıl! Ay-hay, üzgärgän dä soñ tamaşaçı! Zatlılangan! Mäskäü teatrı, diyärseñ. Yaulıkların dürtpoçmaklap, taratıp bäylägän tatar karçıkları da şaktıy kürenä.

Kinät Äqlimä, tını buılıp, katıp kaldı. Ällä yöräge, döp-döp itep, bugazına kilep töyelde inde? Ciñel genä kaltıravık böten tännän yögerep uzdı da barmak oçlarında elenep kaldı. Dereldägän barmaklardan binokle çüt kenä aska oçmadı. Ällä niçä yöz baş arasınnan hanım bersenä genä töbälde ...

Bu — «ul» ide! Äqlimägä anıñ yukara töşkän koñgırt çäçle başı, sul yak çigäse, alsulanıp torgan kolagı gına kürenä. Şundıy yakın, qaderle kolak! Ya Rabbım, küzlären kürmiçä dä, keşene tanıp bula ikän! Yöze kürenmäsä dä, yöräge belän sizenep, küñele belän toyıp, magnitka tartılganday, aña töbälde Äqlimä.

Asta, yakında gına, yegerme biş yıl buyı canın sıkratkan Sälim utıra. Äqlimäneñ koşka ävereläse, berni sizenmiçä, tübändä utırgan şul Sälim yänäşäsenä oçıp kunası, kanatları belän çäçlärennän irkäläp, anıñ cılı kükrägenä sıyınası kilde ...

... Spektaklneñ ikençe bülegen Äqlimä bötenläy karamadı diyärlek. Yarım karañgı zalda Sälimneñ ak yakasın ezläp taptı da, küzlären aña töbäp, yırak hatirälärgä kerep çumdı ...

... Sigez yäşendä änisez kalgan Äqlimäne ätise yalgız üsterde. Tol kalgaç, başkaga nigä öylänmäde ikän ul? Ällä gomer itkän hatının bütängä alıştırası kilmägänme? Ällä olıgaygaç kına tugan berdänber Äqlimäsen ügi ana kırıslıgınnan şulay saklavı bulganmı?

Ätise üze dä kırıs keşe ide şul. Küzlären kısıp, kızına sözep karaganda, Äqlimäneñ yöräge döp-döp kilüen sizde mikän ul?

İke balası ber-ber artlı yogışlı çirdän yıgılgaç, sugıştagı irenä hat yullaganda, änise nilär kiçerde ikän? Kükräge orden-medallär belän tulgan soldatnıñ ayagına yıgılıp küz yäşe tükkän ul:

— Saklıy almadım... Saklıy almadım şul! Kiçerä kür mine!

Hämit soldat üze dä hatınına kuşılıp yılagan, di ...

... Sagış tulı cide yıl şulay ütkän. İnde ömetläre özelgäç, dönyadagı ğadelsezlek belän kileşep, rizalaşıp yäşi başlagaç kına — Äqlimä dönyaga kilgän!

Sabıy tuu — sünep bargan ir belän hatınnı yañadan tergezgän. Häterli Äqlimä, bik yahşı häterli.

... Berençe sıynıfka bargaç, yänäşäsendä basıp torgan tübän oç malayı, ber kızga, ber anıñ äti-änisenä karap tordı da:

— Keşelärneñ äbise belän babası da kilgän! — dip, könläşü hisen belderde.

Rähätlänep köleşkännär ide!

Küp tä ütmäde, änise urınga yıgıldı.

— Ätiyeñne qaderlä... Üz qadereñne üzeñ bel... — dip pışıldadı anıñ irennäre.

«Ätiyeñne qaderlä!» digän süzne sigez yäşlek sabıy yahşı añladı. Tik «üz qadereñne üzeñ bel!» digäne genä añga barıp citä almıy adaşıp yörde. Kat-kat kabatlagaç kına, hätergä señep, äniseneñ soñgı süzläre bularak, küñeldä uyılıp kaldı.

«Üz qadereñne üzeñ bel!» — dip, närsä äytergä teläde ikän änise?

... Änisez üssä dä, Äqlimä beräüdän dä kim bulmadı. Mäktäptä yahşı ukıdı. Unsigeze tulganda, zifa buylı, ozın çäçle sılu bulıp citeşte. Unınçını tämamlauga, eşe dä tabıldı: üz mäktäbenä pionervocatıy itep aldılar. Ğailädä yalgızı üskängäme, balalar şau-şuı tansık ide aña. Üzeneñ köndälek mäşäqatläre belän uralgan mäktäp ıgı-zıgısı kıznı böterep aldı. Kontsert-kiçälär, smotr-yarışlar berse artınnan berse tezelde genä. Äqlimäne yarattılar. Maktau käğazläre dä arta bardı. Ätise dä kızı öçen şatlanıp tuya almadı.

... Untugızı tulgan yazda kızga ällä närsä buldı. Yöräge söyü tansıklap sulkıldadı. Beräüneñ cılı kükrägenä sıyınıp, yöräk tibeşen tıñlıysı kilgän minutları artkannan-arta bardı. Hıyalında ul şul «beräü»neñ çäçlären sıypap irkäläde, yomşak cılı irennärenä kagıldı, kolagına nazlı süzlär pışıldadı ...

... Tik «beräü» genä haman da kürenmäde. Äqlimä belgän yegetlär arasında da hıyaldagı «beräü» yuk ide şul ...

... Ul kötmägändä kilde.

... May bäyräme könnäre ide. Ul yılnı tabiğat maynı yäm-yaşel çirämnäre, keçkenä näfis yafrakları belän karşıladı.

... Kız, üze tekkän «koyaşlı» külmägen kiyep, Arça çüäkläre belän «kert-kert» basıp, çişmä suınnan kaytıp kilä ide. Çişmä sukmagı tau itäge buylap kütärelä dä, kolhoz idaräsenä citäräk, Äqlimälär uramına borılıp kerä.

... Tau başında basıp torgan yegetne kız ällä kaydan kürep aldı. Kürmässeñ, bar! Änä yeget Äqlimä yagına karagan da kemgäder kul bolgıy. Kemgä ikän? Kız sukmaktan yalgızı kütärelä läbasa. Kıska ciñle ak külmäk kigän tanış tügel yeget kemgä kul izi soñ?

Ara yakınaygannan-yakınaya bara. Kız yegetneñ ıspay gäüdäsen dä, koñgırt çäçlären, kürkäm kaş-küzlären dä açık kürä häzer. Äqlimäneñ yöräge döp-döp tibä başladı. Bu — ul! Kız ömetlänep kötkän «beräü» ide.

«Häzer ul minnän su sorar... Üze salkın çişmä suın yotar, ä küzlären miña töbär... Eçep tuygaç, rähmät äyter, isememne sorar ...»

Äqlimä karagan kinolarda ğaşıyqlar şulay tanışa ide.

Eget ap-ak teşlären kürsätep yılmaydı:

— Köyäntä-çiläk kütärep tä, niçek şulay matur atlap bula? — dip, soklanuın belderde.

Kız mondıy sorau kötmägän ide. Aptırap kaldı. Häzerge çagı bulsa: «Sine kürgäç yalgıştıram atlap yörüläremne», — dip, cavabın da birgän bulır ide.

Kaya ul?! Alarnıñ küzläre ber mizgelgä genä oçraştı. Bitläreneñ kızışa baruın toyıp, tizräk ütep kitärgä aşıktı şul. Tanış tügel yegetneñ karaşın här küzänäge belän toyıp, maturrak atlarga tırışsa da, ayaklarınıñ yegäre betkän: menä-menä yıgılıp, hur bulır kebek toyıldı aña. Yıgılmadı... Kürkäm atlap ütte ...

Ütüen ütte... Tik kız elekke Äqlimä tügel ide inde.

Ul ğaşıyq buldı ...

* * *

Kem ul? May bäyrämenä yalga kaytkan berär kunak yegetme? Ällä?.. Kem bulsa da — barıber! Ak külmäkle yegetneñ tigez teşlären balkıtıp yılmayuı küz aldınnan kitmäde kıznıñ.

Ul, aşkınıp, kiçne kötte. «Kiç klubta bulmıy kalmas! Bulır! Kürermen! Bälki tanışırmın da!» — dide ömet tulı küñel.

İñ matur külmägen kiyep, avılnıñ iñ çibär kızı bulıp kürenergä teläve köçäygännän-köçäyä bardı. Ul şundıy bulırga tiyeş: kunak yeget anı, barı tik anı gına kürsen, anı gına saylasın!

Külmäkläre küp ide Äqlimäneñ. Änisennän kalgan iske «Zinger» maşinasın «kelterdätep», alarnı kız üze tekte. Gadi genä arzanlı tukımanı da zatlı hanımnar könläşerlek matur külmäkkä äverelderü säläte bar ide anıñ.

Kiçen klubta, kunaklar küp bulsa da, yeget kürenmäde. «Menä kerer, menä kerer», — dip, küzen işektän almadı Äqlimä. Bäyräm kontsertı inde tämamlanıp kilä. Kız, näümizlänep, sähnä yagına bötenläy karamıy başladı.

— Ä häzer praktikaga kilgän agronom yeget Sälim Rähimovnı sähnägä çakırabız. Ul bezgä ör-yaña cır başkaraçak. «Äqlimä!»

Kız kisäk başın kütärde. Ber mizgel, sulış alalmıy, tını buılıp tordı.

Bu — «ul» ide!

Sähnädän moñ agıldı ...

... «Sin minem yagıma karamıysıñ da,

Sin minem turıda uylamıysıñ da.

Karama, uylama, endäşmä, Äqlimä,

Sin genä minem uyımda!

Yörägem cılınıp kitä,

Elmayıp karasañ üzemä.

Karama, uylama, endäşmä, Äqlimä,

Sin genä minem uyımda!»

Kız telägenä ireşte — Sälim näq menä anı sayladı.

... Yegetneñ dürt aylık praktikası dürt kön kebek ütte dä kitte.

Andıy bähetle könnärne tagın kayçan kiçerde ikän Äqlimä? Başka bulmadı da kebek... Nik bulmasın! Buldı bit! İgezäk ulları Azat belän Almaz tugaç, şulay kanatlangan ide ul. Tik anısı inde soñınnan... Şaktıy yıllar ütkäç ...

... Ä ul çakta... Ul çakta kız kükkä mende! Bolıtlarga basıp, koyaş nurları belän uralıp, vals äylände! Küñelendäge toyılgısız därtne, şifalı naz itep, tirä-yüngä tarattı!

Sälim turında ätise belän bervakıtta da söyläşmäde alar. Tik kız böten canı-täne belän toydı: Hämit kart ta yegetne oşata ide.

Bakça artındagı şomırt kuagı Äqlimäneñ iñ yaratkan urınına äverelde. Kayçandır änise utırtkan ike şomırt, botakları belän sarılışıp üskän dä, ber kuakka äverelgän ide. Botaklar astına gacäyep «kuış» yäşerengän, här yagı — yäm-yaşel, «tüşäm»ennän kara tälgäşlär «tama», ä «idänenä» yäşel ülän tüşälgän.

Bu serle «kuış» turında beräü dä belmi dip yöri ide alar. Bervakıt «kuış» urtasında ör-yaña täbänäk utırgıç kürgäç, ikese dä aptırap kaldı. Kayan kilgän? Kem yasagan? Cıynak kına ike keşelek utırgıç... Ätise! Barı tik ul gına! Tışkı yaktan kırıs kürengän Hämit kart kına şulay eşli ala!

... Közge yañgırlar başlanganda, utırgıç buşap kaldı. Sälim, praktikasın tämamlap, Kazanga kitep bardı. Yänäşädä üze bulmasa da, söyü tulı hatları Äqlimägä küñelsezlänergä irek birmäde. Magnitofon tasmasınnan cırı agıldı yegetneñ:

... «Karama, uylama, endäşmä, Äqlimä,

Sin genä minem uyımda» ...

Ätise öydä çakta magnitofon «yal itsä»dä, ul çıgıp kitügä, Sälim tavışı, bülmägä genä sıymıyça, işegaldına da huca bula.

Hämit kart, serle yılmaep, abzar tiräsendä ozagrak totkarlanırga tırışa.

... «Karama, uylama, endäşmä, Äqlimä,

Sin genä minem uyımda» ...

* * *

... Änä şulay kış ta ütte.

Sälim, zäñgär tışlı diplomın totıp, şatlık urtaklaşırga kaytkanda, şomırtlar şau çäçäktä ide. Çäçäk isennän, şatlıktan isergän kıznı aynıtırlık häbären dä citkerde ul:

— Ber atnadan armiyägä kitäm ...

Kız telsez kaldı. Küzlär — yäşlände, yöräk — sulkıldadı.

— Yılama... Ber genä yıl bit... Ber genä ...

Üze kıznı yuata, ä üzeneñ küzläre şundıy moñsu!

— Äqlimä, sin mine kötmässeñ kebek... Ezlärmen, ezlärmen dä, sine tabalmam kebek sizenä küñel ...

Kız üpkäläde.

— Yülär, avızıñnan cil alsın! Tatar yurap kiterä, dilär ...

— Äydä, bernindi yuraularga da yul kuymıyk. Bügen ük bergä bulıyk, Äqlimä!

— Niçek — bergä?

— Menä şulay — mineke bul! Äni, barıber, yalgız yäşi... Min sine anıñ yanına alıp kaytam. Bergäläp mine kötärsez ...

Äqlimä, kullarındagı ap-ak şomırt botagına karap, süzsez kaldı. Ällä niçek şunda! Kiyäügä sorau şulay bula mikänni? Ni şatlana almıy, ni kölä ...

Sälim köçle kulları belän kıznı üzenä tarttı. Koçagı şundıy cılı, ışanıçlı! Yäşel çiräm dä tüşäktäy yomşak toyıldı aña. Yegetneñ nazlı irennäre küz-kerfeklären irkäläde, annan irennärenä yabırıldı.

«Nigä şulay tupas?» — digän uy sızılıp ütte.

Kız anıñ übülären zarıgıp kötte, yugıysä. Ä bügen ällä nindi komsız, ärsez irennär anıñ sulışın bua. Yegetneñ gäüdäse dä, ällä niçek avır bulıp, kıznı kısa bara ...

Äqlimä ike kulın Sälimneñ kükrägenä teräde:

— Şomırt çäçäklären... Çäçäklärne izäseñ bit ...

Näni yodrıkları huş isle çäçäk bäylämen sıtarga irek birmäde ...

Sälim, süzsez genä, cirgä suzıldı. Yoldızlarga karap ber tın yatkannan soñ telgä kilde:

— İrtägä Zöbäydä apalarda beraz utırıp alırbız digän idek. Sigezlär tiräsendä... Kilerseñ bit?!

— Kiläm, bilgele! Kemnär bula? .

— Dürt-biş yeget... Zöbäydä apa üze kürşe avılga kitäm, di... Aulak öy bula ...

Kız däşmäde. Ällä — rizalaştı, ällä — yuk ...

... Ul kiçtä böten dönyada şomırt çäçägeneñ isertkeç huş ise patşalık itä ide ...

* * *

İrtägesen Äqlimä kiçne citkerä almıy izalandı. Çıgıp kitäm digändä, ätise yulın bülde.

— Sin kaya?

Äqlimä kauşap kaldı. Ber dä andıy soraular birmi, kızına ışana ide bit ätise?

— Sälimne ozatu kiçäsenä ...

— Zöbäydä üze kürşe avılga kızı yanına kitte. Nindi bäyräm ul hucabikäsez?

— Äti, sin Sälimne beläseñ bit! Min dä beläm... Yıldan arttı läbasa ...

— Kızlardan kemnär bula?

— Yegetlär genä, dide ...

Avır tınlık artık ozakka suzıldı ...

— Röhsätem yuk!

Äqlimäneñ işek totkasındagı kulı, hälsezlänep, salınıp töşte.

— Üz qadereñne üzeñ bel!

Yuka irennär arasınnan sıtılıp çıkkan süzlärneñ mäğnäse kıznıñ añına barıp citä almıy bärgälände.

«Üz qadereñne üzeñ bel?»

Tanış süzlär... Kayda, kemnän işette soñ? Änise süzläre bit! Änise süzläre!

Äqlimä ul tönne, üksi-üksi, yurgan astında ütkärde. Ätisenä karşı däşärgä ğadätlänmägän ide kız.

... İkençe könne Sälim, Äqlimä belän saubullaşmıyça da, avıldan kitep bargan ...

* * *

Ul yıl Äqlimä öçen bik ozak häm küñelsez uzdı. Ätise kış buyı urın östendä avırıp yattı. Kız anıñ sälamät yözen kürü, kör tavışın işetü öçen canın birergä dä äzer ide.

Tik Äqlimäneñ üz canı da yaralı ide şul: Sälim aña armiyädän ber hat ta yazmadı.

... Ätiseneñ kırıgın ütkärgäç, Äqlimä Kazanga meditsina institutına imtihan birergä kitte.

Yabıgıp, suırılıp, ämma kanatlanıp kayttı ul avılga. Sentyabrdä ukular başlana! Ul vraç bulaçak!

Kiçen anıñ yanına Zöbäydä karçık kilde.

— Sälim kaytkan ide bit... Sine soraştı... Küreşä almadıgız şul ...

— Närsä dide? Yazu kaldırmadımı?

— Yuk... «Min anı üzem ezläp tabam», dide ...

... Igı-zıgılı student tormışı Äqlimäne üz arasına suırıp aldı. Yätim buluın da iskä alıp, berençe könnän ük tulay toraktan urın birdelär aña. Stipendiyä akçası da citep bardı üzenä. Äti-änisennän ayırgan yaman çirgä açuı şundıy köçle ide kıznıñ: gel «bişle»gä genä ukıdı. Avıl mäktäben tämamlagan keşegä rus, ingliz, latin terminnarın yatlau avırlıgın ul üze genä belde, üze genä añladı.

Kışkı kanikulga dip avılga kaytsa, kara kümer öyeme genä karşı aldı kıznı. Märhämätsez yangın şomırt agaçın da ayamagan hätta. Zägıyflängän şomırt yanında kara köygän ike keşelek utırgıç aunap yata ide ...

Avılga kaytıp kererlek başka tuganı yuk ide Äqlimäneñ. Cäyne ul studentlarnıñ tözeleş otryadında uzdırdı. Kaytuına, bülmädäşe söyeneçle häbär citkerde:

— Sine ezläp, ber yeget kilde. Şundıy çibär! Sälim isemle ...

— Närsä dide? Yazu kaldırmadımı?

— Yuk... «Tagın kilermen», dide ...

Ah, ul kötülär! «Kötü» hiseneñ açı läzzäten tatımagan keşe — bu dönyanıñ iñ-iñ bähetsezeder, mögayın. Andıy bähete şaktıy muldan buldı kıznıñ ...

«Äqlimä» cırın tıñlaganda, küzlären yomu ğadäte dä şul çakta başlandı bugay. Küzen yoma da, tau başında kul izäp torgan ak külmäkle yegetkä tuygançı karıy.

«... Sin minem yagıma karamıysıñ da,

Sin minem turıda uylamıysıñ da ...»

Küz yäşläre genä, bitne çılatıp, iyäktän tama ...

«... Karama, uylama, endäşmä, Äqlimä,

Sin genä minem uyımda ...»

* * *

... Tagın ber yıl uzdı.

Trolleybus täräzäsennän karap bara ide, tramvaydan... Sälim töşte! Näq elekkeçä! Ap-ak külmäktän... Bötenläy üzgärmägän!

Kız üz-üzen beleştermiçä sikerep tordı:

— Tuktatıgız! Tuktat! Min töşäm!

Passacirlar, rizasızlık belderep, şaulaşa başladı.

— Zinhar öçen... Zinhar öçen... — dip, ıñgıraştı ul.

Aña yul birdelär. Kız, kısıla-kısıla, işekkä ırgıldı.

Töşte... Kayırılıp tuktalışka karadı ...

Sälim tramvay işegennän närsäder alıp mataşa ide. Bala kolyaskası! Ul kolyaskanı sak kına asfaltka utırttı da baskıçtan töşep kilüçe cıynak kına gäüdäle, kara çäçle kızga kulın suzdı.

Bu par, sıyınışıp, trotuar buylap şaktıy ozak bardı äle. Äledän-äle kolyaskadagı balaga nazlı tavış belän endäşep atladılar. Üzlären küzätep kilgän Äqlimägä alar bötenläy iğtibar itmäde.

... «Kötü» digän läzzätle eçemlek salıngan bällür kasä şul könne, asfaltka töşep, çälpärämä kilde ...

* * *

İnstitutnı tämamlagaç, kıznı internaturaga kaldırdılar, annan soñ ordinatura uzdı... Häzer ul üz kalasında iñ däräcäle, täcribäle vraç sanala. Anı hörmät itälär, anıñ belän isäpläşälär.

İgezäk ulları Azat belän Almaz bıyıl tugızınçıda ukıy. Az süzle, sabır holıklı ire Ramazannıñ çigä çäçläre ap-ak ...

Üze dä üzgärde Äqlimä. Ämma ğadäte kaldı. «Äqlimä» cırın işetsä, küzlären yoma. Yoma da tau başında kul izäp torgan ak külmäkle yegetkä tuygançı karıy... Tik yäşläre genä küptän kipte inde ...

... Hatirälär, hatirälär ...

... Ul çakta Sälim nigä hat yazmadı ikän? Işandırıp ta, nigä anı ezläp tapmadı? Bu soraular bägıren şaktıy telgäläde Äqlimäneñ. Tege çakta: «Çäçäklärne izäseñ!» — dip, üze yalgıştımı ällä? Kız karşı kilmägän bulsa? Sälim anı barıber taşlamas ide! Sizä ide, toya ide Äqlimä: yarata ide bit anı Sälim! «Çäçäklärne izäseñ!» — dip, karşılık kürsätkängä dä «onıtkaç», nindi yaratu bula soñ ul?

Añlıy almıy, yuk, añlıy almıy Äqlimä. Bälki ul çakta Sälimne kısıp-kısıp koçaklarga, mähäbbät hislärenä irek birergä kiräk bulgandır? Küpme kızlar üz bäheten şulay yaulıy tügelme soñ?

Ä ul: «Çäçäklärne izäseñ!» — dide şul.

* * *

... Teatrdan çıkkanda, garderobta oçraştı alar. Sälim dä olıgaygan: çäçlären bäs sargan. Ul da Kazanga belemen kütärergä kilgän ikän.

Dürtäüläp Bauman uramı buylap kittelär. Äqlimä, Säriyä häm Sälim iptäşe belän... İptäş digäne, Ruslan isemle yeget, bik süzçän bulıp çıktı. Anekdotlarnı koyıp kına tora, Säriyäne kultıklap alırga da ölgerde. Rähätlänep köleşälär!

Sälim belän Äqlimä dä yänäşä atlıy. Kayçakta iñbaşları tiyep-tiyep kitä. Ällä kayda, yırakta kalgan rähät dulkın baş kalkıta, tängä tarala ...

— Kızlar, biş minut kına serläşä torıgız. Bez häzer!

Ruslan Sälimne balkıp torgan tönge kibetkä äydäde.

Äqlimä haman da tege dulkın koçagında çaykala ide äle. Säriyäneñ süzläre añına barıp ireşmi cäfaladı.

— Bu kibettä «sotovıy»ga akça salıp bula mikän? Äydä, kerik äle!

Äqlimä aña iyärde.

Prilavka yanında basıp torgan Sälimne küzläre şunda uk ezläp taptı. Tuygançı karasın äle, içmasam!

Egetlär paketka ciläk-cimeş, täm-tom tutıralar ide. Konyaknıñ da iñ kıymmätlesen— «biş yoldızlısın» algannar.

Ruslannıñ kör tavışı Äqlimägä kilep ireşte:

— Kunakhanä yakında gına... Bu «cimeşlärne avız itmäsäk», bezne döres añlamaslar. Şulay bit? Ä sin, brat, niçava yeget ikän! Yäş çagında bik tatlı bulgandır «sineñ cimeş», ä?

Ruslan, oyatsız yılmaep, Sälimgä kaş sikertep kuydı.

Äqlimäne tok suktı diyärseñ. Ul ber sekundka katıp kaldı. Añlıy almıy izalandı. «Tatlı cimeş dime? Nindi cimeş? Ällä minme? Dimäk, mine tatıp karamakçı?»

Ul Sälimneñ sagınılgan qaderle yözenä töbälde. Anıñ Ruslanga sugıp cibärüen, kimendä, ber süz belän avızın kaplavın kötte.

Sälim, ällä niçek yämsez itep, irenen kıyşaytıp yılmaydı:

— Koneçno, bu «cimeş bik tatlı» ide zamanında... «Tämsezläre» belän avız pıçratmadı abzañ!

Äqlimä, Säriyäne österäp diyärlek, uramga atıldı.

* * *

... Avtobus bara da bara. Tagın ber säğattän kaytıp ta citär inde. Kiçäge oçraşu hiç başınnan çıkmıy Äqlimäneñ. Häterdäge pıçrak yuşkınnı yuıp töşerep, yäşlek hatiräsen saflandırırga şaktıy vakıt kiräk bulır, ahrı.

İre Ramazan küz aldına kilä. Az süzlelege belän yış kına Äqlimäneñ açuın kitersä dä, süzlärneñ mäğnälelären genä saylap, berägäylelären genä äytep söyläşä şul ul.

Hatının Kazanga ozatkanda närsä dide äle?

— Ber ay bit! (Bolay ozakka ayırılışkannarı yuk ide alarnıñ). Sagınırbız inde üzeñne! — dide ul, körsenep.

— Könläşäseñder äle, ä? — dip, şayartırga tırıştı Äqlimä.

— Yuk, könläşmim! — dide Ramazan, citdi genä. — Sin — ışanıçlı... Üz qadereñne üzeñ beläseñ... Min anı tuy tönendä ük añladım inde ...

... Avtobus bara da bara ...

Şofer yeget — tatar yegete, ahrı. Radio dulkının tatar kontsertına köylägän.

«... Sin minem yagıma karamıysıñ da,

Sin minem turıda uylamıysıñ da.

Karama, uylama, endäşmä, Äqlimä,

Sin genä minem uyımda ...»

... Äqlimä, ğadätençä, küzlären yomdı... Karaşın tau başına yünältte... Ni gacäp, ak külmäkle yeget anda kürenmäde ...

... «Yörägem cılınıp kitä,

Elmayıp karasañ küzemä,

Karama, uylama, endäşmä, Äqlimä,

Sin genä minem uyımda» ...

... Kötmägändä tau başında... Ramazan päyda buldı. Gel citdi küzläre yılmaya. Üze Äqlimägä kul bolgıy ...

... «Karama, uylama, endäşmä, Äqlimä,

Sin genä minem uyımda» ...